Binûn

Meâric — 5. Sayfa

Kaynak: Advâu'l-Beyân · Şinkîtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَمِنْ هُنَا يُعْلَمُ حَقِيقَةُ قَوْلِهِ ﷺ: «مَنْ حَلَفَ بِغَيْرِ اللَّهِ فَقَدْ أَشْرَكَ» أَيْ ; لِأَنَّ الْحَالِفَ يُقِيمُ الْمَحْلُوفَ بِهِ مَقَامَ الشُّهُودِ الَّذِينَ رَأَوْا أَوْ سَمِعُوا، وَالْمَخْلُوقُ إِذَا كَانَ غَائِبًا لَا يَرَى وَلَا يَسْمَعُ، فَإِذَا حَلَفَ بِهِ كَانَ قَدْ أَعْطَاهُ صِفَاتِ مَنْ يَرَى وَيَسْمَعُ، وَالْحَالُ أَنَّهُ بِخِلَافِ ذَلِكَ، وَمِنْ نَاحِيَةٍ أُخْرَى الْحَالِفُ وَالْمُسْتَحْلِفُ بِاللَّهِ يَعْلَمَانِ أَنَّ اللَّهَ تَعَالَى قَادِرٌ عَلَى أَنْ يَنْتَقِمَ مِنْ صَاحِبِ الْيَمِينِ الْغَمُوسِ، وَغَيْرُ اللَّهِ إِذَا مَا حُلِفَ بِهِ لَا يَقْوَى وَلَا يَقْدِرُ عَلَى شَيْءٍ مِنْ ذَلِكَ. وَالْعِلْمُ عِنْدَ اللَّهِ تَعَالَى.

Buradan, [Resûlullah]'ın sallallâhu aleyhi ve sellem: "Kim Allah'tan başkasına yemin ederse şirk koşmuş olur" buyruğunun hakikati anlaşılır. Zira yemin eden kimse, adına yemin edilen varlığı gören yahut işiten şahitler makamına koyar. Yaratılmış ise gaybda olduğunda (göz önünde bulunmadığında) görmez ve işitmez. Dolayısıyla ona yemin ettiğinde, ona gören ve işiten kimsenin sıfatlarını vermiş olur; oysa durum bunun aksinedir. Diğer bir açıdan ise Allah adına yemin eden ve yemin ettiren kimse bilir ki Allah Teâlâ, yemin-i gamûs (yalan yemin) sahibinden intikam almaya kādirdir; Allah'tan başkası ise adına yemin edildiğinde bunlardan hiçbirine güç yetiremez ve kādir olamaz. Doğrusunu Allah Teâlâ bilir.

قَوْلُهُ تَعَالَى: فَمَا لِلَّذِينَ كَفَرُوا قِبَلَكَ مُهْطِعِينَ عَنِ الْيَمِينِ وَعَنِ الشِّمَالِ عِزِينَ

Allah Teâlâ'nın şu buyruğu: { فَمَا لِلَّذِينَ كَفَرُوا قِبَلَكَ مُهْطِعِينَ عَنِ الْيَمِينِ وَعَنِ الشِّمَالِ عِزِينَ } “O inkâr edenlere ne oluyor ki, sağdan ve soldan bölük bölük sana doğru koşuyorlar?”

«مُهْطِعِينَ» : أَيْ مُسْرِعِينَ نَافِرِينَ، «وَعِزِينَ» جَمْعُ عِزَةٍ، وَهُمُ الْجَمَاعَةُ، أَيْ: مَا بَالُ أُولَئِكَ الْكُفَّارِ الْمُنْصَرِفِينَ عَنْكَ مُتَفَرِّقِينَ، وَعَلَيْهِ قَوْلُ الْكُمَيْتِ:

Muhtıîn (مُهْطِعِينَ): Yani aceleyle kaçışanlar; Izin (عِزِينَ) ise Izeh (عِزَة) kelimesinin çoğuludur ve topluluk demektir. Yani: Senden yüz çevirip fırka fırka dağılan o kâfirlerin hali nedir? el-Kümeyt'in şu sözü de bu anlamdadır:

وَنَحْنُ وَجَنْدَلٌ بَاغٍ تَرَكْنَا ... كَتَائِبَ جَنْدَلٍ شَتَّى عِزِينَ

"Cendel azgınlık ettiğinde biz, Cendel'in birliklerini darmadağınık fırkalar halinde bıraktık."

