قَالَا: ثَنَا أَبُو عَمْرِو بْنُ مَطَرٍ، ثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَلِيٍّ، ثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَنْبَأَ عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، أَنْبَأَ دَاوُدُ بْنُ بَكْرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ سُلَيْمٍ أَنَّ خَالِدَ بْنَ الْوَلِيدِ كَتَبَ إِلَى أَبِي بَكْرٍ الصَّدِّيقِ ﵄ فِي خِلَافَتِهِ يَذْكُرُ لَهُ: أَنَّهُ وَجَدَ رَجُلًا فِي بَعْضِ نَوَاحِي الْعَرَبِ يُنْكَحُ كَمَا تُنْكَحُ الْمَرْأَةُ، وَأَنَّ أَبَا بَكْرٍ ﵁ جَمَعَ النَّاسَ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ ﷺ فَسَأَلَهُمْ عَنْ ذَلِكَ، فَكَانَ مِنْ أَشَدِّهِمْ يَوْمَئِذٍ قَوْلًا عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ، قَالَ: إِنَّ هَذَا ذَنْبٌ لَمْ تَعْصِ بِهِ أُمَّةٌ مِنَ الْأُمَمِ إِلَّا أُمَّةٌ وَاحِدَةٌ صَنَعَ اللَّهُ بِهَا مَا قَدْ عَلِمْتُمْ، نَرَى أَنْ تَحْرِقَهُ بِالنَّارِ، فَاجْتَمَعَ رَأْيُ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ ﷺ عَلَى أَنْ يَحْرِقَهُ بِالنَّارِ، فَكَتَبَ أَبُو بَكْرٍ ﵁ إِلَى خَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ ﵁ يَأْمُرُهُ أَنْ يَحْرِقَهُ بِالنَّارِ. هَذَا مُرْسَلٌ.
İkisi dediler ki: Bize Ebû Amr b. Matar anlattı, bize İbrâhîm b. Ali anlattı, bize Yahyâ b. Yahyâ anlattı, bize Abdülazîz b. Ebî Hâzim bildirdi, bize Dâvûd b. Bekr bildirdi; [o da] Muhammed b. el-Münkeder'den, [o da] Safvân b. Süleym'den [rivayet ettiğine göre]: Hâlid b. el-Velîd, hilâfeti döneminde Ebû Bekr es-Sıddîk radıyallâhu anhümâ'ya yazıp Arap diyarlarının bir bölgesinde kadınla cinsel ilişkiye girildiği gibi kendisiyle cinsel ilişkiye girilen bir adam bulduğunu belirtti. Bunun üzerine Ebû Bekr radıyallâhu anh Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashâbını topladı ve onlara bunu sordu. O gün onların arasında en sert söz söyleyen Ali b. Ebî Tâlib radıyallâhu teâlâ anh oldu ve şöyle dedi: "Bu öyle bir günahtır ki, ümmetlerden sadece bir tek ümmet bu günahla isyan etmiştir; Allah'ın da onlara ne yaptığını pekâlâ biliyorsunuz. Biz onu ateşle yakman gerektiği görüşündeyiz." Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashâbının görüşü onu ateşle yakma hususunda birleşti. Ebû Bekr radıyallâhu anh da Hâlid b. el-Velîd radıyallâhu anh'a onu ateşle yakmasını emreden bir yazı yazdı. Bu [hadis] mürseldir.
وَرُوِيَ مِنْ وَجْهٍ آخَرَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيٍّ ﵁ فِي غَيْرِ هَذِهِ الْقِصَّةِ قَالَ: يُرْجَمُ وَيُحْرَقُ بِالنَّارِ.
Başka bir yoldan da Ca'fer b. Muhammed'den, babasından, Ali radıyallâhu anh'tan bu kıssanın dışında şöyle rivayet edilmiştir: "[Böyle yapan kimse] recmedilir ve ateşle yakılır."
وَيُذْكَرُ عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ رَجُلٍ مِنْ هَمْدَانَ: أَنَّ عَلِيًّا ﵁ رَجَمَ رَجُلًا مُحْصَنًا فِي عَمَلِ قَوْمِ لُوطٍ، هَكَذَا ذَكَرَهُ الثَّوْرِيُّ عَنْهُ مُقَيَّدًا بِالْإِحْصَانِ. وَهُشَيْمٌ رَوَاهُ عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى مُطْلَقًا. اهـ مِنْهُ بِلَفْظِهِ.
İbn Ebî Leylâ'dan, Hemdânlı bir adamdan nakledildiğine göre: Ali radıyallâhu anh, Lût kavminin amelini işleyen evli (muhsan) bir adamı recmetmiştir. Sevrî bunu ondan evli olma şartıyla kayıtlı olarak böyle zikretmiştir; Hüşeym ise bunu İbn Ebî Leylâ'dan mutlak olarak rivayet etmiştir. [Beyhakî'nin eserinden] lafzıyla nakil bitti.
فَهَذِهِ حُجَجُ الْقَائِلِينَ بِقَتْلِ الْفَاعِلِ وَالْمَفْعُولِ بِهِ فِي اللِّوَاطِ.
İşte lûtîlikte failin ve mef'ûlün öldürülmesi gerektiğini söyleyenlerin delilleri bunlardır.
وَحُجَّةُ مَنْ قَالَ: إِنَّ ذَلِكَ الْقَتْلَ بِالنَّارِ هُوَ مَا ذَكَرْنَاهُ عَنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ ﷺ آنِفًا.
Bu öldürmenin ateşle olacağını söyleyenlerin delili ise az önce Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashâbından naklettiğimiz husustur.
وَحُجَّةُ مَنْ قَالَ: إِنَّ قَتْلَهُ بِالسَّيْفِ قَوْلُهُ ﷺ: «فَاقْتُلُوا الْفَاعِلَ وَالْمَفْعُولَ بِهِ» ، وَالْقَتْلُ إِذَا أُطْلِقَ انْصَرَفَ إِلَى الْقَتْلِ بِالسَّيْفِ.
Onun kılıçla öldürüleceğini söyleyenlerin delili ise [Hz. Peygamber] sallallâhu aleyhi ve sellem'in: «Faili de mef'ûlü de öldürün» buyruğudur; çünkü öldürme (katl) mutlak olarak kullanıldığında kılıçla öldürme manasına gelir.
وَحُجَّةُ مَنْ قَالَ: إِنَّ قَتْلَهُ بِالرَّجْمِ هُوَ مَا قَدَّمْنَا مِنْ رِوَايَةِ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، وَمُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ: أَنَّهُ يُرْجَمُ، وَمَا ذَكَرَهُ الْبَيْهَقِيُّ، وَغَيْرُهُ عَنْ عَلِيٍّ أَنَّهُ رَجَمَ لُوطِيًّا، وَيُسْتَأْنَسُ لِذَلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ رَمَى أَهْلَ تِلْكَ الْفَاحِشَةِ بِحِجَارَةِ السِّجِّيلِ.
Onun recmedilerek öldürüleceğini söyleyenlerin delili ise, daha önce Saîd b. Cübeyr ve Mücâhid'in İbn Abbâs'tan rivayet ettiğini belirttiğimiz onun recmedileceği yönündeki rivayet ile Beyhakî ve başkalarının Ali'den rivayet ettiği onun lûtîlik yapan birini recmettiği naklidir. Buna, Allah'ın o fuhşiyâtı işleyenleri siccîl taşlarıyla taşlamış olması da bir dayanak ve karine kılınır.
وَحُجَّةُ مَنْ قَالَ: يُرْفَعُ عَلَى أَعْلَى بِنَاءٍ، أَوْ جَبَلٍ وَيُلْقَى مُنَكَّسًا، وَيُتْبَعُ بِالْحِجَارَةِ: أَنَّ ذَلِكَ هُوَ الَّذِي فَعَلَهُ الْحَكِيمُ الْخَبِيرُ بِقَوْمِ لُوطٍ، كَمَا قَالَ: جَعَلْنَا عَالِيَهَا سَافِلَهَا وَأَمْطَرْنَا عَلَيْهَا حِجَارَةً مِنْ سِجِّيلٍ.
