Binûn

Nûr — 2. Sayfa

Kaynak: Advâu'l-Beyân · Şinkîtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَالَّذِي يَظْهَرُ أَنَّهُمْ إِنْ لَمْ تَكْمُلْ شَهَادَتُهُمْ يُحَدُّونَ حَدَّ الْقَذْفِ. أَمَّا فِي الشَّهَادَةِ الْمُحْتَمَلَةِ فَإِنَّهُ قَبْلَ إِمْكَانِ اسْتِفْسَارِهِمْ، فَلَا إِشْكَالَ فِي عَدَمِ إِمْكَانِ حَدِّهِمْ وَإِنْ أَمْكَنَ اسْتِفْسَارُهُمْ، فَإِنْ فَسَّرُوا، بِمَا يَقْتَضِي كَمَالَ شَهَادَتِهِمْ حُدَّ الْمَشْهُودُ عَلَيْهِ بِشَهَادَتِهِمْ، وَإِنْ فَسَّرُوا بِمَا يُوجِبُ بُطْلَانَ شَهَادَتِهِمْ، فَالظَّاهِرُ أَنَّهُمْ يُحَدُّونَ حَدَّ الْقَذْفِ ; كَمَا قَدَّمْنَا، وَالْعِلْمُ عِنْدَ اللَّهِ تَعَالَى.

Zahir olan şudur ki şahitlikleri tamamlanmazsa kendilerine kazif haddi uygulanır. İhtimal barındıran şahitlikte ise, onları sorgulama imkânı bulunmadan önce had vurulamayacağında bir müşkillik yoktur. Eğer sorgulanmaları mümkün olur da şahitliklerinin tamlığını gerektirecek şekilde açıklarlarsa, şahitlikleriyle aleyhine şahitlik edilen kimseye had uygulanır. Şayet şahitliklerinin iptalini gerektirecek bir açıklama yaparlarsa, daha önce belirttiğimiz gibi zahir olan kendilerine kazif haddinin uygulanmasıdır. En doğrusunu Yüce Allah bilir.

الْفَرْعُ السَّابِعُ: إِنْ شَهِدَ اثْنَانِ أَنَّهُ زَنَى بِهَا مُكْرَهَةً، وَشَهِدَ اثْنَانِ أَنَّهُ زَنَى بِهَا مُطَاوِعَةً، فَلَا حَدَّ عَلَى الْمَرْأَةِ إِجْمَاعًا ; لِأَنَّ الشَّهَادَةَ عَلَيْهَا لَمْ تَكْمُلْ عَلَى فِعْلٍ مُوجِبٍ لِلْحَدِّ، وَإِنَّمَا الْخِلَافُ فِي حُكْمِ الرَّجُلِ وَالشُّهُودِ.

Yedinci Mesele: İki kişi erkeğin kadınla zorla (ikrah altında) zina ettiğine, diğer iki kişi ise rızasıyla zina ettiğine şahitlik ederse, icma ile kadına had uygulanmaz. Çünkü aleyhindeki şahitlik, haddi gerektiren bir fiil üzerinde tamamlanmamıştır. İhtilaf ise sadece erkeğin ve şahitlerin hükmündedir.

قَالَ ابْنُ قُدَامَةَ فِي «الْمُغْنِي» : وَفِي الرَّجُلِ وَجْهَانِ:

İbn Kudâme «el-Muğnî»de şöyle demiştir: Erkek hakkında iki görüş (vecih) vardır:

أَحَدُهُمَا: لَا حَدَّ عَلَيْهِ، وَهُوَ قَوْلُ أَبِي بَكْرٍ، وَالْقَاضِي وَأَكْثَرِ الْأَصْحَابِ، وَقَوْلُ أَبِي حَنِيفَةَ، وَأَحَدُ الْوَجْهَيْنِ لِأَصْحَابِ الشَّافِعِيِّ ; لِأَنَّ الْبَيِّنَةَ لَمْ تَكْمُلْ عَلَى فِعْلٍ وَاحِدٍ، فَإِنَّ فِعْلَ الْمُطَاوِعَةِ غَيْرُ فِعْلِ الْمُكْرَهَةِ، وَلَمْ يَتِمَّ الْعَدَدُ عَلَى كُلِّ وَاحِدٍ مِنَ الْفِعْلَيْنِ، وَلِأَنَّ كُلَّ شَاهِدَيْنِ مِنْهُمَا يُكَذِّبَانِ الْآخَرَيْنِ، وَذَلِكَ يَمْنَعُ قَبُولَ الشَّهَادَةِ، أَوْ يَكُونُ شُبْهَةً فِي دَرْءِ الْحَدِّ وَلَا يَخْرُجُ عَنْ أَنْ يَكُونَ قَوْلٌ وَاحِدٌ مِنْهُمَا مُكَذِّبًا لِلْآخَرِ إِلَّا بِتَقْدِيرِ فِعْلَيْنِ تَكُونُ مُطَاوِعَةً فِي أَحَدِهِمَا، مُكْرَهَةً فِي الْآخَرِ، وَهَذَا يَمْنَعُ كَوْنَ الشَّهَادَةِ كَامِلَةً عَلَى فِعْلٍ وَاحِدٍ، وَلِأَنَّ شَاهِدَيِ الْمُطَاوَعَةِ قَاذِفَانِ لَهَا، وَلَمْ تَكْمُلِ الْبَيِّنَةُ عَلَيْهَا، فَلَا تُقْبَلُ شَهَادَتُهُمَا عَلَى غَيْرِهَا.

Birincisi: Ona had gerekmez. Bu, Ebû Bekir'in, el-Kâdî'nin, Hanbelî âlimlerinin çoğunun ve Ebû Hanîfe'nin görüşü olup Şâfiî'nin ashabının iki vechinden biridir. Çünkü delil tek bir fiil üzerinde tamamlanmamıştır; nitekim rıza ile yapılan fiil, zorla yapılan fiilden farklıdır ve iki fiilden her biri için sayı tamamlanmamıştır. Ayrıca ikişer şahidin her biri diğer ikisini yalanlamaktadır; bu da şahitliğin kabulüne engel olur veya haddi düşüren bir şüphe oluşturur. İki gruptan birinin sözünün diğerini yalanlaması durumundan ancak birinde rıza, diğerinde ikrah bulunan iki ayrı fiil takdir edilerek çıkılabilir; bu da tek bir fiil üzerinde şahitliğin tam olmasını engeller. Üstelik rızaya şahitlik eden iki kişi kadına iftira etmiş durumdadır ve kadın aleyhine delil tamamlanmamıştır, dolayısıyla başkası aleyhine şahitlikleri de kabul edilmez.

وَالْوَجْهُ الثَّانِي: أَنَّهُ يَجِبُ الْحَدُّ عَلَيْهِ، اخْتَارَهُ أَبُو الْخَطَّابِ، وَهُوَ قَوْلُ أَبِي يُوسُفَ وَمُحَمَّدٍ، وَوَجْهٌ ثَانٍ لِلشَّافِعِيِّ ; لِأَنَّ الشَّهَادَةَ كَمُلَتْ عَلَى وُجُودِ الزِّنَى مِنْهُ، وَاخْتِلَافُهُمَا إِنَّمَا هُوَ فِي فِعْلِهَا لَا فِي فِعْلِهِ، فَلَا يَمْنَعُ كَمَالَ الشَّهَادَةِ عَلَيْهِ.

İkinci vecih: Erkeğe had uygulanması gerekir. Bu görüşü Ebu'l-Hattâb tercih etmiştir; Ebû Yûsuf ve Muhammed'in görüşü olup Şâfiî mezhebindeki ikinci vecihtir. Çünkü ondan zinanın meydana geldiğine dair şahitlik tamamlanmıştır. Aralarındaki ihtilaf onun değil kadının fiilindedir; dolayısıyla bu, erkeğin aleyhindeki şahitliğin tam olmasına engel teşkil etmez.

وَفِي الشُّهُودِ ثَلَاثَةُ أَوْجُهٍ:

Şahitler hakkında ise üç vecih vardır:

أَحَدُهَا: لَا حَدَّ عَلَيْهِمْ، وَهُوَ قَوْلُ مَنْ أَوْجَبَ الْحَدَّ عَلَى الرَّجُلِ بِشَهَادَتِهِمْ.

Birincisi: Onlara had gerekmez; bu, onların şahitliğiyle erkeğe had uygulanmasını vacip görenlerin görüşüdür.

وَالثَّانِي: عَلَيْهِمُ الْحَدُّ لِأَنَّهُمْ شَهِدُوا بِالزِّنَى، وَلَمْ تَكْمُلْ شَهَادَتُهُمْ فَلَزِمَهُمُ الْحَدُّ، كَمَا لَوْ لَمْ يَكْمُلْ عَدَدُهُمْ.

İkincisi: Onlara had gerekir; çünkü zinaya şahitlik etmişler ve şahitlikleri tamamlanmamıştır, tıpkı sayıları tamamlanmadığında olduğu gibi onlara had lazım gelir.

وَالثَّالِثُ: يَجِبُ الْحَدُّ عَلَى شَاهِدَيِ الْمُطَاوِعَةِ، لِأَنَّهُمَا قَذَفَا الْمَرْأَةَ بِالزِّنَى، وَلَمْ تَكْمُلْ شَهَادَتُهُمْ عَلَيْهَا، وَلَا تَجِبُ عَلَى شَاهِدَيِ الْإِكْرَاهِ لِأَنَّهُمَا لَمْ يَقْذِفَا الْمَرْأَةَ، وَقَدْ كَمُلَتْ شَهَادَتُهُمْ عَلَى الرَّجُلِ، وَإِنَّمَا انْتَفَى عَنْهُ الْحَدُّ لِلشُّبْهَةِ.

Üçüncüsü: Rızaya şahitlik eden iki kişiye had gerekir; çünkü kadına zina iftirasında bulunmuşlar ve aleyhindeki şahitlikleri tamamlanmamıştır. İkrah şahitlerine ise had gerekmez; çünkü onlar kadına iftira etmemişlerdir ve erkek aleyhindeki şahitlikleri tamamlanmıştır, erkekten haddin kalkması ise sadece şüpheden ötürüdür.

قَالَ مُقَيِّدُهُ - عَفَا اللَّهُ عَنْهُ وَغَفَرَ لَهُ -: قَدْ رَأَيْتُ خِلَافَ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي هَذَا الْفَرْعِ، وَأَظْهَرُ أَقْوَالِهِمْ عِنْدِي فِيهِ: أَنَّ الرَّجُلَ وَالْمَرْأَةَ لَا حَدَّ عَلَى وَاحِدٍ مِنْهُمَا، وَأَنَّ عَلَى الشُّهُودِ الْأَرْبَعَةِ حَدَّ الْقَذْفِ، أَمَّا نَفْيُ الْحَدِّ عَنِ الْمَرْأَةِ، فَلَا خِلَافَ فِيهِ، وَوَجْهُهُ ظَاهِرٌ ; لِأَنَّهَا لَمْ تَكْمُلْ عَلَيْهَا شَهَادَةٌ بِالزِّنَى، وَأَمَّا نَفْيُ الْحَدِّ عَنِ الرَّجُلِ ; فَلِأَنَّ الِاثْنَيْنِ الشَّاهِدَيْنِ بِالْمُطَاوَعَةِ يُكَذِّبَانِ الشَّاهِدَيْنِ بِالْإِكْرَاهِ كَعَكْسِهِ، وَإِذَا كَانَ كُلُّ اثْنَيْنِ مِنَ الْأَرْبَعَةِ يُكَذِّبَانِ الْآخَرَيْنِ فِي الْحَالَةِ الَّتِي وَقَعَ عَلَيْهَا الْفِعْلُ لَمْ تَكْمُلْ شَهَادَتُهُمْ عَلَى فِعْلٍ وَاحِدٍ، فَلَمْ تَكْمُلْ عَلَى الرَّجُلِ شَهَادَةٌ عَلَى حَالَةِ زِنًى وَاحِدٍ ; لِأَنَّ الْإِكْرَاهَ وَالطَّوْعَ أَمْرَانِ مُتَنَافِيَانِ، وَإِذَا لَمْ تَكْمُلْ عَلَيْهِ شَهَادَةٌ بِفِعْلٍ وَاحِدٍ عَلَى حَالَةٍ وَاحِدَةٍ فَعَدَمُ حَدِّهِ هُوَ الْأَظْهَرُ، أَمَّا وَجْهُ حَدِّ الشُّهُودِ، فَلِأَنَّ الشَّاهِدَيْنِ عَلَى الْمَرْأَةِ بِأَنَّهَا زَنَتْ مُطَاوِعَةً لِلرَّجُلِ قَاذِفَانِ لَهَا بِالزِّنَى، وَلَمْ تَكْمُلْ شَهَادَتُهُمَا عَلَيْهَا فَحَدُّهُمَا لِقَذْفِهِمَا الْمَرْأَةَ ظَاهِرٌ جِدًّا ; وَلِأَنَّ الشَّاهِدَيْنِ بِأَنَّهُ زَنَى بِهَا مُكْرَهَةً قَاذِفَانِ لِلرَّجُلِ بِأَنَّهُ أَكْرَهَهَا فَزَنَى بِهَا، وَلَمْ تَكْمُلْ شَهَادَتُهُمْ ; لِأَنَّ شَاهِدَيِ الطَّوْعِ مُكَذِّبَانِ لَهُمَا فِي دَعْوَاهُمَا الْإِكْرَاهَ فَحَدُّهُمَا لِقَذْفِهِمَا لِلرَّجُلِ وَلَمْ تَكْمُلْ شَهَادَتُهُمَا عَلَيْهِ ظَاهِرٌ، أَمَّا كَوْنُ الْأَرْبَعَةِ قَدِ اتَّفَقَتْ شَهَادَتُهُمْ عَلَى أَنَّهُ زَنَى بِهَا، فَيَرُدُّهُ أَنَّ كُلَّ اثْنَيْنِ مِنْهُمَا يُكَذِّبَانِ الْآخَرَيْنِ فِي الْحَالَةِ الَّتِي وَقَعَ عَلَيْهَا الزِّنَى، هَذَا هُوَ الْأَظْهَرُ عِنْدَنَا مِنْ كَلَامِ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي هَذَا الْفَرْعِ، وَالْعِلْمُ عِنْدَ اللَّهِ تَعَالَى.

Bu satırların yazarı -Allah onu affetsin ve bağışlasın- der ki: İlim ehlinin bu tali meseledeki ihtilafını görmüş bulunmaktayım. Bana göre bu konudaki en zahir görüş şudur: Erkekten ve kadından hiçbirine had uygulanmaz, dört şahidin dördüne de kazif haddi uygulanır. Kadından haddin kaldırılmasına gelince, bu hususta ihtilaf yoktur ve gerekçesi açıktır; çünkü kadın aleyhine zina şahitliği tamamlanmamıştır. Erkeğe had uygulanmamasına gelince; rızaya şahitlik eden iki kişi, ikraha şahitlik eden iki kişiyi yalanlamaktadır ve bunun tersi de geçerlidir. Dört şahidin ikişerli her grubu fiilin vuku bulduğu hal hususunda diğer ikisini yalanladığında, tek bir fiil üzerinde şahitlikleri tamamlanmamış olur. Dolayısıyla erkek aleyhine tek bir zina hali üzerine şahitlik tamamlanmamıştır; zira ikrah ile rıza birbirini nakzeden iki durumdur. Aleyhinde tek bir hal üzere tek bir fiile dair şahitlik tamamlanmadığı takdirde, ona had vurulmaması en zahir olan görüştür. Şahitlere had vurulmasının gerekçesine gelince; kadının erkekle rızasıyla zina ettiğine şahitlik eden iki kişi kadına zina isnadında bulunmuşlardır ve onun aleyhindeki şahitlikleri tamamlanmamıştır, dolayısıyla kadına iftiralarından ötürü onlara had uygulanması gayet açıktır. Erkeğin kadınla zorla zina ettiğine şahitlik eden iki kişi de erkeğe, kadını zorlayarak onunla zina ettiği iftirasında bulunmuşlardır ve şahitlikleri tamamlanmamıştır; zira rıza şahitleri ikrah iddialarında onları yalanlamaktadır, dolayısıyla erkeğe iftiralarından ve aleyhindeki şahitliklerinin tamamlanmamasından ötürü onlara had vurulması açıktır. Dördünün de erkeğin kadınla zina ettiği hususunda şahitliklerinin birleşmiş olmasına gelince; bu iddia, her iki şahidin zinanın vuku bulduğu hal hususunda diğer iki şahidi yalanlamasıyla reddedilir. Bu meselede ilim ehlinin sözlerinden bize göre en zahir olanı budur. En doğrusunu Yüce Allah bilir.

وَمِنَ الْمَعْلُومِ أَنَّ كُلَّ مَا يَثْبُتُ بِهِ الرَّجْمُ عَلَى الْمُحْصَنِ يَثْبُتُ بِهِ الْجَلْدُ عَلَى الْبِكْرِ، فَثُبُوتُ الْأَمْرَيْنِ طَرِيقُهُ وَاحِدَةٌ.

Bilindiği üzere, muhsan olan kimse aleyhine recmin sabit olduğu her şeyle bekâr aleyhine celde (kırbaç) cezası da sabit olur; zira her iki durumun sübut yolu birdir.

الْفَرْعُ الثَّامِنُ: اعْلَمْ أَنَّهُ إِنْ شَهِدَ أَرْبَعَةُ عُدُولٍ عَلَى امْرَأَةٍ أَنَّهَا زَنَتْ وَتَمَّتْ شَهَادَتُهُمْ عَلَى الْوَجْهِ الْمَطْلُوبِ، فَقَالَتْ إِنَّهَا عَذْرَاءُ، لَمْ تَزُلْ بَكَارَتُهَا وَنَظَرَ إِلَيْهَا أَرْبَعٌ مِنَ النِّسَاءِ مَعْرُوفَاتٌ بِالْعَدَالَةِ، وَشَهِدْنَ بِأَنَّهَا عَذْرَاءُ لَمْ تُزَلْ بَكَارَتُهَا بِمُزِيلٍ. فَقَدِ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ: هَلْ تَدْرَأُ شَهَادَةُ النِّسَاءِ عَنْهَا الْحَدَّ أَوْ لَا؟ فَذَهَبَ مَالِكٌ وَأَصْحَابُهُ إِلَى أَنَّهَا يُقَامُ عَلَيْهَا الْحَدُّ وَلَا يُلْتَفَتُ لِشَهَادَةِ النِّسَاءِ، وَعِبَارَةُ الْمُدَوَّنَةِ فِي ذَلِكَ: إِذَا شَهِدَ عَلَيْهَا بِالزِّنَى أَرْبَعَةُ عُدُولٍ، فَقَالَتْ: إِنَّهَا عَذْرَاءُ وَنَظَرَ إِلَيْهَا النِّسَاءُ، وَصَدَّقْنَهَا لَمْ يُنْظَرْ إِلَى قَوْلِهِنَّ وَأُقِيمَ عَلَيْهَا الْحَدُّ. انْتَهَى بِوَاسِطَةِ نَقْلِ الْمَوَّاقِ فِي شَرْحِهِ لِقَوْلِ خَلِيلٍ فِي مُخْتَصَرِهِ، وَبِالْبَيِّنَةِ فَلَا يَسْقُطُ بِشَهَادَةِ أَرْبَعِ نِسْوَةٍ بِبَكَارَتِهَا، وَذَهَبَ جَمَاعَةٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ إِلَى أَنَّ شَهَادَةَ النِّسَاءِ بِبَكَارَتِهَا تَدْرَأُ عَنْهَا الْحَدَّ، وَهُوَ مَذْهَبُ الْإِمَامِ أَحْمَدَ. قَالَ ابْنُ قُدَامَةَ فِي «الْمُغْنِي» : وَبِهِ قَالَ الشَّعْبِيُّ، وَالثَّوْرِيُّ، وَالشَّافِعِيُّ، وَأَبُو ثَوْرٍ، وَأَصْحَابُ الرَّأْيِ وَوَجْهُ قَوْلِ مَالِكٍ وَأَصْحَابِهِ بِأَنَّهَا يُقَامُ عَلَيْهَا الْحَدُّ، هُوَ أَنَّ الشَّهَادَةَ عَلَى زِنَاهَا تَمَّتْ بِأَرْبَعَةٍ عُدُولٍ، وَأَنَّ شَهَادَةَ النِّسَاءِ لَا مَدْخَلَ لَهَا فِي الْحُدُودِ، فَلَا تَسْقُطُ بِشَهَادَتِهِنَّ شَهَادَةُ الرِّجَالِ عَلَيْهَا بِالزِّنَى، وَوَجْهُ قَوْلِ الْآخَرَيْنِ بِأَنَّهَا لَا تُحَدُّ هُوَ أَنَّ بَكَارَتَهَا ثَبَتَتْ بِشَهَادَةِ النِّسَاءِ، وَوُجُودُ الْبَكَارَةِ مَانِعٌ مِنَ الزِّنَى ظَاهِرًا ; لِأَنَّ الزِّنَى لَا يَحْصُلُ بِدُونِ الْإِيلَاجِ فِي الْفَرْجِ، وَلَا يُتَصَوَّرُ ذَلِكَ مَعَ بَقَاءِ الْبَكَارَةِ، لِأَنَّ الْبِكْرَ هِيَ الَّتِي لَمْ تُوطَأْ فِي قُبُلِهَا، وَإِذَا انْتَفَى الزِّنَى لَمْ يَجِبِ الْحَدُّ، كَمَا لَوْ قَامَتِ الْبَيِّنَةُ بِأَنَّ الْمَشْهُودَ عَلَيْهِ الزِّنَى مَجْبُوبٌ.

