يقول تعالى ذكره: أولم يُبين لهم؟!
Zikri yüce olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: [Bu durum] onlara açıklanmadı mı?!
كما حدثني عليٌّ، قال: ثنا أبو صالح، قال: ثني معاوية، عن علي، عن ابن عباس: {أَوَلَمْ يَهْدِ لَهُمْ}. يقولُ: أولم يُبين لهم.
Nitekim bana Ali anlattı, dedi ki: Bize Ebû Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o da İbn Abbâs'tan: {أَوَلَمْ يَهْدِ لَهُمْ} “Onlara yol göstermedi mi?” kavli hakkında: “[Bu durum] onlara açıklanmadı mı? demektir” dediğini aktardı.
وعلى القراءة بالياء في ذلك قرأة الأمصار، وكذلك القراءة عندنا؛ لإجماع الحجة من القرأة، بمعنى: أولم يُبَيِّن لهم إهلا كُنا القرون الخالية من قبلهم سنتنا فيمن سلك [سبيلهم من] الكفر بآياتنا، فيتَّعظوا وينزجروا.
Şehirlerin kurrâsı bu kelimede yâ harfi ile okumuştur; kurrâ hüccetinin icmâı sebebiyle bize göre de kıraat böyledir. Anlamı şudur: Kendilerinden önce gelip geçmiş nesilleri helak etmemiz, ayetlerimizi inkâr ederek [onların yolunu] tutanlar hakkındaki sünnetimizi (uygulamamızı) onlara açıklamadı mı ki, böylece ibret alıp vazgeçsinler?
وقوله: {كَمْ}. إذا قرئ: {يَهْدِ}. بالياء: في موضع رفع بـ "يَهْدِ". وأما إذا قُرِئ ذلك بالنونِ: (أَوَلَمْ نَهْدِ). فإنَّ موضع "كم" وما بعدها نصبٌ.
O'nun: {كَمْ} kavli; şayet {يَهْدِ} [kelimesi] yâ harfi ile okunursa, “yehdi” fiilinin [fâili olarak] ref mahallindedir. Şayet bu kelime nûn harfi ile: (أَوَلَمْ نَهْدِ) şeklinde okunursa, bu takdirde “kem” ve sonrasının mahalli nasbdır [mef'ûldür].
وقوله: {يَمْشُونَ فِي مَسَاكِنِهِمْ}. يقول تعالى ذكره: أولم يُبَيِّن لهم كثرةُ إهلاكنا القرون الماضية من قبلهم يمشون في بلادهم وأرضهم، كعادٍ وثمودَ.
Ve O'nun: {يَمْشُونَ فِي مَسَاكِنِهِمْ} “Yurtlarında gezip dolaşırlar” kavli; Zikri yüce olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: Kendilerinden önceki Âd ve Semûd gibi geçmiş nesillerin yurtlarında ve topraklarında gezip dolaşırlarken, onları çokça helak etmiş olmamız kendilerine [gerçeği] açıklamadı mı?
كما حدثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيد، قال: ثنا سعيد، عن قتادة: {أَوَلَمْ يَهْدِ لَهُمْ كَمْ أَهْلَكْنَا مِنْ قَبْلِهِمْ مِنَ الْقُرُونِ}. عادًا وثمود، وأنهم إليهم لا يرجعون .
Nitekim bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den aktardı: {أَوَلَمْ يَهْدِ لَهُمْ كَمْ أَهْلَكْنَا مِنْ قَبْلِهِمْ مِنَ الْقُرُونِ} “Kendilerinden önce nice nesilleri helak etmiş olmamız onlara yol göstermedi mi?” [ayeti hakkında]: “Âd ve Semûd kavimlerini [helak ettiğimizi] ve onların kendilerine bir daha geri dönmeyeceklerini [açıklamadı mı?]” dedi.
