Binûn

Kasas Suresinin Tefsiri — 14. Sayfa

Kaynak: Câmiu'l-Beyân (Taberî Tefsiri) · Taberî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

حدَّثنا ابنُ وكيعٍ، قال: ثنا يحيى بنُ يَمانٍ، عن سفيانَ، عن السديِّ، عن رجلٍ، عن ابنِ عباسٍ، قال: إلى الموتِ.

Bize İbn Vekî' rivayet etti, dedi ki: Bize Yahyâ b. Yemân, Süfyân'dan, o es-Süddî'den, o bir adamdan, o da İbn Abbâs'tan rivayet etti; [İbn Abbâs]: "Ölüme" demiştir.

قال: ثنا أبى، عن إسرائيلَ، عن جابرٍ، عن أبي جعفرٍ، عن أبي سعيدٍ: {لَرَادُّكَ إِلَى مَعَادٍ}. قال: إلى الموتِ .

[İbn Vekî'] dedi ki: Bize babam, İsrâîl'den, o Câbir'den, o Ebû Ca'fer'den, o Ebû Saîd'den: {لَرَادُّكَ إِلَى مَعَادٍ} “seni elbette dönülecek bir yere döndürecektir” [ayeti hakkında] rivayet etti; [Ebû Saîd] dedi ki: Ölüme .

حدَّثنا أبو كُرَيبٍ، قال: ثنا ابنُ يَمانٍ، عن سفيانَ، عن السديِّ، عمَّن سمِع ابنَ عباسٍ، قال: إلى الموتِ.

Bize Ebû Küreyb rivayet etti, dedi ki: Bize İbn Yemân, Süfyân'dan, o es-Süddî'den, o İbn Abbâs'ı işiten kimseden rivayet etti; [İbn Abbâs]: "Ölüme" demiştir.

حدَّثنا أبو كُرَيبٍ وابنُ وكيعٍ، قالا: ثنا ابنُ يمانٍ، عن سفيانَ، عن الأعمشِ، عن سعيد بن جبيرٍ، قال: إلى الموتِ .

Bize Ebû Küreyb ve İbn Vekî' rivayet ettiler, dediler ki: Bize İbn Yemân, Süfyân'dan, o el-A'meş'ten, o Saîd b. Cübeyr'den rivayet etti; [Saîd]: "Ölüme" demiştir .

حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سفيانُ، عن الأعمشِ، عن رجلٍ، عن سعيدِ بنِ جبيرٍ فى قولِه: {لَرَادُّكَ إِلَى مَعَادٍ}. قال: الموتِ.

Bize İbn Beşşâr rivayet etti, dedi ki: Bize Abdurrahman rivayet etti, dedi ki: Bize Süfyân, el-A'meş'ten, o bir adamdan, o Saîd b. Cübeyr'den O'nun: {لَرَادُّكَ إِلَى مَعَادٍ} “seni elbette dönülecek bir yere döndürecektir” kavli hakkında rivayet etti; [Saîd] dedi ki: Ölüme.

حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا أبو تُميلةَ، عن أبي حمزةَ، عن جابرٍ، عن عديِّ بنِ ثابتٍ، عن سعيدِ بنِ جُبَيرٍ، عن ابن عباسٍ، قال: إلى الموتِ، أو إلى مكةَ .

Bize el-Kâsım rivayet etti, dedi ki: Bize Ebû Tümeyle, Ebû Hamza'dan, o Câbir'den, o Adiy b. Sâbit'ten , o Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan rivayet etti; [İbn Abbâs]: "Ölüme veya Mekke'ye" demiştir .

وقال آخرون: بل معنى ذلك: لرَادُّك إلى الموضعِ الذى خرَجتَ منه، وهو مكةُ.

Diğerleri ise şöyle demiştir: Bilakis bunun anlamı; seni çıktığın yere -ki o Mekke'dir- mutlaka döndürecektir [demektir].

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri

حدَّثنا ابنُ وكيعٍ، قال: ثنا يعلى بنُ عبيدٍ، عن سفيانَ العُصْفُريِّ، عن عكرمةَ، عن ابنِ عباسٍ: {لَرَادُّكَ إِلَى مَعَادٍ}. قال: إلى مكةَ .