Sekizinci Mesele: Bil ki adalet sahibi dört kişi bir kadının zina ettiğine şahitlik eder ve şahitlikleri istenen şekilde tamamlanırsa, kadın da kendisinin bakire olduğunu, bekâretinin bozulmadığını söyler ve adaletiyle bilinen dört kadın ona bakıp hiçbir şekilde bekâretinin bozulmadığı bir bakire olduğuna şahitlik ederse; ilim ehli, kadınların şahitliğinin kadından haddi düşürüp düşürmeyeceği konusunda ihtilaf etmiştir. Mâlik ve ashabı, kadına haddin uygulanacağı ve kadınların şahitliğine itibar edilmeyeceği görüşüne varmışlardır. el-Müdevvene'nin bu konudaki ifadesi şöyledir: «Aleyhine adalet sahibi dört kişi zinaya şahitlik eder, o da bakire olduğunu söyler ve kadınlar ona bakıp onu doğrularlarsa, onların sözüne bakılmaz ve ona had uygulanır.» el-Mevvâk'ın, Halîl'in Muhtasar'ındaki «Delille [sabit olunca] dört kadının bekâretine şahitlik etmesiyle [had] düşmez» sözünün şerhinde naklettiği ifade burada bitti. İlim ehlinden bir grup ise kadınların bekâretine dair şahitliğinin kadından haddi düşüreceği görüşüne gitmiştir; bu, İmam Ahmed'in mezhebidir. İbn Kudâme «el-Muğnî»de: «Şa'bî, Sevrî, Şâfiî, Ebû Sevr ve re'y ehli de bu görüştedir» demiştir. Mâlik ve ashabının ona had uygulanacağına dair görüşlerinin gerekçesi şudur: Kadının zinasına dair şahitlik adalet sahibi dört kişiyle tamamlanmıştır ve kadınların şahitliğinin hadlerde yeri yoktur; bu sebeple kadınların şahitliğiyle erkeklerin onun aleyhindeki zina şahitliği düşmez. Diğerlerinin ona had vurulmayacağına dair görüşlerinin gerekçesi ise şudur: Bekâreti kadınların şahitliğiyle sabit olmuştur ve bekâretin mevcudiyeti zahiren zinaya manidir; çünkü zina fercin içine girilmeden gerçekleşmez, bu da bekâretin sürmesiyle tasavvur olunamaz. Zira bakire, fercinden cinsel ilişkiye girilmemiş kadındır. Zina ortadan kalktığında had gerekmez; tıpkı aleyhine zinaya dair delil ikame edilen kişinin mecbûb (erkeklik organı kesilmiş) olduğunun delille sabit olması gibidir.

وَقَالَ ابْنُ قُدَامَةَ فِي «الْمُغْنِي» : وَيَجِبُ أَنْ يُكْتَفَى بِشَهَادَةِ امْرَأَةٍ وَاحِدَةٍ ; لِأَنَّهَا مَقْبُولَةٌ فِيمَا لَا يَطَّلِعُ عَلَيْهِ الرِّجَالُ، يَعْنِي الْبَكَارَةَ الْمَذْكُورَةَ، انْتَهَى، وَأَمَّا الْأَرْبَعَةُ الَّذِينَ شَهِدُوا بِالزِّنَى فَلَا حَدَّ عَلَيْهِمْ لِتَمَامِ شَهَادَتِهِمْ وَهِيَ أَقْوَى مِنْ شَهَادَةِ النِّسَاءِ بِالْبَكَارَةِ.

İbn Kudâme «el-Muğnî»de şöyle demiştir: «Tek bir kadının şahitliğiyle yetinilmesi gerekir; çünkü erkeklerin muttali olamayacağı şeylerde, yani zikredilen bekâret hususunda onun şahitliği kabul edilir.» [el-Muğnî'den nakil] bitti. Zinaya şahitlik eden dört erkeğe gelince, şahitliklerinin tam olması sebebiyle onlara had gerekmez ve onların şahitliği, kadınların bekârete dair şahitliğinden daha kuvvetlidir.

وَقَالَ صَاحِبُ «الْمُغْنِي» : وَإِنَّمَا لَمْ يَجِبِ الْحَدُّ عَلَيْهِمْ لِكَمَالِ عِدَّتِهِمْ، مَعَ احْتِمَالِ صِدْقِهِمْ لِأَنَّهُ يُحْتَمَلُ أَنْ يَكُونَ وَطِئَهَا، ثُمَّ عَادَتْ عُذْرَتُهَا، فَيَكُونُ ذَلِكَ شُبْهَةً فِي دَرْءِ الْحَدِّ عَنْهُمْ، وَأَمَّا إِنْ شَهِدَتْ بَيِّنَةٌ عَلَى رَجُلٍ بِالزِّنَى فَثَبَتَ بِبَيِّنَةٍ أُخْرَى أَنَّهُ مَجْبُوبٌ، أَوْ شَهِدَتْ بَيِّنَةٌ عَلَى امْرَأَةٍ بِالزِّنَى فَثَبَتَ بِبَيِّنَةٍ أُخْرَى أَنَّهَا رَتْقَاءُ، فَالظَّاهِرُ وُجُوبُ حَدِّ الْقَذْفِ عَلَى بَيِّنَةِ الزِّنَى، لِظُهُورِ كَذِبِهَا ; لِأَنَّ الْمَجْبُوبَ مِنَ الرِّجَالِ وَالرَّتْقَاءَ مِنَ النِّسَاءِ لَا يُمْكِنُ حُصُولُ الزِّنَى مِنْ وَاحِدٍ مِنْهُمَا، كَمَا هُوَ مَعْلُومٌ.

«el-Muğnî» müellifi şöyle demiştir: «Doğru söylemiş olmaları ihtimaliyle birlikte sayılarının tam olması sebebiyle onlara had gerekmemiştir. Çünkü cinsel ilişkide bulunmuş olup sonradan bekâretinin geri dönmüş olması muhtemeldir; bu da onlardan haddin düşürülmesinde bir şüphe teşkil eder.» Şayet bir erkeğin aleyhine bir beyyine (delil) zinaya şahitlik eder de başka bir beyyine ile mecbûb olduğu sabit olursa veya bir kadının aleyhine bir beyyine zinaya şahitlik eder de başka bir beyyine ile ratkâ (vajina yolu kapalı) olduğu sabit olursa, zahir olan, yalanları açığa çıktığı için zina beyyinesine kazif haddinin vacip olmasıdır; zira bilindiği üzere erkeklerden mecbûb, kadınlardan da ratkâ olan kimseden zinanın meydana gelmesi mümkün değildir.

الْمَسْأَلَةُ الثَّانِيَةُ: اعْلَمْ أَنَّ الْعُلَمَاءَ أَجْمَعُوا عَلَى ثُبُوتِ الزِّنَى، وَوُجُوبِ الْحَدِّ رَجْمًا كَانَ أَوْ جَلْدًا بِإِقْرَارِ الزَّانِي وَالزَّانِيَةِ، وَلَكِنَّهُمُ اخْتَلَفُوا هَلْ يَثْبُتُ الزِّنَى بِإِقْرَارِ الزَّانِي مَرَّةً وَاحِدَةً، أَوْ لَا يَكْفِي ذَلِكَ حَتَّى يُقِرَّ بِهِ أَرْبَعَ مَرَّاتٍ؟ فَذَهَبَ الْإِمَامُ أَحْمَدُ، وَأَبُو حَنِيفَةَ، وَابْنُ أَبِي لَيْلَى، وَالْحَكَمُ: إِلَى أَنَّهُ لَا يَثْبُتُ إِلَّا إِذَا أَقَرَّ بِهِ أَرْبَعَ مَرَّاتٍ، وَزَادَ أَبُو حَنِيفَةَ وَابْنُ أَبِي لَيْلَى: أَنْ يَكُونَ ذَلِكَ فِي أَرْبَعِ مَجَالِسَ، وَلَا تَكْفِي عِنْدَهُمَا الْإِقْرَارَاتُ الْأَرْبَعَةُ فِي مَجْلِسٍ وَاحِدٍ، وَذَهَبَ مَالِكٌ، وَالشَّافِعِيُّ، وَالْحَسَنُ، وَحَمَّادٌ، وَأَبُو ثَوْرٍ، وَابْنُ الْمُنْذِرِ إِلَى أَنَّ الزِّنَى يَثْبُتُ بِالْإِقْرَارِ مَرَّةً وَاحِدَةً.

İkinci Mesele: Bil ki âlimler zinanın sübutu ve ister recm ister celde olsun haddin uygulanmasının vacip oluşunun zânî (zina eden erkek) ve zâniyenin (zina eden kadın) ikrarı ile gerçekleşeceği hususunda icma etmişlerdir. Ancak zinanın zânînin tek bir ikrarıyla sabit olup olmayacağı, yoksa dört defa ikrar edinceye kadar bunun yeterli sayılmayacağı konusunda ihtilaf etmişlerdir. İmam Ahmed, Ebû Hanîfe, İbn Ebî Leylâ ve el-Hakem, ancak dört defa ikrar ederse sabit olacağı görüşüne varmışlardır. Ebû Hanîfe ve İbn Ebî Leylâ, bunun dört ayrı mecliste olması şartını eklemişlerdir; onlara göre tek bir meclisteki dört ikrar yeterli değildir. Mâlik, Şâfiî, el-Hasan, Hammâd, Ebû Sevr ve İbnü'l-Münzir ise zinanın tek bir ikrar ile sabit olacağı görüşüne gitmişlerdir.

أَمَّا حُجَجُ مَنْ قَالَ يَكْفِي الْإِقْرَارُ بِهِ مَرَّةً وَاحِدَةً، فَمِنْهَا أَنَّ النَّبِيَّ ﷺ قَالَ لِأُنَيْسٍ فِي الْحَدِيثِ الصَّحِيحِ الْمَشْهُورِ: «وَاغْدُ يَا أُنَيْسُ إِلَى امْرَأَةِ هَذَا، فَإِنِ اعْتَرَفَتْ فَارْجُمْهَا» ، فَاعْتَرَفَتْ فَرَجَمَهَا، وَفِي رِوَايَةٍ فِي الصَّحِيحِ: فَاعْتَرَفَتْ فَأَمَرَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ ﷺ فَرُجِمَتْ، قَالُوا: فَهَذَا الْحَدِيثُ الْمُتَّفَقُ عَلَيْهِ مِنْ حَدِيثِ أَبِي هُرَيْرَةَ، وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ ﵄ ظَاهِرٌ ظُهُورًا وَاضِحًا فِي أَنَّ الزِّنَى يَثْبُتُ بِالِاعْتِرَافِ بِهِ مَرَّةً وَاحِدَةً ; لِأَنَّ قَوْلَهُ ﷺ فِيهِ: «فَإِنِ اعْتَرَفَتْ فَارْجُمْهَا» ، ظَاهِرٌ فِي الِاكْتِفَاءِ بِالِاعْتِرَافِ مَرَّةً وَاحِدَةً، إِذْ لَوْ كَانَ الِاعْتِرَافُ أَرْبَعَ مَرَّاتٍ لَا بُدَّ مِنْهُ لَقَالَ لَهُ ﷺ: فَإِنِ اعْتَرَفَتْ أَرْبَعَ مَرَّاتٍ فَارْجُمْهَا، فَلَمَّا لَمْ يَقُلْ ذَلِكَ عَرَفْنَا أَنَّ الْمَرَّةَ الْوَاحِدَةَ تَكْفِي ; لِأَنَّهُ لَا يَجُوزُ تَأْخِيرُ الْبَيَانِ عَنْ وَقْتِ الْحَاجَةِ، كَمَا هُوَ مَعْلُومٌ.

Bir defa ikrar etmenin yeterli olduğunu söyleyenlerin delillerine gelince; bunlardan biri, meşhur sahih hadiste Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in Üneys'e şöyle buyurmuş olmasıdır: «Ey Üneys, şu adamın karısına git; eğer itiraf ederse onu recmet!» Kadın itiraf etti ve o da kadını recmetti. Sahih'teki bir rivayette: «Kadın itiraf etti, bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem emretti ve kadın recmedildi» şeklindedir. Demişlerdir ki: Ebû Hüreyre ve Zeyd b. Hâlid el-Cühenî radıyallâhu anhümâ'nın hadisinden ittifak edilen bu rivayet, zinanın tek bir itirafla sabit olacağına açık bir şekilde delalet etmektedir. Zira sallallâhu aleyhi ve sellem'in oradaki «Eğer itiraf ederse onu recmet» sözü, tek bir itirafla yetinileceği konusunda açıktır; şayet dört defa itiraf kaçınılmaz olsaydı, ona sallallâhu aleyhi ve sellem: «Eğer dört defa itiraf ederse onu recmet» derdi. Bunu söylemediğine göre, tek bir defanın yettiğini anladık; çünkü bilindiği üzere beyanın ihtiyaç vaktinden sonraya ertelenmesi caiz değildir.

وَمِنْ أَدِلَّتِهِمْ عَلَى الِاكْتِفَاءِ بِالِاعْتِرَافِ بِالزِّنَى مَرَّةً وَاحِدَةً مَا ثَبَتَ فِي الصَّحِيحِ مِنْ حَدِيثِ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ ﵄: أَنَّ امْرَأَةً مِنْ جُهَيْنَةَ أَتَتِ النَّبِيَّ ﷺ وَهِيَ حُبْلَى مِنَ الزِّنَى، فَقَالَتْ: يَا نَبِيَّ اللَّهِ، أَصَبْتُ حَدًّا فَأَقِمْهُ عَلَيَّ، فَدَعَا النَّبِيُّ ﷺ وَلِيَّهَا فَقَالَ: «أَحْسِنْ إِلَيْهَا فَإِذَا وَضَعَتْ فَأْتِنِي بِهَا» ، فَفَعَلَ فَأَمَرَ بِهَا النَّبِيُّ ﷺ فَشُكَّتْ عَلَيْهَا ثِيَابُهَا ثُمَّ أَمَرَ بِهَا فَرُجِمَتْ ثُمَّ صَلَّى عَلَيْهَا، فَقَالَ لَهُ عُمَرُ: تُصَلِّي عَلَيْهَا يَا نَبِيَّ اللَّهِ وَقَدْ زَنَتْ؟ فَقَالَ: «لَقَدْ تَابَتْ تَوْبَةً لَوْ قُسِّمَتْ بَيْنَ سَبْعِينَ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ لَوَسِعَتْهُمْ، وَهَلْ وَجَدْتَ تَوْبَةً أَفْضَلَ مِنْ أَنْ جَادَتْ بِنَفْسِهَا لِلَّهِ تَعَالَى» ، هَذَا لَفْظُ مُسْلِمٍ فِي صَحِيحِهِ، وَهُوَ نَصٌّ صَحِيحٌ فِي أَنَّهُ ﷺ، أَمَرَ بِرَجْمِهَا بِإِقْرَارِهَا مَرَّةً وَاحِدَةً ; لِأَنَّهَا قَالَتْ: إِنِّي أَصَبْتُ حَدًّا، مَرَّةً وَاحِدَةً، وَأَنَّ النَّبِيَّ ﷺ أَمَرَ بِرَجْمِهَا مِنْ غَيْرِ تَعَدُّدِ الْإِقْرَارِ ; لِأَنَّ الْحَدِيثَ لَمْ يُذْكَرْ فِيهِ إِلَّا إِقْرَارُهَا مَرَّةً وَاحِدَةً.

Zinayı bir defa itiraf etmekle yetinileceğine dair delillerinden biri de Sahih'te İmrân b. Husayn radıyallâhu anhümâ'nın hadisinden sabit olan şu rivayettir: Cüheyne kabilesinden bir kadın zinadan hamile kalmış halde Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: «Ey Allah'ın Peygamberi, haddi gerektiren bir suç işledim, bana haddi uygula!» dedi. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem kadının velisini çağırıp: «Ona iyi davran, doğum yaptığı zaman da onu bana getir» buyurdu. Velisi de öyle yaptı. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem kadın hakkında emir verdi, elbiseleri üzerine bağlandı, sonra emretti ve kadın recmedildi; ardından üzerine cenaze namazı kıldırdı. Bunun üzerine Ömer ona: «Zina etmiş olduğu halde onun namazını mı kıldırıyorsun ey Allah'ın Peygamberi?» dedi. O da: «Öyle bir tövbe etti ki Medine halkından yetmiş kişi arasında paylaştırılsaydı hepsine yeterdi. Sen kendi canını Yüce Allah'a cömertçe feda etmesinden daha faziletli bir tövbe buldun mu?» buyurdu. Bu, Müslim'in Sahih'indeki lafzıdır. Bu hadis, kadının «Haddi gerektiren bir suç işledim» sözünü tek bir defa söylemiş olması ve Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in ikrarın tekrarlanmasını aramaksızın kadının recmedilmesini emretmesi sebebiyle, kadının tek bir ikrarıyla recmedilmesini emrettiğine dair sahih bir nastır; zira hadiste kadının yalnızca tek bir defa ikrar ettiği zikredilmiştir.

وَمِنْ أَدِلَّتِهِمْ عَلَى ذَلِكَ أَيْضًا: مَا ثَبَتَ فِي الصَّحِيحِ مِنْ قِصَّةِ الْغَامِدِيَّةِ الَّتِي جَاءَتِ النَّبِيَّ ﷺ، فَقَالَتْ: يَا رَسُولَ ﷺ إِنِّي قَدْ زَنَيْتُ فَطَهِّرْنِي، وَأَنَّهُ رَدَّهَا، فَلَمَّا كَانَ مِنَ الْغَدِ

Bu husustaki delillerinden biri de Sahih'te sabit olan şu Gâmidli kadının kıssasıdır: Kadın Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: «Ey Allah'ın Resûlü, ben zina ettim, beni temizle!» dedi. Peygamber onu geri çevirdi. Ertesi gün olunca

قَالَتْ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، لِمَ تَرُدُّنِي لَعَلَّكَ أَنْ تَرُدَّنِي كَمَا رَدَدْتَ مَاعِزًا، فَوَاللَّهِ إِنِّي لَحُبْلَى، فَقَالَ: «أَمَّا لَا فَاذْهَبِي حَتَّى تَلِدِي» ، فَلَمَّا وَلَدَتْ أَتَتْهُ بِالصَّبِيِّ فِي خِرْقَةٍ، قَالَتْ: هَذَا قَدْ وَلَدْتُهُ، قَالَ: «اذْهَبِي فَأَرْضِعِيهِ حَتَّى تَفْطِمِيهِ» ، فَلَمَّا فَطَمَتْهُ أَتَتْهُ بِالصَّبِيِّ فِي يَدِهِ كِسْرَةُ خُبْزٍ، فَقَالَتْ: هَذَا يَا نَبِيَّ اللَّهِ، قَدْ فَطَمْتُهُ وَقَدْ أَكَلَ الطَّعَامَ، فَدَفَعَ الصَّبِيَّ إِلَى رَجُلٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ ثُمَّ أَمَرَ بِهَا فَحُفِرَ لَهَا إِلَى صَدْرِهَا، وَأَمَرَ النَّاسَ فَرَجَمُوهَا، فَيُقْبِلُ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ بِحَجْرٍ فَرَمَى رَأْسَهَا فَتَنَضَّحَ الدَّمُ عَلَى وَجْهِ خَالِدٍ، فَسَبَّهَا، فَسَمِعَ النَّبِيُّ ﷺ سَبَّهُ إِيَّاهَا، فَقَالَ: «مَهْلًا يَا خَالِدُ، فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ، لَقَدْ تَابَتْ تَوْبَةً لَوْ تَابَهَا صَاحِبُ مَكْسٍ لَغُفِرَ لَهُ» ، ثُمَّ أَمَرَ بِهَا فَصُلِّيَ عَلَيْهَا وَدُفِنَتْ، هَذَا لَفْظُ مُسْلِمٍ فِي صَحِيحِهِ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، وَهُوَ مِنْ أَصْرَحِ الْأَدِلَّةِ عَلَى الِاكْتِفَاءِ بِإِقْرَارِ الزَّانِي بِالزِّنَا مَرَّةً وَاحِدَةً ; لِأَنَّ الْغَامِدِيَّةَ الْمَذْكُورَةَ لَمَّا قَالَتْ لَهُ ﷺ: لَعَلَّكَ أَنْ تَرُدَّنِي كَمَا رَدَدْتَ مَاعِزًا، لَمْ يُنْكِرْ ذَلِكَ عَلَيْهَا، وَلَوْ كَانَ الْإِقْرَارُ أَرْبَعَ مَرَّاتٍ شَرْطًا فِي لُزُومِ الْحَدِّ لَقَالَ لَهَا إِنَّمَا رَدَدْتُهُ، لِكَوْنِهِ لَمْ يُقِرَّ أَرْبَعًا.

