حدَّثنا الحسنُ بنُ محمدٍ، قال: ثنا عبدُ الوهابِ بنُ عطاءٍ، عن سعيدٍ، عن قتادةَ: (مِنْ قَطْرٍ آنٍ). يعنى: الصُّفْرُ المذابُ.
Bize el-Hasan b. Muhammed anlattı, dedi ki: Bize Abdülvehhâb b. Atâ, Saîd'den, o da Katâde'den nakletti: (مِنْ قَطْرٍ آنٍ); yani: Erimiş sarı bakırdır.
حدَّثنا محمدُ بنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا محمدُ بنُ ثورٍ، [عن مَعْمَرٍ] ، عن قتادةَ: (سَرَابِيلُهُمْ مِنْ قَطْرٍ آنٍ). قال: من نُحاسٍ .
Bize Muhammed b. Abdil'a'lâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Sevr, [Ma'mer'den] , o da Katâde'den anlattı: (سَرَابِيلُهُمْ مِنْ قَطْرٍ آنٍ). Katâde: Bakırdandır, dedi .
حدَّثني المثنى، قال: ثنا إسحاقُ، قال: ثنا هشامٌ، قال: ثنا أبو حفصٍ، عن هارونَ، عن قتادةَ أنه كان يقرأُ: (مِنْ قَطْرٍ آنٍ). قال: من صُفْرٍ قد انتهَى حرُّه. وكان الحسنُ يَقرؤُها: (مِنْ قَطْرٍ آنٍ).
Bana el-Müsenna anlattı, dedi ki: Bize İshak anlattı, dedi ki: Bize Hişâm anlattı, dedi ki: Bize Ebû Hafs, Hârûn'dan, o da Katâde'den nakletti; o: (مِنْ قَطْرٍ آنٍ) şeklinde okur ve: Sıcaklığı son dereceye ulaşmış sarı bakırdandır, derdi. el-Hasan da bunu: (مِنْ قَطْرٍ آنٍ) şeklinde okurdu.
وقولُه: {وَتَغْشَى وُجُوهَهُمُ النَّارُ}. يقولُ: وتَلْفَحُ وجوهَهم النارُ، فتحرقُها؛ {لِيَجْزِيَ اللَّهُ كُلَّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ}. يقولُ: فعَل اللهُ ذلك بهم؛ جزاءً لهم بما كسَبوا من الآثامِ في الدنيا، كيما يُثيبَ كلَّ نفسٍ بما كسَبت من خيرٍ وشرٍّ، فيَجْزِيَ المحسنَ بإحسانِه، والمسيءَ بإساءتِه، {إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ}. يقولُ: إن الله عالمٌ بعملِ كلِّ عاملٍ، فلا يحتاجُ في إحصاءِ أعمالِهم إلى عَقْدِ كفٍّ ولا معاناةٍ، وهو سريعٌ حسابُه لأعمالِهم، قد أحاط بها عِلْمًا، لا يَعْزُبُ عنه منها شيءٌ، وهو مجازيهم على جميعِ ذلك صغيرِه وكبيرِه.
O'nun: {وَتَغْشَى وُجُوهَهُمُ النَّارُ} “ve yüzlerini ateş bürüyecektir” sözü; ateş yüzlerini sarar da onları yakar, demektir; {لِيَجْزِيَ اللَّهُ كُلَّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ} “Allah herkese kazandığının karşılığını versin diye”. Şöyle buyurmaktadır: Allah, dünyada kazandıkları günahların bir cezası olarak, her cana kazandığı hayır ve şerrin karşılığını versin, iyilik yapana iyiliğiyle, kötülük yapana da kötülüğüyle karşılık versin diye onlara bunu yapmıştır. {إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ} “Şüphesiz Allah, hesabı çabuk görendir”. Şöyle buyurmaktadır: Şüphesiz Allah her amel edenin amelini bilendir; onların amellerini sayıp dökmek için parmak hesabı yapmaya veya bir meşakkate ihtiyacı yoktur. O, onların amellerinin hesabını pek çabuk görendir; onları ilmiyle kuşatmıştır, onlardan hiçbir şey O'na gizli kalmaz ve küçüğüyle büyüğüyle bütün bunların karşılığını onlara verecektir.
القولُ في تأويلِ قولِه تعالَى: {هَذَا بَلَاغٌ لِلنَّاسِ وَلِيُنْذَرُوا بِهِ وَلِيَعْلَمُوا أَنَّمَا هُوَ إِلَهٌ وَاحِدٌ وَلِيَذَّكَّرَ أُولُو الْأَلْبَابِ (٥٢)}.
Yüce Teâlâ'nın şu sözünün tevili hakkında görüş: {هَذَا بَلَاغٌ لِلنَّاسِ وَلِيُنْذَرُوا بِهِ وَلِيَعْلَمُوا أَنَّمَا هُوَ إِلَهٌ وَاحِدٌ وَلِيَذَّكَّرَ أُولُو الْأَلْبَابِ (٥٢)} “Bu [Kur'an], insanlara bir tebliğdir; hem onunla uyarılsınlar, hem O'nun tek bir ilah olduğunu bilsinler, hem de akıl sahipleri düşünüp öğüt alsınlar diye”.
يقولُ تعالَى ذكرُه: هذا القرآنُ بلاغٌ للناسِ، أبلَغَ الله به إليهم، في الحجةِ عليهم وأعذَرَ إليهم، بما أنزَل فيه من مواعظِه وعبرِه.