En yüksek binanın veya dağın tepesine çıkarılıp baş aşağı atılacağını ve ardından taşlanacağını söyleyenlerin delili ise Hakîm ve Habîr olan [Allah]'ın Lût kavmine yaptığı muamelenin bu olmasıdır; nitekim [Allah]: [Oranın] üstünü altına getirdik ve üzerlerine pişirilmiş balçıktan taşlar yağdırdık buyurmuştur.
قَالَ مُقَيِّدُهُ عَفَا اللَّهُ عَنْهُ: وَهَذَا الْأَخِيرُ غَيْرُ ظَاهِرٍ ; لِأَنَّ قَوْمَ لُوطٍ لَمْ يَكُنْ عِقَابُهُمْ عَلَى اللِّوَاطِ وَحْدَهُ، بَلْ عَلَيْهِ وَعَلَى الْكُفْرِ، وَتَكْذِيبِ نَبِيِّهِمْ ﷺ، فَهُمْ قَدْ جَمَعُوا إِلَى اللِّوَاطِ
Bu [kitabı] kaleme alan [Şankîtî] —Allah onu affetsin— dedi ki: Bu sonuncusu isabetli (zahir) değildir; zira Lût kavminin cezalandırılması sadece lûtîlikten ötürü değil, hem bundan hem de küfürlerinden ve peygamberleri sallallâhu aleyhi ve sellem'i yalanlamalarından dolayı idi. Dolayısıyla onlar lûtîliğin yanına...
مَا هُوَ أَعْظَمُ مِنَ اللِّوَاطِ، وَهُوَ الْكُفْرُ بِاللَّهِ، وَإِيذَاءُ رَسُولِهِ ﷺ.
...lûtîlikten daha büyük olan şeyi, yani Allah'ı inkâr etmeyi ve O'nun elçisi sallallâhu aleyhi ve sellem'e eziyet etmeyi de eklemişlerdi.
الْقَوْلُ الثَّانِي: هُوَ أَنَّ اللِّوَاطَ زِنًى فَيُجْلَدُ مُرْتَكِبُهُ مِائَةً إِنْ كَانَ بِكْرًا وَيُغَرَّبُ سَنَةً، وَيُرْجَمُ إِنْ كَانَ مُحْصَنًا. وَهَذَا الْقَوْلُ هُوَ أَحَدُ قَوْلَيِ الشَّافِعِيِّ.
İkinci görüş: Lûtîlik zinadır; dolayısıyla onu işleyen bekâr ise yüz celde (kırbaç) vurulur ve bir yıl sürgün edilir, şayet evli (muhsan) ise recmedilir. Bu görüş, Şâfiî'nin iki görüşünden biridir.
وَذَكَرَ الْبَيْهَقِيُّ عَنِ الرَّبِيعِ بْنِ سُلَيْمَانَ: أَنَّ الشَّافِعِيَّ رَجَعَ إِلَى أَنَّ اللِّوَاطَ زِنًى، فَيَجْرِي عَلَيْهِ حُكْمُ الزِّنَى، وَهُوَ إِحْدَى الرِّوَايَتَيْنِ عَنْ أَحْمَدَ رَحِمَهُمُ اللَّهُ تَعَالَى.
Beyhakî, Rebî' b. Süleymân'dan Şâfiî'nin lûtîliğin zina olduğu ve dolayısıyla ona zina hükmünün uygulanacağı görüşüne döndüğünü nakletmiştir; bu aynı zamanda Ahmed [b. Hanbel]'den —Allah Teâlâ ikisine de rahmet eylesin— gelen iki rivayetten biridir.
وَرَوَاهُ الْبَيْهَقِيُّ، عَنْ عَطَاءٍ، وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ ﵄، وَهُوَ قَوْلُ أَبِي يُوسُفَ، وَمُحَمَّدٍ، وَسَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، وَالْحَسَنِ، وَقَتَادَةَ، وَالنَّخَعِيِّ، وَالثَّوْرِيِّ، وَالْأَوْزَاعِيِّ، وَغَيْرِهِمْ.
Beyhakî bunu Atâ ve Abdullah b. ez-Zübeyr radıyallâhu anhümâ'dan da rivayet etmiştir. Bu aynı zamanda Ebû Yûsuf, Muhammed [eş-Şeybânî], Saîd b. el-Müseyyeb, Hasan[-ı Basrî], Katâde, Nehaî, Sevrî, Evzâî ve başkalarının da görüşüdür.
وَاحْتَجَّ أَهْلُ هَذَا الْقَوْلِ بِمَا رَوَاهُ الْبَيْهَقِيُّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ: «إِذَا أَتَى الرَّجُلُ الرَّجُلَ فَهُمَا زَانِيَانِ، وَإِذَا أَتَتِ الْمَرْأَةُ الْمَرْأَةَ فَهُمَا زَانِيَتَانِ» أَخْبَرَنَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ الْحَافِظُ، ثَنَا أَبُو الْعَبَّاسِ بْنُ يَعْقُوبَ، ثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي طَالِبٍ، ثَنَا أَبُو بَدْرٍ، ثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ فَذَكَرَهُ. قَالَ الشَّيْخُ: وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ هَذَا لَا أَعْرِفُهُ، وَهُوَ مُنْكَرٌ بِهَذَا الْإِسْنَادِ. انْتَهَى مِنْهُ بِلَفْظِهِ.
Bu görüşün sahipleri, Beyhakî'nin Muhammed b. Abdirrahmân'dan, onun Hâlid el-Hazzâ'dan, onun İbn Sîrîn'den, onun da Ebû Mûsâ'dan rivayet ettiği şu hadisi delil getirmişlerdir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: «Bir erkek bir erkeğe vardığında ikisi de zânîdir (zina edendir); bir kadın bir kadına vardığında da ikisi de zâniyedir (zina edendir).» Bize Ebû Abdillâh el-Hâfız haber verdi, bize Ebü'l-Abbâs b. Ya'kûb anlattı, bize Yahyâ b. Ebî Tâlib anlattı, bize Ebû Bedr anlattı, bize Muhammed b. Abdirrahmân anlattı... diyerek bunu zikretti. Şeyh [Beyhakî] dedi ki: "Bu Muhammed b. Abdirrahmân'ı tanımıyorum ve bu hadis bu isnadla münkerdir." [Beyhakî'den] lafzıyla nakil bitti.
وَقَالَ الشَّوْكَانِيُّ ﵀ فِي «نَيْلِ الْأَوْطَارِ» فِي هَذَا الْحَدِيثِ: وَفِي إِسْنَادِهِ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، كَذَّبَهُ أَبُو حَاتِمٍ.
Şevkânî rahimehullâh Neylü'l-Evtâr'da bu hadis hakkında şöyle demiştir: "Bunun isnadında Muhammed b. Abdirrahmân vardır; Ebû Hâtim onu yalancılıkla itham etmiştir (kezzebehû)."
وَقَالَ الْبَيْهَقِيُّ: لَا أَعْرِفُهُ، وَالْحَدِيثُ مُنْكَرٌ بِهَذَا الْإِسْنَادِ، وَرَوَاهُ أَبُو الْفَتْحِ الْأَزْدِيُّ فِي الضُّعَفَاءِ، وَالطَّبَرَانِيُّ فِي الْكَبِيرِ مِنْ وَجْهٍ آخَرَ عَنْ أَبِي مُوسَى، وَفِيهِ بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ الْبَجَلِيُّ وَهُوَ مَجْهُولٌ.
Beyhakî de: "Onu tanımıyorum, hadis bu isnadla münkerdir" demiştir. Bunu Ebü'l-Feth el-Ezdî ed-Duafâ'da, Taberânî de el-Kebîr'de Ebû Mûsâ'dan başka bir yolla rivayet etmiştir; onda ise Bişr b. el-Mufaddal el-Becelî vardır ki o meçhuldür.
وَقَدْ أَخْرَجَهُ أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ فِي مُسْنَدِهِ عَنْهُ. اهـ مِنْهُ.
Ebû Dâvûd et-Tayâlisî de bunu Müsned'inde ondan rivayet etmiştir. Ondan [Şevkânî'den yapılan nakil] bitti.