Kadın dedi ki: «Ey Allah'ın Resûlü, Mâiz'i geri çevirdiğin gibi beni de geri çevirmek isteyerek niçin çeviriyorsun? Vallahi ben hamileyim.» Bunun üzerine [Peygamber]: «Madem öyle, git ve doğuruncaya kadar bekle» buyurdu. Doğurunca çocuğu bir beze sarılı halde getirip: «İşte onu doğurdum» dedi. «Git, onu sütten kesinceye kadar emzir» buyurdu. Çocuğu sütten kesince elinde bir parça ekmek olduğu halde onu getirip: «İşte ey Allah'ın Peygamberi, onu sütten kestim ve yemek de yedi» dedi. Çocuğu Müslümanlardan bir adama teslim etti, sonra kadın için emretti; göğsüne kadar [toprakta] çukur kazıldı ve insanlara emretti, onu recmettiler. Hâlid b. Velîd bir taşla gelip başına fırlattı, kan Hâlid'in yüzüne sıçradı, o da kadına sövdü. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem onun kadına sövdüğünü işitince şöyle buyurdu: «Sakin ol ey Hâlid! Nefsim kudret elinde olan Allah'a yemin ederim ki o öyle bir tövbe etti ki haksız vergi toplayan (meks ehli) kimse o tövbeyi yapsaydı kesinlikle bağışlanırdı.» Sonra kadın hakkında emretti; üzerine namaz kılındı ve defnedildi. Bu, Müslim'in Sahih'inde Abdullah b. Büreyde'nin babasından rivayet ettiği lafızdır. Zina eden kişinin bir defa ikrarıyla yetinileceğine dair en açık delillerdendir; çünkü adı geçen Gâmidli kadın ona sallallâhu aleyhi ve sellem: «Mâiz'i geri çevirdiğin gibi beni de geri çevirmek istiyorsun» dediğinde, Peygamber bunu inkar etmemiştir. Şayet dört defa ikrar haddin gerekliliği için şart olsaydı, ona «Onu ancak dört defa ikrar etmediği için geri çevirdim» derdi.

وَقَدْ قَالَ الشَّوْكَانِيُّ فِي «نَيْلِ الْأَوْطَارِ» ، بَعْدَ ذِكْرِهِ لِهَذِهِ الْوَاقِعَةِ: وَهَذِهِ الْوَاقِعَةُ مِنْ أَعْظَمِ الْأَدِلَّةِ الدَّالَّةِ عَلَى أَنَّ تَرْبِيعَ الْإِقْرَارِ، لَيْسَ بِشَرْطٍ لِلتَّصْرِيحِ فِيهَا، بِأَنَّهَا مُتَأَخِّرَةٌ عَنْ قَضِيَّةِ مَاعِزٍ، وَقَدِ اكْتَفَى فِيهَا بِدُونِ أَرْبَعٍ كَمَا سَيَأْتِي، اهـ مِنْهُ.

Şevkânî «Neylü'l-Evtâr»da bu olayı zikrettikten sonra şöyle demiştir: «Bu olay, ikrarın dörde tamamlanmasının şart olmadığına delalet eden en büyük delillerdendir; zira bu olayda hadisenin Mâiz hadisesinden sonra olduğuna dair açıklık vardır ve geleceği üzere bu olayda dört defadan azıyla yetinilmiştir.» [Neylü'l-Evtâr'dan nakil] bitti.

وَفِي صَحِيحِ مُسْلِمٍ أَيْضًا مِنْ حَدِيثِ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ، مَا نَصُّهُ: قَالَ: ثُمَّ جَاءَتْهُ امْرَأَةٌ مِنْ غَامِدٍ مِنَ الْأَزْدِ، فَقَالَتْ: يَا رَسُولَ اللَّهِ طَهِّرْنِي، فَقَالَ: «وَيْحَكِ ارْجِعِي فَاسْتَغْفِرِي اللَّهَ وَتُوبِي إِلَيْهِ» ، فَقَالَتْ: أَرَاكَ تُرِيدُ أَنْ تَرُدَّنِي كَمَا رَدَدْتَ مَاعِزَ بْنَ مَالِكٍ قَالَ: «وَمَا ذَاكَ» ؟ قَالَتْ: إِنَّهَا حُبْلَى مِنَ الزِّنَا، فَقَالَ «: آنْتِ» ؟ قَالَتْ: نَعَمْ، فَقَالَ لَهَا «: حَتَّى تَضَعِي مَا فِي بَطْنِكِ» ، قَالَ: فَكَفَلَهَا رَجُلٌ مِنَ الْأَنْصَارِ حَتَّى وَضَعَتْ، قَالَ: فَأَتَى النَّبِيَّ ﷺ، فَقَالَ: قَدْ وَضَعَتِ الْغَامِدِيَّةُ، فَقَالَ «: إِذًا لَا نَرْجُمُهَا وَنَدَعُ وَلَدَهَا صَغِيرًا لَيْسَ لَهُ مَنْ يُرْضِعُهُ» ، فَقَامَ رَجُلٌ مِنَ الْأَنْصَارِ فَقَالَ: إِلَيَّ رَضَاعُهُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ، قَالَ: فَرَجَمَهَا، اهـ مِنْهُ.

Sahih-i Müslim'de yine Süleyman b. Büreyde'nin babasından gelen hadiste şu lafız yer almaktadır: Dedi ki: Sonra Ezd kabilesinin Gâmid kolundan bir kadın ona gelip: «Ey Allah'ın Resûlü, beni temizle!» dedi. O da: «Yazık sana, dön, Allah'tan mağfiret dile ve O'na tövbe et!» buyurdu. Kadın: «Beni Mâiz b. Mâlik'i geri çevirdiğin gibi geri çevirmek istediğini görüyorum» dedi. «O da ne demek?» buyurdu. Kadın: «Ben zinadan hamileyim» dedi. «Sen mi?» buyurdu. Kadın: «Evet» dedi. Bunun üzerine ona: «Karnındakini doğuruncaya kadar [bekle]» buyurdu. Dedi ki: Kadın doğuruncaya kadar Ensâr'dan bir adam ona kefil oldu. Dedi ki: Sonra Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: «Gâmidli kadın doğum yaptı» dedi. Peygamber: «O takdirde onu recmetmeyiz ve emzirecek kimsesi olmayan küçük yavrusunu öylece bırakamayız» buyurdu. Bunun üzerine Ensâr'dan bir adam ayağa kalkıp: «Onun emzirilmesi benim üzerimedir ey Allah'ın Peygamberi» dedi. Dedi ki: Bunun üzerine kadını recmetti. [Müslim'den nakil] bitti.

وَهَذِهِ الرِّوَايَةُ كَالَّتِي قَبْلَهَا فِي الدَّلَالَةِ عَلَى الِاكْتِفَاءِ بِالْإِقْرَارِ مَرَّةً وَاحِدَةً إِلَى غَيْرِ ذَلِكَ مِنَ الْأَدِلَّةِ الدَّالَّةِ عَلَى عَدَمِ اشْتِرَاطِ تَكَرُّرِ الْإِقْرَارِ بِالزِّنَا أَرْبَعًا، وَأَمَّا حُجَّةُ مَنْ قَالُوا: يُشْتَرَطُ فِي ثُبُوتِ الْإِقْرَارِ بِالزِّنَا، أَنْ يُقِرَّ بِهِ أَرْبَعَ مَرَّاتٍ، وَأَنَّهُ لَا يَجِبُ عَلَيْهِ الْحَدُّ إِلَّا بِالْإِقْرَارِ أَرْبَعًا، فَهِيَ مَا ثَبَتَ فِي الصَّحِيحَيْنِ مِنْ حَدِيثِ أَبِي هُرَيْرَةَ ﵁ الْمُتَّفَقِ عَلَيْهِ، قَالَ: أَتَى رَسُولَ اللَّهِ ﷺ رَجُلٌ مِنَ النَّاسِ وَهُوَ فِي الْمَسْجِدِ، فَنَادَاهُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي زَنَيْتُ، يُرِيدُ

Bu rivayet de bir önceki gibi bir defa ikrarla yetinileceğine delalet etmektedir; zina ikrarının dört defa tekrarlanmasının şart koşulmadığına delalet eden diğer deliller de böyledir. Zina ikrarının sübutunda dört defa ikrar etmenin şart olduğunu ve ancak dört defa ikrarla haddin vacip olacağını söyleyenlerin deliline gelince; bu, Sahihayn'da Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'ın ittifak edilen hadisinde sabit olan şu rivayettir: Dedi ki: İnsanlardan bir adam mescitte iken Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: «Ey Allah'ın Resûlü, ben zina ettim» diye seslendi;

نَفْسَهُ، فَأَعْرَضَ عَنْهُ النَّبِيُّ ﷺ فَتَنَحَّى لِشِقِّ وَجْهِهِ الَّذِي أَعْرَضَ قِبَلَهُ، فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي زَنَيْتُ، فَأَعْرَضَ عَنْهُ، فَجَاءَ لِشِقِّ وَجْهِ النَّبِيِّ ﷺ الَّذِي أَعْرَضَ عَنْهُ، فَلَمَّا شَهِدَ عَلَى نَفْسِهِ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ دَعَاهُ النَّبِيُّ ﷺ، فَقَالَ «: أَبِكَ جُنُونٌ» ؟ قَالَ: لَا يَا رَسُولَ اللَّهِ ﷺ ، فَقَالَ «: أَحْصَنْتَ» ؟ قَالَ: نَعَمْ، قَالَ «: اذْهَبُوا فَارْجُمُوهُ» ، الْحَدِيثَ، هَذَا لَفْظُ الْبُخَارِيِّ فِي صَحِيحِهِ، وَلَفْظُ مُسْلِمٍ: فَلَمَّا شَهِدَ عَلَى نَفْسِهِ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ دَعَاهُ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ، فَقَالَ «: أَبِكَ جُنُونٌ» ؟ قَالَ: لَا، قَالَ «: فَهَلْ أَحْصَنْتَ» ؟ قَالَ: نَعَمْ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ «: اذْهَبُوا بِهِ فَارْجُمُوهُ» اهـ.

kendisini kastediyordu. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ondan yüz çevirdi. Adam, yüzünü çevirdiği tarafa geçerek: «Ey Allah'ın Resûlü, ben zina ettim» dedi. Ondan yine yüz çevirdi. Adam, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in yüzünü çevirdiği tarafa tekrar geldi. Kendi aleyhine dört defa şahitlik edince Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem onu çağırdı ve: «Sende delilik var mı?» buyurdu. «Hayır, ey Allah'ın Resûlü sallallâhu aleyhi ve sellem» dedi. «Evlendin mi (muhsan mısın)?» buyurdu. «Evet» dedi. «Götürün onu recmedin» buyurdu, hadis devam etti. Bu, Buhârî'nin Sahih'indeki lafzıdır. Müslim'in lafzı ise şöyledir: Kendi aleyhine dört defa şahitlik edince Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onu çağırdı ve: «Sende delilik var mı?» buyurdu. «Hayır» dedi. «Peki muhsan mısın?» buyurdu. «Evet» dedi. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «Onu götürün ve recmedin» buyurdu. [Nakil] bitti.

قَالُوا: فَهَذَا الْحَدِيثُ الْمُتَّفَقُ عَلَيْهِ فِيهِ تَرْتِيبُ الرَّجْمِ عَلَى أَرْبَعِ شَهَادَاتٍ عَلَى نَفْسِهِ، أَيْ: أَرْبَعُ إِقْرَارَاتٍ بِصِيغَةِ تَرْتِيبِ الْجَزَاءِ عَلَى الشَّرْطِ ; لِأَنَّ لَمَّا مُضَمَّنَةٌ مَعْنَى الشَّرْطِ وَتَرْتِيبُ الْحَدِّ عَلَى الْأَرْبَعِ تَرْتِيبَ الْجَزَاءِ عَلَى شَرْطِهِ، دَلِيلٌ عَلَى اشْتِرَاطِ الْأَرْبَعِ الْمَذْكُورَةِ، وَالرَّجُلُ الْمَذْكُورُ فِي هَذَا الْحَدِيثِ، هُوَ مَاعِزُ بْنُ مَالِكٍ وَقِصَّتُهُ مَشْهُورَةٌ صَحِيحَةٌ، وَفِي أَلْفَاظِ رِوَايَاتِهَا مَا يَدُلُّ عَلَى أَنَّهُ لَمْ يَرْجُمْهُ، حَتَّى شَهِدَ عَلَى نَفْسِهِ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ ; كَمَا رَأَيْتَ فِي الْحَدِيثِ الْمَذْكُورِ آنِفًا، وَقَدْ عَلِمْتَ مِمَّا ذَكَرْنَا مَا اسْتَدَلَّ بِهِ كُلُّ وَاحِدٍ مِنَ الْفَرِيقَيْنِ.

Demişlerdir ki: İttifak edilen bu hadiste recm cezası, cezanın şarta bağlanması kalıbıyla kendi aleyhine dört şahitliğe, yani dört ikrara bağlanmıştır; çünkü Arapçadaki «lemmâ» kelimesi şart anlamı taşır ve haddin dört defaya bağlanması, cezanın şartına bağlanması gibidir; bu da zikredilen dört defanın şart olduğuna delildir. Bu hadiste zikredilen adam Mâiz b. Mâlik'tir; kıssası meşhur ve sahihtir. Rivayetlerinin lafızlarında, az önce geçen hadiste gördüğün gibi kendi aleyhine dört defa şahitlik edinceye kadar onu recmetmediğine delalet eden unsurlar vardır. Zikrettiklerimizden her iki fırkanın ne ile delil getirdiğini öğrenmiş oldun.

قَالَ مُقَيِّدُهُ - عَفَا اللَّهُ عَنْهُ وَغَفَرَ لَهُ -: أَظْهَرُ قَوْلَيْ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي هَذِهِ الْمَسْأَلَةِ عِنْدِي: هُوَ الْجَمْعُ بَيْنَ الْأَحَادِيثِ الدَّالَّةِ عَلَى اشْتِرَاطِ الْأَرْبَعِ، وَالْأَحَادِيثِ الدَّالَّةِ عَلَى الِاكْتِفَاءِ بِالْمَرَّةِ الْوَاحِدَةِ ; لِأَنَّ الْجَمْعَ بَيْنَ الْأَدِلَّةِ وَاجِبٌ مَتَى مَا أَمْكَنَ، لِأَنَّ إِعْمَالَ الدَّلِيلَيْنِ أَوْلَى مِنْ إِلْغَاءِ أَحَدِهِمَا، وَوَجْهُ الْجَمْعِ الْمَذْكُورِ هُوَ حَمْلُ الْأَحَادِيثِ الَّتِي فِيهَا التَّرَاخِي، عَنْ إِقَامَةِ الْحَدِّ بَعْدَ صُدُورِ الْإِقْرَارِ مَرَّةً عَلَى مَنْ كَانَ أَمْرُهُ مُلْتَبِسًا فِي صِحَّةِ عَقْلِهِ، وَاخْتِلَالِهِ، وَفِي سُكْرِهِ، وَصَحْوِهِ مِنَ السُّكْرِ، وَنَحْوِ ذَلِكَ، وَحَمْلُ أَحَادِيثِ إِقَامَةِ الْحَدِّ بَعْدَ الْإِقْرَارِ مَرَّةً وَاحِدَةً عَلَى مَنْ عُرِفَتْ صِحَّةُ عَقْلِهِ وَصَحْوُهُ مِنَ السُّكْرِ، وَسَلَامَةُ إِقْرَارِهِ مِنَ الْمُبْطِلَاتِ، وَهَذَا الْجَمْعُ رَجَّحَهُ الشَّوْكَانِيُّ فِي «نَيْلِ الْأَوْطَارِ» .

Bu satırların yazarı -Allah onu affetsin ve bağışlasın- der ki: Bu meselede ilim ehlinin iki görüşünden bana göre en zahir olanı, dört defayı şart koşan hadisler ile bir defayla yetinileceğini belirten hadisleri cem etmektir (uzlaştırmaktır); zira mümkün olduğu sürece delilleri uzlaştırmak vaciptir, çünkü iki delille amel etmek birini hükümsüz kılmaktan daha evladır. Zikredilen uzlaştırmanın şekli ise şudur: Bir defa ikrar gerçekleştikten sonra haddin uygulanmasında tereddüt/gecikme gösterildiğini belirten hadisler, aklî dengesinin sıhhati veya bozukluğu, sarhoşluğu veya sarhoşluktan ayık olup olmadığı gibi durumları şüpheli/karışık olan kimselere hamledilir; bir defa ikrardan sonra haddin uygulanmasını belirten hadisler ise aklî melekelerinin yerinde olduğu, sarhoş olmayıp ayık bulunduğu ve ikrarının geçersiz kılıcılardan uzak olduğu bilinen kimselere hamledilir. Bu uzlaştırmayı Şevkânî «Neylü'l-Evtâr»da tercih etmiştir.

وَمِمَّا يُؤَيِّدُهُ أَنَّ جَمِيعَ الرِّوَايَاتِ الَّتِي يُفْهَمُ مِنْهَا اشْتِرَاطُ الْأَرْبَعِ كُلِّهَا فِي قِصَّةِ مَاعِزٍ، وَقَدْ دَلَّتْ رِوَايَاتُ حَدِيثِهِ أَنَّ النَّبِيَّ ﷺ كَانَ لَا يَدْرِي أَمْجَنُونٌ هُوَ أَمْ لَا؟ صَاحٍ هُوَ أَوْ سَكْرَانُ؟ بِدَلِيلِ قَوْلِهِ لَهُ فِي الْحَدِيثِ الْمُتَّفَقِ عَلَيْهِ الْمَذْكُورِ آنِفًا «: أَبِكَ جُنُونٌ» ؟ وَسُؤَالِهِ ﷺ لِقَوْمِهِ عَنْ عَقْلِهِ، وَسُؤَالِهِ ﷺ «: أَشَرِبَ خَمْرًا» ؟ فَقَامَ رَجُلٌ فَاسْتَنْكَهَهُ فَلَمْ يَجِدْ مِنْهُ رِيحَ خَمْرٍ، وَكُلُّ

Bunu destekleyen hususlardan biri de şudur: Dört defa şart koşulduğu anlaşılan rivayetlerin tamamı Mâiz kıssasındadır. Mâiz hadisinin rivayetleri, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in onun deli mi yoksa değil mi, ayık mı yoksa sarhoş mu olduğunu bilmediğine delalet etmiştir; nitekim az önce zikredilen ittifak edilmiş hadiste ona «Sende delilik var mı?» diye sorması, kavmine onun aklı hakkında sual etmesi ve sallallâhu aleyhi ve sellem'in «İçki içti mi?» diye sorması bunun delilidir. Bunun üzerine bir adam kalkıp ağzını koklamış ve ondan içki kokusu almamıştır. Bütün

ذَلِكَ ثَابِتٌ فِي الصَّحِيحِ، وَهُوَ دَلِيلٌ قَوِيٌّ عَلَى الْجَمْعِ بَيْنَ الْأَحَادِيثِ كَمَا ذَكَرْنَا، وَالْعِلْمُ عِنْدَ اللَّهِ تَعَالَى.

bunlar Sahih'te sabittir ve zikrettiğimiz üzere hadislerin cem edilmesi (uzlaştırılması) hususunda güçlü bir delildir. En doğrusunu Yüce Allah bilir.

