حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابن وهبٍ، قال: قال ابن زيدٍ في قولِه: {وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ}. قال: أمُّ الكتابِ الذي عند الله فيه الأشياءُ كلُّها، هو الإمامُ المبينُ .
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd, O'nun: {وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ} “Biz her şeyi apaçık bir kitapta sayıp dökmüşüzdür” sözü hakkında şöyle dedi: "Allah katında bulunan ve içinde bütün şeylerin yer aldığı Ümmü'l-Kitâb (Ana Kitap), işte o apaçık kitaptır."
القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {وَاضْرِبْ لَهُمْ مَثَلًا أَصْحَابَ الْقَرْيَةِ إِذْ جَاءَهَا الْمُرْسَلُونَ (١٣) إِذْ أَرْسَلْنَا إِلَيْهِمُ اثْنَيْنِ فَكَذَّبُوهُمَا فَعَزَّزْنَا بِثَالِثٍ فَقَالُوا إِنَّا إِلَيْكُمْ مُرْسَلُونَ (١٤)}.
Yüce Allah’ın: {وَاضْرِبْ لَهُمْ مَثَلًا أَصْحَابَ الْقَرْيَةِ إِذْ جَاءَهَا الْمُرْسَلُونَ (١٣) إِذْ أَرْسَلْنَا إِلَيْهِمُ اثْنَيْنِ فَكَذَّبُوهُمَا فَعَزَّزْنَا بِثَالِثٍ فَقَالُوا إِنَّا إِلَيْكُمْ مُرْسَلُونَ (١٤)} “Onlara, o şehir halkını misal ver; hani oraya elçiler gelmişti. Hani onlara iki [elçi] göndermiştik de onları yalanlamışlardı; bunun üzerine [onları] bir üçüncüsüyle destekleyip güçlendirmiştik. Onlar da: ‘Gerçekten biz size gönderilmiş elçileriz’ demişlerdi” sözünün tevili hakkında [söz].
قال أبو جعفرٍ ﵀: يقولُ تعالى ذكره لنبيِّه محمدٍ ﷺ: ومثِّلْ يا محمدُ لمشركي قومك مثلًا أصحاب القرية. ذكر أنها أنطاكية ، {إِذْ جَاءَهَا الْمُرْسَلُونَ}، اخْتَلف أهلُ العلمِ في هؤلاء الرسلِ، وفيمن كان أَرْسَلهم إلى أصحابِ القريةِ؛ فقال بعضُهم: كانوا رسلَ عيسى ابن مريمَ، وعيسى الذي كان أَرْسَلهم إليهم.
Ebû Ca'fer [et-Taberî] rahimehullâh der ki: Zikri yüce olan [Allah], Peygamberi Muhammed'e ﷺ şöyle buyurmaktadır: Ey Muhammed! Kavminin müşriklerine o şehir halkını misal olarak anlat. Zikredildiğine göre burası Antakya'dır . {إِذْ جَاءَهَا الْمُرْسَلُونَ} “Hani oraya elçiler gelmişti” [ayeti hakkında] ilim ehli, bu elçilerin kimler olduğu ve onları bu şehir halkına kimin gönderdiği konusunda ihtilaf etmiştir. Bazıları: "Onlar Meryem oğlu Îsâ'nın elçileriydi ve onları kendilerine gönderen kişi Îsâ idi" demiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدٌ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {وَاضْرِبْ لَهُمْ مَثَلًا أَصْحَابَ الْقَرْيَةِ إِذْ جَاءَهَا الْمُرْسَلُونَ (١٣) إِذْ أَرْسَلْنَا إِلَيْهِمُ اثْنَيْنِ فَكَذَّبُوهُمَا فَعَزَّزْنَا بِثَالِثٍ}. قال: ذُكِر لنا أن عيسى ابنَ مريمَ بعَث رجلين من الحواريِّين إلى أنطاكيةَ، مدينةٌ بالرومِ، فكذَّبوهما، فأعزَّهما بثالثٍ، {فَقَالُوا إِنَّا إِلَيْكُمْ مُرْسَلُونَ} الآية) .
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den O'nun: {وَاضْرِبْ لَهُمْ مَثَلًا أَصْحَابَ الْقَرْيَةِ إِذْ جَاءَهَا الْمُرْسَلُونَ (١٣) إِذْ أَرْسَلْنَا إِلَيْهِمُ اثْنَيْنِ فَكَذَّبُوهُمَا فَعَزَّزْنَا بِثَالِثٍ} “Onlara, o şehir halkını örnek ver: Hani oraya elçiler gelmişti. Hani onlara iki [elçi] göndermiştik de onları yalanlamışlardı; Biz de [onları] bir üçüncüyle güçlendirmiştik” sözü hakkında şöyle dediğini nakletti: Bize anlatıldığına göre Meryem oğlu Îsâ, Havârîlerden iki adamı Rum diyarlarında bir şehir olan Antakya'ya gönderdi; halk onları yalanlayınca onları bir üçüncüyle takviye edip güçlendirdi. {فَقَالُوا إِنَّا إِلَيْكُمْ مُرْسَلُونَ} “Onlar: 'Şüphesiz biz size gönderilmiş elçileriz' demişlerdi” ayetin sonuna kadar .
حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا يحيى وعبدُ الرحمنِ، قالا: ثنا سفيانُ، قال: ثنى السُّديِّ، عن عكرمةَ: {وَاضْرِبْ لَهُمْ مَثَلًا أَصْحَابَ الْقَرْيَةِ}. قال: أنطاكيةَ .
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ ve Abdurrahmân anlattılar, dediler ki: Bize Süfyân anlattı, dedi ki: Bana es-Süddî, İkrime'den: {وَاضْرِبْ لَهُمْ مَثَلًا أَصْحَابَ الْقَرْيَةِ} “Onlara, o şehir halkını örnek ver” [ayeti hakkında]: "[Burası] Antakya'dır" dediğini nakletti .
وقال آخرون: بل كانوا رسلًا من عندِ اللَّهِ أَرْسَلهم اللهُ إليهم.
Başkaları ise şöyle demiştir: "Bilakis onlar, bizzat Allah'ın kendilerine gönderdiği Allah katından elçilerdi."
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا سلَمةُ، قال: ثنا ابن إسحاقَ، فيما بلَغه،
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Seleme anlattı, dedi ki: Bize İbn İshâk kendisine ulaşan [bir rivayette] anlattı:
عن ابن عباسٍ، وعن كعبِ الأحبارِ، وعن وهبِ بن مُنَبِّهٍ، قال: كان بمدينةِ أنطاكيَّة، فرعونُ من الفراعنةِ، يقال له: أبطيحسُ بنُ أبطيحسَ [بن أبطيحسَ] . يعبُدُ الأصنامَ، صاحبُ شركٍ، فبعَث اللهُ المرسلين، ثلاثةٌ؛ صادقٌ، و [صدوقٌ، وشلومٌ] ، فقدَّم الله إليه وإلى أهلِ مدينته منهم اثنين، فكذبوهما، ثم عزَّز اللهُ بثالثٍ، فلما دعتْه الرسلُ، ونادتْه بأمرِ اللهِ، وصدَعت بالذي أُمِرت به، وعابَت دينَه، وما هم عليه، قال لهم: {إِنَّا تَطَيَّرْنَا بِكُمْ لَئِنْ لَمْ تَنْتَهُوا لَنَرْجُمَنَّكُمْ وَلَيَمَسَّنَّكُمْ مِنَّا عَذَابٌ أَلِيمٌ} .