وَكَذَلِكَ هُنَا فَهُمْ مُتَفَرِّقُونَ عَنْهُ ﷺ جَمَاعَاتٍ مِنْ كُلِّ جِهَةٍ عَنِ الْيَمِينِ وَعَنِ الشِّمَالِ. تَفَرَّقَتْ بِهِمُ الْأَهْوَاءُ، وَأَخَذَتْهُمُ الْحَيْرَةُ، كَقَوْلِهِ تَعَالَى: فَمَا لَهُمْ عَنِ التَّذْكِرَةِ مُعْرِضِينَ كَأَنَّهُمْ حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ فَرَّتْ مِنْ قَسْوَرَةٍ [٧٤ \ ٤٩ - ٥١] .

Burada da aynı şekilde onlar, sağdan ve soldan her yönden cemaatler halinde ondan sallallâhu aleyhi ve sellem ayrılıp dağılmaktadırlar. Nefislerinin arzuları onları bölüp parçalamış ve kendilerini bir şaşkınlık kaplamıştır; nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmaktadır: { فَمَا لَهُمْ عَنِ التَّذْكِرَةِ مُعْرِضِينَ كَأَنَّهُمْ حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ فَرَّتْ مِنْ قَسْوَرَةٍ } “Onlara ne oluyor ki, arslandan ürküp kaçan yaban eşekleri gibi öğütten yüz çeviriyorlar?” [74:49-51].

وَنَقَلَ ابْنُ كَثِيرٍ عَنْ أَحْمَدَ ﵀ فِي أَهْلِ الْأَهْوَاءِ، فَهُمْ مُخَالِفُونَ لِلْكِتَابِ، مُخْتَلِفُونَ، مُتَّفِقُونَ عَلَى مُخَالَفَةِ الْكِتَابِ.

İbn Kesîr, Ahmed [b. Hanbel]'den rahimehullâh heva ehli hakkında şunu nakletmiştir: "Onlar Kitab'a muhaliftirler, [kendi aralarında] ihtilaf halindedirler, [fakat] Kitab'a muhalefet etmekte müttefiktirler."

قَوْلُهُ تَعَالَى: إِنَّا خَلَقْنَاهُمْ مِمَّا يَعْلَمُونَ

Allah Teâlâ'nın şu buyruğu: { إِنَّا خَلَقْنَاهُمْ مِمَّا يَعْلَمُونَ } “Şüphesiz biz onları bildikleri şeyden yarattık.”

أَجْمَلُ مَا يَعْلَمُونَ فِي مَا الْمَوْصُولَةِ «مِمَّا» ، وَقَدْ بَيَّنَهُ تَعَالَى فِي عِدَّةِ مَرَاحِلَ: مِنْ تُرَابٍ أَوَّلًا، ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ. وَتَقَدَّمَ لِلشَّيْخِ - رَحْمَةُ اللَّهِ تَعَالَى عَلَيْنَا وَعَلَيْهِ - بَيَانُ ذَلِكَ فِي أَكْثَرَ مِنْ مَوْضِعٍ، وَأَصْرَحُ نَصٍّ فِي ذَلِكَ قَوْلُهُ تَعَالَى أَلَمْ نَخْلُقْكُمْ مِنْ مَاءٍ مَهِينٍ [٧٧ \ ٢٠] ، وَقَوْلُهُ: فَلْيَنْظُرِ الْإِنْسَانُ مِمَّ خُلِقَ خُلِقَ مِنْ مَاءٍ دَافِقٍ يَخْرُجُ مِنْ بَيْنِ الصُّلْبِ وَالتَّرَائِبِ [٨٦ \ ٥ - ٧] أَيْ: مَاءُ الرَّجُلِ وَمَاءُ الْمَرْأَةِ يَخْتَلِطَانِ مَعًا، كَمَا فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: هَلْ أَتَى عَلَى الْإِنْسَانِ حِينٌ مِنَ الدَّهْرِ لَمْ يَكُنْ شَيْئًا مَذْكُورًا إِنَّا خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنْ نُطْفَةٍ أَمْشَاجٍ [٧٦ \ ١ - ٢] .