وَاسْتَدَلَّ الْقَائِلُونَ بِهَذَا الْقَوْلِ أَيْضًا بِقِيَاسِ اللِّوَاطِ عَلَى الزِّنَى بِجَامِعِ أَنَّ الْكُلَّ إِيلَاجُ فَرْجٍ فِي فَرْجٍ مُحَرَّمٍ شَرْعًا، مُشْتَهًى طَبْعًا.
Bu görüşü savunanlar ayrıca lûtîliği zinaya kıyas ederek de delil getirmişlerdir; çünkü her ikisinin ortak illeti, şer'an haram kılınmış ve tabiat gereği arzulanan bir ferce diğer bir fercin idhal edilmesidir.
وَرُدَّ بِأَنَّ الْقِيَاسَ لَا يَكُونُ فِي الْحُدُودِ ; لِأَنَّهَا تُدْرَأُ بِالشُّبُهَاتِ. وَالْأَكْثَرُونَ عَلَى جَوَازِ الْقِيَاسِ فِي الْحُدُودِ، وَعَلَيْهِ دَرَجَ فِي «مَرَاقِي السُّعُودِ» بِقَوْلِهِ:
Buna, hadlerde şüphelerle düşürülmesi sebebiyle kıyas yapılamayacağı söylenerek karşı çıkılmıştır. Çoğunluk (cumhur) ise hadlerde kıyasın caiz olduğu görüşündedir; Merâkı's-Suûd müellifi de şu sözüyle bu görüşü benimsemiştir:
وَالْحَدُّ وَالْكَفَّارَةُ التَّقْدِيرُ جَوَازُهُ فِيهَا هُوَ الْمَشْهُورُ
"Had ve kefaret takdirlerinde [kıyasın] caiz olması meşhur olan görüştür."
إِلَّا أَنَّ قِيَاسَ اللَّائِطِ عَلَى الزَّانِي يُقْدَحُ فِيهِ بِالْقَادِحِ الْمُسَمَّى: «فَسَادُ الِاعْتِبَارِ» ; لِمُخَالَفَتِهِ لِحَدِيثِ ابْنِ عَبَّاسٍ الْمُتَقَدِّمِ: أَنَّ الْفَاعِلَ وَالْمَفْعُولَ بِهِ يُقْتَلَانِ مُطْلَقًا، أَحْصَنَا أَوْ لَمْ يُحَصِنَا، وَلَا شَكَّ أَنَّ صَاحِبَ الْفِطْرَةِ السَّلِيمَةِ لَا يَشْتَهِي اللِّوَاطَ، بَلْ يَنْفِرُ مِنْهُ غَايَةَ النُّفُورِ
Ancak lûtîlik yapan kimsenin zina edene kıyas edilmesi, "fesâdü'l-i'tibâr" adı verilen illet kusuruyla (kâdıh) zedelenir; zira bu kıyas, İbn Abbâs'ın daha önce geçen ve fail ile mef'ûlün evli olsunlar ya da olmasınlar mutlak surette öldürüleceklerini belirten hadisine aykırıdır. Şüphe yok ki selim fıtrat sahibi bir kimse lûtîliği arzulamaz, bilakis ondan son derece nefret edip kaçınır...
بِطَبْعِهِ كَمَا لَا يَخْفَى.
...tabiatı gereği [ondan tiksinir], nitekim bu gizli değildir.
الْقَوْلُ الثَّالِثُ: أَنَّ اللَّائِطَ لَا يُقْتَلُ وَلَا يَحُدُّ حَدَّ الزِّنَى، وَإِنَّمَا يُعَزَّرُ بِالضَّرْبِ وَالسَّجْنِ وَنَحْوِ ذَلِكَ. وَهَذَا قَوْلُ أَبِي حَنِيفَةَ.
Üçüncü görüş: Lûtîlik yapan kimse ne öldürülür ne de ona zina haddi uygulanır; ancak dayak, hapis ve benzeri şekillerde ta'zîr edilir. Bu, Ebû Hanîfe'nin görüşüdür.
وَاحْتَجَّ أَهْلُ هَذَا الْقَوْلِ بِأَنَّ الصَّحَابَةَ اخْتَلَفُوا فِيهِ، وَاخْتِلَافُهُمْ فِيهِ يَدُلُّ عَلَى أَنَّهُ لَيْسَ فِيهِ نَصٌّ صَحِيحٌ، وَأَنَّهُ مِنْ مَسَائِلِ الِاجْتِهَادِ، وَالْحُدُودُ تُدْرَأُ بِالشُّبُهَاتِ، قَالُوا: وَلَا يَتَنَاوَلُهُ اسْمُ الزِّنَى ; لِأَنَّ لِكُلٍّ مِنْهُمَا اسْمًا خَاصًّا بِهِ، كَمَا قَالَ الشَّاعِرُ:
Bu görüşün sahipleri şu gerekçelerle delil getirmişlerdir: Sahâbe bu konuda ihtilaf etmiştir; onların bu konudaki ihtilafı ise ortada sahih bir nassın bulunmadığını ve meselenin ictihadî bir mesele olduğunu gösterir; hadler ise şüphelerle düşürülür. Ayrıca şöyle demişlerdir: "Zina" ismi onu kapsamaz; çünkü her ikisinin de kendine has özel bir ismi vardır. Nitekim şair şöyle demiştir:
مِنْ كَفِّ ذَاتِ حِرٍّ فِي زِيِّ ذِي ... ذَكَرٍ لَهَا مُحِبَّانِ لُوطِيٌّ وَزَنَّاءُ
"Erkek kılığına girmiş bir kadının elinden [şarap içerim], onun iki aşığı vardır: biri lûtî, diğeri zânî."
قَالُوا: وَلَا يَصِحُّ إِلْحَاقُهُ بِالزِّنَى لِوُجُودِ الْفَارِقِ بَيْنَهُمَا ; لِأَنَّ الدَّاعِيَ فِي الزِّنَى مِنَ الْجَانِبَيْنِ بِخِلَافِ اللِّوَاطِ، وَلِأَنَّ الزِّنَى يُفْضِي إِلَى الِاشْتِبَاهِ فِي النَّسَبِ وَإِفْسَادِ الْفِرَاشِ بِخِلَافِ اللِّوَاطِ، قَالَ فِي «مَرَاقِي السُّعُودِ» : وَالْفَرْقُ بَيْنَ الْأَصْلِ وَالْفَرْعِ قَدَحْ إِبْدَاءٌ مُخْتَصٌّ بِالْأَصْلِ قَدْ صَلَحْ أَوْ مَانِعٌ فِي الْفَرْعِ. . . إِلَخْ. . . . . . وَاسْتَدَلَّ أَهْلُ هَذَا الْقَوْلِ أَيْضًا بِقَوْلِهِ تَعَالَى: وَاللَّذَانِ يَأْتِيَانِهَا مِنْكُمْ فَآذُوهُمَا الْآيَةَ [٤ \ ١٦] .
Şöyle demişlerdir: Aralarındaki fark sebebiyle bunun zinaya ilhak edilmesi de sahih olmaz; zira lûtîliğin aksine zinada her iki taraftan da şehveti harekete geçiren bir arzu vardır; ayrıca zina nesebin karışmasına ve neslin bozulmasına yol açarken lûtîlikte bu durum söz konusu değildir. Merâkı's-Suûd müellifi şöyle demiştir: "Asıl ile fer' arasındaki fark bir iptal gerekçesidir (kadeh)... Asla has uygun bir vasfın ortaya konması veya fer'de bir engelin bulunması... ilh." Bu görüş sahipleri ayrıca Allah Teâlâ'nın şu ayetini de delil getirmişlerdir: [Nisâ Suresi, 16] { وَاللَّذَانِ يَأْتِيَانِهَا مِنْكُمْ فَآذُوهُمَا } “İçinizden bunu yapan iki erkeğe eziyet edin...”
قَالُوا: الْمُرَادُ بِذَلِكَ: اللِّوَاطُ. وَالْمُرَادُ بِالْإِيذَاءِ: السَّبُّ أَوِ الضَّرْبُ بِالنِّعَالِ.
Şöyle dediler: Bundan murat lûtîliktir; eziyetten murat ise azarlamak/sövmek veya pabuçlarla dövmektir.