İbn Abbâs'tan, Ka'bü'l-Ahbâr'dan ve Vehb b. Münebbih'ten nakledildiğine göre şöyle dediler: Antakya şehrinde, firavunlardan kendisine İbtîhas b. İbtîhas [b. İbtîhas] denilen bir firavun vardı. Putlara tapar ve şirk koşardı. Allah [onlara] üç elçi gönderdi; Sâdık, [Sadûk ve Şelûm] . Allah önce ona ve şehir halkına bunlardan ikisini gönderdi, onları yalanladılar; sonra Allah üçüncü biriyle [onları] güçlendirdi. Elçiler onu davet edip Allah'ın emrini tebliğ edince, emrolundukları şeyi açıkça haykırıp onun dinini ve üzerinde bulundukları inancı ayıplayınca, onlara şöyle dedi: {إِنَّا تَطَيَّرْنَا بِكُمْ لَئِنْ لَمْ تَنْتَهُوا لَنَرْجُمَنَّكُمْ وَلَيَمَسَّنَّكُمْ مِنَّا عَذَابٌ أَلِيمٌ} “Doğrusu biz sizin yüzünüzden uğursuzluğa uğradık. Eğer vazgeçmezseniz, sizi mutlaka taşlarız ve bizden size acı bir azap dokunur” .
وقوله: {إِذْ أَرْسَلْنَا إِلَيْهِمُ اثْنَيْنِ فَكَذَّبُوهُمَا فَعَزَّزْنَا بِثَالِثٍ}. يقولُ تعالى ذكرُه: حينَ أَرْسَلنا إليهم اثنين يدعوانِهم إلى اللهِ، فكذَّبوهما فشدَّدناهما بثالثٍ، وقوَّيناهما به.
O'nun: {إِذْ أَرْسَلْنَا إِلَيْهِمُ اثْنَيْنِ فَكَذَّبُوهُمَا فَعَزَّزْنَا بِثَالِثٍ} “Hani onlara iki [elçi] göndermiştik de onları yalanlamışlardı; Biz de [onları] bir üçüncüyle güçlendirmiştik” sözü: Zikri yüce olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: Onları Allah'a davet eden iki elçi gönderdiğimiz vakit, ikisini de yalanladılar; Biz de onları bir üçüncü [elçi] ile destekleyip kuvvetlendirdik.
وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.
Bu konuda söylediğimize benzer şeyleri tevil ehli de söylemiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثنى الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، جميعًا عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ قولَه: {فَعَزَّزْنَا بِثَالِثٍ}. قال: شدَّدنا .
Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ anlattı; bana el-Hâris de anlattı, dedi ki: Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Verkā anlattı; hepsi birden İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'in: {فَعَزَّزْنَا بِثَالِثٍ} “Biz de bir üçüncüyle güçlendirmiştik” sözü hakkında: "[Onları] kuvvetlendirdik/destekledik" dediğini [nakletti] .
حدَّثنا ابن حُميدٍ، قال: ثنا حكَّامٌ، عن عَنْبسةً، عن محمدِ بن عبدِ الرحمنِ،
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Hukkâm, Anbese'den, o da Muhammed b. Abdirrahmân'dan [nakletti],
عن القاسمِ بن أبي بَزَّةَ، عن مجاهدٍ في قولِه: {فَعَزَّزْنَا بِثَالِثٍ}. قال: زِدْنا.
o el-Kâsım b. Ebî Bezze'den, o da Mücâhid'in: {فَعَزَّزْنَا بِثَالِثٍ} “Biz de bir üçüncüyle güçlendirmiştik” sözü hakkında: "[Sayılarını] artırdık" dediğini nakletti.
حدَّثنا يونسُ، قال: أخبَرنا ابن وهبٍ، قال: قال ابن زِيدٍ في قولِه: {فَعَزَّزْنَا بِثَالِثٍ}. قال: جعَلناهم ثلاثةً. قال: ذلك التعزُّزُ. قال: والتعزُّزُ: القوةُ.
Bize Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd, O'nun: {فَعَزَّزْنَا بِثَالِثٍ} “Biz de bir üçüncüyle güçlendirmiştik” sözü hakkında şöyle dedi: "Onları üç kişi yaptık." Dedi ki: "İşte bu güçlendirmedir (ta'zîz)." Ve ekledi: "Ta'zîz, kuvvettir."
وقولُه: {فَقَالُوا إِنَّا إِلَيْكُمْ مُرْسَلُونَ}. يقولُ: فقال المرسلون الثلاثةُ لأصحابِ القريةِ: إنا إليكم أيُّها القومُ مرسلون، بأن تُخْلِصوا العبادةَ للهِ وحدَه لا شريكَ له، وتتبرَّءوا مما تعبُدون من الآلهةِ والأصنامِ.
O'nun: {فَقَالُوا إِنَّا إِلَيْكُمْ مُرْسَلُونَ} “Onlar: 'Şüphesiz biz size gönderilmiş elçileriz' demişlerdi” sözü: Yani o üç elçi, şehir halkına şöyle dedi: Ey kavim! Şüphesiz biz ibadeti hiçbir ortağı olmayan tek bir Allah'a halis kılmanız ve tapmakta olduğunuz ilahlardan ve putlardan beri olmanız için size gönderilmiş elçileriz.
وبالتشديدِ في قولِه: {فَعَزَّزْنَا}. قرأت القرأةُ سوى عاصمٍ، فإنه قرأه بالتخفيفِ ، والقراءة عندنا بالتشديدِ؛ لإجماعِ الحجةِ من القرأةِ عليه، وأن معناه إذا شُدِّد: فقوَّينا، وإذا خُفِّف: فغلَبنا، وليس لـ "غلَبنا" في هذا الموضعِ كثيرُ معنًى.
Âsım dışındaki kıraat âlimleri {فَعَزَّزْنَا} kelimesini şeddeli olarak okumuşlardır. Zira o, bunu şeddesiz (hafifleterek -fe'azeznâ-) okumuştur . Bize göre doğru kıraat şeddeli olanıdır; çünkü kıraat imamlarının icmâı bunun üzerinedir. Ayrıca şeddeli okunduğunda anlamı: "Kuvvetlendirdik, güçlendirdik" demektir; şeddesiz okunduğunda ise: "Galip geldik / üstün geldik" manasına gelir ki bu makamda "üstün geldik" anlamının pek bir manası yoktur.
القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {قَالُوا مَا أَنْتُمْ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُنَا وَمَا أَنْزَلَ الرَّحْمَنُ مِنْ شَيْءٍ إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا تَكْذِبُونَ (١٥) قَالُوا رَبُّنَا يَعْلَمُ إِنَّا إِلَيْكُمْ لَمُرْسَلُونَ (١٦) وَمَا عَلَيْنَا إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ (١٧)}.
Yüce Allah'ın şu sözünün teviline dair açıklama: {قَالُوا مَا أَنْتُمْ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُنَا وَمَا أَنْزَلَ الرَّحْمَنُ مِنْ شَيْءٍ إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا تَكْذِبُونَ (١٥) قَالُوا رَبُّنَا يَعْلَمُ إِنَّا إِلَيْكُمْ لَمُرْسَلُونَ (١٦) وَمَا عَلَيْنَا إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ (١٧)} “Onlar dediler ki: 'Siz de ancak bizim gibi birer insansınız. Rahmân hiçbir şey indirmemiştir. Siz sadece yalan söylüyorsunuz.' [Elçiler] dediler ki: 'Rabbimiz biliyor ki biz gerçekten size gönderilmiş elçileriz. Bize düşen ancak apaçık bir tebliğdir.'”