فُرُوعٌ تَتَعَلَّقُ بِهَذِهِ الْمَسْأَلَةِ

Bu Meseleyle İlgili Tali Hükümler

الْفَرْعُ الْأَوَّلُ: اعْلَمْ أَنَّ الظَّاهِرَ اشْتِرَاطُ التَّصْرِيحِ بِمُوجِبِ الْحَدِّ الَّذِي هُوَ الزِّنَى تَصْرِيحًا يَنْفِي كُلَّ احْتِمَالٍ ; لِأَنَّ بَعْضَ النَّاسِ قَدْ يُطْلِقُ اسْمَ الزِّنَى عَلَى مَا لَيْسَ مُوجِبًا لِلْحَدِّ.

Birinci Mesele: Bil ki haddi gerektiren fiil olan zinanın, her türlü ihtimali ortadan kaldıracak biçimde açıkça ifade edilmesinin şart olduğu zahirdir; zira bazı insanlar haddi gerektirmeyen durumlara da zina adını verebilmektedir.

وَيَدُلُّ لِهَذَا قَوْلُهُ ﷺ لِمَاعِزٍ لَمَّا قَالَ: إِنَّهُ زَنَى، «لَعَلَّكَ قَبَّلْتَ أَوْ غَمَزْتَ أَوْ نَظَرْتَ» ؟ قَالَ: لَا، قَالَ «: أَفَنِكْتَهَا» ؟ - لَا يُكَنِّي -، قَالَ: نَعَمْ، قَالَ: فَعِنْدَ ذَلِكَ أَمَرَ بِرَجْمِهِ، وَهَذَا ثَابِتٌ فِي صَحِيحِ الْبُخَارِيِّ وَغَيْرِهِ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ عَبَّاسٍ، وَيُؤْخَذُ مِنْهُ التَّعْرِيضُ لِلزَّانِي بِأَنْ يَسْتُرَ عَلَى نَفْسِهِ، وَيَسْتَغْفِرَ اللَّهَ فَإِنَّهُ غَفَّارٌ لِمَنْ تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا.

Buna, Mâiz zina ettiğini söylediğinde Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in ona: «Belki öptün veya göz kırptın ya da baktın?» demesi delalet eder. Mâiz: «Hayır» dedi. Peygamber kinayesiz açık bir ifadeyle: «Onunla cinsel ilişkide bulundun mu?» diye sordu. O: «Evet» dedi. İşte o zaman recmedilmesini emretti. Bu, Sahih-i Buhârî ve diğerlerinde İbn Abbâs hadisinden sabittir. Bundan, zina eden kimseye kendi kusurunu örtmesi ve Allah'tan mağfiret dilemesi hususunda üstü kapalı telkinde bulunulacağı anlaşılır; zira Allah, tövbe eden, iman eden ve salih amel işleyen kimseyi çokça bağışlayandır.

الْفَرْعُ الثَّانِي: اعْلَمْ أَنَّهُ إِذَا تَمَّتْ شَهَادَةُ الشُّهُودِ الْأَرْبَعَةِ بِالزِّنَى فَصَدَّقَهُمُ الزَّانِي الْمَشْهُودُ عَلَيْهِ، بِأَنْ أَقَرَّ أَنَّهُ زَنَى مَرَّةً وَاحِدَةً فَصَارَتِ الشَّهَادَةُ تَامَّةً، وَالْإِقْرَارُ غَيْرَ تَامٍّ عِنْدَ مَنْ يَشْتَرِطُ أَرْبَعًا.

İkinci Mesele: Bil ki dört şahidin zinaya şahitliği tamamlanır ve aleyhine şahitlik edilen zânî bir defa ikrar ederek onları doğrularsa, böylece şahitlik tam hale gelmiş, ikrar ise dört defayı şart koşanlara göre tam olmamış olur.

فَأَظْهَرُ قَوْلَيْ أَهْلِ الْعِلْمِ عِنْدِي: أَنَّ الْحَدَّ يُقَامُ عَلَيْهِ لِكَمَالِ الْبَيِّنَةِ خِلَافًا لِمَنْ زَعَمَ أَنَّهُ لَا يُقَامُ عَلَيْهِ الْحَدُّ ; لِأَنَّ شَرْطَ صِحَّةِ الْبَيِّنَةِ الْإِنْكَارُ، وَهَذَا غَيْرُ مُنْكِرٍ.

İlim ehlinin iki görüşünden bana göre en zahir olanı, beyyinenin (delilin) tamlığı sebebiyle ona haddin uygulanacağıdır; «Beyyinenin sıhhat şartı inkar etmektir, bu kişi ise inkar etmemektedir» diyerek ona had uygulanmayacağını iddia edenlerin hilafına.

وَقَالَ ابْنُ قُدَامَةَ فِي «الْمُغْنِي» : إِنَّ سُقُوطَ الْحَدِّ بِإِقْرَارِهِ مَرَّةً قَوْلُ أَبِي حَنِيفَةَ اهـ، وَكَذَلِكَ لَوْ تَمَّتْ عَلَيْهِ شَهَادَةُ الْبَيِّنَةِ وَأَقَرَّ عَلَى نَفْسِهِ أَرْبَعَ مَرَّاتٍ، ثُمَّ رَجَعَ عَنْ إِقْرَارِهِ، فَلَا يَنْفَعُهُ الرُّجُوعُ لِوُجُوبِ الْحَدِّ عَلَيْهِ بِشَهَادَةِ الْبَيِّنَةِ، فَلَا حَاجَةَ لِإِقْرَارِهِ وَلَا فَائِدَةَ فِي رُجُوعِهِ عَنْهُ، وَالْعِلْمُ عِنْدَ اللَّهِ تَعَالَى.

İbn Kudâme «el-Muğnî»de şöyle demiştir: «Bir defa ikrarıyla haddin düşmesi Ebû Hanîfe'nin görüşüdür.» [el-Muğnî'den nakil] bitti. Aynı şekilde aleyhindeki beyyine şahitliği tamamlanır ve kendi aleyhine dört defa ikrar eder, sonra da ikrarından dönerse; beyyine şahitliği sebebiyle aleyhine haddin uygulanması vacip olduğundan dönmesi ona fayda vermez. Artık ikrarına ihtiyaç olmadığı gibi ikrarından dönmesinin de bir faydası yoktur. En doğrusunu Yüce Allah bilir.

الْفَرْعُ الثَّالِثُ: اعْلَمْ أَنْ أَظْهَرَ قَوْلَيْ أَهْلِ الْعِلْمِ عِنْدِي: أَنَّهُ إِذَا أَقَرَّ بِزِنًى قَدِيمٍ قَبْلَ إِقْرَارِهِ، وَلَا يَبْطُلُ الْإِقْرَارُ بِأَنَّهُ لَمْ يُقِرَّ إِلَّا بَعْدَ زَمَنٍ طَوِيلٍ ; لِأَنَّ الظَّاهِرَ اعْتِبَارُ الْإِقْرَارِ مُطْلَقًا، سَوَاءٌ تَقَادَمَ عَهْدُهُ، أَوْ لَمْ يَتَقَادَمْ، وَكَذَلِكَ شَهَادَةُ الْبَيِّنَةِ، فَإِنَّهَا تُقْبَلُ، وَلَوْ لَمْ تُشْهَدْ إِلَّا بَعْدَ طُولِ الزَّمَنِ ; لِأَنَّ عُمُومَ النُّصُوصِ يَقْتَضِي ذَلِكَ، لِأَنَّهَا لَيْسَ فِيهَا التَّفْرِيقُ بَيْنَ تَعْجِيلِ الشَّهَادَةِ وَتَأْخِيرِهَا، خِلَافًا لِأَبِي حَنِيفَةَ وَمَنْ وَافَقَهُ فِي قَوْلِهِمْ: إِنَّ الْإِقْرَارَ يُقْبَلُ بَعْدَ زَمَنٍ طَوِيلٍ وَالشَّهَادَةُ لَا تُقْبَلُ مَعَ التَّأْخِيرِ.

Üçüncü Mesele: Bil ki ilim ehlinin iki görüşünden bana göre en zahir olanı, ikrarından çok önceki eski bir zinayı ikrar ettiğinde, ancak uzun bir zaman sonra ikrar etmiş olması sebebiyle ikrarın iptal olmayacağıdır; çünkü zahir olan, üzerinden uzun zaman geçmiş olsun veya olmasın ikrarın mutlak olarak muteber olduğudur. Aynı şekilde beyyinenin şahitliği de ancak uzun bir süre sonra şahitlik edilmiş olsa bile kabul edilir; zira nassların umumi oluşu bunu gerektirir, çünkü nasslarda şahitliğin acele yapılması ile geciktirilmesi arasında bir ayrım yoktur. Ebû Hanîfe ve onunla aynı görüşte olanların: «Uzun bir zaman sonra ikrar kabul edilir, ancak gecikme ile şahitlik kabul edilmez» şeklindeki sözlerinin hilafına.

وَقَالَ ابْنُ قُدَامَةَ فِي «الْمُغْنِي» : وَإِنْ شَهِدُوا بِزِنًى قَدِيمٍ أَوْ أَقَرَّ بِهِ وَجَبَ الْحَدُّ، وَبِهَذَا

İbn Kudâme «el-Muğnî»de şöyle demiştir: «Eski bir zinaya şahitlik ederlerse veya kişi bunu ikrar ederse had vacip olur. Bu görüşü

قَالَ مَالِكٌ، وَالْأَوْزَاعِيُّ، وَالثَّوْرِيُّ، وَاسِحَاقُ، وَأَبُو ثَوْرٍ.

Mâlik, Evzâî, Sevrî, İshâk ve Ebû Sevr söylemiştir.

وَقَالَ أَبُو حَنِيقَةَ: لَا أَقْبَلُ بَيِّنَةً عَلَى زِنًى قَدِيمٍ وَأَحُدُّهُ بِالْإِقْرَارِ بِهِ، وَهَذَا قَوْلُ ابْنِ حَامِدٍ، وَذَكَرَهُ ابْنُ أَبِي مُوسَى مَذْهَبًا لِأَحْمَدَ، اهـ مِنْهُ.

Ebû Hanîfe ise şöyle demiştir: Eski bir zina üzerine beyyineyi kabul etmem, ancak ikrarı sebebiyle ona had uygularım. Bu, İbn Hâmid'in görüşüdür; İbn Ebî Mûsâ da bunu Ahmed'in bir mezhebi olarak zikretmiştir.» [el-Muğnî'den nakil] bitti.

أَمَّا قَبُولُ الْإِقْرَارِ بِالزِّنَا الْقَدِيمِ وَوُجُوبُ الْحَدِّ بِهِ فَلَا وَجْهَ لِلْعُدُولِ عَنْهُ بِحَالٍ ; لِأَنَّهُ مُقِرٌّ عَلَى نَفْسِهِ، وَلَا يُتَّهَمُ فِي نَفْسِهِ.

Eski bir zinanın ikrarının kabul edilmesine ve bununla haddin vacip olmasına gelince, hiçbir şekilde bundan dönmenin bir gerekçesi yoktur; zira kişi kendi aleyhine ikrarda bulunmaktadır ve kendi aleyhinde itham altında tutulmaz.

وَأَمَّا شَهَادَةُ الْبَيِّنَةِ بِزِنًا قَدِيمٍ، فَالْأَظْهَرُ قَبُولُهَا، لِعُمُومِ النُّصُوصِ كَمَا ذَكَرْنَا آنِفًا، وَحُجَّةُ أَبِي حَنِيفَةَ، وَمَنْ وَافَقَهُ فِي رَدِّ شَهَادَةِ الْبَيِّنَةِ عَلَى زِنًا قَدِيمٍ، هُوَ أَنَّ تَأْخِيرَ الشَّهَادَةِ، يَدُلُّ عَلَى التُّهْمَةِ فَيَدْرَأُ ذَلِكَ الْحَدَّ.

Eski bir zinaya dair beyyinenin şahitliğine gelince; az önce zikrettiğimiz üzere nassların umumiliği sebebiyle zahir olan kabul edilmesidir. Ebû Hanîfe ve onunla aynı görüşte olanların eski bir zinaya dair beyyine şahitliğini reddetme gerekçeleri ise şahitliğin geciktirilmesinin töhmete delalet etmesi ve bunun da haddi düşürmesidir.

وَقَالَ فِي «الْمُغْنِي» : وَمِنْ حُجَّتِهِمْ عَلَى ذَلِكَ مَا رُوِيَ عَنْ عُمَرَ، أَنَّهُ قَالَ: أَيُّمَا شُهُودٍ شَهِدُوا بِحَدٍّ لَمْ يَشْهَدُوا بِحَضْرَتِهِ فَهُمْ شُهُودُ ضِغْنٍ، ثُمَّ قَالَ: رَوَاهُ الْحَسَنُ مُرْسَلًا، وَمَرَاسِيلُ الْحَسَنِ لَيْسَتْ بِالْقَوِيَّةِ، اهـ مِنْهُ.

«el-Muğnî»de şöyle demiştir: «Bu husustaki delillerinden biri de Ömer'den rivayet edilen şu sözdür: 'Bir haddi gerektiren olaya hazır bulunmadıkları halde sonradan ona şahitlik eden her şahit, kin ve garaz şahididir.' Sonra dedi ki: Bunu el-Hasan mürsel olarak rivayet etmiştir; el-Hasan'ın mürselleri ise kuvvetli değildir.» [el-Muğnî'den nakil] bitti.

وَقَدْ قَدَّمْنَا الْكَلَامَ مُسْتَوْفًى عَلَى مَرَاسِيلِ الْحَسَنِ، وَالْعِلْمُ عِنْدَ اللَّهِ تَعَالَى.

el-Hasan'ın mürselleri hakkındaki açıklamayı daha önce etraflıca sunmuştuk. En doğrusunu Yüce Allah bilir.

الْفَرْعُ الرَّابِعُ: اعْلَمْ أَنَّهُ إِنْ أَقَرَّ بِأَنَّهُ زَنَى بِامْرَأَةٍ وَسَمَّاهَا فَكَذَّبَتْهُ، وَقَالَتْ: إِنَّهُ لَمْ يَزْنِ بِهَا.

Dördüncü Mesele: Bil ki bir kimse bir kadınla zina ettiğini ikrar eder ve onun adını verirse, kadın da onu yalanlayıp kendisiyle zina etmediğini söylerse;

فَأَظْهَرُ أَقْوَالِ أَهْلِ الْعِلْمِ عِنْدِي: أَنَّهُ يَجِبُ عَلَيْهِ حَدُّ الزِّنَى بِإِقْرَارِهِ، وَحَدُّ الْقَذْفِ أَيْضًا ; لِأَنَّهُ قَذَفَ الْمَرْأَةَ بِالزِّنَا وَلَمْ يَأْتِ بِأَرْبَعَةِ شُهُودٍ فَوَجَبَ عَلَيْهِ حَدُّ الْقَذْفِ.

ilim ehlinin sözlerinden bana göre en zahir olanı, ikrarı sebebiyle ona zina haddinin ve ayrıca kazif haddinin vacip olmasıdır; çünkü kadına zina iftirasında bulunmuş ve dört şahit getirememiştir, dolayısıyla ona kazif haddi vacip olmuştur.

وَقَالَ فِي «الْمُغْنِي» : وَقَالَ أَبُو حَنِيفَةَ، وَأَبُو يُوسُفَ: لَا حَدَّ عَلَيْهِ، لِأَنَّا صَدَّقْنَاهَا فِي إِنْكَارِهَا فَصَارَ مَحْكُومًا بِكَذِبِهِ.

«el-Muğnî»de şöyle demiştir: «Ebû Hanîfe ve Ebû Yûsuf: 'Ona had gerekmez; çünkü inkarında kadını doğruladık, böylece onun yalancı olduğuna hükmedilmiş oldu' demişlerdir.»

قَالَ مُقَيِّدُهُ - عَفَا اللَّهُ عَنْهُ وَغَفَرَ لَهُ -: وُجُوبُ الْحَدِّ عَلَيْهِ بِإِقْرَارِهِ لَا يَنْبَغِي الْعُدُولُ عَنْهُ، وَلَا يُمْكِنُ أَنْ يَصِحَّ خِلَافُهُ لِأَمْرَيْنِ:

Bu satırların yazarı -Allah onu affetsin ve bağışlasın- der ki: İkrarı sebebiyle ona haddin vacip oluşundan dönülmemesi gerekir ve iki nedenden ötürü bunun aksinin sahih olması mümkün değildir:

الْأَوَّلُ: أَنَّهُ أَقَرَّ عَلَى نَفْسِهِ بِالزِّنَا إِقْرَارًا صَحِيحًا، وَقَوْلُهُمْ إِنَّنَا صَدَّقْنَاهَا لَيْسَ بِصَحِيحٍ، بَلْ نَحْنُ لَمْ نُصَدِّقْهَا، وَلَمْ نَقُلْ إِنَّهَا صَادِقَةٌ، وَلَكِنَّ انْتِفَاءَ الْحَدِّ عَنْهَا إِنَّمَا وَقَعَ لِأَنَّهَا لَمْ تُقِرَّ، وَلَمْ تَقُمْ عَلَيْهَا بَيِّنَةٌ ; فَعَدَمُ حَدِّهَا لِانْتِفَاءِ مُقْتَضِيهِ، لَا لِأَنَّهَا صَادِقَةٌ كَمَا تَرَى.

Birincisi: O, kendi aleyhine sahih bir ikrarla zinayı ikrar etmiştir. Onların 'biz kadını doğruladık' sözü doğru değildir; bilakis biz onu doğrulamadık ve onun doğru söylediğini de söylemedik. Ancak kadından haddin kalkması, yalnızca ikrar etmemesi ve aleyhine delil bulunmaması sebebiyle gerçekleşmiştir. Dolayısıyla gördüğün gibi kadına had uygulanmaması, doğru söylediğinden değil, haddi gerektiren sebebin bulunmayışındandır.

الْأَمْرُ الثَّانِي: مَا رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ فِي سُنَنِهِ: حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، ثَنَا طَلْقُ بْنُ غَنَّامٍ،

İkinci neden: Ebû Dâvûd'un Sünen'inde rivayet ettiği şu hadistir: Bize Osmân b. Ebî Şeybe rivayet etti, bize Talk b. Gannâm rivayet etti,

ثَنَا عَبْدُ السَّلَامِ بْنُ حَفْصٍ، ثَنَا أَبُو حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، عَنِ النَّبِيِّ ﷺ: أَنَّ رَجُلًا أَتَاهُ، فَأَقَرَّ عِنْدَهُ أَنَّهُ زَنَى بِامْرَأَةٍ سَمَّاهَا لَهُ، فَبَعَثَ النَّبِيُّ ﷺ إِلَى الْمَرْأَةِ فَسَأَلَهَا عَنْ ذَلِكَ، فَأَنْكَرَتْ أَنْ تَكُونَ زَنَتْ فَجَلَدَهُ الْحَدَّ وَتَرَكَهَا، اهـ مِنْهُ، وَعَبْدُ السَّلَامِ الْمَذْكُورُ فِي هَذَا الْإِسْنَادِ وَثَّقَهُ ابْنُ مَعِينٍ، وَتَوْثِيقُهُ لَهُ أُولَى مِنْ قَوْلِ أَبِي حَاتِمٍ الرَّازِيِّ: إِنَّهُ غَيْرُ مَعْرُوفٍ ; لِأَنَّ مَنْ حَفِظَ حُجَّةٌ عَلَى مَنْ لَمْ يَحْفَظْ.

bize Abdüsselâm b. Hafs rivayet etti, bize Ebû Hâzim, Sehl b. Sa'd'dan, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet etti: Bir adam ona gelip adını verdiği bir kadınla zina ettiğini onun huzurunda ikrar etti. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem kadına haber gönderip bunu sordu. Kadın zina etmiş olduğunu inkar etti. Peygamber adama haddi vurdu (kırbaçlattı) ve kadını bıraktı. [Sünen'den nakil] bitti. Bu isnadda adı geçen Abdüsselâm'ı İbn Maîn sika (güvenilir) kabul etmiştir; onun güvenilir sayması, Ebû Hâtim er-Râzî'nin «o tanınmamaktadır» sözünden daha evladır; zira ezberleyen/bilen, ezberlemeyene/bilmeyene karşı hüccettir.

