1386. Hadis
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ سَعِيدٍ الْكِنْدِيُّ الْكُوفِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ، عَنِ الْحَجَّاجِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ خِشْفِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ مَسْعُودٍ، قَالَ قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي دِيَةِ الْخَطَإِ عِشْرِينَ بِنْتَ مَخَاضٍ وَعِشْرِينَ بَنِي مَخَاضٍ ذُكُورًا وَعِشْرِينَ بِنْتَ لَبُونٍ وَعِشْرِينَ جَذَعَةً وَعِشْرِينَ حِقَّةً . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو . حَدَّثَنَا أَبُو هِشَامٍ الرِّفَاعِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ، وَأَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ أَرْطَاةَ، نَحْوَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ مَسْعُودٍ لاَ نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ مَوْقُوفًا . وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِلَى هَذَا وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . وَقَدْ أَجْمَعَ أَهْلُ الْعِلْمِ عَلَى أَنَّ الدِّيَةَ تُؤْخَذُ فِي ثَلاَثِ سِنِينَ فِي كُلِّ سَنَةٍ ثُلُثُ الدِّيَةِ وَرَأَوْا أَنَّ دِيَةَ الْخَطَإِ عَلَى الْعَاقِلَةِ . وَرَأَى بَعْضُهُمْ أَنَّ الْعَاقِلَةَ قَرَابَةُ الرَّجُلِ مِنْ قِبَلِ أَبِيهِ . وَهُوَ قَوْلُ مَالِكٍ وَالشَّافِعِيِّ . وَقَالَ بَعْضُهُمْ إِنَّمَا الدِّيَةُ عَلَى الرِّجَالِ دُونَ النِّسَاءِ وَالصِّبْيَانِ مِنَ الْعَصَبَةِ يُحَمَّلُ كُلُّ رَجُلٍ مِنْهُمْ رُبُعَ دِينَارٍ . وَقَدْ قَالَ بَعْضُهُمْ إِلَى نِصْفِ دِينَارٍ فَإِنْ تَمَّتِ الدِّيَةُ وَإِلاَّ نُظِرَ إِلَى أَقْرَبِ الْقَبَائِلِ مِنْهُمْ فَأُلْزِمُوا ذَلِكَ .
Bize Alî b. Saîd el-Kindî el-Kûfî anlattı, (dedi ki): Bize İbn Ebî Zâide, Haccâc’dan, o Zeyd b. Cübeyr’den, o Hışf b. Mâlik’ten anlattı. (Hışf) dedi ki: İbn Mes’ûd’u şöyle derken işittim: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, hataen öldürmenin diyetini yirmi bint mehâd (bir yaşını bitirmiş dişi deve), yirmi ibn mehâd (bir yaşını bitirmiş erkek deve), yirmi bint lebûn (iki yaşını bitirmiş dişi deve), yirmi cezea (dört yaşına girmiş dişi deve) ve yirmi hıkka (üç yaşını bitirmiş dişi deve) olarak hükme bağladı. (Ebû Îsâ) dedi ki: Bu konuda Abdullah b. Amr’dan da hadis rivayet edilmiştir. Bize Ebû Hişâm er-Rifâî anlattı, (dedi ki): Bize İbn Ebî Zâide ve Ebû Hâlid el-Ahmer, Haccâc b. Ertât’tan bunun benzerini haber verdiler. Ebû Îsâ dedi ki: İbn Mes’ûd hadisini merfû olarak sadece bu vecihten (yolla) biliyoruz. Abdullah (b. Mes’ûd)’dan mevkûf olarak da rivayet edilmiştir. Bazı ilim ehli bu görüşe gitmiştir; bu Ahmed ve İshâk’ın görüşüdür. İlim ehli, diyetin üç yılda, her yıl diyetin üçte biri olacak şekilde alınacağı konusunda icma etmişlerdir. Hataen öldürme diyetinin âkile (baba tarafından erkek akrabalar) üzerinde olduğu görüşündedirler. Bazıları âkilenin, kişinin baba tarafından akrabaları olduğu görüşündedir; bu Mâlik ve Şâfiî’nin görüşüdür. Bazıları ise diyetin kadınlar ve çocuklar hariç, asabeden erkekler üzerinde olduğunu söylemişlerdir. Onlardan her bir adama çeyrek dinar yüklenir. Bazıları yarım dinara kadar (yüklenebileceğini) söylemişlerdir. Eğer diyet (bu şekilde) tamamlanırsa ne âlâ, aksi takdirde kabilelerden onlara en yakın olanlara bakılır ve onlara yüklenir.