قال أبو جعفرٍ ﵀: يقولُ تعالى ذكرهُ: قال أصحابُ القريةِ للثلاثةِ الذين أُرْسِلوا إليهم، حينَ أَخْبَروهم أنهم أُرْسلوا إليهم بما أُرْسِلوا به: ما أنتم أيُّها القومُ إلا ناسٌ مثلُنا، ولو كنتم رسلًا، كما تقولون، لكنتم ملائكة، {وَمَا أَنْزَلَ الرَّحْمَنُ مِنْ شَيْءٍ}. يقولُ: قالوا: وما أَنْزَل الرحمنُ إليكم من رسالةٍ ولا كتابٍ، ولا
Ebû Ca'fer [et-Taberî] -rahimehullâh- der ki: Yüce [Allah]'ın zikri şunu ifade etmektedir: Şehir halkı, kendilerine ne ile gönderildiklerini haber verdikleri vakit, kendilerine gönderilen o üç [elçiye] şöyle dediler: "Ey topluluk! Siz de ancak bizim gibi insanlarsınız. Eğer iddia ettiğiniz gibi elçiler olsaydınız, melekler olurdunuz." {وَمَا أَنْزَلَ الرَّحْمَنُ مِنْ شَيْءٍ} “Rahmân hiçbir şey indirmemiştir.” [Yüce Allah] buyuruyor ki: [Şehir halkı şöyle] dediler: Rahmân size ne bir elçilik ne de bir kitap indirmiştir ve ne de...
أمَركم فينا بشيءٍ، {إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا تَكْذِبُونَ}. [يقولُ: ما أنتم في شيءٍ إلا أنكم تكذِبون] في قِيلِكم أنكم إلينا مرسلون،
bizim hakkımızda size bir şey emretti. {إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا تَكْذِبُونَ} “Siz sadece yalan söylüyorsunuz”. [Yani: Siz bize gönderilmiş elçiler olduğunuzu söylerken ancak yalan söylemektesiniz] .
{قَالُوا رَبُّنَا يَعْلَمُ إِنَّا إِلَيْكُمْ لَمُرْسَلُونَ}. يقولُ: قال الرسلُ: ربُّنا يعلَمُ إنا إليكم لمرسلون فيما دَعَوْناكم إليه، وإنا لصادقون،
{قَالُوا رَبُّنَا يَعْلَمُ إِنَّا إِلَيْكُمْ لَمُرْسَلُونَ} “[Elçiler] dediler ki: 'Rabbimiz biliyor ki biz gerçekten size gönderilmiş elçileriz.'” Yani elçiler dediler ki: Rabbimiz bilmektedir ki biz sizi davet ettiğimiz şeyde kesinlikle size gönderilmiş elçileriz ve biz şüphesiz doğru söyleyenleriz.
{وَمَا عَلَيْنَا إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ}. يقولُ: وما علينا إلا أن نبلِّغكم رسالةَ اللَّهِ التي أَرْسَلنا بها إليكم، بلاغًا يبين لكم أنا أَبْلَغنا كموها، فإن قبِلتموها فحظَّ أنفسِكم تُصيبون، وإن لم تقبَلوها فقد أدَّينا ما علينا، واللهُ وليُّ الحكمِ فيه.
{وَمَا عَلَيْنَا إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ} “Bize düşen ancak apaçık bir tebliğdir”. Yani: Bize düşen görev, Allah'ın bizimle size gönderdiği risaletini, onu size ulaştırdığımızı açıkça ortaya koyacak apaçık bir tebliğ ile tebliğ etmekten ibarettir. Eğer onu kabul ederseniz kendi lehinize olan payı elde etmiş olursunuz; şayet kabul etmezseniz biz üzerimize düşeni yerine getirmiş oluruz, bu konudaki hükmün sahibi ise Allah'tır.
القولُ في تأويلِ قولهِ تعالى: {قَالُوا إِنَّا تَطَيَّرْنَا بِكُمْ لَئِنْ لَمْ تَنْتَهُوا لَنَرْجُمَنَّكُمْ وَلَيَمَسَّنَّكُمْ مِنَّا عَذَابٌ أَلِيمٌ (١٨)}.
Yüce Allah'ın şu sözünün teviline dair açıklama: {قَالُوا إِنَّا تَطَيَّرْنَا بِكُمْ لَئِنْ لَمْ تَنْتَهُوا لَنَرْجُمَنَّكُمْ وَلَيَمَسَّنَّكُمْ مِنَّا عَذَابٌ أَلِيمٌ (١٨)} “Onlar dediler ki: 'Doğrusu biz sizin yüzünüzden uğursuzluğa uğradık. Eğer vazgeçmezseniz, sizi mutlaka taşlarız ve bizden size acı bir azap dokunur.'”
قال أبو جعفرٍ ﵀: يقولُ تعالى ذكرُه: قال أصحابُ القريةِ للرسلِ: {إِنَّا تَطَيَّرْنَا بِكُمْ}: يعنون: إنا تشاءَمنا بكم، فإن أصابَنا بلاءٌ فمن أجلِكم.
Ebû Ca'fer [et-Taberî] rahimehullâh der ki: Zikri yüce olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: O şehir halkı elçilere şöyle dedi: {إِنَّا تَطَيَّرْنَا بِكُمْ} “Doğrusu biz sizin yüzünüzden uğursuzluğa uğradık”: Yani, sizinle uğursuzluğa düştük; şayet başımıza bir bela gelirse bu sizin yüzünüzdendir.
كما حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ: {قَالُوا إِنَّا تَطَيَّرْنَا بِكُمْ}: قالوا: إن أصابَنا شر، فإنما هو من أجلِكم .
Nitekim bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den: {قَالُوا إِنَّا تَطَيَّرْنَا بِكُمْ} “Onlar dediler ki: 'Doğrusu biz sizin yüzünüzden uğursuzluğa uğradık'” [ayeti hakkında] şöyle dediğini aktardı: "Dediler ki: Eğer başımıza bir kötülük gelirse, bu ancak sizin yüzünüzdendir."
وقولُه: {لَئِنْ لَمْ تَنْتَهُوا لَنَرْجُمَنَّكُمْ}. يقولُ: لئن لم تنتهوا عما ذكَرتم من أنكم أُرْسِلتم إلينا بالبراءةِ من آلهتِنا والنهيِ عن عبادتِنا، {لَنَرْجُمَنَّكُمْ}. قيل: عنى بذلك لنَرْجُمَنَّكم بالحجارةِ.
O'nun: {لَئِنْ لَمْ تَنْتَهُوا لَنَرْجُمَنَّكُمْ} “Eğer vazgeçmezseniz, sizi mutlaka taşlarız” sözü: İlahlarımızdan beri olma ve ibadetimizden menetme yönünde bize elçi gönderildiğinize dair bahsettiğiniz bu şeylerden vazgeçmezseniz, {لَنَرْجُمَنَّكُمْ} "sizi mutlaka taşlarız" demektir. Bununla taş ile taşlamanın (recm) kastedildiği söylenmiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ: {لَئِنْ لَمْ تَنْتَهُوا لَنَرْجُمَنَّكُمْ}: بالحجارةِ.
Bize Bişr rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet edip dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den aktardı: {لَئِنْ لَمْ تَنْتَهُوا لَنَرْجُمَنَّكُمْ} “Eğer vazgeçmezseniz, sizi mutlaka taşlarız” [ifadesi]: Taşlarla [taşlarız demektir].
{وَلَيَمَسَّنَّكُمْ مِنَّا عَذَابٌ أَلِيمٌ}. يقولُ: ولينالَنَّكم منا عذابٌ مُوجِعٌ.
{وَلَيَمَسَّنَّكُمْ مِنَّا عَذَابٌ أَلِيمٌ} “ve bizden size acı bir azap dokunur” sözü: Yani bizden size can yakıcı bir azap kesinlikle dokunacaktır.
القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {قَالُوا طَائِرُكُمْ مَعَكُمْ أَئِنْ ذُكِّرْتُمْ بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ مُسْرِفُونَ (١٩) وَجَاءَ مِنْ أَقْصَى الْمَدِينَةِ رَجُلٌ يَسْعَى قَالَ يَاقَوْمِ اتَّبِعُوا الْمُرْسَلِينَ (٢٠) اتَّبِعُوا مَنْ لَا يَسْأَلُكُمْ أَجْرًا وَهُمْ مُهْتَدُونَ (٢١)}.
Yüce Allah'ın şu sözünün teviline dair açıklama: {قَالُوا طَائِرُكُمْ مَعَكُمْ أَئِنْ ذُكِّرْتُمْ بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ مُسْرِفُونَ (١٩) وَجَاءَ مِنْ أَقْصَى الْمَدِينَةِ رَجُلٌ يَسْعَى قَالَ يَاقَوْمِ اتَّبِعُوا الْمُرْسَلِينَ (٢٠) اتَّبِعُوا مَنْ لَا يَسْأَلُكُمْ أَجْرًا وَهُمْ مُهْتَدُونَ (٢١)} “[Elçiler] dediler ki: 'Uğursuzluğunuz sizin kendinizdendir. Size öğüt verildi diye mi? Bilakis, siz haddi aşan bir kavimsiniz.' Şehrin öbür ucundan bir adam koşarak geldi ve dedi ki: 'Ey kavmim! Bu elçilere uyun! Sizden hiçbir ücret istemeyen ve kendileri doğru yolda olan bu kimselere uyun!'”
قال أبو جعفرٍ ﵀: يقولُ تعالى ذكرُه: قالت الرسلُ لأصحابِ القريةِ: {قَالُوا طَائِرُكُمْ مَعَكُمْ أَئِنْ ذُكِّرْتُمْ}. يقولون: أعمالُكم وأرزاقُكم وحظُّكم من الخيرِ والشرِّ معكم، ذلك كلُّه في أعناقِكم، وما ذلك من شؤمِنا؛ إن أصابكم سوءٌ فيما كُتِب عليكم، وسبَق لكم من اللهِ
Ebû Ca'fer [et-Taberî] rahimehullâh der ki: Zikri yüce olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: Elçiler o şehir halkına şöyle dediler: {قَالُوا طَائِرُكُمْ مَعَكُمْ أَئِنْ ذُكِّرْتُمْ} “[Elçiler] dediler ki: 'Uğursuzluğunuz sizin kendinizdendir. Size öğüt verildi diye mi?'” Yani şöyle demektedirler: Yaptığınız amelleriniz, rızıklarınız, hayır ve şerden nasibiniz sizinle beraberdir; bütün bunlar sizin kendi boynunuzdadır. Bu bizim uğursuzluğumuzdan kaynaklanmamaktadır; şayet başınıza kötü bir şey gelirse bu, aleyhinize yazılmış ve Allah katından sizin için önceden takdir edilmiş olandır.
وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.
Bu konuda söylediğimize benzer şeyleri tevil ehli de söylemiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا بشرٌ، قال: قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ: {قَالُوا طَائِرُكُمْ مَعَكُمْ}: أي: أعمالُكم معكم .
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den: {قَالُوا طَائِرُكُمْ مَعَكُمْ} “Dediler ki: 'Uğursuzluğunuz sizin kendinizdendir'” [ayeti hakkında]: "Yani: Amelleriniz sizinle birliktedir" dediğini aktardı .
حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا سلَمةُ، عن ابن إسحاقَ، فيما بلَغه، عن ابن عباس، وعن كعبٍ، وعن وهبِ بن مُنَبِّهٍ: قالت لهم الرسلُ: {طَائِرُكُمْ مَعَكُمْ} أي: أعمالُكم معكم .
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Seleme, İbn İshâk'tan kendisine ulaşan rivayette İbn Abbâs'tan, Ka'b'dan ve Vehb b. Münebbih'ten nakletti: Elçiler onlara şöyle dedi: {طَائِرُكُمْ مَعَكُمْ} “Uğursuzluğunuz sizin kendinizdendir” yani: "Amelleriniz sizinle birliktedir" .
وقولُه: {أَئِنْ ذُكِّرْتُمْ}. اختلفت القرأةُ في قراءةِ ذلك؛ فقرأتْه عامةُ قرأةِ
Allah Teâlâ'nın: {أَئِنْ ذُكِّرْتُمْ} “Size öğüt verildi diye mi?” buyruğu hakkında: Kurrâ bunun kıraatinde ihtilaf etmiştir. [İslam] beldeleri kurrâsının geneli bunu
الأمصارِ: {أَئِنْ ذُكِّرْتُمْ}. بكسرِ الألفِ من "إن" وفتحِ ألفِ الاستفهامِ ، بمعنى: إنْ ذكَّرناكم فمعكم طائرُكم، ثم أُدْخِل على "إِنْ" التي هي حرفُ جزاءٍ أَلفُ استفهامٍ، في قول بعضِ نحويِّى البصرةِ، وفى قولِ بعضِ الكوفيين منويٌّ به التكريرُ، كأنه قيل: قالوا طائرُكم معكم إن ذُكِّرتم فمعكم طائرُكم. فحُذِف الجوابُ اكتفاءً بدلالةِ الكلامِ عليه.
kurrânın geneli bunu: {أَئِنْ ذُكِّرْتُمْ} "in" edatının elifini kesreli, istifham elifini ise fethalı olarak okumuştur . Bu, "Şayet size öğüt verirsek uğursuzluğunuz sizinledir" manasındadır. Bazı Basralı nahivcilere göre ceza/şart harfi olan "in" üzerine istifham elifi dahil edilmiştir; bazı Kûfelilere göre ise burada bir tekrar niyet edilmiştir; sanki: "Uğursuzluğunuz sizinledir; şayet size öğüt verilirse uğursuzluğunuz sizinledir dediler" denilmiş gibidir. Sözün buna delalet etmesiyle yetinilerek cevap hazfedilmiştir.
وإنما أَنْكَر قائلُ هذا القولِ القولَ الأولَ؛ لأن ألفَ الاستفهامِ قد حالت بينَ الجزاءِ وبينَ الشرطِ، فلا تكونُ شرطًا لما قبلَ حرفِ الاستفهامِ.
Bu görüşü savunan kimse birinci görüşü reddetmiştir; zira istifham elifi ceza ile şart arasına girmiştir, dolayısıyla istifham harfinden öncesi için şart olamaz.
وذُكِر عن أبي رَزِينٍ أنه قرَأ ذلك: {أَئِنْ ذُكِّرْتُمْ}. بمعنى: أَلِأَن ذُكِّرتم، طائرُكم معكم ؟
Ebû Rezîn'den ise bunu {أَئِنْ ذُكِّرْتُمْ} şeklinde: "Size öğüt verildi diye mi uğursuzluğunuz sizinle beraberdir?" manasında okuduğu nakledilmiştir .
وذُكِر عن بعض قارئِيه أنه قرأه: (قالوا طائرُكم مَعَكُمْ أَيْنَ ذُكِرْتُمْ). بمعنى: حيثُ ذُكِرْتُم، بتخفيفِ الكافِ مِن {ذُكِّرْتُمْ} :
Bazı okuyuculardan da {ذُكِّرْتُمْ} kelimesinin kef harfini şeddesiz okuyarak: (قالوا طائرُكم مَعَكُمْ أَيْنَ ذُكِرْتُمْ) şeklinde: "Nerede anılırsanız / öğüt verilirseniz" anlamında okuduğu rivayet edilmiştir .