Bize İbn Vekî' rivayet etti, dedi ki: Bize Ya'lâ b. Ubeyd, Süfyân el-Usfurî'den, o İkrime'den, o da İbn Abbâs'tan: {لَرَادُّكَ إِلَى مَعَادٍ} “seni elbette dönülecek bir yere döndürecektir” [ayeti hakkında] rivayet etti; [İbn Abbâs] dedi ki: Mekke'ye .

حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثني أبي، قال: ثني عمي، قال: ثني أبي، عن أبيه، عن ابنِ عباسٍ: {لَرَادُّكَ إِلَى مَعَادٍ}. قال: يقولُ: لرادُّك إلى مكةَ كما أخرَجك منها .

Bana Muhammed b. Sa'd rivayet etti, dedi ki: Bana babam rivayet etti, dedi ki: Bana amcam rivayet etti, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'tan: {لَرَادُّكَ إِلَى مَعَادٍ} “seni elbette dönülecek bir yere döndürecektir” [ayeti hakkında] rivayet etti; [İbn Abbâs] dedi ki: [Allah] şöyle buyurmaktadır: Seni oradan çıkardığı gibi elbette Mekke'ye geri döndürecektir .

حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا ابنُ يمانٍ، قال: أخبرَنا يونسُ بنُ أبى إسحاقَ، عن مجاهدٍ، قال: مولدُه بمكةَ .

Bize Ebû Küreyb rivayet etti, dedi ki: Bize İbn Yemân rivayet etti, dedi ki: Bize Yûnus b. Ebî İshâk, Mücâhid'den haber verdi; [Mücâhid]: "Mekke'deki doğum yeridir" dedi .

حدَّثنا ابنُ وكيعٍ، قال: ثنا أبى، عن يونسَ بن أبي إسحاقَ، قال: سمِعت مجاهدًا يقولُ: {لَرَادُّكَ إِلَى مَعَادٍ} قال: إلى مولدِك بمكةَ.

Bize İbn Vekî' rivayet etti, dedi ki: Bize babam, Yûnus b. Ebî İshâk'tan rivayet etti, dedi ki: Mücâhid'i: {لَرَادُّكَ إِلَى مَعَادٍ} “seni elbette dönülecek bir yere döndürecektir” [ayeti hakkında] şöyle derken işittim: Mekke'deki doğum yerine.

حدَّثنا ابنُ حُمَيدٍ، قال: ثنا يحيى بنُ واضحٍ، قال: ثنا يونسُ بنُ عمرٍو، وهو ابنُ أبي إسحاقَ، عن مجاهدٍ فى قولِه: {إِنَّ الَّذِي فَرَضَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لَرَادُّكَ إِلَى مَعَادٍ}. قال: إلى مولدِك بمكةَ.

Bize İbn Humeyd rivayet etti, dedi ki: Bize Yahyâ b. Vâdıh rivayet etti, dedi ki: Bize Yûnus b. Amr -ki o İbn Ebî İshâk'tır-, Mücâhid'den O'nun: {إِنَّ الَّذِي فَرَضَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لَرَادُّكَ إِلَى مَعَادٍ} “Şüphesiz ki sana Kur'an'ı farz kılan [Allah], seni elbette dönülecek bir yere döndürecektir” kavli hakkında rivayet etti; [Mücâhid] dedi ki: Mekke'deki doğum yerine.

حدَّثني الحسينُ بنُ عليٍّ الصُّدائيُّ، قال: ثنا أبي، عن الفُضَيلِ بنِ

Bana el-Hüseyin b. Alî es-Sudâî rivayet etti, dedi ki: Bize babam, el-Fudayl b.

مرزوقٍ، عن مجاهدٍ أبى الحجاجِ في قولِه: {إِنَّ الَّذِي فَرَضَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لَرَادُّكَ إِلَى مَعَادٍ}. قال: إلى مولدِه بمكةَ.

Merzûk'tan, [o da] Ebu'l-Haccâc Mücâhid'den O'nun: {إِنَّ الَّذِي فَرَضَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لَرَادُّكَ إِلَى مَعَادٍ} “Şüphesiz ki sana Kur'an'ı farz kılan [Allah], seni elbette dönülecek bir yere döndürecektir” kavli hakkında [rivayet etti]; [Mücâhid] dedi ki: Mekke'deki doğum yerine.

حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى عيسى بنُ يونسَ، عن أبيه، عن مجاهدٍ، قال: إلى مولدِك، [إلى مكة] .