وقوله: {إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ}. يقول تعالى ذكره: إن في خَلاء مساكن القرونِ الذين أهلكناهم من قبل هؤلاء المكذبين بآياتِ اللَّهِ مِن قُريش، من أهلها الذين كانوا سكانها وعُمَّارَها، بإهلاكنا إياهم لما كذَّبوا رسلنا، وجحدوا بآياتنا ، وعبدوا من دونِ اللهِ آلهة غيره، التي يمرون بها فيعاينونها - لآيات لهم ، وعظات يتَّعظون بها، لو كانوا أولى حِجا وعقولٍ. يقولُ اللَّهُ: {أَفَلَا يَسْمَعُونَ} عظاتِ اللهِ، وتذكيره إياهم آياته، وتعريفهم مواضِعَ حُجَجه؟!
Ve O'nun: {إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ} “Şüphesiz bunda ibretler vardır” kavli; Zikri yüce olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: Kureyş'ten Allah'ın ayetlerini yalanlayan bu kimselerden önce, elçilerimizi yalanladıkları, ayetlerimizi inkâr ettikleri ve Allah'tan başka ilahlara kulluk ettikleri için helak ettiğimiz nesillerin; yanlarından geçip bizzat gördükleri , sakinleri ve imar edenleri yok olup gitmiş boş yurtlarında -şayet akıl ve iz'an sahibi olsalardı- kendileri için elbette deliller ve ibret alacakları öğütler vardır. Allah Teâlâ şöyle buyurmaktadır: {أَفَلَا يَسْمَعُونَ} “Hâlâ işitmezler mi?” [Yani] Allah'ın öğütlerini, onlara ayetlerini hatırlatmasını ve delillerinin yerlerini bildirmesini [işitip kulak vermezler mi?!]
القولُ في تأويل قوله تعالى: {أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا نَسُوقُ الْمَاءَ إِلَى الْأَرْضِ الْجُرُزِ فَنُخْرِجُ بِهِ زَرْعًا تَأْكُلُ مِنْهُ أَنْعَامُهُمْ وَأَنْفُسُهُمْ أَفَلَا يُبْصِرُونَ (٢٧)}.
Yüce Allah’ın: {أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا نَسُوقُ الْمَاءَ إِلَى الْأَرْضِ الْجُرُزِ فَنُخْرِجُ بِهِ زَرْعًا تَأْكُلُ مِنْهُ أَنْعَامُهُمْ وَأَنْفُسُهُمْ أَفَلَا يُبْصِرُونَ (٢٧)} “Görmediler mi ki biz, suyu çorak toprağa sevk ediyoruz da onunla hayvanlarının ve kendilerinin yedikleri ekini çıkarıyoruz? Hâlâ görmüyorlar mı?” kavlinin tefsiri.
يقول تعالى ذكره: أولم ير هؤلاء المكذِّبون بالبعث بعد الموت، والنشر بعد الفناء، أنا بقدرتنا نسوقُ الماء إلى الأرض اليابسة الغليظة، التي لا نبات فيها. وأصله
Zikri yüce olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: Öldükten sonra dirilmeyi ve yok oluştan sonra yeniden diriltilmeyi yalanlayan şu kimseler; bizim kudretimizle suyu, üzerinde hiçbir bitki bulunmayan kuru ve sert toprağa sevk ettiğimizi görmediler mi? Bunun aslı ise...
من قولهم: ناقةٌ جرزٌ : إذا كانت تأكل كلّ شيءٍ. وكذلك الأرضُ الجروزُ: التي لا يبقى على ظهرها شيءٌ إلا أفسدته، نظير أكل الناقة الجرازِ [كلَّ ما] وجدته. ومنه قولهم للإنسان الأكول: جَرُوزٌ. كما قال الراجز:
onların, her şeyi yiyen dişi deve için: 'Nâkatun cüruz' demelerinden gelmektedir. Aynı şekilde 'el-Ardu'l-cerûz' da sırtında hiçbir şey bırakmayıp yok eden toprak demektir; bu da 'cerâz' devenin bulduğu [her şeyi] yemesine benzer. Çok yiyen insan için 'cerûz' demeleri de bu köktendir. Nitekim recez şairi şöyle demiştir:
* خبٌّ جَرُوزٌ وَإِذَا .... *
* Hilekâr ve obur bir kimsedir ve o... *
ومنه قيل للسيفِ إذا كان لا يُبقى شيئًا إلا قطعه: سيفٌ جُرَازٌ. وفيه لغاتٌ أربعُ: أرضٌ جُرُزٌ، و جَرْزٌ، وجَرَزٌ وجُرزٌ، والفتح لبنى تميمٍ فيما بلغنى.