والقراءةُ التي لا نجيزُ القراءةَ بغيرِها القراءةُ التي عليها قرأَةُ الأمصارِ، وهى دخولُ ألفِ الاستفهامِ على حرفِ الجزاءِ، وتشديدِ الكافِ، على المعنى الذي ذكرناه عن قارئيه كذلك؛ لإجماعِ الحجة من القرأةِ عليه
Başkasıyla kıraati caiz görmediğimiz kıraat, ilim merkezlerindeki kurrânın üzerinde birleştiği kıraattir; o da ceza harfi üzerine istifham elifinin girmesi ve kef harfinin şeddeli okunmasıdır. Bu, söz konusu okuyuculardan aktardığımız mana üzeredir; zira hüccet ehli kurrânın icmâı bunun üzerinedir.
وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.
Bu konuda söylediğimize benzer şeyleri tevil ehli de söylemiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ: {أَئِنْ ذُكِّرْتُمْ}:
Bize Bişr rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet edip dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den {أَئِنْ ذُكِّرْتُمْ} “Size öğüt verilirse mi [uğursuzluğa kapılıyorsunuz]?” [ayeti hakkında]:
أي: إن ذكَّرناكم الله تطيَّرتم بنا؟! {بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ مُسْرِفُونَ} .
Yani: "Biz size Allah'ı hatırlattık/öğüt verdik diye mi bizimle uğursuzluğa kapıldınız?! {بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ مُسْرِفُونَ} “Bilakis, siz haddi aşan bir kavimsiniz” dediğini nakletti .
وقوله: {بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ مُسْرِفُونَ}. يقولُ: قالوا لهم: ما بكم التطيُّرُ بنا، ولكنكم قومٌ أهلُ معاصٍ للَّهِ وآثامٍ، قد غلَبت عليكم الذنوبُ والآثامُ.
O'nun: {بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ مُسْرِفُونَ} “Bilakis, siz haddi aşan bir kavimsiniz” sözü hakkında [Taberî] der ki: [Elçiler] onlara şöyle dediler: Uğursuzluğunuz bizimle ilgili değildir; bilakis siz Allah'a isyan eden, günahlara dalmış bir topluluksunuz; günahlar ve kötülükler sizi bütünüyle kuşatmıştır.
وقولُه: {وَجَاءَ مِنْ أَقْصَى الْمَدِينَةِ رَجُلٌ يَسْعَى}. يقولُ: وجاء من أقصى مدينةِ هؤلاء القومِ الذين أَرْسَلتُ إليهم هذه الرسلَ، رجلٌ يسعى إليهم، وذلك أن أهلَ مدينتِه هذه عزَموا واجْتَمعت آراؤُهم على قتلِ هؤلاء الرسلِ الثلاثةِ، فيما ذُكِر، فبلَغ ذلك هذا الرجلَ، وكان منزلُه أقصى المدينةِ، وكان مؤمنًا، وكان اسمُه، فيما ذُكِر، حبيبَ بنَ مُرَى.
O'nun: {وَجَاءَ مِنْ أَقْصَى الْمَدِينَةِ رَجُلٌ يَسْعَى} “Şehrin en uzak yerinden bir adam koşarak geldi” sözü hakkında [Taberî] der ki: Kendilerine bu elçileri gönderdiğim şu kavmin şehrinin en uzak ucundan, koşarak onlara doğru gelen bir adam çıktı. Zira anlatıldığına göre bu şehrin ahalisi söz konusu üç elçiyi öldürme hususunda kesin karar vermiş ve görüş birliğine varmışlardı. Bu durum, evi şehrin en uzak yerinde bulunan, mümin ve aktarıldığına göre ismi Habîb b. Murrâ olan bu adama ulaştı.
وبنحوِ الذي قلنا في ذلك جاءت الأخبارُ.
Bu konuda söylediğimize benzer rivayetler nakledilmiştir.
ذكرُ الأخبار الواردةِ بذلك
Bu hususta gelen rivayetlerin zikri:
حدَّثنا محمدُ بنُ بشارٍ، قال: ثنا مؤمَّلُ بنُ إسماعيلَ، قال: ثنا سفيانُ، عن عاصمٍ الأحولِ، عن أبي مِجْلَزٍ، قال: كان اسمُ صاحبِ "يس" حبيبَ بنَ مُرَى .
Bize Muhammed b. Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Müemmel b. İsmâil anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Âsım el-Ahvel'den, o da Ebû Miclez'den anlattı; o şöyle demiştir: Yâsîn [suresinde zikredilen] zatın ismi Habîb b. Murrâ idi .
حدَّثنا ابن حُميدٍ، قال: ثنا سلَمةُ، قال: كان من حديثِ صاحبِ "يس" فيما حدَّثنا محمدُ بن إسحاقَ، فيما بلَغه، عن ابن عباسٍ، وعن كعبِ الأحبارِ، وعن وهبِ بن منبهٍ اليمانيِّ، أنه كان رجلًا من أهلِ أنطاكيَةَ، وكان اسمُه حبيبًا، وكان يعملُ الجَريرَ، وكان رجلًا سقيمًا قد أَسْرَع فيه الجُذامُ، وكان منزلُه
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Seleme anlattı, dedi ki: Muhammed b. İshâk'ın kendisine ulaştığına göre İbn Abbâs'tan, Kâ'b el-Ahbâr'dan ve Yemenli Vehb b. Münebbih'ten bize naklettiğine göre Yâsîn [suresinde geçen] zatın kıssası şöyledir: O, Antakya halkından bir adamdı; adı Habîb idi, urgan yapardı. Cüzzam hastalığı bedenine hızla yayılmış hasta bir kimseydi ve evi
عندَ بابٍ من أبوابِ المدينةِ قاصيًا، وكان مؤمنًا ذا صدَقةٍ، يجمَعُ كسبَه إذا أَمْسَى، فيما يذكرون، فيقسِمُه نصفين، فيُطعِمُ نصفًا عيالَه، ويتصدَّقُ بنصفٍ، فلم يُهِمَّه سقمُه ولا عملُه ولا ضعفُه عن عملِ ربِّه، قال: فلما أَجْمَع قومُه على قتلِ الرسلِ، بلَغ ذلك حبيبًا وهو على بابِ المدينةِ الأقصى، فجاء يسعى إليهم يذكِّرُهم باللهِ، ويدعوهم إلى اتباعِ المرسلين، فقال: {يَاقَوْمِ اتَّبِعُوا الْمُرْسَلِينَ} .
şehrin uzak kapılarından birinin yanındaydı. Sadaka veren bir mümindi; anlattıklarına göre, akşam olunca kazancını toplar, onu ikiye böler, yarısıyla ailesini doyurur, yarısını da sadaka verirdi. Hastalığı, işi ve güçsüzlüğü onu Rabbinin işinden alıkoymazdı. [İbn İshâk] dedi ki: Kavmi elçileri öldürme konusunda görüş birliğine vardığında bu haber şehrin en uzak kapısında bulunan Habîb'e ulaştı. Bunun üzerine onlara Allah'ı hatırlatmak ve elçilere tabi olmaya çağırmak üzere koşarak geldi ve: {يَاقَوْمِ اتَّبِعُوا الْمُرْسَلِينَ} “Ey kavmim, bu elçilere uyun!” dedi .
حدَّثنا ابن حُميدٍ، قال: ثنا سلَمةُ، عن ابن إسحاقَ، عن عبدِ اللهِ بن عبد الرحمنِ بن معمرِ بن حزمٍ، أنه حدَّث عن كعبِ الأحبارِ، قال: ذُكِر له حبيبُ بن زيدِ بن عاصمٍ، أخو بنى مازنِ بن النجَّارِ، الذي كان مُسَيْلِمةُ الكذَّابُ قطَّعه باليمامةِ حين جعَل يسألُه عن رسولِ اللهِ ﷺ، فجعَل يقولُ: أتَشهدُ أن محمدًا رسولُ اللهِ؟ فيقولُ: نعم. ثم يقولُ: أتشهدُ أني رسولُ اللهِ؟ فيقولُ له: لا أسمعُ. فيقولُ مسيلِمةُ: أتسمَعُ هذا، ولا تسمَعُ هذا؟ فيقولُ: نعم. فجعَل يقطِّعُه عضوًا عضوًا، كلَّما سأَله لم يزدْه على ذلك حتى مات في يديه. قال كعبٌ حينَ قيل له: اسمُه حبيبٌ: وكان واللهِ صاحبُ (يس) اسمُه حبيبٌ .