Bildikleri şeyi { مِمَّا } ifadesindeki ism-i mevsûl olan { مَا } içinde mücmel (kapalı/öz) bırakmış, Allah Teâlâ bunu birkaç merhalede açıklamıştır: Önce topraktan, sonra bir nutfeden. Şeyh'in -Allah Teâlâ'nın rahmeti bizim ve onun üzerine olsun- bunu birden fazla yerde açıklaması geçmişti. Bu husustaki en açık nas Allah Teâlâ'nın şu buyruğudur: { أَلَمْ نَخْلُقْكُمْ مِنْ مَاءٍ مَهِينٍ } “Sizi değersiz bir sudan yaratmadık mı?” [77:20] ve şu buyruğu: { فَلْيَنْظُرِ الْإِنْسَانُ مِمَّ خُلِقَ خُلِقَ مِنْ مَاءٍ دَافِقٍ يَخْرُجُ مِنْ بَيْنِ الصُّلْبِ وَالتَّرَائِبِ } “İnsan neden yaratıldığına bir baksın. Atılan bir sudan yaratıldı; bel ile kaburga kemikleri arasından çıkan” [86:5-7]; yani erkeğin suyu ile kadının suyu birlikte karışır; nitekim Allah Teâlâ'nın şu buyruğunda geçtiği gibidir: { هَلْ أَتَى عَلَى الْإِنْسَانِ حِينٌ مِنَ الدَّهْرِ لَمْ يَكُنْ شَيْئًا مَذْكُورًا إِنَّا خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنْ نُطْفَةٍ أَمْشَاجٍ } “İnsanın üzerinden, henüz anılan bir şey olmadığı bir zaman kesiti geçmedi mi? Doğrusu biz insanı karışık bir nutfeden yarattık” [76:1-2].

وَقَوْلِهِ تَعَالَى: كَلَّا إِنَّا خَلَقْنَاهُمْ مِمَّا يَعْلَمُونَ [٧٠ \ ٣٩] لَيْسَ لِمُجَرَّدِ الْإِخْبَارِ ; لِأَنَّهُمْ يَعْلَمُونَ، وَالْعَالِمُ لَيْسَ فِي حَاجَةٍ إِلَى إِخْبَارٍ، وَلَكِنْ يُرَادُ بِذَلِكَ لَازِمُ الْخَبَرِ، وَهُوَ إِفْهَامُهُمْ بِأَنَّ مَنْ خَلَقَهُمْ مِنْ هَذَا الَّذِي يَعْلَمُونَ قَادِرٌ عَلَى إِعَادَتِهِمْ وَبَعْثِهِمْ وَمُجَازَاتِهِمْ، كَمَا فِي سُورَةِ «الدَّهْرِ» إِنَّا خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنْ نُطْفَةٍ أَمْشَاجٍ نَبْتَلِيهِ فَجَعَلْنَاهُ سَمِيعًا بَصِيرًا [٧٦ \ ٢] . ثُمَّ قَالَ: إِنَّا هَدَيْنَاهُ السَّبِيلَ إِمَّا شَاكِرًا وَإِمَّا كَفُورًا [٧٦ \ ٣] . ثُمَّ بَيَّنَ الْمَصِيرَ إِنَّا أَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ سَلَاسِلَ وَأَغْلَالًا وَسَعِيرًا إِنَّ الْأَبْرَارَ يَشْرَبُونَ مِنْ كَأْسٍ كَانَ مِزَاجُهَا كَافُورًا [٧٦ \ ٤ - ٥] .