Bize el-Kâsım rivayet etti, dedi ki: Bize el-Hüseyin rivayet etti, dedi ki: Bana Îsâ b. Yûnus, babasından, o Mücâhid'den rivayet etti; [Mücâhid]: "Doğum yerine [Mekke'ye]" dedi .

والصوابُ مِن القولِ فى ذلك عندى قولُ مَن قال: لرادُّك إلى عادتِك مِن الموتِ، أو إلى عادتِك حيثُ وُلدتَ. وذلك أن المعادَ في هذا الموضعِ المَفْعِلُ مِن العادةِ، ليس مِن العَوْدِ، إلا أن يُوَجِّهَ مُوَجِّهٌ تأويلَ قولِه {لَرَادُّكَ}: لمُصَيِّرُك. فيتوجَّهُ حينَئذٍ قولُه: {إِلَى مَعَادٍ}. إلى معنى العَوْدِ، ويكونُ تأويلُه: إن الذى فرَض عليك القرآنَ لمُصَيِّرُك إلى أن تعودَ إلى مكةَ مفتوحةً لك.

Bana göre bu hususta doğru olan görüş; "Seni elbette ölümden ibaret âdetine yahut doğduğun yerdeki âdetine döndürecektir" diyenin görüşüdür. Zira bu konumda maâd (مَعَاد), avd (عَوْد) kökünden değil âdet (عَادَة) kökünden gelen mef'al (مَفْعِل) veznindedir; meğerki biri O'nun: {لَرَادُّكَ} “seni elbette döndürecektir” kavlinin tevilini "seni elbette ulaştıracaktır" şeklinde yorumlasın. O takdirde O'nun: {إِلَى مَعَادٍ} “dönülecek bir yere” kavli avd (عَوْد - dönme) anlamına yönelir ve tevili şöyle olur: Şüphesiz sana Kur'an'ı farz kılan [Allah], seni fethedilmiş olarak Mekke'ye döneceğin duruma elbette ulaştıracaktır.

فإن قال قائلٌ: فهذه الوجوهُ التي وصَفتَ فى ذلك قد فهِمناها، فما وجهُ تأويلِ مَن تأوَّله بمعنى: لَرَادُّك إلى الجنةِ؟ قيل: ينبغى أن يكونَ وجهُ تأويلِه ذلك كذلك على هذا الوجهِ الآخرِ، وهو: لمُصَيِّرك إلى أن تعودَ إلى الجنةِ.

Şayet birisi: "Bu hususta açıkladığın vecihleri anladık; peki bunu 'Seni elbette cennete döndürecektir' anlamında tevil edenlerin tevil yönü nedir?" derse, şöyle denir: Onun bunu bu şekilde tevil etmesinin yönü de bu diğer veche göre olmalıdır, ki o da: "Seni cennete döneceğin duruma elbette ulaştıracaktır" [şeklindedir].

فإن قال قائلٌ: أوَ كان أُخرج مِن الجنةِ، فيقال له: نحن نُعِيدُك إليها؟ قيل: لذلك وجهان؛ أحدُهما، أنه إن كان أبوه آدمُ صلى اللهُ عليهما أُخرج منها، فكأن ولدَه بإخراجِ اللهِ إِيَّاه منها قد أُخرجوا منها، فمَن دخَلها فكأنما يُرَدُّ إليها بعدَ الخروجِ. والثاني، أن يقالَ: إنه كان ﷺ دخَلها ليلةَ أُسْرِى به، كما رُوى عنه أنه قال: "دخَلْتُ الجنةَ، فرأيتُ فيها قَصْرًا، فقلتُ: لمَن هذا؟ فقالوا: لعمرَ بنِ الخطابِ" ونحوُ ذلك مِن الأخبارِ التى رُويت عنه بذلك، ثم رُدَّ إلى الأرضِ، فيقالُ له: إن