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Seleme, İbn İshâk'tan, o Abdullah b. Abdirrahmân b. Ma'mer b. Hazm'dan nakletti; o Kâ'b el-Ahbâr'dan rivayet etti ki Kâ'b'a, Yemâme'de Yalancı Müseylime'nin Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem hakkında sorgularken parça parça doğradığı, Benî Mâzin b. en-Neccâr'ın kardeşi Habîb b. Zeyd b. Âsım zikredilmişti. [Müseylime] ona: "Muhammed'in Allah'ın elçisi olduğuna şahitlik eder misin?" diye soruyor, o da: "Evet" diyordu. Sonra: "Benim Allah'ın elçisi olduğuma şahitlik eder misin?" deyince ona: "Duymuyorum" diyordu. Müseylime: "Bunu duyuyorsun da öbürünü duymuyor musun?" diye sorunca: "Evet" diyordu. Bunun üzerine o, her sorduğunda bundan fazlasını söylemedikçe onu uzuv uzuv kesmeye başladı ve nihayet [Habîb] onun ellerinde can verdi. Kendisine [o zatın] isminin Habîb olduğu söylendiğinde Kâ'b: "Allah'a yemin olsun ki Yâsîn [suresinde anlatılan] zatın ismi de Habîb idi" dedi .
حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا سلَمةُ، عن ابن إسحاقَ، عن الحسنِ بن عُمارةَ، عن الحكمِ بن عُتيبةَ، عن مِقْسمٍ أبي القاسمِ، مولى عبدِ اللهِ بن الحارثِ بن نوفلِ، عن مجاهدٍ، عن عبدِ اللَّهِ بن عباسٍ، أنه كان يقولُ: كان اسمُ صاحبِ "يس" حبيبًا، وكان الجُذامُ قد أَسْرَع فيه.
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Seleme, İbn İshâk'tan, o el-Hasen b. Umâre'den, o el-Hakem b. Uteybe'den, o Abdullah b. el-Hâris b. Nevfel'in azatlısı Ebü'l-Kâsım Miksem'den, o Mücâhid'den, o [da] Abdullah b. Abbâs'tan nakletti; o şöyle derdi: "Yâsîn sahibinin (Yâsîn Suresi'nde zikredilen kişinin) ismi Habîb idi ve cüzzam hastalığı ona hızla yayılmıştı."
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {وَجَاءَ مِنْ أَقْصَى الْمَدِينَةِ رَجُلٌ يَسْعَى}. قال: ذُكِر لنا أن اسمَه حبيبٌ، وكان في غارٍ يعبُدُ ربَّه، فلما سمِع بهم أَقْبَل إليهم .
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den O'nun: {وَجَاءَ مِنْ أَقْصَى الْمَدِينَةِ رَجُلٌ يَسْعَى} “Şehrin en uzak yerinden bir adam koşarak geldi” sözü hakkında şöyle dediğini nakletti: Bize anlatıldığına göre onun ismi Habîb idi; bir mağarada Rabbine ibadet ederdi. Onları duyunca yanlarına geldi .
وقوله: {قَالَ يَاقَوْمِ اتَّبِعُوا الْمُرْسَلِينَ}. يقولُ تعالى ذكرُه: قال الرجلُ الذي جاء من أقصى المدينة لقومِه: يا قومِ، اتَّبِعوا المرسلين الذين أَرْسَلهم اللهُ إليكم، واقْبَلوا منهم ما أَتَوْكم به.
O'nun: {قَالَ يَاقَوْمِ اتَّبِعُوا الْمُرْسَلِينَ} “Dedi ki: 'Ey kavmim, bu elçilere uyun!'” sözü hakkında Zikri Yüce Olan [Taberî] der ki: Şehrin en uzak yerinden gelen o adam kavmine şöyle dedi: Ey kavmim, Allah'ın size gönderdiği elçilere uyun ve onların size getirdiklerini kabul edin.
وذُكر أنه لما أتى الرسلَ سألهم: هل يطلُبون على ما جاءوا به أجرًا؟ فقالت الرسلُ: لا. فقال لقومِه حينَئذٍ: {اتَّبِعُوا الْمُرْسَلِينَ (٢٠) اتَّبِعُوا مَنْ لَا يَسْأَلُكُمْ} على نصيحتِهم لكم {أَجْرًا}.
Rivayet edildiğine göre o, elçilerin yanına vardığında onlara: Getirdikleri bu mesaja karşılık bir ücret isteyip istemediklerini sordu. Elçiler: "Hayır" dediler. Bunun üzerine o anda kavmine: {اتَّبِعُوا الْمُرْسَلِينَ (٢٠) اتَّبِعُوا مَنْ لَا يَسْأَلُكُمْ} size verdikleri öğüt için {أَجْرًا} “Elçilere uyun! Sizden hiçbir ücret istemeyenlere uyun” dedi.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا بشر، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ، قال: لما انتهى إليهم، يعنى إلى الرسلِ، قال: هل تسألون على هذا من أجر؟ قالوا: لا. فقال عندَ ذلك: {يَاقَوْمِ اتَّبِعُوا الْمُرْسَلِينَ (٢٠) اتَّبِعُوا مَنْ لَا يَسْأَلُكُمْ أَجْرًا وَهُمْ مُهْتَدُونَ} .
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den rivayet etti; o şöyle dedi: Onların, yani elçilerin yanına vardığında: "Buna karşılık herhangi bir ücret istiyor musunuz?" dedi. Onlar: "Hayır" dediler. O da bunun üzerine: {يَاقَوْمِ اتَّبِعُوا الْمُرْسَلِينَ (٢٠) اتَّبِعُوا مَنْ لَا يَسْأَلُكُمْ أَجْرًا وَهُمْ مُهْتَدُونَ} “Ey kavmim, bu elçilere uyun! Sizden hiçbir ücret istemeyen ve kendileri de hidayet üzere olan bu kimselere uyun!” dedi .
حدَّثنا ابن حُميدٍ، قال: ثنا سلَمةُ، عن ابن إسحاقَ، فيما بلَغه، عن ابن عباسٍ، وعن كعبِ الأحبارِ، وعن وهبِ بن منبِّهٍ: {اتَّبِعُوا مَنْ لَا يَسْأَلُكُمْ أَجْرًا وَهُمْ مُهْتَدُونَ}: أي: لا يسألونكم أموالَكم على ما جاءوكم به من الهُدَى، وهم لكم ناصحون، فاتَّبِعوهم تهتدوا بهُداهم.
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Seleme, İbn İshâk'tan rivayet etti; ona ulaştığına göre İbn Abbâs'tan, Kâ‘b el-Ahbâr'dan ve Vehb b. Münebbih'ten şöyle rivayet edilmiştir: {اتَّبِعُوا مَنْ لَا يَسْأَلُكُمْ أَجْرًا وَهُمْ مُهْتَدُونَ} “Sizden hiçbir ücret istemeyen ve kendileri de hidayet üzere olan kimselere uyun!” Yani: Onlar size getirdikleri bu hidayete karşılık sizden mallarınızı istemiyorlar ve onlar sizin iyiliğinizi istemektedirler. O hâlde onlara uyun ki onların hidayetiyle doğru yolu bulasınız.
وقولُه: {وَهُمْ مُهْتَدُونَ}. يقولُ: وهم على إستقامةٍ من طريقِ الحقِّ، فاهْتَدوا أيُّها القومُ بهداهم.