وَقَدْ أَخْرَجَ عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، وَابْنُ جَرِيرٍ، وَابْنُ الْمُنْذِرِ، وَابْنُ أَبِي حَاتِمٍ عَنْ مُجَاهِدٍ: وَاللَّذَانِ يَأْتِيَانِهَا مِنْكُمْ، قَالَ: الرَّجُلَانِ الْفَاعِلَانِ.
Nitekim Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den { وَاللَّذَانِ يَأْتِيَانِهَا مِنْكُمْ } “İçinizden bunu yapan iki erkeğe...” [ayeti] hakkında: "Bunu yapan iki erkektir" dediğini rivayet etmişlerdir.
وَأَخْرَجَ آدَمُ، وَالْبَيْهَقِيُّ فِي سُنَنِهِ، عَنْ مُجَاهِدٍ فِي قَوْلِهِ: فَآذُوهُمَا، يَعْنِي سَبًّا، قَالَهُ صَاحِبُ «الدُّرِّ الْمَنْثُورِ» .
Âdem ve es-Sünen'inde Beyhakî, Mücâhid'in { فَآذُوهُمَا } “onlara eziyet edin” kavli hakkında: "Yani azarlamak/sövmek" dediğini rivayet etmişlerdir. Bunu ed-Dürrü'l-Mensûr müellifi söylemiştir.
قَوْلُهُ تَعَالَى: وَمَا أُرِيدُ أَنْ أُخَالِفَكُمْ إِلَى مَا أَنْهَاكُمْ عَنْهُ الْآيَةَ.
Allah Teâlâ'nın: { وَمَا أُرِيدُ أَنْ أُخَالِفَكُمْ إِلَى مَا أَنْهَاكُمْ عَنْهُ } “Size yasakladığım şeylerin aksini yaparak size muhalefet etmek istemiyorum” ayeti.
ذَكَرَ اللَّهُ جَلَّ وَعَلَا فِي هَذِهِ الْآيَةِ الْكَرِيمَةِ عَنْ نَبِيِّهِ شُعَيْبٍ عَلَيْهِ وَعَلَى نَبِيِّنَا الصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ، أَنَّهُ أَخْبَرَ قَوْمَهُ: أَنَّهُ إِذَا نَهَاهُمْ عَنْ شَيْءٍ انْتَهَى هُوَ عَنْهُ وَأَنَّ فِعْلَهُ لَا يُخَالِفُ قَوْلَهُ.
Allah Celle ve Alâ bu kerîm ayette peygamberi Şuayb'dan —ona ve Peygamberimize salât ve selâm olsun— kavmine şunu haber verdiğini zikretmiştir: Kendisi onları bir şeyden nehyettiği zaman bizzat kendisi de ondan vazgeçer ve onun fiili sözüne aykırı düşmez.
وَيُفْهَمُ مِنْ هَذِهِ الْآيَةِ الْكَرِيمَةِ أَنَّ الْإِنْسَانَ يَجِبُ عَلَيْهِ أَنْ يَكُونَ مُنْتَهِيًا عَمَّا يَنْهَى عَنْهُ غَيْرَهُ، مُؤْتَمِرًا بِمَا يَأْمُرُ بِهِ غَيْرَهُ.
Bu kerîm ayetten anlaşılmaktadır ki, insanın başkalarını nehyettiği şeylerden bizzat kendisinin sakınması, başkalarına emrettiği şeyleri de bizzat kendisinin yerine getirmesi vaciptir.
وَقَدْ بَيَّنَ تَعَالَى ذَلِكَ فِي مَوَاضِعَ أُخَرَ، كَقَوْلِهِ: أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَتَنْسَوْنَ أَنْفُسَكُمْ الْآيَةَ [٢ \ ٤٤] ، وَقَوْلِهِ: كَبُرَ مَقْتًا عِنْدَ اللَّهِ أَنْ تَقُولُوا مَا لَا تَفْعَلُونَ [٦١ \ ٣] .
Allah Teâlâ bunu başka yerlerde de açıklamıştır; nitekim şöyle buyurmuştur: [Bakara Suresi, 44] { أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَتَنْسَوْنَ أَنْفُسَكُمْ } “Siz insanlara iyiliği emredip kendinizi unutuyor musunuz?” ve [Saf Suresi, 3] { كَبُرَ مَقْتًا عِنْدَ اللَّهِ أَنْ تَقُولُوا مَا لَا تَفْعَلُونَ } “Yapmayacağınız şeyleri söylemeniz Allah katında büyük bir gazaba sebep olur.”
وَفِي الصَّحِيحَيْنِ مِنْ حَدِيثِ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ ﵄ أَنَّ النَّبِيَّ ﷺ، قَالَ:
Sahîhayn'da Üsâme b. Zeyd radıyallâhu anhümâ'nın hadisinden [rivayet edildiğine göre] Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur:
«يُجَاءُ بِالرَّجُلِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيُلْقَى فِي النَّارِ فَتَنْدَلِقُ أَقْتَابُهُ فِي النَّارِ، فَيَدُورُ بِهَا كَمَا يَدُورُ الْحِمَارُ بِرَحَاهُ، فَيَجْتَمِعُ عَلَيْهِ أَهْلُ النَّارِ فَيَقُولُونَ: أَيْ فُلَانُ، أَلَسْتَ كُنْتَ تَأْمُرُنَا بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَانَا عَنِ الْمُنْكَرِ؟ ! فَيَقُولُ: كُنْتُ آمُرُكُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَلَا آتِيهِ، وَأَنْهَاكُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَآتِيهِ» .
«Kıyamet günü bir adam getirilir ve ateşe atılır. Bağırsakları ateşe dökülür; o da değirmen taşını döndüren eşek gibi bağırsaklarının etrafında döner durur. Derken cehennemlikler onun başına toplanır ve: "Ey filan! Sen bize iyiliği emredip kötülükten nehyetmez miydin?" derler. O da: "Ben size iyiliği emrederdim ama onu kendim yapmazdım; sizi kötülükten nehyederdim ama onu kendim yapardım" der.»
وَمَعْنَى قَوْلِهِ ﷺ: «فَتَنْدَلِقُ أَقْتَابُهُ» ، أَيْ: تَتَدَلَّى أَمْعَاؤُهُ.
[Hz. Peygamber] sallallâhu aleyhi ve sellem'in: «Bağırsakları dökülür (fetendeliku aktâbühû)» sözünün anlamı, yani bağırsakları sarkar [ve dışarı çıkar] demektir.
وَأَخْرَجَ وَكِيعٌ، وَابْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَأَحْمَدُ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، وَالْبَزَّارُ، وَابْنُ الْمُنْذِرِ، وَابْنُ أَبِي حَاتِمٍ، وَابْنُ حِبَّانَ، وَأَبُو نُعَيْمٍ فِي «الْحِلْيَةِ» ، وَابْنُ مَرْدَوَيْهِ، وَالْبَيْهَقِيُّ فِي «شُعَبِ الْإِيمَانِ» ، وَغَيْرُهُمْ، عَنْ أَنَسٍ ﵁، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ: «رَأَيْتُ لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِي رِجَالًا تُقْرَضُ شِفَاهُهُمْ بِمَقَارِيضَ مِنْ نَارٍ، كُلَّمَا قُرِضَتْ رَجَعَتْ، فَقُلْتُ لِجِبْرِيلَ مَنْ هَؤُلَاءِ؟ قَالَ: هَؤُلَاءِ خُطَبَاءُ مِنْ أُمَّتِكَ، كَانُوا يَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَيَنْسَوْنَ أَنْفُسَهُمْ وَهُمْ يَتْلُونَ الْكِتَابَ أَفَلَا يَعْقِلُونَ» ، قَالَهُ صَاحِبُ «الدُّرِّ الْمَنْثُورِ» . اهـ. وَقَدْ قَالَ الشَّاعِرُ:
Vekî', İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Abd b. Humeyd, Bezzâr, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, İbn Hibbân, el-Hilye'de Ebû Nuaym, İbn Merdûye, Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî ve başkaları Enes radıyallâhu anh'tan şöyle rivayet etmişlerdir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem buyurdu ki: «İsrâ gecesinde dudakları ateşten makaslarla kesilen adamlar gördüm; kesildikçe eski haline dönüyordu. Cibrîl'e: "Bunlar kim?" dedim. Dedi ki: "Bunlar, ümmetinin hatipleridir; insanlara iyiliği emrederler ama kendilerini unuturlardı; üstelik Kitab'ı da okuyorlardı, akıl erdirmiyorlar mıydı?"» Bunu ed-Dürrü'l-Mensûr müellifi söylemiştir. Nakil bitti. Şair de şöyle demiştir:
لَا تَنْهَ عَنْ خُلُقٍ وَتَأْتِي مِثْلَهُ ... عَارٌ عَلَيْكَ إِذَا فَعَلْتَ عَظِيمُ
"Bir ahlâktan nehyedip de onun benzerini kendin yapma! Eğer bunu yaparsan, sana büyük bir utançtır."