Şayet birisi: "O cennetten çıkarılmış mıydı ki kendisine: 'Biz seni oraya geri döndüreceğiz' densin?" derse, şöyle denir: Bunun iki vechi (açıklaması) vardır: Birincisi; babası Âdem -ikisine de Allah'ın salâtı olsun- oradan çıkarıldığı için, Allah'ın onu oradan çıkarmasıyla sanki evlatları da oradan çıkarılmış gibidir; dolayısıyla oraya giren kimse, [oradan] çıkışın ardından sanki oraya geri döndürülmüş gibi olur. İkincisi ise şöyle denmesidir: O sallallâhu aleyhi ve sellem, İsrâ gecesi cennete girmişti; nitekim kendisinden şöyle dediği rivayet edilmiştir: « دَخَلْتُ الْجَنَّةَ، فَرَأَيْتُ فِيهَا قَصْرًا، فَقُلْتُ: لِمَنْ هَذَا؟ فَقَالُوا: لِعُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ » «Cennete girdim ve orada bir köşk gördüm. 'Bu kimindir?' dedim; 'Ömer b. el-Hattâb'ındır' dediler.» ve bu hususta kendisinden rivayet edilen benzeri haberlerdeki gibi... Sonra yeryüzüne geri döndürüldü; dolayısıyla kendisine: "Şüphesiz...

الذى فرَض عليك القرآن لرادُّك؛ لمصيِّرُك إلى الموضعِ الذى خرجتَ منه مِن الجنةِ، إلى أن تعودَ إليه، فذلك إن شاء اللهُ قولُ مَن قال ذلك.

sana Kur'an'ı farz kılan [Allah] seni elbette döndürecektir; yani cennetten çıktığın yere, oraya döneceğin duruma seni elbette ulaştıracaktır" denir. İşte inşallah bunu söyleyen kimsenin sözünün [izahı] budur.

وقولُه: {قُلْ رَبِّي أَعْلَمُ مَنْ جَاءَ بِالْهُدَى وَمَنْ هُوَ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ}. يقولُ تعالى ذكره لنبيِّه محمدٍ ﷺ: قُلْ يا محمدُ لهؤلاء المشركين: ربِّي أعلمُ مَن جاء بالهُدى الذي مَن سَلَكه نَجا، ومَن هو في جَوْرٍ عن قصد السبيلِ مِنَّا ومنكم.

O'nun: {قُلْ رَبِّي أَعْلَمُ مَنْ جَاءَ بِالْهُدَى وَمَنْ هُوَ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ} “De ki: 'Rabbim, hidayetle geleni de apaçık bir sapıklık içinde olanı da en iyi bilendir.'” kavline gelince; zikri yüce olan Allah, Peygamberi Muhammed'e sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmaktadır: Ey Muhammed! Bu müşriklere de ki: Rabbim, kendisine uyanın kurtulduğu hidayetle gelenin [kim olduğunu] da, bizden ve sizden doğru yoldan sapanın kim olduğunu da en iyi bilendir.

وقولُه: {مُبِينٍ} يعنى أنه يُبِينُ للمفكرِ الفهِمِ إذا تأمَّله وتَدبَّره، أنه ضلالٌ وجَوْرٌ عن الهُدى.

O'nun: {مُبِينٍ} “apaçık” kavli; düşünüp anlayan kimseye, tefekkür edip iyice incelediğinde onun hidayetten bir sapma ve eğrilik olduğunu açıkça gösterdiğini kastetmektedir.

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {وَمَا كُنْتَ تَرْجُو أَنْ يُلْقَى إِلَيْكَ الْكِتَابُ إِلَّا رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ فَلَا تَكُونَنَّ ظَهِيرًا لِلْكَافِرِينَ (٨٦)}.

Yüce Allah'ın: {وَمَا كُنْتَ تَرْجُو أَنْ يُلْقَى إِلَيْكَ الْكِتَابُ إِلَّا رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ فَلَا تَكُونَنَّ ظَهِيرًا لِلْكَافِرِينَ (٨٦)} “Sen, bu Kitab'ın sana vahyolunacağını ummazdın; ancak Rabbinden bir rahmet olarak [indirildi]. Öyleyse sakın kâfirlere arka çıkma!” kavlinin teviline dair söz:

يقولُ تعالى ذكره: وما كنتَ تَرْجو يا محمدُ أن يُنَزَّلَ عليك هذا القرآنُ، فتَعْلَمَ الأنباءَ والأخبارَ عن الماضِين قبلَك، والحادثةَ بعدَك، مما لم يَكُنْ بعدُ، مما لم تشهَدْه ولا تشهدُه، ثم تَتْلو ذلك على قومِك من قريشٍ، إلا أن ربَّك رحِمك، فأنزَله عليك. فقولُه: {إِلَّا رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ} استثناءٌ منقطعٌ.