O'nun: {وَهُمْ مُهْتَدُونَ} “ve kendileri de hidayet üzere olan” sözü hakkında [Taberî] der ki: Onlar hak yolun dosdoğru istikameti üzerindedirler; ey kavmim, siz de onların hidayetiyle doğru yolu bulun.
القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {وَمَا لِيَ لَا أَعْبُدُ الَّذِي فَطَرَنِي وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (٢٢) أَأَتَّخِذُ مِنْ دُونِهِ آلِهَةً إِنْ يُرِدْنِ الرَّحْمَنُ بِضُرٍّ لَا تُغْنِ عَنِّي شَفَاعَتُهُمْ شَيْئًا وَلَا يُنْقِذُونِ (٢٣) إِنِّي إِذًا لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ (٢٤) إِنِّي آمَنْتُ بِرَبِّكُمْ فَاسْمَعُونِ (٢٥)}
Yüce Allah'ın şu sözünün tevili hakkındaki görüş: {وَمَا لِيَ لَا أَعْبُدُ الَّذِي فَطَرَنِي وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (٢٢) أَأَتَّخِذُ مِنْ دُونِهِ آلِهَةً إِنْ يُرِدْنِ الرَّحْمَنُ بِضُرٍّ لَا تُغْنِ عَنِّي شَفَاعَتُهُمْ شَيْئًا وَلَا يُنْقِذُونِ (٢٣) إِنِّي إِذًا لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ (٢٤) إِنِّي آمَنْتُ بِرَبِّكُمْ فَاسْمَعُونِ (٢٥)} “'Ben, beni yaratana ne diye kulluk etmeyeyim? Siz de hep O'na döndürüleceksiniz. O'ndan başka ilahlar mı edineyim? Eğer Rahmân bana bir zarar vermek dilerse, onların şefaati bana hiçbir fayda sağlamaz ve beni kurtaramazlar. O takdirde ben apaçık bir sapıklık içinde olurum. Şüphesiz ben sizin Rabbinize iman ettim, gelin beni dinleyin!'”
قال أبو جعفرٍ ﵀: يقول تعالى ذكرُه مخبرًا عن قيلِ هذا الرجلِ المؤمنِ: {وَمَا لِيَ لَا أَعْبُدُ الَّذِي فَطَرَنِي}. أي: وأيُّ شيءٍ لى لا أعبُدُ الربَّ الذي خلَقني؟ {وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ}. يقولُ: وإليه تصيرون أنتم أيُّها القومُ، وتُردُّون جميعًا. وهذا حينَ أَبْدَى لقومِه إيمانَه باللَّهِ وتوحيدَه.
Ebû Ca'fer [et-Taberî] -Allah'ın rahmeti üzerine olsun- der ki: Zikri Yüce Olan, bu mümin adamın sözünü haber vererek şöyle buyurmaktadır: {وَمَا لِيَ لَا أَعْبُدُ الَّذِي فَطَرَنِي} “Ben, beni yaratana ne diye kulluk etmeyeyim?” Yani: Beni yaratan Rabbe kulluk etmemem için neyim var? {وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ} “Siz de hep O'na döndürüleceksiniz.” Şöyle demektedir: Ey kavmim, siz de hep O'na varacak ve hepiniz O'na döndürüleceksiniz. Bu, kavmine Allah'a olan imanını ve tevhidini açıkladığı andır.
كما حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا سلَمةُ، عن ابن إسحاقَ، فيما بلَغه، عن ابن عباسٍ، وعن كعبِ الأحبارِ، وعن وهبِ بن منبهٍ قال: ناداهم، يعني نادي قومَه، بخلافِ ما هم عليه من عبادةِ الأصنامِ، وأَظْهر لهم دينَه وعبادةَ ربِّه، وأَخْبَرهم أنه لا يملِكُ نفعَه ولا ضرَّه غيرُه، فقال: {وَمَا لِيَ لَا أَعْبُدُ الَّذِي فَطَرَنِي وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (٢٢) أَأَتَّخِذُ مِنْ دُونِهِ آلِهَةً}. ثم عابَها، فقال: {إِنْ يُرِدْنِ الرَّحْمَنُ بِضُرٍّ لَا تُغْنِ عَنِّي شَفَاعَتُهُمْ شَيْئًا وَلَا يُنْقِذُونِ} .
Nitekim bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Seleme, İbn İshâk'tan, İbn Abbâs'tan, Kâ'b el-Ahbâr'dan ve Vehb b. Münebbih'ten kendisine ulaştığına göre anlattı; o şöyle dedi: Onlara, yani kavmine, içinde bulundukları putperestliğin aksini haykırdı; dinini ve Rabbine ibadet ettiğini onlara açığa vurdu ve O'ndan başkasının kendisine ne bir fayda ne de bir zarar vermeye gücünün yetmeyeceğini onlara bildirdi. Şöyle dedi: {وَمَا لِيَ لَا أَعْبُدُ الَّذِي فَطَرَنِي وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (٢٢) أَأَتَّخِذُ مِنْ دُونِهِ آلِهَةً} “'Ben, beni yaratana ne diye kulluk etmeyeyim? Siz de hep O'na döndürüleceksiniz. O'ndan başka ilahlar mı edineyim?'”. Sonra onları ayıplayarak şöyle dedi: {إِنْ يُرِدْنِ الرَّحْمَنُ بِضُرٍّ لَا تُغْنِ عَنِّي شَفَاعَتُهُمْ شَيْئًا وَلَا يُنْقِذُونِ} “Eğer Rahmân bana bir zarar vermek dilerse, onların şefaati bana hiçbir fayda sağlamaz ve beni kurtaramazlar” .
وقولُه: {أَأَتَّخِذُ مِنْ دُونِهِ آلِهَةً}. يقولُ: أأعبُدُ من دونِ اللَّهِ آلهةً، يعنى: معبودًا سواه، {إِنْ يُرِدْنِ الرَّحْمَنُ بِضُرٍّ شَيْئًا}. يقولُ: إن مسَّنىَ الرحمنُ بضرٍّ وشدَّةٍ {لَا تُغْنِ عَنِّي شَفَاعَتُهُمْ}. يقولُ: لا تغن عنى شيئًا بكونِها لى شفعاءَ،
Allah Teâlâ'nın: {أَأَتَّخِذُ مِنْ دُونِهِ آلِهَةً} “Ben O'ndan başka ilahlar edinir miyim?” buyruğu hakkında [Ebû Ca'fer et-Taberî] şöyle der: “Ben Allah'tan başka ilahlar -yani O'ndan başka bir mabut- edinir miyim?” demektir. {إِنْ يُرِدْنِ الرَّحْمَنُ بِضُرٍّ شَيْئًا} “Rahmân bana bir zarar vermek dilerse” [kısmı hakkında da] şöyle der: “Eğer Rahmân bana bir zarar ve sıkıntı dokundurursa, {لَا تُغْنِ عَنِّي شَفَاعَتُهُمْ} ‘onların şefaati bana hiçbir fayda sağlamaz’; [yani] onların bana şefaatçi olmaları bana hiçbir fayda vermez” demektir,
ولا تقدر على دفع ذلك الضر عنى، وَلَا يُنقِذُونِ ?. يقولُ: ولا يخلصونى من ذلك الضرِّ إذا مسَّنى.
ve o zararı benden savmaya güç yetiremezler, {وَلَا يُنْقِذُونِ} “ve beni kurtaramazlar”. Şöyle demektedir: O zarar bana dokunduğunda beni ondan çekip kurtaramazlar.