وَقَدْ أَجَادَ مَنْ قَالَ:
Şu söyleyen kimse ne güzel söylemiştir:
وَغَيْرُ تَقِيٍّ يَأْمُرُ النَّاسَ بِالتُّقَى ... طَبِيبٌ يُدَاوِي النَّاسَ وَهُوَ مَرِيضُ
"İnsanlara takvayı emreden takvasız kimse, kendisi hasta olduğu halde insanları tedavi etmeye çalışan bir tabip gibidir."
وَمَعْلُومٌ أَنَّ عَمَلَ الْإِنْسَانِ بِمَا يَنْصَحُ بِهِ غَيْرَهُ أَدْعَى لِقَبُولِ غَيْرِهِ مِنْهُ، كَمَا قَالَ الشَّاعِرُ:
Malumdur ki insanın başkasına nasihat ettiği şeyle bizzat amel etmesi, başkalarının bunu ondan kabul etmesini daha çok celbeder (sağlar); nitekim şair şöyle demiştir:
فَإِنَّكَ إِذْ مَا تَأْتِ مَا أَنْتَ آمِرٌ ... بِهِ تَلْفَ مَنْ إِيَّاهُ تَأْمُرُ آتِيَا
"Çünkü sen emrettiğin şeyi bizzat yaparsan, emrettiğin kimseyi de onu yapar bulursun."
قَوْلُهُ تَعَالَى: قَالُوا يَا شُعَيْبُ مَا نَفْقَهُ كَثِيرًا مِمَّا تَقُولُ وَإِنَّا لَنَرَاكَ فِينَا ضَعِيفًا وَلَوْلَا رَهْطُكَ لَرَجَمْنَاكَ وَمَا أَنْتَ عَلَيْنَا بِعَزِيزٍ.
Allah Teâlâ'nın: { قَالُوا يَا شُعَيْبُ مَا نَفْقَهُ كَثِيرًا مِمَّا تَقُولُ وَإِنَّا لَنَرَاكَ فِينَا ضَعِيفًا وَلَوْلَا رَهْطُكَ لَرَجَمْنَاكَ وَمَا أَنْتَ عَلَيْنَا بِعَزِيزٍ } “Dediler ki: «Ey Şuayb! Söylediklerinin çoğunu anlamıyoruz ve doğrusu seni içimizde zayıf görüyoruz. Eğer kabilen olmasaydı seni mutlaka taşlayarak öldürürdük; senin bize karşı bir üstünlüğün yoktur.»” ayeti.
بَيَّنَ تَعَالَى فِي هَذِهِ الْآيَةِ الْكَرِيمَةِ: أَنَّ نَبِيَّهُ شُعَيْبًا عَلَيْهِ وَعَلَى نَبِيِّنَا الصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ مَنَعَهُ اللَّهُ مِنَ الْكُفَّارِ، وَأَعَزَّ جَانِبَهُ بِسَبَبِ الْعَوَاطِفِ الْعَصَبِيَّةِ، وَالْأَوَاصِرِ النَّسَبِيَّةِ مِنْ قَوْمِهِ الَّذِينَ هُمْ كُفَّارٌ.
Allah Teâlâ bu kerîm ayette açıklamıştır ki; O, peygamberi Şuayb'ı —ona ve Peygamberimize salât ve selâm olsun— kâfir olan kavminin kabile taassubu duyguları ve akrabalık bağları sebebiyle kâfirlerin şerrinden korumuş ve onu dokunulmaz kılmıştır.
وَهُوَ دَلِيلٌ عَلَى أَنَّ الْمُتَمَسِّكَ بِدِينِهِ قَدْ يُعِينُهُ اللَّهُ، وَيُعِزُّهُ بِنُصْرَةِ قَرِيبِهِ الْكَافِرِ، كَمَا بَيَّنَهُ تَعَالَى فِي مَوَاضِعَ أُخَرَ، كَقَوْلِهِ فِي صَالِحٍ وَقَوْمِهِ: قَالُوا تَقَاسَمُوا بِاللَّهِ لَنُبَيِّتَنَّهُ وَأَهْلَهُ ثُمَّ لَنَقُولَنَّ لِوَلِيِّهِ مَا شَهِدْنَا مَهْلِكَ أَهْلِهِ. الْآيَةَ [٢٧ \ ٤٩]
Bu ise dinine sımsıkı sarılan kimseye Allah'ın kâfir akrabasının yardımıyla yardım edip onu aziz kılabileceğine bir delildir; nitekim Allah Teâlâ bunu başka yerlerde de açıklamış, Sâlih ve kavmi hakkında şöyle buyurmuştur: [Neml Suresi, 49] { قَالُوا تَقَاسَمُوا بِاللَّهِ لَنُبَيِّتَنَّهُ وَأَهْلَهُ ثُمَّ لَنَقُولَنَّ لِوَلِيِّهِ مَا شَهِدْنَا مَهْلِكَ أَهْلِهِ } “Allah adına birbirlerine ant içerek şöyle dediler: «Ona ve ailesine geceleyin baskın düzenleyip [hepsini öldürelim], sonra da onun velisine: ‘Biz ailesinin helak edilişine şahit olmadık’ diyelim.»”
فَفِي الْآيَةِ دَلِيلٌ عَلَى أَنَّهُمْ لَا قُدْرَةَ لَهُمْ عَلَى أَنْ يَفْعَلُوا السُّوءَ بِصَالِحٍ عَلَيْهِ وَعَلَى نَبِيِّنَا الصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ إِلَّا فِي حَالِ الْخَفَاءِ، وَأَنَّهُمْ لَوْ فَعَلُوا بِهِ ذَلِكَ خَفَاءً وَسَرِقَةً لَكَانُوا يَحْلِفُونَ لِأَوْلِيَائِهِ الَّذِينَ هُمْ عَصَبَتُهُ أَنَّهُمْ مَا فَعَلُوا بِهِ سُوءًا، وَلَا شَهِدُوا ذَلِكَ وَلَا حَضَرُوهُ خَوْفًا مِنْ عَصَبَتِهِ. فَهُوَ عَزِيزُ الْجَانِبِ بِسَبَبِ عَصَبَتِهِ الْكُفَّارِ، وَقَدْ قَالَ تَعَالَى لِنَبِيِّنَا ﷺ:
Ayette, onların Sâlih'e —ona ve Peygamberimize salât ve selâm olsun— gizlilik hali dışında bir kötülük yapmaya güç yetiremediklerine ve bunu gizlice ve hırsızlama yapacak olsalar bile, akrabalarından (asabesi) korktukları için onun velilerine kötülük yapmadıklarına, buna şahit olmadıklarına ve orada bulunmadıklarına dair yemin edeceklerine delil vardır. Dolayısıyla o, kâfir olan akrabaları sayesinde korunmuş ve dokunulmaz olmuştur. Nitekim Allah Teâlâ Peygamberimiz sallallâhu aleyhi ve sellem'e de şöyle buyurmuştur:
أَلَمْ يَجِدْكَ يَتِيمًا فَآوَى [٩٣ \ ٦] ، أَيْ: آوَاكَ بِأَنْ ضَمَّكَ إِلَى عَمِّكَ أَبِي طَالِبٍ.
[Duhâ Suresi, 6] { أَلَمْ يَجِدْكَ يَتِيمًا فَآوَى } “O, seni bir yetim bulup da barındırmadı mı?” Yani: Seni amcan Ebû Tâlib'in yanına vererek barındırdı.