وَالْحَدِيثُ الْمَذْكُورُ نَصٌّ فِي أَنَّ الْمُقِرَّ يُقَامُ عَلَيْهِ الْحَدُّ وَهُوَ وَاضِحٌ ; لِأَنَّ مَنْ أَقَرَّ عَلَى نَفْسِهِ بِالزِّنَا لَا نِزَاعَ فِي وُجُوبِ الْحَدِّ عَلَيْهِ، وَأَمَّا كَوْنُهُ يُحَدُّ مَعَ ذَلِكَ حَدَّ الْقَذْفِ فَظَاهِرٌ أَيْضًا، وَيَدُلُّ عَلَيْهِ عُمُومُ قَوْلِهِ تَعَالَى: وَالَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ ثُمَّ لَمْ يَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ فَاجْلِدُوهُمْ ثَمَانِينَ جَلْدَةً، الْآيَةَ [٢٤ \ ٤] وَالْأَخْذُ بِعُمُومِ النُّصُوصِ وَاجِبٌ، إِلَّا بِدَلِيلٍ مُخَصِّصٍ يَجِبُ الرُّجُوعُ إِلَيْهِ، وَكَوْنُ حَدِيثِ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ الَّذِي ذَكَرْنَاهُ آنِفًا عِنْدَ أَبِي دَاوُدَ لَيْسَ فِيهِ أَنَّ النَّبِيَّ حَدَّ الرَّجُلَ الْمَذْكُورَ حَدَّ الْقَذْفِ، بَلْ حَدَّ الزِّنَا فَقَطْ لَا يُعَارَضُ بِهِ عُمُومُ النُّصُوصِ.

Zikredilen hadis, ikrar edene haddin uygulanacağı hususunda açık bir nastır ve gayet açıktır; zira kendi aleyhine zinayı ikrar eden kimseye haddin vacip olduğu hususunda ihtilaf yoktur. Bununla birlikte ona kazif haddinin de vurulacağına gelince, bu da açıktır ve Yüce Allah'ın: «İffetli kadınlara iftira atıp sonra dört şahit getiremeyenlere seksen celde vurun» ayetinin [en-Nûr 24/4] umumiliği buna delalet eder. Kendisine başvurulması vacip olan tahsis edici bir delil bulunmadıkça nassların genel hükmünü almak vaciptir. Sehl b. Sa'd es-Sâidî'nin az önce Ebû Dâvûd'dan zikrettiğimiz hadisinde Peygamber'in adı geçen adama kazif haddi vurmayıp yalnızca zina haddi vurmuş olması ise nassların umumiliğine karşı bir engel teşkil etmez.

وَقَالَ الشَّوْكَانِيُّ فِي «نَيْلِ الْأَوْطَارِ» : وَحَدُّهُ لِلزِّنَا وَالْقَذْفِ مَعًا هُوَ الظَّاهِرُ، لِوَجْهَيْنِ:

Şevkânî «Neylü'l-Evtâr»da şöyle demiştir: «İki gerekçeden ötürü ona hem zina hem de kazif haddinin birlikte uygulanması zahir olan görüştür:»

الْأَوَّلُ: أَنَّ غَايَةَ مَا فِي حَدِيثِ سَهْلٍ: أَنَّ النَّبِيَّ ﷺ لَمْ يَحُدَّ ذَلِكَ الرَّجُلَ لِلْقَذْفِ وَذَلِكَ لَا يَنْتَهِضُ لِلِاسْتِدْلَالِ بِهِ عَلَى السُّقُوطِ ; لِاحْتِمَالِ أَنْ يَكُونَ ذَلِكَ لِعَدَمِ الطَّلَبِ مِنَ الْمَرْأَةِ أَوْ لِوُجُودِ مُسْقِطٍ، إِلَى أَنْ قَالَ: الْوَجْهُ الثَّانِي: أَنَّ ظَاهِرَ الْقَذْفِ الْعُمُومُ فَلَا يَخْرُجُ مِنْ ذَلِكَ إِلَّا مَا خَرَجَ بِدَلِيلٍ، وَقَدْ صَدَقَ عَلَى كُلِّ مَنْ كَانَ كَذَلِكَ أَنَّهُ قَاذِفٌ، اهـ مِنْهُ، وَهُوَ الظَّاهِرُ الَّذِي لَا يَنْبَغِي الْعُدُولُ عَنْهُ، وَكَذَلِكَ مَا جَاءَ فِي بَعْضِ رِوَايَاتِ حَدِيثِ مَاعِزِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّهُ عَيَّنَ الْجَارِيَةَ الَّتِي زَنَا بِهَا، وَلَمْ يَحُدَّهُ النَّبِيُّ ﷺ لِقَذْفِهَا بَلْ حَدَّهُ لِلزِّنَا فَقَطْ، فَإِنَّ تَرْكَ حَدِّهِ لَمْ يُوَجَّهْ بِمَا قَدَّمْنَا قَرِيبًا.

Birincisi: Sehl hadisinde en fazla varılacak nokta, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in o adama kazif cezası uygulamamış olmasıdır. Bu durum, kadının talepte bulunmaması veya düşürücü bir sebebin varlığı ihtimalinden ötürü [kazif haddinin] düştüğüne delil getirmeye yetmez. Devamında şöyle dedi: İkinci vecih: Kazif [nasslarının] zahiri umumidir (geneldir), dolayısıyla bir delille istisna edilenler dışında hiçbir şey bunun dışına çıkamaz. Böyle olan herkes hakkında kazif yapan (iftira atan) vasfı gerçekleşmiştir. [Neylü'l-Evtâr'dan nakil] bitti. Doğru ve kendisinden dönülmemesi gereken zahir görüş de budur. Nitekim Mâiz b. Mâlik hadisinin bazı rivayetlerinde onun zina ettiği cariyeyi bizzat belirttiği, fakat Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in kadına iftirasından ötürü ona kazif haddi uygulamayıp sadece zina haddi uyguladığı nakledilmiştir; onun had cezası almamasının gerekçesi az önce açıkladığımız durumdan farklı değildir.

وَعَلَى كُلِّ حَالٍ فَمَنْ قَالَ: زَنَيْتُ بِفُلَانَةَ فَلَا شَكَّ أَنَّهُ مُقِرٌّ عَلَى نَفْسِهِ بِالزِّنَا، وَقَاذِفٌ لَهَا هِيَ بِهِ، وَظَاهِرُ النُّصُوصِ مُؤَاخَذَتُهُ بِإِقْرَارِهِ عَلَى نَفْسِهِ، وَحَدُّهُ أَيْضًا حَدَّ الْقَذْفِ ; لِأَنَّهُ قَاذِفٌ بِلَا شَكٍّ، كَمَا تَرَى.

Her halükarda, «Ben falan kadınla zina ettim» diyen kimse, şüphesiz kendi aleyhine zinayı ikrar etmiş ve o kadına da zina isnadında bulunmuştur (kazif yapmıştır). Nassların zahiri, kendi ikrarından ötürü sorumlu tutulmasını ve şüphesiz kazif yapan biri olduğu için kazif haddinin de uygulanmasını gerektirir; gördüğün gibi.

وَمِمَّا يُؤَيِّدُ هَذَا الْمَذْهَبَ مَا رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ فِي سُنَنِهِ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، ثَنَا مُوسَى بْنُ هَارُونَ الْبَرْدِيُّ، ثَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ فَيَّاضٍ الْأَبْنَاوِيِّ،

Bu mezhebi destekleyen hususlardan biri de Ebû Dâvûd'un Sünen'inde rivayet ettiği şu hadistir: Bize Muhammed b. Yahyâ b. Fâris anlattı, bize Mûsâ b. Hârûn el-Berdî anlattı, bize Hişâm b. Yûsuf, Kâsım b. Feyyâd el-Ebnâvî'den nakletti,

عَنْ خَلَّادِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنِ ابْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ: أَنَّ رَجُلًا مِنْ بَنِي بَكْرِ بْنِ لَيْثٍ أَتَى النَّبِيَّ ﷺ، فَأَقَرَّ أَنَّهُ زَنَى بِامْرَأَةٍ أَرْبَعَ مَرَّاتٍ، فَجَلَدَهُ مِائَةً وَكَانَ بِكْرًا، ثُمَّ سَأَلَهُ الْبَيِّنَةَ عَلَى الْمَرْأَةِ، فَقَالَتْ: كَذَبَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ ﷺ فَجَلَدَهُ حَدَّ الْفِرْيَةِ ثَمَانِينَ، اهـ.

o Hallâd b. Abdirrahmân'dan, o İbnü'l-Müseyyeb'den, o da İbn Abbâs'tan rivayet etti: Benî Bekr b. Leys'ten bir adam Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelerek bir kadınla zina ettiğini dört defa ikrar etti. Adam bekâr olduğu için Peygamber ona yüz celde vurdu. Sonra kadının aleyhine [delil getirmesi için] şahit istedi. Kadın: «Vallahi yalan söyledi ey Allah'ın Resûlü!» deyince, Peygamber adama seksen iftira (kazif) haddi vurdu. [Hadis] bitti.

فَإِنْ قِيلَ: هَذَا الْحَدِيثُ ضَعِيفٌ، لِأَنَّ فِي إِسْنَادِهِ الْقَاسِمَ بْنَ فَيَّاضٍ الْأَبْنَاوِيَّ الصَّنْعَانِيَّ، قَالَ فِيهِ ابْنُ حَجَرٍ فِي التَّقْرِيبِ: مَجْهُولٌ، وَقَالَ فِيهِ الذَّهَبِيُّ فِي «الْمِيزَانِ» : ضَعَّفَهُ غَيْرُ وَاحِدٍ مِنْهُمْ عَبَّاسٌ عَنِ ابْنِ مَعِينٍ، فَالْجَوَابُ مِنْ وَجْهَيْنِ:

Eğer: «Bu hadis zayıftır, çünkü isnadında el-Kâsım b. Feyyâd el-Ebnâvî es-San'ânî vardır. İbn Hacer et-Takrîb'de onun hakkında: 'Meçhuldür' demiştir; Zehebî de Mîzân'da onun hakkında: 'İbn Maîn'den Abbâs dahil birden fazla kişi onu zayıf saymıştır' demiştir» denilirse, buna iki yönden cevap verilir:

الْأَوَّلُ: أَنَّ الْقَاسِمَ الْمَذْكُورَ قَالَ فِيهِ أَبُو دَاوُدَ: ثِقَةٌ، كَمَا نَقَلَهُ عَنْهُ الذَّهَبِيُّ فِي الْمِيزَانِ، وَالتَّعْدِيلِ يُقْبَلُ مُجْمَلًا، وَالتَّجْرِيحُ لَا يُقْبَلُ مُجْمَلًا، كَمَا تَقَدَّمَ.

Birincisi: Zehebî'nin el-Mîzân'da kendisinden naklettiği üzere Ebû Dâvûd, adı geçen Kâsım hakkında «Sikadır (güvenilirdir)» demiştir. Daha önce geçtiği gibi, ta'dîl (güvenilirlik hükmü) mücmel (gerekçesiz) olarak kabul edilir, tecrîh (cerh) ise mücmel olarak kabul edilmez.

الثَّانِي: أَنَّ حَدِيثَ ابْنِ عَبَّاسٍ هَذَا الَّذِي فِيهِ الْجَمْعُ بَيْنَ حَدِّ الْقَذْفِ، وَحَدِّ الزِّنَا إِنْ قَالَ: أَنَّهُ زَنَى بِامْرَأَةٍ عَيَّنَهَا فَأَنْكَرَتْ، مُعْتَضِدٌ اعْتِضَادًا قَوِيًّا بِظَوَاهِرِ النُّصُوصِ الدَّالَّةِ عَلَى مُؤَاخَذَتِهِ بِإِقْرَارِهِ، وَالنُّصُوصُ الدَّالَّةُ عَلَى أَنَّ مَنْ قَذَفَ امْرَأَةً بِالزِّنَى، فَأَنْكَرَتْ وَلَمْ يَأْتِ بِبَيِّنَةٍ أَنَّهُ يُحَدُّ حَدَّ الْقَذْفِ.

İkincisi: Kişi adını belirterek bir kadınla zina ettiğini söyler de kadın bunu inkar ederse hem kazif haddi hem de zina haddinin bir arada uygulanacağını belirten bu İbn Abbâs hadisi; kişinin kendi ikrarıyla sorumlu tutulacağını gösteren nassların zahirleriyle ve bir kadına zina iftirası atıp kadın inkar ettiğinde şahit getiremeyen kimseye kazif haddi uygulanacağını gösteren nasslarla çok güçlü bir şekilde desteklenmektedir.

فَالْحَاصِلُ: أَنَّ أَظْهَرَ الْأَقْوَالِ عِنْدَنَا أَنَّهُ يُحَدُّ حَدَّ الْقَذْفِ وَحَدَّ الزِّنَا، وَهُوَ مَذْهَبُ مَالِكٍ، وَقَدْ نَصَّ عَلَيْهِ فِي الْمُدَوَّنَةِ خِلَافًا لِمَنْ قَالَ يُحَدُّ حَدُّ الزِّنَا فَقَطْ، كَأَحْمَدَ وَالشَّافِعِيِّ، وَلِمَنْ قَالَ: يُحَدُّ حَدَّ الْقَذْفِ فَقَطْ، وَيُؤَيِّدُ هَذَا الْمَذْهَبَ الَّذِي اخْتَرْنَاهُ فِي هَذِهِ الْمَسْأَلَةِ مَا قَالَهُ مَالِكٌ وَأَصْحَابُهُ: مِنْ أَنَّ الرَّجُلَ لَوْ قَالَ لِامْرَأَةٍ: زَنَيْتِ، فَقَالَتْ لَهُ: زَنَيْتُ بِكَ أَنَّهَا تُحَدُّ لِلْقَذْفِ وَلِلزِّنَا مَعًا، وَلَا يُحَدُّ الرَّجُلُ لَهُمَا لِأَنَّهَا صَدَّقَتْهُ، وَالْعِلْمُ عِنْدَ اللَّهِ تَعَالَى.

Özetle: Bize göre görüşlerin en açığı (zahir olanı), ona hem kazif haddi hem de zina haddi uygulanacağıdır; Mâlik'in mezhebi de budur ve el-Müdevvene'de bunu açıkça belirtmiştir. Bu, Ahmed ve Şâfiî gibi «Yalnızca zina haddi uygulanır» diyenlerin ve «Yalnızca kazif haddi uygulanır» diyenlerin görüşüne muhaliftir. Bu meselede tercih ettiğimiz bu mezhebi, Mâlik ve arkadaşlarının şu sözü de desteklemektedir: Bir adam bir kadına «Zina ettin» dese, kadın da ona «Seninle zina ettim» cevabını verse, kadına hem kazif hem de zina cezası birlikte uygulanır; adama ise kadının onu doğrulamış olması sebebiyle bu iki ceza da uygulanmaz. En doğrusunu Yüce Allah bilir.

الْفَرْعُ الْخَامِسُ: اعْلَمْ أَنَّهُ لَا يَصِحُّ إِقْرَارُ الْمُكْرَهِ، فَلَوْ أُكْرِهَ الرَّجُلُ بِالضَّرْبِ أَوْ غَيْرِهِ مِنْ أَنْوَاعِ التَّعْذِيبِ لِيُقِرَّ بِالزِّنَا فَأَقَرَّ بِهِ مُكْرَهًا لَمْ يَلْزَمْهُ إِقْرَارُهُ بِهِ فَلَا يُحَدُّ، وَلَا يَثْبُتُ عَلَيْهِ الزِّنَا، وَلَا نَعْلَمُ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مَنْ خَالَفَ فِي هَذَا، وَالْعِلْمُ عِنْدَ اللَّهِ تَعَالَى.

Beşinci Tali Mesele: Bil ki ikrah (baskı ve zorlama) altındaki kişinin ikrarı sahih değildir. Şayet bir kimse zinayı ikrar etmesi için dayak veya diğer işkence türleriyle zorlansa ve zor altında bunu ikrar etse, bu ikrarı kendisini bağlamaz; dolayısıyla had cezası uygulanmaz ve aleyhinde zina sabit olmaz. İlim ehlinden bu konuda muhalefet eden birini bilmiyoruz. En doğrusunu Yüce Allah bilir.

الْمَسْأَلَةُ الثَّالِثَةُ: اعْلَمْ أَنَا قَدْ قَدَّمْنَا ثُبُوتَ الزِّنَا بِالْبَيِّنَةِ وَالْإِقْرَارِ، وَلَا خِلَافَ فِي ثُبُوتِهِ بِكُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا إِنْ وَقَعَ عَلَى الْوَجْهِ الْمَطْلُوبِ، أَمَّا ظُهُورُ الْحَمْلِ بِامْرَأَةٍ، لَا يُعْرَفُ لَهَا زَوْجٌ وَلَا سَيِّدٌ، فَقَدِ اخْتَلَفَ الْعُلَمَاءُ فِي ثُبُوتِ الْحَدِّ بِهِ، فَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ: الْحَبَلُ فِي الَّتِي لَا يُعْرَفُ لَهَا زَوْجٌ وَلَا سَيِّدٌ يَثْبُتُ عَلَيْهَا بِهِ الزِّنَا، وَيَجِبُ عَلَيْهَا الْحَدُّ بِهِ، وَقَدْ ثَبَتَ هَذَا فِي حَدِيثِ عُمَرَ ﵁ الَّذِي قَدَّمْنَاهُ فِي قَوْلِهِ: إِذَا قَامَتِ الْبَيِّنَةُ أَوْ كَانَ الْحَبَلُ،

Üçüncü Mesele: Bil ki biz daha önce zinanın beyyine (şahitlik) ve ikrar ile sabit olacağını belirtmiştik. İstenen usulde gerçekleştiği takdirde bu ikisinin her biriyle zinanın sabit olacağı konusunda ihtilaf yoktur. Kocası veya efendisi bilinmeyen bir kadında hamileliğin ortaya çıkmasına gelince; bununla had cezasının sabit olup olmayacağı hususunda âlimler ihtilaf etmiştir. Bazı ilim ehli şöyle demiştir: Kocası ve efendisi bilinmeyen kadındaki gebelik sebebiyle kadının aleyhine zina sabit olur ve bu sebeple ona had cezası vacip olur. Bu husus, daha önce zikrettiğimiz Ömer radıyallâhu anh'ın hadisindeki şu sözünde sabit olmuştur: «Beyyine bulunduğunda veya gebelik,

أَوْ الِاعْتِرَافُ. وَالْحَدِيثُ الْمَذْكُورُ فِي الصَّحِيحَيْنِ وَغَيْرِهِمَا كَمَا تَقَدَّمَ، وَقَدْ صَرَّحَ فِيهِ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عُمَرُ ﵁، بِأَنَّ الْحَبَلَ الَّذِي هُوَ الْحَمْلُ يَثْبُتُ بِهِ الزِّنَا كَمَا يَثْبُتُ بِالْبَيِّنَةِ وَالْإِقْرَارِ، وَمِمَّنْ ذَهَبَ إِلَى أَنَّ الْحَبَلَ يَثْبُتُ بِهِ الزِّنَا، عُمَرُ ﵁ كَمَا رَأَيْتَ، وَمَالِكٌ وَأَصْحَابُهُ، وَذَهَبَ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَأَبُو حَنِيفَةَ وَجَمَاهِيرُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِلَى أَنَّهُ لَا يَثْبُتُ الزِّنَا وَلَا يَجِبُ الْحَدُّ بِمُجَرَّدِ الْحَبَلِ، وَلَوْ لَمْ يُعْرَفْ لَهَا زَوْجٌ وَلَا سَيِّدٌ، وَهَذَا الْقَوْلُ عَزَاهُ النَّوَوِيُّ فِي شَرْحِ مُسْلِمٍ لِلشَّافِعِيِّ، وَأَبِي حَنِيفَةَ، وَجَمَاهِيرِ أَهْلِ الْعِلْمِ، وَإِذَا عُرِفَتْ أَقْوَالُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي هَذِهِ الْمَسْأَلَةِ، فَهَذِهِ أَدِلَّتُهُمْ.

yahut itiraf olduğunda.» Söz konusu hadis daha önce geçtiği gibi Sahîhayn'da ve diğer kaynaklarda yer almaktadır. Mü'minlerin Emîri Ömer radıyallâhu anh bu hadiste, gebeliğin tıpkı beyyine ve ikrar gibi zinanın kendisiyle sabit olacağı bir delil olduğunu açıkça ifade etmiştir. Gördüğün gibi Ömer radıyallâhu anh, Mâlik ve arkadaşları, gebelik ile zinanın sabit olacağı görüşüne varanlardandır. Şâfiî, Ahmed, Ebû Hanîfe ve ilim ehlinin cumhuru (çoğunluğu) ise kocası ve efendisi bilinmese dahi sadece gebelikle zinanın sabit olmayacağı ve haddin vacip olmayacağı görüşüne varmışlardır. Bu görüşü Nevevî, Şerhu Müslim'de Şâfiî'ye, Ebû Hanîfe'ye ve cumhur-ı ulemaya nispet etmiştir. Bu meseledeki ilim ehlinin görüşleri bilindiğine göre, işte onların delilleri şunlardır:

أَمَّا الَّذِينَ قَالُوا: إِنَّ الزِّنَا يَثْبُتُ بِالْحَمْلِ، إِنْ لَمْ يَكُنْ لَهَا زَوْجٌ وَلَا سَيِّدٌ، فَقَدِ احْتَجُّوا بِحَدِيثِ عُمَرَ الْمُتَّفَقِ عَلَيْهِ الْمُتَقَدِّمِ وَفِيهِ التَّصْرِيحُ مِنْ عُمَرَ بِأَنَّ الْحَبَلَ يَثْبُتُ بِهِ الزِّنَا، كَالْبَيِّنَةِ وَالْإِقْرَارِ.