Allah Teâlâ'nın: { كَلَّا إِنَّا خَلَقْنَاهُمْ مِمَّا يَعْلَمُونَ } “Hayır! Şüphesiz biz onları bildikleri şeyden yarattık” [70:39] buyruğu sadece haber vermek için değildir; çünkü onlar bunu zaten bilmektedirler ve bilen bir kimsenin habere ihtiyacı yoktur. Fakat bununla haberin lazımı kastedilmiştir; o da onları bu bildikleri şeyden yaratan zâtın, onları yeniden yaratmaya, diriltmeye ve cezalandırıp mükâfatlandırmaya kādir olduğunu onlara kavratmaktır; nitekim ed-Dehr Suresi'nde şöyle buyrulmaktadır: { إِنَّا خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنْ نُطْفَةٍ أَمْشَاجٍ نَبْتَلِيهِ فَجَعَلْنَاهُ سَمِيعًا بَصِيرًا } “Şüphesiz biz insanı, onu imtihan etmek için karışık bir nutfeden yarattık da onu işitici ve görücü kıldık” [76:2]. Sonra şöyle buyurmuştur: { إِنَّا هَدَيْنَاهُ السَّبِيلَ إِمَّا شَاكِرًا وَإِمَّا كَفُورًا } “Şüphesiz biz ona yolu gösterdik; ister şükredici olsun ister nankör” [76:3]. Sonra akıbeti beyan etmiştir: { إِنَّا أَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ سَلَاسِلَ وَأَغْلَالًا وَسَعِيرًا إِنَّ الْأَبْرَارَ يَشْرَبُونَ مِنْ كَأْسٍ كَانَ مِزَاجُهَا كَافُورًا } “Şüphesiz biz kâfirler için zincirler, demir halkalar ve alevli bir ateş hazırladık. İyiler ise katkısı kâfur olan bir kadehten içerler” [76:4-5].

قَوْلُهُ تَعَالَى: فَلَا أُقْسِمُ بِرَبِّ الْمَشَارِقِ وَالْمَغَارِبِ

Allah Teâlâ'nın şu buyruğu: { فَلَا أُقْسِمُ بِرَبِّ الْمَشَارِقِ وَالْمَغَارِبِ } “Doğuların ve batıların Rabbine yemin ederim ki.”

قَوْلُهُ تَعَالَى فَلَا أُقْسِمُ ظَاهِرُهُ النَّفْيُ، وَالْحَالُ أَنَّهُ أَقْسَمَ بِدَلِيلِ جَوَابِ الْقَسَمِ بَعْدَهُ إِنَّا لَقَادِرُونَ عَلَى أَنْ نُبَدِّلَ خَيْرًا مِنْهُمْ [٧٠ \ ٤٠ - ٤١] ، وَلِلْعُلَمَاءِ فِي مَجِيءِ «لَا» هَذِهِ كَلَامٌ كَثِيرٌ، وَقَدْ فَصَّلَهُ الشَّيْخُ - رَحْمَةُ اللَّهِ تَعَالَى عَلَيْنَا وَعَلَيْهِ - فِي دَفْعِ إِيهَامِ الِاضْطِرَابِ فِي سُورَةِ «الْبَلَدِ» ، وَسَيُطْبَعُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ فِي نِهَايَةِ هَذِهِ التَّتِمَّةِ.

Allah Teâlâ'nın: { فَلَا أُقْسِمُ } "Yemin ederim ki" buyruğunun zahiri nefy (olumsuzluk) bildirmektedir; oysa O, sonrasındaki şu kasem cevabının delaletiyle yemin etmiştir: { إِنَّا لَقَادِرُونَ عَلَى أَنْ نُبَدِّلَ خَيْرًا مِنْهُمْ } “Şüphesiz biz onların yerine daha hayırlılarını getirmeye elbette kādiriz” [70:40-41]. Bu "lâ" (لَا) edatının gelişi hakkında âlimlerin pek çok sözü vardır ve Şeyh -Allah Teâlâ'nın rahmeti bizim ve onun üzerine olsun- bunu Def'u Îhâmi'l-Iztırâb'da el-Beled Suresi'nde ayrıntılı olarak açıklamıştır; inşâallah bu tekmilenin sonunda basılacaktır.