وَذَلِكَ بِسَبَبِ الْعَوَاطِفِ الْعَصَبِيَّةِ، وَالْأَوَاصِرِ النَّسَبِيَّةِ، وَلَا صِلَةَ لَهُ بِالدِّينِ الْبَتَّةَ، فَكَوْنُهُ جَلَّ وَعَلَا يَمْتَنُّ عَلَى رَسُولِهِ ﷺ بِإِيوَاءِ أَبِي طَالِبٍ لَهُ دَلِيلٌ عَلَى أَنَّ اللَّهَ قَدْ يُنْعِمُ عَلَى الْمُتَمَسِّكِ بِدِينِهِ بِنُصْرَةِ قَرِيبِهِ الْكَافِرِ.
Bu da sırf kabile taassubu duyguları ve soy bağları sebebiyleydi; dinle asla bir ilgisi yoktu. Dolayısıyla Allah Celle ve Alâ'nın Resûlü sallallâhu aleyhi ve sellem'e Ebû Tâlib'in onu barındırmasını bir lütuf olarak hatırlatması; Allah'ın dinine sımsıkı sarılan kimseye kâfir akrabasının yardımıyla nimet verebileceğine delildir.
وَمِنْ ثَمَرَاتِ تِلْكَ الْعَصَبِيَّةِ النَّسَبِيَّةِ قَوْلُ أَبِي طَالِبٍ:
Bu soy asabiyetinin (bağlılığının) neticelerinden biri de Ebû Tâlib'in şu sözüdür:
وَاللَّهِ لَنْ يَصِلُوا إِلَيْكَ بِجَمْعِهِمْ ... حَتَّى أُوَسَّدَ فِي التُّرَابِ دَفِينَا
"Vallahi, ben toprağa gömülüp başım yastığa konulmadıkça (ölmedikçe), topluluklarıyla sana asla dokunamayacaklar."
فَاصْدَعْ بِأَمْرِكَ مَا عَلَيْكَ غَضَاضَةٌ ... أَبْشِرْ بِذَاكَ وَقَرَّ مِنْهُ عُيُونَا
Artık emrolunduğun şeyi açıkça tebliğ et, sana bir eksiklik/kusur gelmez... Bununla müjdelen ve bununla gözün aydın olsun.
وَقَوْلُهُ أَيْضًا:
Ve yine onun şu sözü:
وَنَمْنَعُهُ حَتَّى نُصْرَعَ حَوْلَهُ ... وَنُذْهَلَ عَنْ أَبْنَائِنَا وَالْحَلَائِلِ
Biz onun etrafında yere serilip öldürülünceye, evlatlarımızdan ve eşlerimizden vazgeçinceye kadar onu koruruz.
وَلِهَذَا لَمَّا كَانَ نَبِيُّ اللَّهِ لُوطٌ عَلَيْهِ وَعَلَى نَبِيِّنَا الصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ لَيْسَ لَهُ عَصَبَةٌ فِي قَوْمِهِ الَّذِينَ أُرْسِلَ إِلَيْهِمْ ظَهَرَ فِيهِ أَثَرُ عَدَمِ الْعَصَبَةِ، بِدَلِيلِ قَوْلِهِ تَعَالَى عَنْهُ: قَالَ لَوْ أَنَّ لِي بِكُمْ قُوَّةً أَوْ آوِي إِلَى رُكْنٍ شَدِيدٍ [١١ \ ٨٠] .
İşte bu sebeple, Allah'ın peygamberi Lût'un —ona ve Peygamberimize salât ve selâm olsun— kendilerine gönderildiği kavmi içinde onu koruyacak bir akraba topluluğu (asabesi) bulunmadığından, bu akraba desteğinin yokluğunun etkisi onda açıkça görülmüştür; nitekim Allah Teâlâ'nın onun hakkında naklettiği şu sözü buna delildir: [Hûd Suresi, 80] { قَالَ لَوْ أَنَّ لِي بِكُمْ قُوَّةً أَوْ آوِي إِلَى رُكْنٍ شَدِيدٍ } “[Lût] Dedi ki: «Keşke size karşı koyacak bir gücüm olsaydı yahut sağlam bir kaleye (güçlü bir desteğe) sığınabilseydim!»”
وَهَذِهِ الْآيَاتُ الْقُرْآنِيَّةُ تَدُلُّ عَلَى أَنَّ الْمُسْلِمِينَ قَدْ تَنْفَعُهُمْ عَصَبِيَّةُ إِخْوَانِهِمُ الْكَافِرِينَ.
Bu Kur'an ayetleri, kâfir kardeşlerinin kabile taassubunun (asabiyetinin) Müslümanlara fayda sağlayabileceğine delalet etmektedir.
وَلَمَّا نَاصَرَ بَنُو الْمُطَّلِبِ بْنِ عَبْدِ مَنَافٍ بَنِي هَاشِمٍ، وَلَمْ يُنَاصِرْهُمْ بَنُو عَبْدِ شَمْسِ بْنِ عَبْدِ مَنَافٍ، وَبَنُو نَوْفَلِ بْنِ عَبْدِ مَنَافٍ - عَرَفَ النَّبِيُّ ﷺ لِبَنِي الْمُطَّلِبِ تِلْكَ الْمُنَاصَرَةَ الَّتِي هِيَ عَصَبِيَّةٌ نَسَبِيَّةٌ لَا صِلَةَ لَهَا بِالدِّينِ، فَأَعْطَاهُمْ مِنْ خُمُسِ الْغَنِيمَةِ مَعَ بَنِي هَاشِمٍ، وَقَالَ: «إِنَّا وَبَنِي الْمُطَّلِبِ لَمْ نَفْتَرِقْ فِي جَاهِلِيَّةٍ وَلَا إِسْلَامٍ» وَمَنَعَ بَنِي عَبْدِ شَمْسٍ، وَبَنِي نَوْفَلٍ مِنْ خُمُسِ الْغَنِيمَةِ، مَعَ أَنَّ الْجَمِيعَ أَوْلَادُ عَبْدِ مَنَافِ بْنِ قُصَيٍّ.
Abdümenâf b. Kusayy'ın oğullarından Benî Muttalib b. Abdümenâf, Benî Hâşim'e yardım edip de Benî Abdüşşems b. Abdümenâf ile Benî Nevfel b. Abdümenâf yardım etmeyince; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem, din ile bir ilgisi bulunmayan sırf soy asabiyetine dayalı bu yardımı Benî Muttalib için takdir etti ve ganimetin beşte birinden (humus) Benî Hâşim ile birlikte onlara da verdi ve şöyle buyurdu: «Biz ve Benî Muttalib, ne Câhiliye'de ne de İslâm'da birbirimizden ayrılmadık.» Hepsi Abdümenâf b. Kusayy'ın evlatları olduğu halde Benî Abdüşşems ve Benî Nevfel'i ise ganimetin beşte birinden mahrum bıraktı.
وَقَالَ أَبُو طَالِبٍ فِي بَنِي عَبْدِ شَمْسٍ وَبَنِي نَوْفَلٍ:
Ebû Tâlib, Benî Abdüşşems ve Benî Nevfel hakkında şöyle demiştir:
جَزَى اللَّهُ عَنَّا عَبْدَ شَمْسٍ وَنَوْفَلًا ... عُقُوبَةَ شَرٍّ عَاجِلٍ غَيْرَ آجِلِ
Allah bizden ötürü Abdüşşems'i ve Nevfel'i gecikmeksizin çarçabuk bir şer cezasıyla cezalandırsın!
بِمِيزَانِ قِسْطٍ لَا يَخِيسُ شَعِيرَةً ... لَهُ شَاهِدٌ مِنْ نَفْسِهِ غَيْرُ عَائِلِ
Bir arpa tanesi kadar bile haksızlık etmeyen, kendinden asla şaşmayan bir şahidi bulunan adaletli bir teraziyle [cezalandırsın]!