Kocası ve efendisi olmadığı takdirde zinanın hamilelikle sabit olacağını söyleyenler, daha önce geçen ve üzerinde ittifak edilen (müttefekun aleyh) Ömer hadisi ile delil getirmişlerdir. Bu hadiste Ömer'in, tıpkı beyyine ve ikrar gibi gebelikle de zinanın sabit olacağına dair açık beyanı bulunmaktadır.

وَقَالَ ابْنُ قُدَامَةَ فِي «الْمُغْنِي» : إِنَّمَا قَالَ مَنْ قَالَ: بِوُجُوبِ الْحَدِّ وَثُبُوتِ الزِّنَا بِالْحَمْلِ، لِقَوْلِ عُمَرَ ﵁، وَالرَّجْمُ وَاجِبٌ عَلَى كُلِّ مَنْ زَنَى مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ، إِذَا كَانَ مُحْصَنًا، إِذَا قَامَتِ الْبَيِّنَةُ أَوْ كَانَ الْحَبَلُ أَوْ الِاعْتِرَافُ، وَرُوِيَ أَنَّ عُثْمَانَ أُوتِيَ بِامْرَأَةٍ وَلَدَتْ لِسِتَّةِ أَشْهُرٍ فَأَمَرَ بِهَا عُثْمَانُ أَنْ تُرْجَمَ، فَقَالَ عَلِيٌّ: لَيْسَ لَكَ عَلَيْهَا سَبِيلٌ، قَالَ اللَّهُ: وَحَمْلُهُ وَفِصَالُهُ ثَلَاثُونَ شَهْرًا [٤٦ \ ١٥] ، وَهَذَا يَدُلُّ عَلَى أَنَّهُ كَانَ يَرْجُمُهَا بِحَمْلِهَا وَعَنْ عُمَرَ نَحْوُ هَذَا، وَرُوِيَ عَنْ عَلِيٍّ ﵁ أَنَّهُ قَالَ: يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ الزِّنَا زِنَاءَانِ: زِنَا سِرٍّ، وَزِنَا عَلَانِيَةٍ، فَزِنَا السِّرِّ: أَنْ يَشْهَدَ الشُّهُودُ، فَيَكُونُ الشُّهُودُ أَوَّلَ مَنْ يَرْمِي، وَزِنَا الْعَلَانِيَةِ: أَنْ يَظْهَرَ الْحَبَلُ أَوْ الِاعْتِرَافُ، فَيَكُونُ الْإِمَامُ أَوَّلَ مَنْ يَرْمِي، وَهَذَا قَوْلُ سَادَةِ الصَّحَابَةِ وَلَمْ يَظْهَرْ فِي عَصْرِهِمْ مُخَالِفٌ، فَيَكُونُ إِجْمَاعًا، انْتَهَى مَحَلُّ الْغَرَضِ مِنَ «الْمُغْنِي» .

İbn Kudâme el-Muğnî'de şöyle demiştir: «Haddin vacip olacağını ve hamilelikle zinanın sabit olacağını söyleyen kimse, Ömer radıyallâhu anh'ın şu sözünden ötürü bunu söylemiştir: 'Muhsan olduğu takdirde erkeklerden ve kadınlardan zina eden, beyyine bulunduğunda veya gebelik yahut itiraf olduğunda herkese recim vaciptir.' Rivayet edildiğine göre Osman'a altı aylıkken doğum yapmış bir kadın getirildi. Osman onun recmedilmesini emretti. Bunun üzerine Ali: 'Senin onun aleyhine bir yolun (hakkın) yoktur; zira Allah: { وَحَمْلُهُ وَفِصَالُهُ ثَلَاثُونَ شَهْرًا } “Onun taşınması ve sütten kesilmesi otuz aydır” [el-Ahkâf 46/15] buyurmuştur' dedi. Bu da Osman'ın kadını hamileliğinden ötürü recmedeceğini gösterir. Ömer'den de bunun benzeri rivayet edilmiştir. Ali radıyallâhu anh'tan şöyle dediği rivayet edilmiştir: 'Ey insanlar! Şüphesiz zina iki türlüdür: Gizli zina ve açık zina. Gizli zina, şahitlerin şahitlik etmesidir; bu durumda ilk taş atanlar şahitler olur. Açık zina ise gebeliğin veya itirafın ortaya çıkmasıdır; bu durumda da ilk taş atan imam (devlet başkanı) olur.' Bu, sahabenin önde gelenlerinin kavlidir ve onların asrında buna muhalif bir kimse ortaya çıkmamıştır, dolayısıyla icma hükmündedir.» el-Muğnî'den alınması hedeflenen kısım bitti.

وَانْظُرْ أَسَانِيدَ الْآثَارِ الَّتِي ذَكَرَهَا عَنِ الصَّحَابَةِ، هَذَا هُوَ حَاصِلُ مَا احْتَجَّ بِهِ مَنْ قَالَ: إِنَّ الزِّنَا يَثْبُتُ بِالْحَمْلِ.

Sahabeden zikrettiği bu rivayetlerin isnadlarına bak. Zinanın hamilelikle sabit olacağını söyleyen kimselerin delil olarak sunduklarının özeti işte budur.

وَأَمَّا الَّذِينَ قَالُوا: إِنَّ الْحَمْلَ وَحْدَهُ لَا يَثْبُتُ بِهِ الزِّنَا، وَلَا يَجِبُ بِهِ الْحَدُّ، بَلْ لَا بُدَّ مِنَ الْبَيِّنَةِ أَوِ الْإِقْرَارِ، فَقَدْ قَالَ فِي «الْمُغْنِي» : حُجَّتُهُمْ أَنَّهُ يُحْتَمَلُ أَنَّ الْحَمْلَ مِنْ وَطْءِ إِكْرَاهٍ أَوْ شُبْهَةٍ يَسْقُطُ بِالشُّبُهَاتِ، وَقَدْ قِيلَ: إِنَّ الْمَرْأَةَ تَحْمِلُ مِنْ غَيْرِ وَطْءٍ بِأَنْ يَدْخُلَ مَاءُ الرَّجُلِ فِي فَرْجِهَا، إِمَّا بِفِعْلِهَا، أَوْ فِعْلِ غَيْرِهَا، وَلِهَذَا تُصُوِّرَ حَمْلُ الْبِكْرِ فَقَدْ وُجِدَ ذَلِكَ.

Yalnızca gebelikle zinanın sabit olmayacağını ve bununla haddin vacip kılınmayacağını, bilakis mutlaka beyyine veya ikrarın gerektiğini söyleyenlere gelince; el-Muğnî'de şöyle denilmiştir: «Onların hücceti şudur: Gebeliğin zorlama (ikrah) yoluyla veya bir şüpheye dayalı ilişkiden meydana gelmiş olması muhtemeldir; hadler ise şüphelerle düşer. Hatta kadının cinsel ilişki olmaksızın, erkeğin suyunun (menisinin) bizzat kendi fiiliyle veya başkasının fiiliyle fercine girmesi suretiyle de hamile kalabileceği söylenmiştir; bu sebeple bakire bir kadının hamile kalabileceği tasavvur edilmiştir ve nitekim bu durum vuku da bulmuştur.

وَأَمَّا قَوْلُ الصَّحَابَةِ، فَقَدِ اخْتَلَفَتِ الرِّوَايَةُ عَنْهُمْ فَرَوَى سَعِيدٌ: حَدَّثَنَا خَلَفُ بْنُ خَلِيفَةَ،

Sahabenin kavline gelince, onlardan gelen rivayetler farklılık göstermiştir. Saîd rivayet edip demiştir ki: Bize Halef b. Halîfe anlattı,

حَدَّثَنَا هَاشِمٌ: أَنَّ امْرَأَةً رُفِعَتْ إِلَى عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ ﵁، لَيْسَ لَهَا زَوْجٌ، وَقَدْ حَمَلَتْ فَسَأَلَهَا عُمَرُ، فَقَالَتْ: إِنَّنِي امْرَأَةٌ ثَقِيلَةُ الرَّأْسِ وَقَعَ عَلَيَّ رَجُلٌ، وَأَنَا نَائِمَةٌ فَمَا اسْتَيْقَظْتُ حَتَّى فَرَغَ، فَدَرَأَ عَنْهَا الْحَدَّ، وَرَوَى الْبَرَاءُ بْنُ صَبْرَةَ، عَنْ عُمَرَ أَنَّهُ أُوتِيَ بِامْرَأَةٍ حَامِلٍ، فَادَّعَتْ أَنَّهَا أُكْرِهَتْ، فَقَالَ: خَلِّ سَبِيلَهَا، وَكَتَبَ إِلَى أُمَرَاءِ الْأَجْنَادِ، أَلَّا يُقْتَلَ أَحَدٌ إِلَّا بِإِذْنِهِ.

bize Hâşim anlattı: Kocası olmayan ve hamile kalan bir kadın Ömer b. el-Hattâb radıyallâhu anh'a getirildi. Ömer kadına sordu. Kadın dedi ki: «Ben uykusu çok ağır bir kadınım. Ben uyurken bir adam üzerime çullandı, adam işini bitirinceye kadar da uyanamadım.» Bunun üzerine Ömer kadından had cezasını düşürdü. Berâ b. Sebre de Ömer'den şunu rivayet etmiştir: Kendisine hamile bir kadın getirildi, kadın zorlandığını (tecavüze uğradığını) iddia etti. Bunun üzerine Ömer: «Onu serbest bırakın» dedi ve ordu komutanlarına kendi izni olmadan kimsenin öldürülmemesi talimatını yazdı.

وَرُوِيَ عَنْ عَلِيٍّ وَابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّهُمَا قَالَا: إِذَا كَانَ فِي الْحَدِّ لَعَلَّ وَعَسَى فَهُوَ مُعَطَّلٌ، وَرَوَى الدَّارَقُطْنِيُّ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، وَمُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، وَعُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ ﵃ أَنَّهُمْ - قَالُوا: إِذَا اشْتَبَهَ عَلَيْكَ الْحَدُّ فَادْرَأْ مَا اسْتَطَعْتَ، وَلَا خِلَافَ فِي أَنَّ الْحَدَّ يُدْرَأُ بِالشُّبُهَاتِ، وَهِيَ مُتَحَقِّقَةٌ هُنَا، اهـ بِلَفْظِهِ مِنَ «الْمُغْنِي» .

Ali ve İbn Abbâs'tan da şöyle dedikleri rivayet edilmiştir: «Şayet had cezasında 'belki' ve 'umulur ki' [gibi ihtimaller] varsa, o had askıya alınır (düşürülür).» Dârekutnî isnadıyla Abdullah b. Mes'ûd, Muâz b. Cebel ve Ukbe b. Âmir radıyallâhu anhum'dan onların şöyle dediklerini rivayet etmiştir: «Had cezası sana şüpheli gelirse gücün yettiğince onu sav (düşür).» Had cezasının şüphelerle düşürüleceği hususunda hiçbir ihtilaf yoktur ve burada da şüphe gerçekleşmiştir.» [el-Muğnî'den] lafzıyla nakil bitti.

وَانْظُرْ أَيْضًا أَسَانِيدَ هَذِهِ الْآثَارِ الَّتِي ذَكَرَهَا عَنِ الصَّحَابَةِ، وَهَذَا الَّذِي ذَكَرَ هُوَ حَاصِلُ مَا احْتَجَّ بِهِ الْجُمْهُورُ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ الْحَبَلَ لَا يَثْبُتُ بِهِ الزِّنَا.

Sahabeden zikredilen bu rivayetlerin isnadlarına da bak. İşte bu zikredilenler, gebelik ile zinanın sabit olmayacağını söyleyen cumhurun getirdiği delillerin özetidir.

قَالَ مُقَيِّدُهُ - عَفَا اللَّهُ عَنْهُ وَغَفَرَ لَهُ -: أَظْهَرُ قَوْلَيْ أَهْلِ الْعِلْمِ عِنْدِي: أَنَّ الزِّنَا لَا يَثْبُتُ بِمُجَرَّدِ الْحَبَلِ، وَلَوْ لَمْ يُعْرَفْ لَهَا زَوْجٌ وَلَا سَيِّدٌ ; لِأَنَّ الْحَمْلَ قَدْ يَقَعُ لَا شَكَّ مِنْ غَيْرِ وَطْءٍ فِي الْفَرَجِ، بَلْ قَدْ يَطَأُ الرَّجُلُ الْمَرْأَةَ فِي فَخِذَيْهَا، فَتَتَحَرَّكُ شَهْوَتُهَا فَيَنْزِلُ مَاؤُهَا وَيُنْزِلُ الرَّجُلُ، فَيَسِيلُ مَاؤُهُ فَيَدْخُلُ فِي فَرْجِهَا، فَيَلْتَقِي مَاؤُهُ بِمَائِهَا فَتَحْمِلُ مِنْ غَيْرِ وَطْءٍ وَهَذَا مُشَاهَدٌ لَا يُمْكِنُ إِنْكَارُهُ.

Bu eseri kaleme alan [Şankîtî] -Allah onu affetsin ve bağışlasın- der ki: İlim ehlinin iki görüşünden bana göre en zahir (açık ve kuvvetli) olanı; kocası veya efendisi bilinmese dahi yalnızca gebelikle zinanın sabit olmayacağıdır. Çünkü hamileliğin ferc yoluyla cinsel ilişki olmaksızın gerçekleşmesi şüphesiz mümkündür; nitekim adam kadınla uylukları arasında ilişkide bulunur, kadının şehveti harekete geçer ve suyu (sıvısı) gelir, erkeğin de suyu akar ve kadının fercine girer, böylece adamın menisi kadınınkiyle birleşir ve cinsel ilişki olmadan da hamilelik gerçekleşir; bu durum bilinen ve inkarı mümkün olmayan bir hadisedir.

وَلِأَجْلِ ذَلِكَ فَالْأَصَحُّ أَنَّ الزَّوْجَ إِذَا كَانَ يَطَأُ امْرَأَتَهُ فِي الْفَخِذَيْنِ، وَلَمْ يُجَامِعْهَا فِي الْفَرْجِ فَظَهَرَ بِهَا حَمْلٌ أَنَّهُ لَا يَجُوزُ لَهُ اللِّعَانُ لِنَفْيِ ذَلِكَ الْحَمْلِ ; لِأَنَّ مَاءَهُ قَدْ يَسِيلُ إِلَى فَرْجِهَا، فَتَحْمِلُ مِنْهُ، وَقَوْلُ عُمَرَ ﵁: إِذَا كَانَ الْحَبَلُ أَوْ الِاعْتِرَافُ اجْتِهَادٌ مِنْهُ ; لِأَنَّهُ يَظْهَرُ لَهُ ﵁ أَنَّ الْحَمْلَ يَثْبُتُ بِهِ الزِّنَا كَالِاعْتِرَافِ وَالْبَيِّنَةِ.

Bundan ötürü en sahih olan görüş şudur: Koca, karısıyla sadece uylukları arasından ilişkide bulunup fercinden cinsel birleşme yapmamışsa ve kadında gebelik ortaya çıkmışsa, o gebeliği reddetmek için kocanın liân yapması caiz olmaz; zira menisi kadının fercine sızmış ve kadın ondan hamile kalmış olabilir. Ömer radıyallâhu anh'ın: «Gebelik veya itiraf olduğunda» sözü ise onun bir ictihadıdır; zira ona radıyallâhu anh hamileliğin tıpkı itiraf ve beyyine gibi zinayı sabit kıldığı zahir olmuştur.

وَإِنَّمَا قُلْنَا: إِنَّ الْأَظْهَرَ لَنَا خِلَافُ قَوْلِهِ ﵁، لِأَنَّا نَعْلَمُ أَنَّ وُجُودَ الْحَمْلِ لَا يَسْتَلْزِمُ الْوَطْءَ فِي الْفَرْجِ بَلْ قَدْ تَحْبَلُ بِدُونِ ذَلِكَ، وَإِذَا كَانَ الْحَبَلُ لَا يَسْتَلْزِمُ الْوَطْءَ فِي الْفَرْجِ فَلَا وَجْهَ لِثُبُوتِ الزِّنَا، وَإِقَامَةِ الْحَدِّ بِأَمْرٍ مُحْتَمَلٍ غَيْرِ مُسْتَلْزِمٍ لِمُوجَبِ الْحَدِّ، كَمَا تَرَى.

Bizim onun radıyallâhu anh görüşünün aksini daha zahir görmemizin tek sebebi; hamileliğin bulunmasının ferc yoluyla cinsel ilişkiyi zorunlu kılmadığını, aksine bu olmadan da kadının hamile kalabileceğini bilmemizdir. Gebelik ferc yoluyla cinsel ilişkiyi zorunlu kılmadığına göre, gördüğün gibi haddi gerektiren şeyi zorunlu kılmayan ihtimalli bir durumla zinanın sabit olmasına ve haddin uygulanmasına hiçbir gerekçe kalmaz.

وَمِنَ الْمَعْلُومِ أَنَّ الْحُدُودَ تُدْرَأُ بِالشُّبُهَاتِ، هَذَا هُوَ الْأَظْهَرُ عِنْدَنَا، وَالْعِلْمُ عِنْدَ اللَّهِ تَعَالَى.

Bilindiği üzere hadler şüphelerle düşürülür; bize göre en zahir olan görüş budur. En doğrusunu Yüce Allah bilir.

فُرُوعٌ تَتَعَلَّقُ بِهَذِهِ الْمَسْأَلَةِ.

Bu Meseleyle İlgili Tali Hükümler (Füruat).

الْفَرْعُ الْأَوَّلُ: اعْلَمْ أَنَّ الَّذِينَ قَالُوا: بِوُجُوبِ الْحَدِّ بِالْحَمْلِ قَالُوا: إِنَّ تِلْكَ الْحَامِلَ إِنْ كَانَتْ طَارِئَةً مِنْ بِلَادٍ أُخْرَى، وَادَّعَتْ أَنَّ حَمْلَهَا مِنْ زَوْجٍ لَهَا تَرَكَتْهُ فِي بَلَدِهَا فَلَا حَدَّ عَلَيْهَا عِنْدَهُمْ، وَلَا يَثْبُتُ عَلَيْهَا الزِّنَا بِذَلِكَ الْحَمْلِ.