وَقَوْلُهُ: بِرَبِّ الْمَشَارِقِ وَالْمَغَارِبِ [٧٠ \ ٤٠] فَهُوَ اللَّهُ تَعَالَى رَبُّ كُلِّ شَيْءٍ وَمَلِيكُهُ، وَقَدْ نَصَّ عَلَى نَظِيرِهِ فِي سُورَةِ «الرَّحْمَنِ» : رَبُّ الْمَشْرِقَيْنِ وَرَبُّ الْمَغْرِبَيْنِ فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ [٥٥ \ ١٧ - ١٨] .

{ بِرَبِّ الْمَشَارِقِ وَالْمَغَارِبِ } “Doğuların ve batıların Rabbine” [70:40] buyruğundaki Rab ise, her şeyin Rabbi ve maliki olan Allah Teâlâ'dır. er-Rahmân Suresi'nde bunun benzeri açıkça belirtilmiştir: { رَبُّ الْمَشْرِقَيْنِ وَرَبُّ الْمَغْرِبَيْنِ فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ } “O, iki doğunun da Rabbi, iki batının da Rabbidir. O halde Rabbinizin nimetlerinden hangisini yalanlayabilirsiniz?” [55:17-18].

وَقَدْ جُمِعَتِ «الْمَشَارِقُ» هُنَا، وَثُنِّيَتْ فِي «الرَّحْمَنِ» وَأُفْرِدَتْ فِي قَوْلِهِ تَعَالَى وَلِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ [٢ \ ١١٥] ، فَالْجَمْعُ عَلَى مَشَارِقِ الشَّمْسِ فِي السَّنَةِ لِكُلِّ يَوْمٍ مَشْرِقٌ

Burada { الْمَشَارِقُ } (doğular) çoğul yapılmış, er-Rahmân'da ikil yapılmış ve Allah Teâlâ'nın: { وَلِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ } “Doğu da Allah'ındır, batı da” [2:115] buyruğunda ise tekil yapılmıştır. Çoğul yapılması güneşin yıl içindeki doğuş yerlerine göredir; her gün için bir doğuş yeri vardır,

كَمَا قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَالتَّثْنِيَةُ لِمَشْرِقِ الشَّمْسِ وَالْقَمَرِ وَالْإِفْرَادُ عَلَى الْجِهَةِ، وَسَيَأْتِي فِي دَفْعِ إِيهَامِ الِاضْطِرَابِ أَيْضًا.

İbn Abbâs'ın dediği gibi. İkil kılınması güneşin ve ayın doğuş yeri içindir; tekil kılınması ise yön/cihet itibariyledir. Bu da yine Def'u Îhâmi'l-Iztırâb'da gelecektir.

قَوْلُهُ تَعَالَى: يَوْمَ يَخْرُجُونَ مِنَ الْأَجْدَاثِ سِرَاعًا

Allah Teâlâ'nın şu buyruğu: { يَوْمَ يَخْرُجُونَ مِنَ الْأَجْدَاثِ سِرَاعًا } “Kabirlerden hızlıca çıkacakları gün.”

بَيَّنَ هُنَا حَالَةَ الْخُرُوجِ مِنَ الْأَجْدَاثِ وَهِيَ الْقُبُورُ، وَهِيَ أَنَّهُمْ يَخْرُجُونَ سِرَاعًا، وَبَيَّنَ فِي مَوْضِعٍ آخَرَ أَنَّهُمْ يَخْرُجُونَ مُبَعْثَرِينَ هُنَا وَهُنَاكَ. فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: إِذَا بُعْثِرَ مَا فِي الْقُبُورِ [١٠٠ \ ٩] ، وَفِي قَوْلِهِ تَعَالَى: يَوْمَئِذٍ يَصْدُرُ النَّاسُ أَشْتَاتًا لِيُرَوْا أَعْمَالَهُمْ [٩٩ \ ٦] .