Hiçbir şeyi bırakmayıp kesip atan kılıca 'seyfün cürâz' denilmesi de bu köktendir. Bu kelimede dört lügat (lehçe söyleyişi) vardır: 'Ardun cüruz', 'cerz' , 'cerez' ve 'cürz'. Bana ulaşana göre fethalı okuyuş [cerez], Temîm oğullarına aittir.
وبنحو الذي قلنا في ذلك قال أهل التأويل.
Tefsir ehli de bu konuda bizim söylediğimize benzer şeyler söylemiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Zikri
حدثنا ابن وكيع، قال: ثنا ابن عيينة، عن عمرو، عن ابن عباس: {الْأَرْضِ الْجُرُزِ}: أرض باليمن .
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize İbn Uyeyne, Amr'dan, o da İbn Abbâs'tan aktardı: {الْأَرْضِ الْجُرُزِ} “Çorak toprak”: “Yemen'de bir arazidir ” dedi.
حدثنا ابن بشار، قال: ثنا عبد الرحمن، قال: ثنا سفيان بن عيينةً، عن عمرو
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahman anlattı, dedi ki: Bize Süfyân b. Uyeyne, Amr...
ابن دينار، عن ابن عباس، قال: أرض باليمن.
b. Dînâr'dan, o da İbn Abbâs'tan nakletti; o: “Yemen'de bir arazidir” dedi.
قال: ثنا عبد الرحمن، قال: ثنا عبد الله بن المبارك، عن مَعْمَرٍ، عن ابن أبي نجيح، عن مجاهد: {أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا نَسُوقُ الْمَاءَ إِلَى الْأَرْضِ الْجُرُزِ}. قال: أَبْيَنَ ونحوها .
Dedi ki: Bize Abdurrahman anlattı, dedi ki: Bize Abdullah b. el-Mübârek, Ma'mer'den, o İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den: {أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا نَسُوقُ الْمَاءَ إِلَى الْأَرْضِ الْجُرُزِ} “Görmediler mi ki biz, suyu çorak toprağa sevk ediyoruz” ayeti hakkında şöyle dediğini aktardı: “Ebyen ve benzeri yerlerdir .”
حدثني زكريا بن يحيى بن أبي زائدة، قال: ثنا عبد الرزاق بن عمر، عن ابن المبارك، قال: أخبرنا معمر، عن ابن أبي نجيح، عن مجاهد مثله، إلا أنه قال: ونحوها من الأرض.
Bana Zekeriyyâ b. Yahyâ b. Ebî Zâide anlattı, dedi ki: Bize Abdürrezzâk b. Ömer, İbnü'l-Mübârek'ten anlattı, dedi ki: Bize Ma'mer, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den aynısını haber verdi; ancak o: “ve benzeri arazilerdir” dedi.
حدثني محمد بن عمرو، قال: ثنا أبو عاصم، قال: ثنا عيسى، وحدثنى الحارث، قال: ثنا الحسن، قال: ثنا ورقاء، جميعًا عن ابن أبي نجيح ، عن رجلٍ، عن ابن عباس في قوله: {إِلَى الْأَرْضِ الْجُرُزِ}. قال: الجُرُزُ: التي لا تمطر إلا مطرا لا يُغنى عنها شيئًا، إلا ما يأتيها من السيول .
Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ anlattı; ve bana el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Verka anlattı; hepsi birden İbn Ebî Necîh'ten , o bir adamdan, o da İbn Abbâs'tan: {إِلَى الْأَرْضِ الْجُرُزِ} “Çorak toprağa” kavli hakkında şöyle dediğini aktardı: “el-Cüruz; kendisine gelen seller müstesna, fayda vermeyecek kadar az yağmur yağan yerdir .”
حدثنا ابن وكيع، قال: ثنا محمد بن يزيد، عن جُوَيبرٍ، عن الضحاك: {إِلَى الْأَرْضِ الْجُرُزِ}: ليس فيها نبتٌ .
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Yezîd, Cüveybir'den, o da Dahhâk'tan aktardı: {إِلَى الْأَرْضِ الْجُرُزِ} “Çorak toprağa”: “İçinde hiç bitki olmayan yerdir ” dedi.
حدثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيد، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادة: {أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا نَسُوقُ الْمَاءَ إِلَى الْأَرْضِ الْجُرُزِ}: المُغْبَرَّةِ.
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den aktardı: {أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا نَسُوقُ الْمَاءَ إِلَى الْأَرْضِ الْجُرُزِ} “Görmediler mi ki biz, suyu çorak toprağa sevk ediyoruz”: [el-Cüruz,] tozlu ve kurak [yerdir].
حدثني يونس، قال: أخبرنا ابن وهب، قال: قال ابن زيدٍ في قوله: {أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا نَسُوقُ الْمَاءَ إِلَى الْأَرْضِ الْجُرُزِ}. قال: الأرضُ الجُرُزُ: التي ليس فيها شيء؛ ليس فيها نباتٌ. وفى قوله: {صَعِيدًا جُرُزًا} [الكهف: ٨]. قال: ليس عليها شيء، وليس فيها نبات ولا شيء .
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd: {أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا نَسُوقُ الْمَاءَ إِلَى الْأَرْضِ الْجُرُزِ} “Görmediler mi ki biz, suyu çorak toprağa sevk ediyoruz” kavli hakkında: “el-Ardu'l-cüruz; üzerinde hiçbir şey, hiçbir bitki bulunmayan yerdir” dedi. {صَعِيدًا جُرُزًا} [el-Kehf: 8] kavli hakkında da: “Üzerinde hiçbir şey bulunmayan, içinde bitki ve hiçbir şey olmayan yerdir ” dedi.
{فَنُخْرِجُ بِهِ زَرْعًا تَأْكُلُ مِنْهُ أَنْعَامُهُمْ وَأَنْفُسُهُمْ}. يقول تعالى ذكره: فتخرج بذلك الماء الذي نسوقه إليها، على يُبْسِها وغِلَظها، وطول عهدِها بالماء، زرعًا خَضِرًا تأكل منه مواشيهم، وتتغذَّى به أبدانهم وأجسامهم، فيعيشون به، {أَفَلَا يُبْصِرُونَ}. يقول تعالى ذكره: أفلا يرون ذلك بأعينهم، فيعلموا برؤيتهموه أن القدرة التي بها فعَلتُ ذلك، لا يتعذَّرُ عليَّ أن أحيى بها الأموات، وأَنْشِرَهم من قبورهم، وأعيدهم بهيئاتهم التي كانوا بها قبل وفاتهم.
{فَنُخْرِجُ بِهِ زَرْعًا تَأْكُلُ مِنْهُ أَنْعَامُهُمْ وَأَنْفُسُهُمْ} “Onunla hayvanlarının ve kendilerinin yedikleri ekini çıkarıyoruz” kavli; Zikri yüce olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: Kuraklığına, sertliğine ve uzun süredir su görmemesine rağmen, oraya sevk ettiğimiz o su ile hayvanlarının yediği, bedenlerinin beslendiği ve kendisiyle hayat buldukları yemyeşil ekinler çıkarırız . {أَفَلَا يُبْصِرُونَ} “Hâlâ görmüyorlar mı?” kavli; Zikri yüce olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: Bunu gözleriyle görmezler mi ki, onu görmeleriyle , bu fiili gerçekleştirdiğim kudretimle ölüleri diriltmenin, onları kabirlerinden çıkarıp neşretmenin ve vefatlarından önceki suretleriyle onları iade etmenin bana asla güç gelmeyeceğini bilsinler!