Birinci Tali Mesele: Bil ki gebelik ile haddin vacip olacağını söyleyenler şöyle demişlerdir: Bu hamile kadın başka bir memleketten gelmiş yabancı biri olur ve gebeliğinin kendi memleketinde bıraktığı kocasından olduğunu iddia ederse, onlara göre kadına had uygulanmaz ve o hamilelikle aleyhine zina sabit olmaz.

الْفَرْعُ الثَّانِي: اعْلَمْ أَنَّهُ إِنْ ظَهَرَ بِهَا حَمْلٌ فَادَّعَتْ أَنَّهَا مُكْرَهَةٌ لَا يُقْبَلُ دَعْوَاهَا الْإِكْرَاهَ عِنْدَ مَنْ يُثْبِتُ الزِّنَا بِالْحَمْلِ إِلَّا إِذَا اعْتَضَدَتْ دَعَوَاهَا بِمَا يُقَوِّيهَا مِنَ الْقَرَائِنِ كَإِتْيَانِهَا صَارِخَةً مُسْتَغِيثَةً مِمَّنْ فَعَلَ بِهَا ذَلِكَ، وَكَأَنْ تَأْتِيَ مُتَعَلِّقَةً بِرَجُلٍ تَزْعُمُ أَنَّهُ هُوَ الَّذِي أَكْرَهَهَا وَكَأَنْ تَشْتَكِيَ مِنَ الَّذِي فَعَلَ بِهَا ذَلِكَ قَبْلَ ظُهُورِ الْحَمْلِ.

İkinci Tali Mesele: Bil ki kadında gebelik ortaya çıkar da kadın zorlandığını (tecavüze uğradığını) iddia ederse; zinanın hamilelikle sabit olacağını söyleyenlerin nezdinde onun bu ikrah iddiası, iddiayı güçlendiren karinelerle desteklenmedikçe kabul edilmez. Kendisine bunu yapan kimseye karşı feryat edip yardım isteyerek gelmesi, kendisine zorla tecavüz ettiğini iddia ettiği bir adama yapışarak gelmesi yahut gebelik ortaya çıkmadan önce kendisine bunu yapan kimseden şikayetçi olması gibi durumlar bu karinelere örnektir.

وَقَالَ بَعْضُ عُلَمَاءِ الْمَالِكِيَّةِ: إِنْ كَانَتْ شَكْوَاهَا مِنَ الرَّجُلِ الَّذِي فَعَلَ بِهَا ذَلِكَ مُشْبِهَةً لِكَوْنِ الرَّجُلِ الَّذِي ادَّعَتْ عَلَيْهِ غَيْرُ مَعْرُوفٍ بِالصَّلَاحِ، فَلَا حَدَّ عَلَيْهَا، وَإِنْ كَانَ الَّذِي ادَّعَتْ عَلَيْهِ مَعْرُوفًا بِالصَّلَاحِ، وَالْعَفَافِ، وَالتَّقْوَى حَدَثَ وَلَمْ يُقْبَلْ قَوْلُهَا عَلَيْهِ.

Bazı Mâlikî âlimleri şöyle demiştir: Kendisine bunu yapan adam hakkındaki şikayeti, aleyhine iddiada bulunduğu adamın dürüstlük ve salah ile tanınmamış bir kimse olması sebebiyle gerçeğe benziyorsa, kadına had cezası uygulanmaz. Şayet aleyhine iddiada bulunduğu kimse salah, iffet ve takva ile tanınan biriyse, had cezası uygulanır ve kadının onun aleyhindeki sözü kabul edilmez.

وَقَالَ بَعْضُ الْمَالِكِيَّةِ: إِنْ لَمْ تُسَمِّ الرَّجُلَ الَّذِي ادَّعَتْ أَنَّهُ أَكْرَهَهَا تُعَزَّرُ، وَلَا تُحَدُّ إِنْ كَانَتْ مَعْرُوفَةً بِالصَّلَاحِ وَالْعَفَافِ.

Bazı Mâlikîler de şöyle demiştir: Şayet kadın kendisine zorla tecavüz ettiğini iddia ettiği adamın ismini vermezse ve kendisi de salah ve iffetle tanınan biriyse, ta'zir cezası verilir, had cezası uygulanmaz.

الْفَرْعُ الثَّالِثُ: قَالَ الشَّيْخُ الْحَطَّابُ فِي شَرْحِهِ لِقَوْلِ خَلِيلٍ فِي مُخْتَصَرِهِ الْمَالِكِيِّ: أَوْ مُكْرَهَةً، مَا نَصُّهُ: قَالَ فِي الطِّرَازِ أَوْ فِي أَوَاخِرِ الْجُزْءِ الثَّالِثِ فِي تَرْجَمَةِ تَفْسِيرِ الطَّلَاقِ، وَمَا يَلْزَمُ مِنْ أَلْفَاظِهِ، قَالَ ابْنُ عَبْدِ الْغَفُورِ: وَيُقَالُ إِنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عِيسَى سُئِلَ عَنْ جَارِيَةٍ بِكْرِ زَوَّجَهَا فَابْتَنَى بِهَا زَوْجُهَا فَأَتَتْ بِوَلَدٍ لِأَرْبَعَةِ أَشْهُرٍ، فَذُكِرَ ذَلِكَ لَهَا فَقَالَتْ: إِنِّي كُنْتُ نَائِمَةً فَانْتَبَهْتُ لِبَلَلٍ بَيْنَ فَخِذَيَّ، وَذَكَرَ الزَّوْجُ أَنَّهُ وَجَدَهَا عَذْرَاءَ.

Üçüncü Tali Mesele: Şeyh Hattâb, Halîl'in Mâlikî fıkhına dair Muhtasar'ındaki «veya ikrah altında olması» sözünü şerhederken aynen şu ifadeleri kullanmıştır: «et-Tırâz'da veya üçüncü cildin sonlarında, talâkın tefsiri ve lafızlarının gerektirdiği hükümler başlığı altında şöyle denilmiştir: İbn Abdilgafûr dedi ki: Rivayet edildiğine göre Abdullah b. Îsâ'ya, bakire iken evlendirilen, kocasının zifafa girdiği ve ardından dört ay sonra çocuk doğuran bir cariye hakkında soruldu. Bu durum kadına sorulunca kadın: 'Ben uyuyordum, uyluklarımın arasında bir ıslaklık hissederek uyandım' dedi; kocası da onu bakire olarak bulduğunu ifade etti.

فَأَجَابَ فِيهَا: أَنَّهَا لَا حَدَّ عَلَيْهَا إِذَا كَانَتْ مَعْرُوفَةً بِالْعَفَافِ، وَحُسْنِ الْحَالِ، وَيُفْسَخُ النِّكَاحُ، وَلَهَا الْمَهْرُ كَامِلًا، إِلَّا أَنْ تَكُونَ عَلِمَتِ الْحَمْلَ، وَغَرَّتْ فَلَهَا قَدْرُ مَا اسْتَحَلَّ مِنْهَا، انْتَهَى مِنَ الِاسْتِغْنَاءِ، انْتَهَى كَلَامُ الطِّرَازِ، انْتَهَى مَا نَقَلَهُ الْحَطَّابُ، وَهُوَ يُؤَيِّدُ أَنَّ الْحَمْلَ قَدْ يَقَعُ مِنْ غَيْرِ وَطْءٍ يُوجِبُ الْحَدَّ كَمَا ذَكَرْنَا، وَالْعِلْمُ عِنْدَ اللَّهِ تَعَالَى.

[Abdullah b. Îsâ] bu meselede şöyle cevap verdi: İffeti ve iyi haliyle bilinen bir kadın ise ona had cezası uygulanmaz; nikah feshedilir ve mehrin tamamını alır; meğerki hamile olduğunu bilip [kocayı] aldatmış olsun, o takdirde [kocanın] kendisinden helal kıldığı miktar kadar hak kazanır.» el-İstiğnâ'dan nakil bitti. et-Tırâz'ın ifadeleri bitti. el-Hattâb'ın aktardığı kısım bitti. Bu durum, belirttiğimiz üzere haddi gerektirecek bir cinsel birleşme olmaksızın da hamileliğin gerçekleşebileceğini desteklemektedir. En doğrusunu Yüce Allah bilir.

الْمَسْأَلَةُ الرَّابِعَةُ: اعْلَمْ أَنَّ مَنْ ثَبَتَ عَلَيْهِ الزِّنَا وَهُوَ مُحْصَنٌ، اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِيهِ، فَقَالَ بَعْضُهُمْ: يُجْلَدُ مِائَةَ جَلْدَةٍ أَوَّلًا ثُمَّ يُرْجَمُ بَعْدَ ذَلِكَ، فَيُجْمَعُ لَهُ بَيْنَ الْجَلْدِ وَالرَّجْمِ، وَقَالَ بَعْضُهُمْ: يُرْجَمُ فَقَطْ وَلَا يُجْلَدُ ; لِأَنَّ غَيْرَ الْقَتْلِ يَنْدَرِجُ فِي الْقَتْلِ، وَمِمَّنْ قَالَ بِالْجَمْعِ بَيْنَهُمَا عَلِيٌّ ﵁، وَهُوَ إِحْدَى الرِّوَايَتَيْنِ عَنِ الْإِمَامِ أَحْمَدَ، قَالَ ابْنُ قُدَامَةَ فِي

Dördüncü Mesele: Bil ki muhsan olup da zinası sabit olan kimse hakkında ilim ehli ihtilaf etmiştir. Bazıları: «Önce yüz celde vurulur, ardından recmedilir; böylece onun hakkında hem celde (kırbaç) hem recim bir araya getirilir» demiştir. Bazıları ise: «Yalnızca recmedilir, celde vurulmaz; çünkü öldürmenin dışındaki cezalar öldürme cezasının içine dahil olur» demiştir. Bu iki cezayı birleştirenlerden biri Ali radıyallâhu anh'tır; İmam Ahmed'den gelen iki rivayetten biri de budur. İbn Kudâme

«الْمُغْنِي» : وَبِهِ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ، وَأُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ، وَأَبُو ذَرٍّ، ذَكَرَ ذَلِكَ عَبْدُ الْعَزِيزِ عَنْهُمَا وَاخْتَارَهُ، وَبِهِ قَالَ الْحَسَنُ، وَإِسْحَاقُ، وَدَاوُدُ، وَابْنُ الْمُنْذِرِ، وَمِمَّنْ قَالَ بِأَنَّهُ يُرْجَمُ فَقَطْ وَلَا يُجْلَدُ مَعَ الرَّجْمِ مَالِكٌ، وَأَبُو حَنِيفَةَ، وَالشَّافِعِيُّ، وَالنَّخَعِيُّ، وَالزُّهْرِيُّ، وَالْأَوْزَاعِيُّ، وَاخْتَارَهُ أَبُو إِسْحَاقَ، الْجُوزَجَانِيُّ، وَأَبُو بَكْرٍ الْأَثْرَمُ، وَنَصَرَاهُ فِي سُنَنِهِمَا وَهُوَ رِوَايَةٌ عَنِ الْإِمَامِ أَحْمَدَ وَهُوَ مَرْوِيٌّ عَنْ عُمَرَ، وَعُثْمَانَ، وَابْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ ذَلِكَ كُلَّهُ ابْنُ قُدَامَةَ فِي «الْمُغْنِي» ، وَهَذَا الْقَوْلُ الْأَخِيرُ الَّذِي هُوَ الِاقْتِصَارُ عَلَى الرَّجْمِ عَزَاهُ النَّوَوِيُّ فِي شَرْحِ مُسْلِمٍ لِجَمَاهِيرِ الْعُلَمَاءِ.

el-Muğnî'de şöyle demiştir: «İbn Abbâs, Übey b. Ka'b ve Ebû Zerr de bu görüştedir; Abdülazîz bunu onlardan zikretmiş ve bu görüşü tercih etmiştir. Hasan, İshâk, Dâvûd ve İbnü'l-Münzir de bu görüştedir. Yalnızca recmedileceğini, recimle birlikte celde vurulmayacağını söyleyenlerden bazıları ise şunlardır: Mâlik, Ebû Hanîfe, Şâfiî, Nehaî, Zührî ve Evzâî. Bunu Ebû İshâk el-Cûzecânî ile Ebû Bekr el-Esrem de tercih etmiş ve Sünen'lerinde savunmuşlardır. İmam Ahmed'den gelen bir rivayet de budur; ayrıca Ömer, Osman ve İbn Mes'ûd'dan da rivayet edilmiştir.» Bunların tamamını İbn Kudâme el-Muğnî'de zikretmiştir. Yalnızca recimle yetinmeyi öngören bu son görüşü Nevevî, Şerhu Müslim'de âlimlerin cumhuruna nispet etmiştir.

وَفِي الْمَسْأَلَةِ قَوْلٌ ثَالِثٌ: وَهُوَ مَا حَكَاهُ الْقَاضِي عِيَاضٌ، عَنْ طَائِفَةٍ مِنْ أَهْلِ الْحَدِيثِ، وَهُوَ أَنَّهُ يَجِبُ الْجَمْعُ بَيْنَهُمَا إِذَا كَانَ الزَّانِي شَيْخًا ثَيِّبًا فَإِنْ كَانَ شَابًّا ثَيِّبًا اقْتَصَرَ عَلَى الرَّجْمِ.

Meselede üçüncü bir görüş daha vardır: Bu da Kādî İyâz'ın ehl-i hadîsten bir topluluktan naklettiği görüştür; buna göre zina eden kimse evli ve yaşlı (şeyh) ise iki ceza birlikte vacip olur, evli ve genç (şâbb) ise yalnızca recimle yetinilir.

وَإِذَا عَلِمْتَ أَقْوَالَ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي هَذِهِ الْمَسْأَلَةِ فَهَذِهِ تَفَاصِيلُ أَدِلَّتِهِمْ، أَمَّا الَّذِينَ قَالُوا: يُجْمَعُ لِلزَّانِي الْمُحْصَنِ بَيْنَ الْجَلْدِ وَالرَّجْمِ، فَقَدِ احْتَجُّوا بِأَدِلَّةٍ.

Bu meseledeki ilim ehlinin görüşlerini öğrendiğine göre, işte onların delillerinin detayları şunlardır: Muhsan zâni hakkında celde ile recmin bir arada uygulanacağını söyleyenler birtakım deliller ileri sürmüşlerdir.

مِنْهَا: أَنَّ النَّبِيَّ ﷺ صَرَّحَ بِالْجَمْعِ بَيْنَهُمَا لِلزَّانِي الْمُحْصَنِ تَصْرِيحًا ثَابِتًا عَنْ ثُبُوتٍ لَا مَطْعَنَ فِيهِ.

Bu delillerden biri: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in muhsan zâni için bu iki cezanın birleştirileceğini, hiçbir itiraza yer bırakmayacak kesinlikte ve sabit bir şekilde açıkça ifade etmiş olmasıdır.

قَالَ مُسْلِمُ بْنُ الْحَجَّاجِ ﵀ فِي صَحِيحِهِ: حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى التَّمِيمِيُّ، أَخْبَرَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ حِطَّانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الرَّقَاشِيِّ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ ﵁، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ «: خُذُوا عَنِّي، خُذُوا عَنِّي، قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لَهُنَّ سَبِيلًا الْبِكْرُ بِالْبِكْرِ جَلْدُ مِائَةٍ وَنَفْيُ سَنَةٍ، وَالثَّيِّبُ بِالثَّيِّبِ جَلْدُ مِائَةٍ وَالرَّجْمُ» ، وَهَذَا تَصْرِيحٌ مِنْهُ ﷺ بِأَنَّ الثَّيِّبَ وَهُوَ الْمُحْصَنُ يُجْلَدُ مِائَةً وَيُرْجَمُ، وَهَذَا اللَّفْظُ أَخْرَجَهُ مُسْلِمٌ أَيْضًا بِإِسْنَادٍ آخَرَ، وَفِي لَفْظٍ فِي صَحِيحِ مُسْلِمٍ «: الثَّيِّبُ جُلِدَ مِائَةً ثُمَّ رُجِمَ بِالْحِجَارَةِ» ، وَهُوَ تَصْرِيحٌ مِنَ النَّبِيِّ ﷺ بِالْجَمْعِ بَيْنَهُمَا، وَفِي لَفْظٍ عِنْدَ مُسْلِمٍ أَيْضًا «: وَالثَّيِّبُ يُجْلَدُ وَيُرْجَمُ» ، وَهَذِهِ الرِّوَايَاتُ الثَّابِتَةُ فِي الصَّحِيحِ فِيهَا تَصْرِيحُهُ ﷺ بِالْجَمْعِ بَيْنَ الْجَلْدِ وَالرَّجْمِ.

Müslim b. el-Haccâc rahimehullâh Sahîh'inde şöyle demiştir: Bize Yahyâ b. Yahyâ et-Temîmî anlattı, bize Hüşeym, Mansûr'dan, o el-Hasan'dan, o Hıttân b. Abdillâh er-Rakāşî'den, o da Ubâde b. es-Sâmit radıyallâhu anh'tan haber verdi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: «Benden alınız, benden alınız! Allah onlar (kadınlar) için bir yol kılmıştır. Bekârın bekârla [zinasında] yüz celde ve bir yıl sürgün; evlinin (seyyibin) evliyle [zinasında] yüz celde ve recim vardır.» Bu, onun sallallâhu aleyhi ve sellem evli/muhsan kimseye yüz celde vurulup recmedileceğine dair açık bir beyanıdır. Bu lafzı Müslim başka bir isnadla da tahric etmiştir. Sahîh-i Müslim'deki bir lafızda: «Evliye yüz celde vuruldu, sonra taşlarla recmedildi» şeklindedir ki bu da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in iki cezayı birleştirdiğine dair açık bir beyandır. Yine Müslim'deki bir lafızda: «Evliye celde vurulur ve recmedilir» şeklindedir. Sahîh'te sabit olan bu rivayetler, onun sallallâhu aleyhi ve sellem celde ile recmi bir araya getirdiğine dair açık ifadelerini içermektedir.

وَمِنْ أَدِلَّتِهِمْ عَلَى الْجَمْعِ بَيْنَهُمَا: أَنَّ عَلِيًّا ﵁ جَلَدَ شُرَاحَةَ الْهَمْدَانِيَّةَ يَوْمَ الْخَمِيسِ، وَرَجَمَهَا يَوْمَ الْجُمُعَةَ، وَقَالَ: جَلَدْتُهَا بِكِتَابِ اللَّهِ، وَرَجَمْتُهَا بِسُنَّةِ رَسُولِ اللَّهِ ﷺ.

İki cezayı birleştireceklerine dair delillerinden biri de şudur: Ali radıyallâhu anh Şürâha el-Hemdâniyye'ye perşembe günü celde vurmuş, cuma günü ise onu recmetmiş ve: «Ona Allah'ın Kitabı ile celde vurdum, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in sünneti ile de recmettim» demiştir.

قَالَ الْبُخَارِيُّ ﵀ فِي صَحِيحِهِ: حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، ثَنَا سَلَمَةُ بْنُ كُهَيْلٍ،

Buhârî rahimehullâh Sahîh'inde şöyle demiştir: Bize Âdem anlattı, bize Şu'be anlattı, bize Seleme b. Küheyl anlattı;

قَالَ: سَمِعْتُ الشَّعْبِيَّ يُحَدِّثُ عَنْ عَلِيٍّ ﵁، حِينَ رَجَمَ الْمَرْأَةَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ، وَقَالَ: قَدْ رَجَمْتُهَا بِسُنَّةِ رَسُولِ اللَّهِ ﷺ، انْتَهَى مِنْهُ.

dedi ki: eş-Şa'bî'nin Ali radıyallâhu anh'tan, cuma günü o kadını recmedip: «Onu Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in sünneti ile recmettim» dediği esnayı anlattığını işittim. [Sahîh'ten nakil] bitti.