Zikri yüce olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: Bu Kur'an insanlara bir tebliğdir; Allah, aleyhlerine hüccet olsun ve indirdiği öğütler ile ibretler sayesinde mazeretlerini ortadan kaldırsın diye onu kendilerine ulaştırmıştır.
{وَلِيُنْذَرُوا بِهِ}. يقولُ: وليُنذَروا عقابَ اللَّهِ، ويحذَروا به نقمَاتِه، أَنزَله إلى نبيِّه ﷺ.
{وَلِيُنْذَرُوا بِهِ} “ve hem onunla uyarılsınlar diye”. Şöyle buyurmaktadır: Allah'ın azabıyla uyarılsınlar ve O'nun cezalandırmalarından sakınsınlar diye onu Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem'e indirmiştir.
{وَلِيَعْلَمُوا أَنَّمَا هُوَ إِلَهٌ وَاحِدٌ}. يقولُ: وليعلَمُوا بما احْتَجَّ به عليهم من الحُججِ فيه، أنما هو إله واحدٌ، لا آلهةٌ شتَّى، كما يقولُه المشركون باللهِ، وألَّا إلهَ إلا هو، الذي له ما في السماواتِ وما في الأرضِ، الذي سخَّر لهم الشمسَ والقمرَ، والليلَ والنهارَ، وأنزَل من السماءِ ماءً، فأخرَج به من الثمراتِ رزقًا لهم، وسخَّر لهم الفُلكَ لتجرى في البحرِ بأمرِه، وسخَّر لهم الأنهارَ.
{وَلِيَعْلَمُوا أَنَّمَا هُوَ إِلَهٌ وَاحِدٌ} “ve hem O'nun tek bir ilah olduğunu bilsinler diye”. Şöyle buyurmaktadır: Allah'a şirk koşanların söylediği gibi dağınık ilahlar değil, sadece tek bir ilah olduğunu; göklerde ve yerde ne varsa kendisine ait olan, kendileri için güneşi, ayı, geceyi ve gündüzü boyun eğdiren, gökten su indirip onunla kendilerine rızık olarak ürünler çıkaran, emriyle denizde akıp gitmesi için gemileri hizmetlerine veren ve nehirleri de emre amade kılan O'ndan başka hiçbir ilah olmadığını, Kur'an'da onlara karşı getirdiği delillerle bilsinler diye [indirmiştir].
{وَلِيَذَّكَّرَ أُولُو الْأَلْبَابِ}. يقول: وليتذكَّرَ فيتعظَ بما احتجَّ اللهُ به عليه، من حُجَجِه التي في هذا القرآنِ، فينزجرَ عن أن يجعَلَ معه إلهًا غيرَه، ويُشْرِكَ في عبادتِه شيئًا سواه - أهلُ الحِجَى والعقولِ، فإنهم أهلُ الإعتبارِ والادِّكارِ، دونَ الذين لا عقولَ لهم ولا أفهام، فإنهم كالأنعامِ، بل هم أضلُّ سبيلًا.
{وَلِيَذَّكَّرَ أُولُو الْأَلْبَابِ} “ve hem de akıl sahipleri düşünüp öğüt alsınlar diye”. Şöyle buyurmaktadır: Allah'ın bu Kur'an'daki hüccetlerinden kendilerine delil kıldığı şeyleri düşünüp ibret alsınlar da O'nunla birlikte başka bir ilah tanımaktan ve O'na kullukta başka bir şeyi O'na ortak koşmaktan sakınsınlar diye akıl ve izan sahipleri [bunu düşünsün]. Zira ibret alma ve hatırlama ehli onlardır; akılları ve anlayışları olmayanlar ise böyle değildir, çünkü onlar hayvanlar gibidir, hatta yolca daha da sapıktırlar.
وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهل التأويلِ.
Tevil ehli de bu hususta bizim söylediğimize benzer şeyler söylemişlerdir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Zikri
حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابن وهبٍ، قال: قال ابن زيدٍ في قولِه: {هَذَا بَلَاغٌ لِلنَّاسِ}. قال: القرآنُ. {وَلِيُنْذَرُوا بِهِ}. قال: بالقرآنِ. {وَلِيَعْلَمُوا أَنَّمَا هُوَ إِلَهٌ وَاحِدٌ وَلِيَذَّكَّرَ أُولُو الْأَلْبَابِ} .
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd O'nun: {هَذَا بَلَاغٌ لِلنَّاسِ} “Bu, insanlara bir tebliğdir” sözü hakkında: Kur'an'dır, dedi. {وَلِيُنْذَرُوا بِهِ} “ve onunla uyarılsınlar diye” sözü hakkında: Kur'an ile, dedi. {وَلِيَعْلَمُوا أَنَّمَا هُوَ إِلَهٌ وَاحِدٌ وَلِيَذَّكَّرَ أُولُو الْأَلْبَابِ} “ve O'nun tek bir ilah olduğunu bilsinler, hem de akıl sahipleri düşünüp öğüt alsınlar diye” .
آخرُ تفسيرِ سورةِ إبراهيمَ ﵌،
İbrâhîm aleyhisselâm Suresi tefsirinin sonu.
يتلوه تفسيرُ سورةِ الحجرِ، وصلَّى اللهُ على محمدٍ النبيِّ وآلِه وسلَّم.
Bunu Hicr Suresi'nin tefsiri takip edecektir. Allah, Peygamber Muhammed'e ve âline salât ve selâm eylesin.