Burada el-ecdâstan -ki bunlar kabirlerdir- çıkış halini beyan etmiştir; o da hızlıca çıkacak olmalarıdır. Başka bir yerde ise onların şuraya buraya saçılmış vaziyette çıkacaklarını Allah Teâlâ'nın şu buyruğunda açıklamıştır: { إِذَا بُعْثِرَ مَا فِي الْقُبُورِ } “Kabirlerdekiler dışarı atıldığı zaman” [100:9] ve Allah Teâlâ'nın şu buyruğunda: { يَوْمَئِذٍ يَصْدُرُ النَّاسُ أَشْتَاتًا لِيُرَوْا أَعْمَالَهُمْ } “O gün insanlar, amelleri kendilerine gösterilsin diye bölük bölük fırlayıp çıkarlar” [99:6].

قَوْلُهُ تَعَالَى: خَاشِعَةً أَبْصَارُهُمْ تَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ

Allah Teâlâ'nın şu buyruğu: { خَاشِعَةً أَبْصَارُهُمْ تَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ } “Gözleri yere eğilmiş, kendilerini bir zillet bürümüştür.”

حَالَةٌ ثَانِيَةٌ، وَقَدْ جَمَعَ الْحَالَاتِ فِي سُورَةِ «اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ» فِي قَوْلِهِ تَعَالَى يَوْمَ يَدْعُو الدَّاعِي إِلَى شَيْءٍ نُكُرٍ خُشَّعًا أَبْصَارُهُمْ يَخْرُجُونَ مِنَ الْأَجْدَاثِ كَأَنَّهُمْ جَرَادٌ مُنْتَشِرٌ مُهْطِعِينَ إِلَى الدَّاعِي يَقُولُ الْكَافِرُونَ هَذَا يَوْمٌ عَسِرٌ [٥٤ \ ٦ - ٨] . نَسْأَلُ اللَّهَ تَعَالَى السَّلَامَةَ وَالْعَافِيَةَ.

Bu ikinci bir durumdur. [Allah Teâlâ], İkterebeti's-Sâat Suresi'nde (el-Kamer) şu buyruğunda bu durumları bir araya getirmiştir: { يَوْمَ يَدْعُو الدَّاعِي إِلَى شَيْءٍ نُكُرٍ خُشَّعًا أَبْصَارُهُمْ يَخْرُجُونَ مِنَ الْأَجْدَاثِ كَأَنَّهُمْ جَرَادٌ مُنْتَشِرٌ مُهْطِعِينَ إِلَى الدَّاعِي يَقُولُ الْكَافِرُونَ هَذَا يَوْمٌ عَسِرٌ } “O çağırıcının görülmemiş, dehşetli bir şeye çağırdığı gün; gözleri yere eğilmiş vaziyette, etrafa yayılmış çekirgeler gibi kabirlerden çıkarlar; o çağırıcıya doğru koşarak. Kâfirler: 'Bu pek çetin bir gündür!' derler” [54:6-8]. Allah Teâlâ'dan selamet ve afiyet dileriz.

وَفِي خِتَامِ السُّورَةِ الْكَرِيمَةِ لِهَذَا الْوَصْفِ وَالْوَعِيدِ الشَّدِيدِ تَأْيِيدٌ لِلْقَوْلِ ; بِأَنَّ سُؤَالَهُمْ فِي أَوَّلِهَا «بِعَذَابٍ وَاقِعٍ» ، إِنَّمَا هُوَ اسْتِخْفَافٌ وَاسْتِبْعَادٌ. فَبَيَّنَ لَهُمْ تَعَالَى بَعْدَ عَرْضِ السُّورَةِ نِهَايَةَ مَا يُسْتَقْبَلُونَ بِهِ ; لِيَأْخُذُوا حِذْرَهُمْ وَيَرْجِعُوا إِلَى رَبِّهِمْ. فَارْتَبَطَ آخِرُ السُّورَةِ بِأَوَّلِهَا.

Bu kerîm surenin bu nitelendirme ve şiddetli tehdit ile son bulmasında; surenin başındaki "gerçekleşecek bir azabı" istemelerinin sadece alay ve imkânsız görme kabilinden olduğu görüşüne destek vardır. Allah Teâlâ surenin serdedilmesinden sonra, sakınsınlar ve Rablerine dönsünler diye karşılaşacakları nihai akıbeti onlara açıklamıştır. Böylece surenin sonu başıyla irtibatlanmıştır.