وَقَالَ ابْنُ حَجَرٍ فِي «الْفَتْحِ» فِي الْكَلَامِ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ، مَا نَصُّهُ فِي رِوَايَةِ عَلِيِّ بْنِ الْجَعْدِ: أَنَّ عَلِيًّا أُتِيَ بِامْرَأَةٍ زَنَتْ فَضَرَبَهَا يَوْمَ الْخَمِيسِ، وَرَجَمَهَا يَوْمَ الْجُمُعَةِ إِلَى آخِرِ مَا ذَكَرَهُ مِنَ الرِّوَايَاتِ، بِأَنَّ عَلِيًّا ضَرَبَهَا وَرَجَمَهَا، وَهِيَ شُرَاحَةُ الْهَمْدَانِيَّةُ كَمَا تَقَدَّمَ، وَفِي رِوَايَةٍ: أَنَّهَا مَوْلَاةٌ لِسَعِيدِ بْنِ قَيْسٍ، وَمِنْ أَدِلَّتِهِمْ عَلَى الْجَمْعِ بَيْنَهُمَا أَنَّ اللَّهَ تَعَالَى قَالَ: الزَّانِيَةُ وَالزَّانِي فَاجْلِدُوا كُلَّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا مِائَةَ جَلْدَةٍ [٢٤ \ ٢] ، وَاللَّفْظُ عَامٌّ فِي الْبِكْرِ وَالْمُحْصَنِ، ثُمَّ جَاءَتِ السُّنَّةُ بِالرَّجْمِ فِي حَقِّ الْمُحْصَنِ وَالتَّغْرِيبِ سَنَةً فِي حَقِّ الْبِكْرِ، فَوَجَبَ الْجَمْعُ بَيْنَهُمَا عَمَلًا بِدَلَالَةِ الْكِتَابِ وَالسُّنَّةِ مَعًا، كَمَا قَالَ عَلِيٌّ ﵁، قَالُوا: وَقَدْ شُرِّعَ فِي كُلٍّ مِنَ الْمُحْصَنِ وَالثَّيِّبِ عُقُوبَتَانِ: أَمَّا عُقُوبَتَا الثَّيِّبِ: فَهُمَا الْجَلْدُ وَالرَّجْمُ، وَأَمَّا عَقُوبَتَا الْبِكْرِ: فَهُمَا الْجَلْدُ وَالتَّغْرِيبُ.

İbn Hacer el-Feth'te bu hadisi açıklarken aynen şöyle demiştir: «Ali b. el-Ca'd'ın rivayetinde: 'Ali'ye zina etmiş bir kadın getirildi, perşembe günü ona celde vurdu, cuma günü ise onu recmetti' ifadesi yer alır» diyerek Ali'nin kadına celde vurup onu recmettiğine dair rivayetlerin devamını aktarmıştır; daha önce geçtiği gibi bu kadın Şürâha el-Hemdâniyye'dir. Bir rivayette ise kadının Saîd b. Kays'ın mevlâsı (azatlısı) olduğu belirtilir. Bu iki cezayı birleştireceklerine dair delillerinden biri de Yüce Allah'ın şöyle buyurmasıdır: { الزَّانِيَةُ وَالزَّانِي فَاجْلِدُوا كُلَّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا مِائَةَ جَلْدَةٍ } “Zina eden kadın ve zina eden erkeğin her birine yüzer celde vurun” [en-Nûr 24/2]. Bu lafız bekârı da muhsanı da kapsayan umumi bir ifadedir. Daha sonra Sünnet, muhsan hakkında recmi, bekâr hakkında ise bir yıl sürgünü getirmiştir; dolayısıyla Ali radıyallâhu anh'ın dediği gibi hem Kitab'ın hem de Sünnet'in delaletiyle amel ederek iki cezayı birleştirmek vacip olmuştur. Onlar dediler ki: Hem muhsana hem de bekâra ikişer ceza meşru kılınmıştır: Muhsanın iki cezası celde ve recimdir; bekârın iki cezası ise celde ve sürgündür.

هَذَا هُوَ حَاصِلُ مَا احْتَجَّ بِهِ الَّذِينَ قَالُوا: إِنَّهُ يُجْمَعُ لِلْمُحْصَنِ بَيْنَ الْجَلْدِ وَالرَّجْمِ.

Muhsan için celde ile recmin birleştirileceğini söyleyenlerin getirdikleri delillerin özeti işte budur.

وَأَمَّا الَّذِينَ قَالُوا: يُرْجَمُ فَقَطْ، وَلَا يُجْلَدُ فَاحْتَجُّوا بِأَدِلَّةٍ.

Sadece recmedileceğini ve celde vurulmayacağını söyleyenlere gelince; onlar da birtakım deliller ileri sürmüşlerdir.

مِنْهَا: أَنَّهُ ﷺ رَجَمَ مَاعِزًا، وَلَمْ يَجْلِدْهُ مَعَ الرَّجْمِ ; لِأَنَّ جَمِيعَ الرِّوَايَاتِ فِي رَجْمِ مَاعِزِ بْنِ مَالِكٍ لَيْسَ فِي شَيْءٍ مِنْهَا أَنَّهُ جَلَدَهُ مَعَ الرَّجْمِ بَلْ أَلْفَاظُهَا كُلُّهَا مُقْتَصِرَةٌ عَلَى الرَّجْمِ، قَالُوا: وَلَوْ كَانَ الْجَلْدُ مَعَ الرَّجْمِ لَمْ يُنْسَخْ لِأَمَرَ بِجَلْدِ مَاعِزٍ مَعَ الرَّجْمِ، وَلَوْ أَمَرَ بِهِ لَنَقَلَهُ بَعْضُ رُوَاةِ الْقِصَّةِ، قَالُوا: وَقِصَّةُ مَاعِزٍ مُتَأَخِّرَةٌ عَنْ حَدِيثِ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ ﵁ الَّذِي فِيهِ التَّصْرِيحُ بِالْجَمْعِ بَيْنَهُمَا.

Bu delillerden biri: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in Mâiz'i recmettiği halde recimle birlikte ona celde vurmamış olmasıdır; zira Mâiz b. Mâlik'in recmedilmesine dair rivayetlerin hiçbirinde recimle birlikte celde vurduğu yer almamaktadır, bilakis bu lafızların tamamı yalnızca recimle sınırlıdır. Onlar dediler ki: Şayet recimle birlikte celde hükmü neshedilmemiş olsaydı, recimle beraber Mâiz'e celde vurulmasını da emrederdi; şayet bunu emretmiş olsaydı olayı rivayet eden ravilerden bir kısmı bunu mutlaka naklederdi. Dediler ki: Mâiz kıssası, her iki cezanın birleştirileceğini açıkça belirten Ubâde b. es-Sâmit radıyallâhu anh hadisinden daha sonradır.

وَالدَّلِيلُ عَلَى أَنَّ حَدِيثَ عُبَادَةَ مُتَقَدِّمٌ وَأَنَّهُ أَوَّلُ نَصٍّ نَزَلَ فِي حَدِّ الزِّنَا أَنَّ قَوْلَهُ ﷺ فِيهِ «: خُذُوا عَنِّي، قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لَهُنَّ سَبِيلًا» الْحَدِيثَ، يُشِيرُ بِجَعْلِ اللَّهِ لَهُنَّ سَبِيلًا بِالْحَدِّ، إِلَى قَوْلِهِ تَعَالَى: وَاللَّاتِي يَأْتِينَ الْفَاحِشَةَ مِنْ نِسَائِكُمْ فَاسْتَشْهِدُوا عَلَيْهِنَّ أَرْبَعَةً مِنْكُمْ فَإِنْ شَهِدُوا فَأَمْسِكُوهُنَّ فِي الْبُيُوتِ حَتَّى يَتَوَفَّاهُنَّ الْمَوْتُ أَوْ يَجْعَلَ اللَّهُ لَهُنَّ سَبِيلًا [٤ \ ١٥] ، فَالزَّوَانِي كُنَّ مَحْبُوسَاتٍ فِي الْبُيُوتِ إِلَى أَحَدِ أَمْرَيْنِ: وَهُمَا الْمَوْتُ، أَوْ جَعْلُ اللَّهِ لَهُنَّ سَبِيلًا فَلَمَّا قَالَ ﷺ «: قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لَهُنَّ سَبِيلًا» ، ثُمَّ فَسَّرَ السَّبِيلَ بِحَدِّ الزِّنَا عَلِمْنَا بِذَلِكَ أَنَّ حَدِيثَ عُبَادَةَ أَوَّلُ نَصٍّ فِي حَدِّ الزِّنَا، وَأَنَّ قِصَّةَ مَاعِزٍ مُتَأَخِّرَةٌ عَنْ ذَلِكَ.

Ubâde hadisinin önce olduğuna ve zina haddi hususunda inen ilk nas olduğuna dair delil şudur: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in o hadisteki: «Benden alınız, Allah onlar için bir yol kılmıştır» sözü, had cezasıyla Allah'ın onlar için yol kılmış olmasına işaret etmekte olup Yüce Allah'ın şu kavline telmihte bulunmaktadır: { وَاللَّاتِي يَأْتِينَ الْفَاحِشَةَ مِنْ نِسَائِكُمْ فَاسْتَشْهِدُوا عَلَيْهِنَّ أَرْبَعَةً مِنْكُمْ فَإِنْ شَهِدُوا فَأَمْسِكُوهُنَّ فِي الْبُيُوتِ حَتَّى يَتَوَفَّاهُنَّ الْمَوْتُ أَوْ يَجْعَلَ اللَّهُ لَهُنَّ سَبِيلًا } “Kadınlarınızdan fuhuş yapanlara karşı aranızdan dört şahit getirin; eğer şahitlik ederlerse, ölüm onları alıp götürünceye veya Allah onlar için bir yol açıncaya kadar onları evlerde tutun (hapsedin)” [en-Nisâ 4/15]. Zina eden kadınlar, şu iki durumdan birine kadar evlerde hapsedilmekteydiler: Ya ölüm ya da Allah'ın kendileri için bir yol açması. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: «Allah onlar için bir yol kılmıştır» buyurup sonra bu yolu zina haddi ile tefsir edince, bununla Ubâde hadisinin zina haddi hususundaki ilk nas olduğunu ve Mâiz kıssasının bundan sonra gerçekleştiğini anlamış olduk.

وَمِنْ أَدِلَّتِهِمْ أَنَّهُ رَجَمَ الْغَامِدِيَّةَ كَمَا تَقَدَّمَ، وَلَمْ يَقُلْ أَحَدٌ أَنَّهُ جَلَدَهَا، لَوْ جَلَدَهَا مَعَ الرَّجْمِ لَنَقَلَ ذَلِكَ بَعْضُ الرُّوَاةِ.

Delillerinden biri de daha önce geçtiği üzere Gāmidli kadını recmettiği halde hiç kimsenin kadına celde vurduğunu nakletmemiş olmasıdır; şayet recimle birlikte celde vurmuş olsaydı ravilerden bazıları bunu mutlaka naklederdi.

وَمِنْ أَدِلَّتِهِمْ: أَنَّهُ قَالَ ﷺ «: وَاغْدُ يَا أُنَيْسُ إِلَى امْرَأَةِ هَذَا، فَإِنِ اعْتَرَفَتْ فَارْجُمْهَا» ، وَلَمْ يَقُلْ فَاجْلِدْهَا مَعَ الرَّجْمِ، فَدَلَّ ذَلِكَ عَلَى سُقُوطِ الْجَلْدِ ; لِأَنَّهُ لَوْ وَقَعَ لَنَقَلَهُ بَعْضُ الرُّوَاةِ، وَهَذِهِ الْوَقَائِعُ كُلُّهَا مُتَأَخِّرَةٌ عَنْ حَدِيثِ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ كَمَا أَشَرْنَا إِلَى مَا يَقْتَضِي ذَلِكَ آنِفًا.

Delillerinden biri de Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in: «Ey Üneys, sabah şu adamın karısına git, şayet itiraf ederse onu recmet» buyurması ve «Recimle birlikte ona celde de vur» dememiş olmasıdır. Bu durum celdenin düştüğüne delalet eder; çünkü celde gerçekleşmiş olsaydı ravilerden bazıları bunu mutlaka naklederdi. Az önce gerektirdiği hususa işaret ettiğimiz gibi bu olayların tamamı Ubâde b. es-Sâmit hadisinden daha sonradır.

وَمِنْ أَدِلَّتِهِمْ عَلَى أَنَّهُ يُرْجَمُ فَقَطْ، وَلَا يُجْلَدُ مَعَ الرَّجْمِ الرِّوَايَاتُ الصَّحِيحَةُ الَّتِي قَدَّمْنَاهَا فِي رَجْمِهِ ﷺ لِلْمَرْأَةِ الْجُهَنِيَّةِ، وَالْغَامِدِيَّةِ، فَإِنَّهَا كُلَّهَا مُقْتَصِرَةٌ عَلَى الرَّجْمِ، وَلَمْ يُذْكَرْ فِيهَا جَلْدٌ. وَقَالَ أَبُو دَاوُدَ: قَالَ الْغَسَّانِيُّ: جُهَيْنَةُ وَغَامِدُ وَبَارِقُ وَاحِدٌ، انْتَهَى مِنْهُ، وَعَلَيْهِ فَالْجُهَنِيَّةُ هِيَ الْغَامِدِيَّةُ.

Yalnızca recmedileceği ve recimle birlikte celde vurulmayacağına dair delillerinden biri de Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in Cüheyneli ve Gāmidli kadını recmetmesi hakkında daha önce naklettiğimiz sahih rivayetlerdir; nitekim bu rivayetlerin tamamı recimle sınırlıdır ve içlerinde hiçbir şekilde celde zikredilmemiştir. Ebû Dâvûd demiştir ki: el-Gassânî şöyle dedi: «Cüheyne, Gāmid ve Bârık birdir (aynı kabiledendir).» [Ebû Dâvûd'dan nakil] bitti. Buna göre Cüheyneli kadın bizzat Gāmidli kadındır.

وَعَلَى كُلِّ حَالٍ فَجَمِيعُ الرِّوَايَاتِ الْوَارِدَةِ فِي رَجْمِ الْغَامِدِيَّةِ، وَرَجْمِ الْجُهَنِيَّةِ لَيْسَ فِي شَيْءٍ مِنْهَا ذِكْرُ الْجَلْدِ، وَإِنَّمَا فِيهَا كُلِّهَا الِاقْتِصَارُ عَلَى الرَّجْمِ، وَكَذَلِكَ قِصَّةُ الْيَهُودِيَّيْنِ اللَّذَيْنِ رَجَمَهُمَا ﷺ لَيْسَ فِيهَا إِلَّا الرَّجْمُ وَلَمْ يُذْكَرْ فِيهَا جَلْدٌ، هَذَا هُوَ حَاصِلُ مَا احْتَجَّ بِهِ أَهْلُ هَذَا الْقَوْلِ.

Her halükarda, Gāmidli kadının recmi ve Cüheyneli kadının recmi hususunda gelen tüm rivayetlerin hiçbirinde celde zikri yoktur; aksine tamamında sadece recimle yetinilmiştir. Aynı şekilde Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in recmettiği iki Yahudi kıssasında da sadece recim vardır ve aralarında celde zikredilmemiştir. Bu görüş sahiplerinin getirdiği delillerin özeti işte budur.

وَأَمَّا الَّذِينَ قَالُوا: إِنَّ الْجَمْعَ بَيْنَ الرَّجْمِ وَالْجَلْدِ خَاصٌّ بِالشَّيْخِ وَالشَّيْخَةِ، وَأَمَّا الشَّابُّ فَيُجْلَدُ إِنْ لَمْ يُحْصَنْ وَيُرْجَمُ فَقَطْ إِنْ أَحْصَنَ، فَقَدِ احْتَجُّوا بِلَفْظِ الْآيَةِ الَّتِي نُسِخَتْ تِلَاوَتُهَا، وَهِيَ قَوْلُهُ تَعَالَى: (الشَّيْخُ وَالشَّيْخَةُ إِذَا زَنَيَا فَارْجُمُوهُمَا) إِلَى آخِرِهِ، قَالُوا: فَرَجْمُ الشَّيْخِ وَالشَّيْخَةِ ثَبَتَ بِهَذِهِ الْآيَةِ، وَإِنْ نُسِخَتْ تِلَاوَتُهَا فَحُكْمُهَا بَاقٍ، وَقَالَ ابْنُ حَجَرٍ فِي «الْفَتْحِ» : وَقَالَ عِيَاضٌ: شَذَّتْ فِرْقَةٌ مِنْ أَهْلِ الْحَدِيثِ، فَقَالَتِ: الْجَمْعُ عَلَى الشَّيْخِ الثَّيِّبِ دُونَ الشَّابِّ، وَلَا أَصْلَ لَهُ. وَقَالَ النَّوَوِيُّ: هُوَ مَذْهَبٌ بَاطِلٌ كَذَا قَالَهُ، وَنَفَى أَصْلَهُ، وَوَصَفَهُ بِالْبُطْلَانِ إِنْ أَرَادَ بِهِ طَرِيقَهُ فَلَيْسَ بِجَيِّدٍ ; لِأَنَّهُ ثَابِتٌ كَمَا سَأُبَيِّنُهُ فِي بَابِ الْبِكْرَانِ يُجْلَدَانِ وَإِنْ كَانَ الْمُرَادُ دَلِيلَهُ فَفِيهِ نَظَرٌ أَيْضًا ; لِأَنَّ الْآيَةَ وَرَدَتْ بِلَفْظِ: (الشَّيْخُ) فَفَهِمَ هَؤُلَاءِ مِنْ تَخْصِيصِ الشَّيْخِ بِذَلِكَ أَنَّ الشَّابَّ أَعْذَرُ مِنْهُ فِي الْجُمْلَةِ فَهُوَ مَعْنًى مُنَاسِبٌ، وَفِيهِ جَمْعٌ بَيْنَ الْأَدِلَّةِ فَكَيْفَ يُوصَفُ بِالْبُطْلَانِ، انْتَهَى مَحَلُّ الْغَرَضِ مِنْ «فَتْحِ الْبَارِي» .

Recim ile celdenin bir arada uygulanmasının yaşlı erkek ve yaşlı kadına (eş-şeyh ve'ş-şeyha) mahsus olduğunu, gence gelince bekârsa celde vurulacağını, evli ise yalnızca recmedileceğini söyleyenlere gelince; onlar tilaveti neshedilen ayetin lafzıyla delil getirmişlerdir ki o da Yüce Allah'ın: (Yaşlı erkek ve yaşlı kadın zina ettikleri zaman onları recmedin) mealindeki ayetidir. Dediler ki: Yaşlı erkek ve yaşlı kadının recmedilmesi bu ayetle sabit olmuştur; tilaveti neshedilmiş olsa da hükmü bakidir. İbn Hacer el-Feth'te şöyle demiştir: «İyâz dedi ki: Hadis ehlinden bir fırka şaz bir görüşe saparak genç hariç sadece evli yaşlıya iki cezanın birleştirileceğini söylemiştir; bunun ise hiçbir aslı yoktur. Nevevî de: 'Bu batıl bir mezheptir' demiştir. [İbn Hacer der ki:] O böyle demiş, aslını inkar etmiş ve onu batıl olmakla nitelemiştir; şayet bununla tarikini (isnadını) kastetmişse bu isabetli değildir, zira 'İki bekâra celde vurulması' babında açıklayacağım üzere bu rivayet sabittir. Şayet kastedilen onun delili ise bunda da eleştiriye açık yön vardır; zira ayet 'eş-Şeyh' (yaşlı erkek) lafzıyla gelmiştir; bu âlimler yaşlının buna tahsis edilmesinden, gencin genel olarak ona nispetle daha mazur görülebileceği anlamını çıkarmışlardır ki bu münasip bir anlamdır ve delilleri birleştirme yönü taşımaktadır; öyleyse nasıl batıl olmakla nitelenebilir?» Fethu'l-Bârî'den kastedilen kısım bitti.

وَقَدْ قَالَ صَاحِبُ «فَتْحِ الْبَارِي» : إِنَّ هَذَا الْقَوْلَ حَكَاهُ ابْنُ الْمُنْذِرِ وَابْنُ حَزْمٍ، عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ زَادَ ابْنُ حَزْمٍ وَأَبُو ذَرٍّ وَابْنُ عَبْدِ الْبَرِّ، عَنْ مَسْرُوقٍ، انْتَهَى.

Fethu'l-Bârî müellifi şöyle demiştir: Bu görüşü İbnü'l-Münzir ve İbn Hazm, Übey b. Ka'b'dan nakletmiştir; İbn Hazm Ebû Zerr'i, İbn Abdilberr de Mesrûk'u buna ilave etmiştir. [Nakil] bitti.