القول في تأويل قوله تعالى: {وَيَقُولُونَ مَتَى هَذَا الْفَتْحُ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (٢٨) قُلْ يَوْمَ الْفَتْحِ لَا يَنْفَعُ الَّذِينَ كَفَرُوا إِيمَانُهُمْ وَلَا هُمْ يُنْظَرُونَ (٢٩) فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَانْتَظِرْ إِنَّهُمْ مُنْتَظِرُونَ (٣٠)}.
Yüce Allah’ın: {وَيَقُولُونَ مَتَى هَذَا الْفَتْحُ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (٢٨) قُلْ يَوْمَ الْفَتْحِ لَا يَنْفَعُ الَّذِينَ كَفَرُوا إِيمَانُهُمْ وَلَا هُمْ يُنْظَرُونَ (٢٩) فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَانْتَظِرْ إِنَّهُمْ مُنْتَظِرُونَ (٣٠)} “Derler ki: 'Eğer doğru söylüyorsanız bu fetih (hüküm) ne zaman?' De ki: 'Fetih günü inkâr edenlere iman etmeleri fayda vermez ve onlara mühlet de verilmez.' Artık onlardan yüz çevir ve bekle; şüphesiz onlar da beklemektedirler” kavlinin tefsiri.
يقول تعالى ذكره: ويقولُ هؤلاء المشركون بالله [لك، يا محمد] : {مَتَى هَذَا الْفَتْحُ}.
Zikri yüce olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: Allah'a ortak koşan bu kimseler [sana, ey Muhammed] şöyle derler : {مَتَى هَذَا الْفَتْحُ} “Bu fetih ne zaman?”
واختلف في معنى ذلك؛ فقال بعضُهم: معناه: متى يجيءُ هذا
Bunun anlamı hususunda ihtilaf edildi; bazısı şöyle dedi: Bunun anlamı: “Bu
الحكم بيننا وبينكم، ومتى يكون هذا الثواب والعقاب ؟
aramızdaki hüküm ne zaman gelecek, bu sevap ve ceza ne zaman gerçekleşecek?” demektir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Zikri
حدثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيد، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادة في قوله: {وَيَقُولُونَ مَتَى هَذَا الْفَتْحُ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ}. قال: قال أصحاب نبي الله ﷺ: إن لنا يومًا أوشك أن نستريح فيه، وننعم فيه. فقال المشركون: {وَيَقُولُونَ مَتَى هَذَا الْفَتْحُ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ} .
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den: {وَيَقُولُونَ مَتَى هَذَا الْفَتْحُ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ} “Derler ki: 'Eğer doğru söylüyorsanız bu fetih ne zaman?'” kavli hakkında şöyle dediğini aktardı: Allah'ın Peygamberi'nin (sallallâhu aleyhi ve sellem) ashabı: “Bizim için dinleneceğimiz ve nimetlere ereceğimiz bir gün pek yakındır” dediler. Bunun üzerine müşrikler: {وَيَقُولُونَ مَتَى هَذَا الْفَتْحُ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ} “Eğer doğru söylüyorsanız bu fetih ne zaman?” dediler .
وقال آخرون: بل عُنى بذلك فتح مكة.
Başkaları ise şöyle dedi: Bilakis bununla Mekke'nin fethi kastedilmiştir.