لَقَدْ سَفَهَتْ أَحْلَامُ قَوْمٍ تَبَدَّلُوا ... بَنِي خَلْفٍ قَيْضًا بِنَا وَالْغَيَاطِلِ
Bize bedel olarak Benî Half'i ve Gayâtıl'ı tercih eden bir kavmin akılları gerçekten sefihleşmiştir (akılsızlık etmiştir).
وَالْغَيَاطِلُ «بِالْغَيْنِ الْمُعْجَمَةِ» ، وَمُرَادُ أَبِي طَالِبٍ بِهِمْ: بَنُو سَهْمِ بْنِ عَمْرِو بْنِ هُصَيْصِ بْنِ كَعْبِ بْنِ لُؤَيٍّ «الْقَبِيلَةُ الْمَشْهُورَةُ مِنْ قَبَائِلِ قُرَيْشٍ» ، وَإِنَّمَا سُمُّوا الْغَيَاطِلَ ; لِأَنَّ قَيْسَ بْنَ عَدِيِّ بْنِ سَعْدِ بْنِ سَهْمٍ الَّذِي هُوَ مِنْ سَادَاتِ قُرَيْشٍ الْعِظَامِ، وَهُوَ الَّذِي يَعْنِيهِ عَبْدُ الْمُطَّلِبِ بِقَوْلِهِ يُرَقِّصُ ابْنَهُ عَبْدَ اللَّهِ وَهُوَ صَغِيرٌ:
el-Gayâtıl (noktalı gayn ile) olup, Ebû Tâlib'in bunlarla kastettiği: Kureyş kabilelerinin meşhurlarından olan Benî Sehm b. Amr b. Husays b. Ka'b b. Lüeyy'dir. Onlara Gayâtıl denmesinin sebebi ise şudur: Kureyş'in büyük efendilerinden olan —ve Abdülmuttalib'in küçük yaştaki oğlu Abdullah'ı kucağında hoplatıp severken kastettiği— Kays b. Adiyy b. Sa'd b. Sehm:
كَأَنَّهُ فِي الْعِزِّ قَيْسُ بْنُ عَدِيٍّ ... فِي دَارِ سَعْدٍ يَنْتَدِي أَهْلَ النَّدَى
«İzzette sanki Sa'd'ın yurdunda cömertlik ehlini meclisinde toplayan Kays b. Adiyy gibidir»
تَزَوَّجَ امْرَأَةً مِنْ كِنَانَةَ تُسَمَّى «الْغَيْطَلَةَ» وَهِيَ أُمُّ بَعْضِ أَوْلَادِهِ. فَسُمِّيَ بَنُو سَهْمِ الْغَيَاطِلَ ; لِأَنَّ قَيْسَ بْنَ عَدِيٍّ الْمَذْكُورَ سَيِّدُهُمْ.
Kinâne'den «Gaytele» adında bir kadınla evlenmişti ve bu kadın onun bazı çocuklarının annesiydi. Adı geçen Kays b. Adiyy onların efendisi olduğu için Benî Sehm'e Gayâtıl denilmiştir.
فَهَذِهِ الْآيَاتُ الْقُرْآنِيَّةُ تَدُلُّ عَلَى أَنَّ اللَّهَ قَدْ يُعِينُ الْمُؤْمِنَ بِالْكَافِرِ لِتَعَصُّبِهِ لَهُ، وَرُبَّمَا كَانَ لِذَلِكَ أَثَرٌ حَسَنٌ عَلَى الْإِسْلَامِ وَالْمُسْلِمِينَ، وَقَدْ يَكُونُ مِنْ مِنَنِ اللَّهِ عَلَى بَعْضِ أَنْبِيَائِهِ الْمُرْسَلِينَ صَلَوَاتُ اللَّهِ وَسَلَامُهُ عَلَيْهِمْ، وَفِي الصَّحِيحِ عَنْهُ ﷺ أَنَّهُ قَالَ: «إِنَّ اللَّهَ لَيُؤَيِّدُ هَذَا الدَّينَ بِالرَّجُلِ الْفَاجِرِ» ، وَفِي الْمَثَلِ: «اجْتَنِ الثِّمَارَ وَأَلْقِ الْخَشَبَةَ فِي النَّارِ» .
İşte bu Kur'an ayetleri, Allah'ın kâfirin [kendi yakınına olan] taassubu sebebiyle mümine yardım edebileceğine, bunun bazen İslâm ve Müslümanlar üzerinde güzel bir etkisi olabileceğine ve Allah'ın gönderilmiş peygamberlerinden —Allah'ın salât ve selâmı üzerlerine olsun— bazılarına bir lütfu olabileceğine delalet etmektedir. Sahih'te Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den şöyle buyurduğu sabittir: «Şüphesiz Allah bu dini fâcir bir adamla da teyit edip güçlendirir.» Meselde de şöyle denir: «Meyveleri devşir, odunu ise ateşe at.»
فَإِذَا عَرَفْتَ دَلَالَةَ الْقُرْآنِ عَلَى أَنَّ الْمُسْلِمَ قَدْ يَنْتَفِعُ بِرَابِطَةِ نَسَبٍ وَعَصَبِيَّةٍ مِنْ كَافِرٍ، فَاعْلَمْ أَنَّ النِّدَاءَ بِالرَّوَابِطِ الْعَصَبِيَّةِ لَا يَجُوزُ. لِإِجْمَاعِ الْمُسْلِمِينَ عَلَى أَنَّ الْمُسْلِمَ لَا يَجُوزُ لَهُ الدُّعَاءُ بِـ «يَا لَبَنِي فُلَانٍ» وَنَحْوِهَا.
Kur'an'ın, Müslümanın kâfirden gelen bir soy ve asabiyet (kabile) bağından faydalanabileceğine olan delaletini öğrendiysen, bil ki kabile taassubu bağlarıyla çağrıda bulunmak caiz değildir. Çünkü Müslümanların icmaı ile, bir Müslümanın «Ey falandan olanlar!» ve benzeri şekillerde çağrıda bulunması (kavmiyetçilik davası gütmesi) caiz değildir.
وَقَدْ ثَبَتَ فِي «صَحِيحِ الْبُخَارِيِّ» مِنْ حَدِيثِ جَابِرٍ ﵁ أَنَّ النَّبِيَّ ﷺ قَالَ فِي تِلْكَ الدَّعْوَةِ: «دَعُوهَا فَإِنَّهَا مُنْتِنَةٌ» ، وَقَوْلُهُ ﷺ: «دَعُوهَا» يَدُلُّ عَلَى وُجُوبِ تَرْكِهَا ; لِأَنَّ صِيغَةَ «افْعَلْ» لِلْوُجُوبِ إِلَّا لِدَلِيلٍ صَارِفٍ عَنْهُ، وَلَيْسَ هُنَا دَلِيلٌ صَارِفٌ عَنْهُ، وَيُؤَكِّدُ ذَلِكَ تَعْلِيلُهُ الْأَمْرَ بِتَرْكِهَا بِأَنَّهَا مُنْتِنَةٌ، وَمَا صَرَّحَ النَّبِيُّ ﷺ بِالْأَمْرِ بِتَرْكِهِ وَأَنَّهُ مُنْتِنٌ لَا يَجُوزُ لِأَحَدٍ تَعَاطِيهِ، وَإِنَّمَا الْوَاجِبُ عَلَى الْمُسْلِمِينَ النِّدَاءُ بِرَابِطَةِ الْإِسْلَامِ الَّتِي هِيَ مِنْ شِدَّةِ قُوَّتِهَا تَجْعَلُ الْمُجْتَمَعَ الْإِسْلَامِيَّ كُلَّهُ كَأَنَّهُ جَسَدُ إِنْسَانٍ وَاحِدٍ، فَهِيَ تَرْبِطُكَ بِأَخِيكَ الْمُسْلِمِ كَرَبْطِ أَعْضَائِكَ بَعْضِهَا بِبَعْضٍ، قَالَ ﷺ: «إِنَّ مَثَلَ الْمُؤْمِنِينَ فِي تَرَاحُمِهِمْ وَتَوَادِّهِمْ كَمَثَلِ الْجَسَدِ الْوَاحِدِ، إِذَا اشْتَكَى مِنْهُ عُضْوٌ تَدَاعَى لَهُ سَائِرُ الْجَسَدِ بِالسَّهَرِ وَالْحُمَّى» .