Zikri yüce olan Allah şöyle buyurmaktadır: Ey Muhammed! Sen, senden öncekilere dair geçmiş haberleri ve senden sonra meydana gelecek henüz gerçekleşmemiş, şahit olmadığın ve olmayacağın olayları öğrenip ardından bunları Kureyş'ten olan kavmine okumak üzere bu Kur'an'ın sana indirileceğini ummazdın; ancak Rabbin sana merhamet etti de onu sana indirdi. O'nun: {إِلَّا رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ} “ancak Rabbinden bir rahmet olarak” kavli munkatı bir istisnadır.

وقولُه: {فَلَا تَكُونَنَّ ظَهِيرًا لِلْكَافِرِينَ} يقولُ: فاحمدْ ربَّك على ما أنعَم به عليك مِن رحمتِه إيَّاك، بإنزالِه عليك هذا الكتابَ، ولا تَكُونَنَّ عَوْنًا لمَن كَفَر بربِّك على كفرِه به .

O'nun: {فَلَا تَكُونَنَّ ظَهِيرًا لِلْكَافِرِينَ} “Öyleyse sakın kâfirlere arka çıkma!” kavli ise şöyle buyurmaktadır: Bu Kitab'ı sana indirmek suretiyle sana olan rahmetinden sana bahşettiği nimetlere karşılık Rabbine hamdet ve Rabbini inkâr eden kimseye, O'nu inkârı hususunda sakın yardımcı olma .

وقيل: إن ذلك من المُؤخَّرِ الذى معناه التقديمُ، وإن معنى الكلامِ: إن الذى فرض عليك القرآنَ فأنزَله عليك، وما كنتَ تَرْجو أن يُنَزَّلَ عليك فتكونَ نبيًّا قبلَ

Şöyle de denilmiştir: Şüphesiz bu, anlamı takdim (öne alma) olan tehir edilmiş (sonraya bırakılmış) [ifadelerdendir]. Sözün anlamı [şöyledir]: Kur'an'ı sana farz kılıp onu sana indiren -ki sen bundan önce sana [Kitab'ın] indirilip peygamber olacağını ummazdın-

ذلك، لرادُّك إلى مَعادٍ.

bir peygamber olmayı ve sana [Kitap] indirileceğini ummadığın [Allah], seni elbette dönülecek bir yere döndürecektir.

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {وَلَا يَصُدُّنَّكَ عَنْ آيَاتِ اللَّهِ بَعْدَ إِذْ أُنْزِلَتْ إِلَيْكَ وَادْعُ إِلَى رَبِّكَ وَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِكِينَ (٨٧)}.

Yüce Allah'ın: {وَلَا يَصُدُّنَّكَ عَنْ آيَاتِ اللَّهِ بَعْدَ إِذْ أُنْزِلَتْ إِلَيْكَ وَادْعُ إِلَى رَبِّكَ وَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِكِينَ (٨٧)} “Sana indirildikten sonra sakın seni Allah'ın ayetlerinden alıkoymasınlar. Rabbine davet et ve sakın müşriklerden olma!” kavlinin teviline dair söz:

يقولُ تعالى ذكره: ولا يَصْرِفنَّك عن تَبْليغِ آياتِ اللهِ وحُجَجِه، بعدَ أن أنزلَها إليك ربُّك يا محمدُ، هؤلاء المشركون، بقولِهم: {لَوْلَا أُوتِيَ مِثْلَ مَا أُوتِيَ مُوسَى} [القصص: ٤٨]. {وَادْعُ إِلَى رَبِّكَ} وبلِّغْ رسالتَه إلى مَن أرسَلك إليه بها، {وَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِكِينَ}. يقولُ: ولا تَتْرُكَنَّ الدعاءَ إلى ربِّك، وتبليغَ المشركين رسالتَه، فتكونَ ممن فعَل فِعْلَ المشركين بمعصيتِه ربَّه، وخلافِه أمرَه.