والصوابُ من القول في ذلك: قولُ مَن قال: معناه: ويقولون متى يجيءُ هذا الحكم بيننا وبينكم؟ يعنون العذاب. يدلُّ على أن ذلك معناه قوله: {قُلْ يَوْمَ الْفَتْحِ لَا يَنْفَعُ الَّذِينَ كَفَرُوا إِيمَانُهُمْ وَلَا هُمْ يُنْظَرُونَ}. ولا شك أن الكفار قد جعل الله التوبة قبل فتح مكة وبعده، ولو كان معنى قوله: {مَتَى هَذَا الْفَتْحُ} على ما قاله من قال: يعني به فتح مكة - لكان لا توبةَ لمن أسلم من المشركين بعد فتح مكة، [ولا شك أن الله قد تاب على بشَرٍ كثيرٍ من المشركين بعد فتح مكة]، ونفعهم بالإيمان به وبرسوله؛ فمعلومٌ بذلك صحة ما قلنا من التأويل وفساد ما خالفه. وقوله: {إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ}. يعني: إن كنتم صادقين في الذي تقولون من أنَّا معاقبون على تكذيبنا محمدًا، وعبادتنا الآلهة والأوثان.
Bu hususta doğru olan görüş; [bu ayetin] anlamının: “Bizimle sizin aranızdaki bu hüküm ne zaman gelecek?” –bununla azabı kastetmektedirler– şeklinde olduğunu söyleyen kimsenin görüşüdür. Bunun bu anlama geldiğine O'nun şu kavli delalet etmektedir: {قُلْ يَوْمَ الْفَتْحِ لَا يَنْفَعُ الَّذِينَ كَفَرُوا إِيمَانُهُمْ وَلَا هُمْ يُنْظَرُونَ} “De ki: Fetih günü inkâr edenlere iman etmeleri fayda vermez ve onlara mühlet de verilmez.” Şüphe yok ki Allah, kâfirlere Mekke'nin fethinden önce de sonra da tövbe imkânı kılmıştır. Eğer O'nun: {مَتَى هَذَا الْفَتْحُ} “Bu fetih ne zaman?” kavlinin anlamı, bununla Mekke'nin fethinin kastedildiğini söyleyen kimsenin dediği gibi olsaydı, Mekke'nin fethinden sonra müşriklerden Müslüman olan kimse için tövbe söz konusu olmazdı. [Hâlbuki şüphe yok ki Allah, Mekke'nin fethinden sonra müşriklerden pek çok kimsenin tövbesini kabul etmiş] ve Allah'a ve Resûlü'ne iman etmelerini kendilerine faydalı kılmıştır. Böylece bizim yaptığımız tevilin doğruluğu ve buna muhalif olan görüşün tutarsızlığı anlaşılmış olmaktadır. O'nun: {إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ} “Eğer doğru söylüyorsanız” kavli ise; Muhammed'i yalanlamamız ve ilahlara, putlara tapmamız sebebiyle cezalandırılacağımıza dair söylediğiniz şeyde şayet doğru sözlü kimseler iseniz, anlamına gelmektedir.
وقوله: {قُلْ يَوْمَ الْفَتْحِ [لَا يَنْفَعُ الَّذِينَ كَفَرُوا إِيمَانُهُمْ] }. يقولُ لنبيه محمد ﷺ: قل يا محمد لهم يوم الحكم ومجيء العذابِ: لا ينفعُ مَن كفر بالله وبآياته إيمانهم الذي يُحدِثونه في ذلك الوقتِ.
Ve O'nun: {قُلْ يَوْمَ الْفَتْحِ [لَا يَنْفَعُ الَّذِينَ كَفَرُوا إِيمَانُهُمْ] } “De ki: Fetih günü [inkâr edenlere iman etmeleri fayda vermez]” kavli; Peygamberi Muhammed'e (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmaktadır: Ey Muhammed! Onlara de ki: Hüküm ve azabın gelme gününde, Allah'ı ve O'nun ayetlerini inkâr edenlere, o vakitte sonradan açığa vuracakları imanları hiçbir fayda vermeyecektir.
كما حدثني يونس، قال: أخبرنا ابن وهب، قال: قال ابن زيد في قوله: {قُلْ يَوْمَ الْفَتْحِ لَا يَنْفَعُ الَّذِينَ كَفَرُوا إِيمَانُهُمْ}. قال: يوم الفتح، إذا جاء العذاب.