Nitekim Sahîh-i Buhârî'de Câbir radıyallâhu anh'ın hadisinden sabit olduğuna göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem bu çağrı hakkında: «Onu bırakın, çünkü o kokuşmuştur!» buyurmuştur. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in «Onu bırakın» sözü onu terk etmenin vacip olduğuna delalet eder; çünkü «if'al (yap)» kalıbı, onu başka bir anlama çeviren bir delil bulunmadıkça vücub (farziyet/gereklilik) bildirir, burada ise onu çeviren bir delil yoktur. Terk edilmesi emrini onun kokuşmuş olmasıyla gerekçelendirmesi de bunu pekiştirmektedir. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in açıkça terk edilmesini emrettiği ve kokuşmuş olduğunu belirttiği bir şeyi yapmak hiç kimseye caiz değildir. Müslümanlara vacip olan ise, gücünün şiddetinden dolayı bütün İslâm toplumunu tek bir insan bedeni gibi kılan İslâm bağıyla çağrıda bulunmaktır. Zira o bağ, organlarının birbirine bağlanması gibi seni Müslüman kardeşine bağlar. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «Müminlerin birbirlerine merhamet etmelerindeki ve birbirlerini sevmelerindeki misali tek bir cesedin misali gibidir; ondan bir uzuv rahatsızlansa, cesedin diğer kısımları da uykusuzluk ve ateşle ona ortak olur.»
وَإِذَا تَأَمَّلْتَ قَوْلَهُ تَعَالَى: لَا تَجِدُ قَوْمًا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ يُوَادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَوْ كَانُوا آبَاءَهُمْ أَوْ أَبْنَاءَهُمْ أَوْ إِخْوَانَهُمْ أَوْ عَشِيرَتَهُمْ [٥٨ \ ٢٢] ، تَحَقَّقْتَ أَنَّ الرَّوَابِطَ النَّسَبِيَّةَ تَتَلَاشَى مَعَ الرَّوَابِطِ الْإِسْلَامِيَّةِ، وَقَدْ قَالَ تَعَالَى: إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ [٤٩ \ ١٠] ، وَقَالَ: وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ [٩ \ ٧١] .
Allah Teâlâ'nın şu buyruğunu düşündüğünde: [Mücâdele Suresi, 22] { لَا تَجِدُ قَوْمًا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ يُوَادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَوْ كَانُوا آبَاءَهُمْ أَوْ أَبْنَاءَهُمْ أَوْ إِخْوَانَهُمْ أَوْ عَشِيرَتَهُمْ } “Allah'a ve âhiret gününe inanan bir topluluğun; babaları, oğulları, kardeşleri yahut akrabaları da olsa, Allah'a ve Resûlüne karşı gelenlerle sevgi bağı kurduğunu göremezsin”, soy bağlarının İslâm bağları karşısında yok olup gittiğini kesinlikle anlarsın. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: [Hucurât Suresi, 10] { إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ } “Müminler ancak kardeştirler” ve [Tevbe Suresi, 71] { وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ } “Mümin erkekler ve mümin kadınlar birbirlerinin velileridir (dost ve yardımcılarıdır)”.
وَلَا يَخْفَى أَنَّ أَسْلَافَنَا مَعَاشِرَ الْمُسْلِمِينَ إِنَّمَا فَتَحُوا الْبِلَادَ وَمَصَّرُوا الْأَمْصَارَ بِالرَّابِطَةِ الْإِسْلَامِيَّةِ، لَا بِرَوَابِطَ عَصَبِيَّةٍ، وَلَا بِأَوَاصِرَ نَسَبِيَّةٍ.
Gizli değildir ki biz Müslümanlar topluluğunun selefi, beldeleri ancak İslâm bağıyla fethetmiş ve şehirleri onunla imar etmişlerdir; kabile asabiyeti bağlarıyla yahut soy bağlarıyla değil.
قَوْلُهُ تَعَالَى: خَالِدِينَ فِيهَا مَا دَامَتِ السَّمَاوَاتُ وَالْأَرْضُ إِلَّا مَا شَاءَ رَبُّكَ الْآيَةَ.
Allah Teâlâ'nın şu buyruğu: { خَالِدِينَ فِيهَا مَا دَامَتِ السَّمَاوَاتُ وَالْأَرْضُ إِلَّا مَا شَاءَ رَبُّكَ } “Rabbinin dilediği hariç, gökler ve yer durdukça orada ebedî kalacaklardır...” ayeti.
قَيَّدَ تَعَالَى خُلُودَ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَأَهْلِ النَّارِ بِالْمَشِيئَةِ، فَقَالَ فِي كُلٍّ مِنْهُمَا: إِلَّا مَا شَاءَ رَبُّكَ [١١ \ ١٠٧] ، ثُمَّ بَيَّنَ عَدَمَ الِانْقِطَاعِ فِي كُلٍّ مِنْهُمَا، فَقَالَ فِي خُلُودِ أَهْلِ الْجَنَّةِ: عَطَاءً غَيْرَ مَجْذُوذٍ
Allah Teâlâ hem cennet ehlinin hem de cehennem ehlinin ebedî kalışını meşîete (kendi dilemesine) bağlayarak her ikisi hakkında da: [Hûd Suresi, 107] { إِلَّا مَا شَاءَ رَبُّكَ } “Rabbinin dilediği müstesna” buyurmuş; sonra her ikisinde de [bu durumun] kesintiye uğramayacağını açıklayarak cennet ehlinin ebedîliği hakkında şöyle buyurmuştur: { عَطَاءً غَيْرَ مَجْذُوذٍ } “kesintisiz bir lütuf olarak”
[١١ \ ١٠٨] .
[Hûd Suresi, 108].
وَقَالَ فِي خُلُودِ أَهْلِ النَّارِ: كُلَّمَا خَبَتْ زِدْنَاهُمْ سَعِيرًا [١٧ \ ٩٧] .
Cehennem ehlinin ebedîliği hakkında da şöyle buyurmuştur: [İsrâ Suresi, 97] { كُلَّمَا خَبَتْ زِدْنَاهُمْ سَعِيرًا } “Ateş söndükçe onların alevini artırırız.”
وَمَعْلُومٌ أَنَّ كُلَّمَا تَقْتَضِي التَّكْرَارَ بِتَكَرُّرِ الْفِعْلِ الَّذِي بَعْدَهَا.
Bilindiği üzere Küllemâ (كُلَّمَا), kendisinden sonraki fiilin tekrarlanmasıyla tekrar [ve süreklilik] ifade eder.
وَقَدْ أَوْضَحْنَا هَذِهِ الْمَسْأَلَةَ إِيضَاحًا تَامًّا فِي كِتَابِنَا «دَفْعُ إِيهَامِ الِاضْطِرَابِ عَنْ آيَاتِ الْكِتَابِ» فِي سُورَةِ الْأَنْعَامِ فِي الْكَلَامِ عَلَى قَوْلِهِ تَعَالَى: قَالَ النَّارُ مَثْوَاكُمْ خَالِدِينَ فِيهَا إِلَّا مَا شَاءَ اللَّهُ [٦ \ ١٢٨] وَفِي سُورَةِ النَّبَإِ فِي الْكَلَامِ عَلَى قَوْلِهِ تَعَالَى: لَابِثِينَ فِيهَا أَحْقَابًا [٧٨ \ ٢٣] .
Bu meseleyi «Def‘u Îhâmi’l-Iztırâb ‘an Âyâti’l-Kitâb» adlı kitabımızda, En'âm Suresi'nde Allah Teâlâ'nın: [En'âm Suresi, 128] { قَالَ النَّارُ مَثْوَاكُمْ خَالِدِينَ فِيهَا إِلَّا مَا شَاءَ اللَّهُ } “[Allah] buyuracak ki: «Allah'ın dilediği hariç, içinde ebedî kalacağınız yer ateştir»” buyruğunu açıklarken ve Nebe Suresi'nde Allah Teâlâ'nın: [Nebe Suresi, 23] { لَابِثِينَ فِيهَا أَحْقَابًا } “Orada çağlar boyu kalacaklardır” buyruğunu açıklarken tam bir vukufla izah etmiştik.