Zikri yüce olan Allah şöyle buyurmaktadır: Ey Muhammed! Rabbin sana indirdikten sonra, bu müşrikler {لَوْلَا أُوتِيَ مِثْلَ مَا أُوتِيَ مُوسَى} “Musa'ya verilenin benzeri ona da verilseydi ya!” [Kasas: 48] sözleriyle sakın seni Allah'ın ayetlerini ve delillerini tebliğ etmekten alıkoymasınlar. {وَادْعُ إِلَى رَبِّكَ} “Rabbine davet et” ve O'nun risaletini, seni kendisiyle gönderdiği kimseye tebliğ et. {وَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِكِينَ} “ve sakın müşriklerden olma!”. Şöyle buyurmaktadır: Rabbine davet etmeyi ve müşriklere O'nun elçilik mesajını tebliğ etmeyi sakın bırakma; aksi takdirde Rabbine isyan ederek ve O'nun emrine muhalefet ederek müşriklerin yaptığını yapan kimselerden olursun.

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {وَلَا تَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ لَهُ الْحُكْمُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (٨٨)}.

Yüce Allah'ın: {وَلَا تَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ لَهُ الْحُكْمُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (٨٨)} “Allah ile birlikte başka bir ilaha yalvarıp yakarma! O'ndan başka hiçbir ilah yoktur. O'nun zatından başka her şey helak olucudur. Hüküm yalnızca O'nundur ve ancak O'na döndürüleceksiniz.” kavlinin teviline dair söz:

يقولُ تعالى ذكره: ولا تعبدْ يا محمدُ مع معْبودِك الذي له عبادةُ كلِّ شيءٍ معبودًا آخرَ سِواه.

Zikri yüce olan Allah şöyle buyurmaktadır: Ey Muhammed! Her şeyin ibadeti kendisine ait olan mabudunla birlikte O'ndan başka hiçbir mabuda ibadet etme.

وقولُه: {لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ}. يقولُ: لا معبودَ تصلُحُ له العبادهُ إلا اللهُ الذى كلُّ شيءٍ هالكٌ إِلا وَجْهَه.

O'nun: {لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ} “O'ndan başka hiçbir ilah yoktur” kavli ise şöyle buyurmaktadır: Kendisinin vechi (zatı) müstesna her şeyin yok olacağı Allah'tan başka kendisine ibadet edilmeye layık hiçbir mabut yoktur.

واختُلف في معنى قولِه: {إِلَّا وَجْهَهُ}؛ فقال بعضُهم: معناه: كلُّ شيءٍ هالكٌ إلا هو.

O'nun: {إِلَّا وَجْهَهُ} “O'nun zatından başka” kavlinin anlamında ihtilaf edilmiştir; bazısı şöyle demiştir: Bunun anlamı: O'nun kendisi müstesna her şey helak olucudur .

وقال آخرون: معنى ذلك: إلا ما أُريد به وجهُه. واستَشهدوا لتأويلِهم ذلك كذلك بقولِ الشاعرِ:

Başkaları ise şöyle demiştir: Bunun anlamı; O'nun rızası gözetilerek yapılanlar müstesna [her şey helak olacaktır, demektir]. Onlar bu yorumlarına şairin şu sözünü de delil getirmişlerdir:

أستغفرُ اللهَ ذَنْبًا لستُ مُحْصِيَه … ربُّ العبادِ إليه الوَجْهُ وَالعَمَلُ

Sayısını bilmediğim günahlarım için Allah'tan mağfiret dilerim … Kulların Rabbidir; niyet/yöneliş ve amel ancak O'nadır.

وقولُه: {لَهُ الْحُكْمُ}. يقولُ: له الحكمُ بينَ خلقِه، دونَ غيرِه، ليس لأحدٍ غيرِه معه فيهم حكمٌ، {وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ}. يقولُ: وإليه تُرَدُّونَ مِن بعدِ مَماتِكم، فيَقْضِى بينَكم بالعدلِ، فيُجازِى مُؤمِنيكم جزاءَهم، وكفَّارَكم ما وَعَدهم.

O'nun: {لَهُ الْحُكْمُ} “Hüküm yalnızca O'nundur” kavli ise şöyle buyurmaktadır: Yaratıkları hakkında başkasının değil, yalnızca O'nun hükmü geçerlidir; onlar üzerinde O'nunla birlikte başka hiç kimsenin bir hükmü yoktur. {وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ} “ve ancak O'na döndürüleceksiniz” kavli de şöyle buyurmaktadır: Ölümünüzden sonra ancak O'na döndürüleceksiniz; böylece aranızda adaletle hükmedecek, müminlerinize mükafatlarını, kafirlerinize de kendilerine vadettiği [azabı] verecektir.

آخرُ تفسيرِ سورةِ "القصص"

"Kasas" Suresi tefsirinin sonu.