Nitekim bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd: {قُلْ يَوْمَ الْفَتْحِ لَا يَنْفَعُ الَّذِينَ كَفَرُوا إِيمَانُهُمْ} “De ki: Fetih günü inkâr edenlere iman etmeleri fayda vermez” kavli hakkında: “Fetih günü, azabın geldiği vakittir” dedi.
حدثني محمد بن عمرو، قال: ثنا أبو عاصم، قال: ثنا عيسى، وحدثني الحارث، قال: ثنا الحسن، قال: ثنا ورقاء، جميعًا عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهد: {يَوْمَ الْفَتْحِ}: يومَ القيامة .
Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ anlattı; ve bana el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Verka anlattı; hepsi birden İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den aktardı: {يَوْمَ الْفَتْحِ} “Fetih günü”: “Kıyamet günüdür ” dedi.
ونُصِب اليوم في قوله: {قُلْ يَوْمَ الْفَتْحِ}. ردًّا على "متى"، وذلك أن "متى" في موضع نصب. ومعنى الكلام: أنَّى حين هذا الفتح إن كنتم صادقين؟! ثم قيل: يوم كذا وبه قرأ القرأة.
{قُلْ يَوْمَ الْفَتْحِ} kavlinde 'el-yevm' kelimesi, 'metâ' kelimesine cevap olarak mansub kılınmıştır; zira 'metâ' nasb mahallindedir. Sözün anlamı şudur: “Eğer doğru söylüyorsanız bu fethin vakti ne zamandır?!” Sonra: “Falan gündür” denilmiştir ve kurrâ da böyle okumuştur.
وقوله: {وَلَا هُمْ يُنْظَرُونَ}. يقولُ: ولا هم يُؤخَّرون للتوبة والمراجعة.
Ve O'nun: {وَلَا هُمْ يُنْظَرُونَ} “Ve onlara mühlet de verilmez” kavli; tevbe edip hakka dönmeleri için ertelenmezler/kendilerine mühlet verilmez demektir.
وقوله: {فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَانْتَظِرْ إِنَّهُمْ مُنْتَظِرُونَ}. يقولُ لنبيِّه محمد ﷺ: {فَأَعْرِضْ} يا محمد عن هؤلاء المشركين بالله، القائلين لك: متى هذا الفتح؟ المستعجليك بالعذاب، {وَانْتَظِرْ} ما الله صانع بهم، {إِنَّهُمْ مُنْتَظِرُونَ}. يقولُ: إن المشركين منتظرون ما تعِدُهم من العذاب ومجيء الساعة.
Ve O'nun: {فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَانْتَظِرْ إِنَّهُمْ مُنْتَظِرُونَ} “Artık onlardan yüz çevir ve bekle; şüphesiz onlar da beklemektedirler” kavli hakkında [Ebû Ca'fer] der ki: [Yüce Allah] Peygamberi Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e şöyle buyurmaktadır: Ey Muhammed! Allah'a şirk koşan, sana: “Bu fetih ne zaman?” diyen ve azabın çarçabuk gelmesini isteyen bu kimselerden {فَأَعْرِضْ} “yüz çevir” ve Allah'ın onlara ne yapacağını {وَانْتَظِرْ} “bekle”. {إِنَّهُمْ مُنْتَظِرُونَ} “Şüphesiz onlar da beklemektedirler” buyruğu ise; şüphesiz müşrikler, kendilerine vaadettiğin azabı ve kıyametin gelişini beklemektedirler, demektir.
كما حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ: {فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَانْتَظِرْ إِنَّهُمْ مُنْتَظِرُونَ}. يعنى: يومَ القيامةِ .
Nitekim bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den: {فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَانْتَظِرْ إِنَّهُمْ مُنْتَظِرُونَ} “Artık onlardan yüz çevir ve bekle; şüphesiz onlar da beklemektedirler” ayeti hakkında: “Kıyamet gününü kastetmektedir ” dediğini aktardı.
[آخرُ تفسيرِ سورةِ السجدةِ، وللهِ الحمدُ والمنةُ].
[Secde Suresi tefsirinin sonu. Hamd ve minnet yalnızca Allah'a mahsustur.].