وقولُه: {إِنِّي إِذًا لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ}. يقول: إنى إذا اتخذتُ من دونِ اللَّهِ آلهةً هذه صفتُها، إذن لفي ضلال مبين، لمن تأمَّله، جورُه عن سبيلِ الحقِّ.
O'nun: {إِنِّي إِذًا لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ} “O takdirde ben apaçık bir sapıklık içinde olurum” sözü hakkında [Taberî] der ki: Ben eğer Allah'tan başka bu nitelikte ilahlar edinirsem, o takdirde onu düşünen kimse için hak yoldan sapması aşikâr olan apaçık bir sapıklık içinde olurum.
وقولُه: {إِنِّي آمَنْتُ بِرَبِّكُمْ فَاسْمَعُونِ}. اخْتُلِف في معنى ذلك؛ فقال بعضُهم: قال هذا القولَ هذا المؤمنُ لقومِه، يُعْلِمُهم إيمانَه باللهِ.
O'nun: {إِنِّي آمَنْتُ بِرَبِّكُمْ فَاسْمَعُونِ} “Şüphesiz ben sizin Rabbinize iman ettim, gelin beni dinleyin!” sözünün anlamında ihtilaf edilmiştir. Bazıları: Bu mümin zat bu sözü kavmine, Allah'a olan imanını onlara bildirmek üzere söylemiştir, dediler.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا ابن حُميدٍ، قال: ثنا سلمةُ، عن ابن إسحاقَ، فيما بلَغه، عن ابن عباسٍ، وعن كعبٍ، وعن وهبِ بن منبِّهٍ: {إِنِّي آمَنْتُ بِرَبِّكُمْ فَاسْمَعُونِ}: إنى آمنت بربِّكم الذي كفَرتم به، فاسمَعوا قولى .
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Seleme, İbn İshâk'tan, İbn Abbâs'tan, Kâ'b'dan ve Vehb b. Münebbih'ten kendisine ulaştığına göre [şunu] rivayet etti: {إِنِّي آمَنْتُ بِرَبِّكُمْ فَاسْمَعُونِ} “Şüphesiz ben sizin Rabbinize iman ettim, gelin beni dinleyin!”: Sizin inkar ettiğiniz Rabbinize iman ettim; sözümü dinleyin .
وقال آخرون: بل خاطَب بذلك الرسلَ وقال لهم: اسْمَعوا قولى، لتشهَدوا لى بما أقولُ لكم عندَ ربي، وأنى قد آمنتُ بكم واتبعتُكم. فَذُكِر أنه لما قال هذا القولَ، ونصَح لقومِه النصيحةَ التي ذكَرها اللهُ في كتابِه، وثَبوا عليه فقتَلوه.
Başkaları ise şöyle dedi: Bilakis bununla elçilere hitap etmiş ve onlara: Rabbimin katında size söylediklerime ve size iman edip tabi olduğuma dair benim lehime şahitlik etmeniz için sözümü işitin, demiştir. Anlatıldığına göre, o bu sözü söyleyip Allah'ın Kitabı'nda zikrettiği öğüdü kavmine verince üzerine çullanıp onu öldürdüler.
ثم اخْتَلف أهلُ التأويلِ في صفةِ قتلِهم إياه؛ فقال بعضُهم: رجَموه بالحجارةِ.
Sonra tevil ehli onu nasıl öldürdükleri konusunda ihtilaf etti; bazıları: Onu taşlayarak öldürdüler (recm ettiler), dediler.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ: {وَمَا لِيَ لَا أَعْبُدُ الَّذِي فَطَرَنِي وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ}: هذا رجلٌ دعا قومَه إلى اللَّهِ، وأَبْدَى لهم النصيحةَ، فقتَلوه على ذلك. وذُكِر لنا أنهم كانوا يرجُمونه بالحجارةِ، وهو يقولُ: اللهمَّ اهدِ قومى،
Bize Bişr rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet edip dedi ki: Bize Saîd, Katâde’den: {وَمَا لِيَ لَا أَعْبُدُ الَّذِي فَطَرَنِي وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ} “Bana ne oluyor ki beni yaratana ibadet etmeyeyim? Siz de ancak O’na döndürüleceksiniz” [ayeti hakkında şöyle dediğini] nakletti: Bu adam, kavmini Allah’a davet etmiş ve onlara samimiyetle nasihatte bulunmuştu; bunun üzerine onu öldürdüler. Bize nakledildiğine göre onlar kendisini taşlarken o şöyle diyordu: Allah’ım kavmime hidayet ver,
اللهمَّ اهدِ قومى، اللهمَّ اهدِ قومى. حتى أَقْعَصوه كذلك .
Allah'ım, kavmime hidayet ver; Allah'ım, kavmime hidayet ver. Nihayet bu haldeyken onu oracıkta öldürdüler .
وقال آخرون: بل وثَبوا عليه، فوطِئوه بأقدامِهم حتى مات.
Başkaları ise şöyle dedi: Bilakis üzerine çullanıp ayaklarıyla çiğnediler, nihayet öldü.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا ابن حُميدٍ، قال: ثنا سلَمةُ، عن ابن إسحاقَ، فيما بلَغه، عن ابن عباسٍ، وعن كعبٍ، وعن وهبِ بن منبهٍ، قال: [لما قال] لهم: {وَمَا لِيَ لَا أَعْبُدُ الَّذِي فَطَرَنِي} إلى قولِه: {فَاسْمَعُونِ}. وثَبوا عليه وثبةَ رجلٍ واحدٍ، فقتَلوه واستضعفوه، لضعفه وسقمِه، ولم يكنْ أحدٌ يدفَعُ عنه .
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Seleme, İbn İshâk'tan, İbn Abbâs'tan, Kâ'b'dan ve Vehb b. Münebbih'ten kendisine ulaştığına göre aktardı; o şöyle dedi: Onlara: {وَمَا لِيَ لَا أَعْبُدُ الَّذِي فَطَرَنِي} “Ben, beni yaratana ne diye kulluk etmeyeyim?” sözünden {فَاسْمَعُونِ} “gelin beni dinleyin!” sözüne kadar [olan kısmı söylediğinde] , tek bir adamın saldırışı gibi üzerine çullandılar ; zayıflığı ve hastalığı sebebiyle onu güçsüz görerek öldürdüler. Onu savunan hiç kimse de yoktu .
حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا سلَمةُ، عن ابن إسحاقَ، عن بعضِ أصحابِه، أن عبدَ اللهِ بنَ مسعودٍ كان يقولُ: وطِئوه بأرجلِهم حتى خرَج قُصْبُه من دُبِرِه .
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Seleme, İbn İshâk'tan, o bazı arkadaşlarından nakletti; Abdullah b. Mes'ûd şöyle derdi: Onu ayaklarıyla öyle çiğnediler ki bağırsakları dübüründen çıktı .
القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {قِيلَ ادْخُلِ الْجَنَّةَ قَالَ يَالَيْتَ قَوْمِي يَعْلَمُونَ (٢٦) بِمَا غَفَرَ لِي رَبِّي وَجَعَلَنِي مِنَ الْمُكْرَمِينَ (٢٧)}.
Yüce Allah'ın şu sözünün tevili hakkındaki görüş: {قِيلَ ادْخُلِ الْجَنَّةَ قَالَ يَالَيْتَ قَوْمِي يَعْلَمُونَ (٢٦) بِمَا غَفَرَ لِي رَبِّي وَجَعَلَنِي مِنَ الْمُكْرَمِينَ (٢٧)} “'Cennete gir!' denildi. O da: 'Keşke kavmim, Rabbimin beni bağışladığını ve beni ikram edilenlerden kıldığını bilseydi!' dedi.”
قال أبو جعفرٍ ﵀: يقولُ تعالى ذكرُه: قال اللهُ له إذ قتَلوه كذلك فلقِيه: {ادْخُلِ الْجَنَّةَ}. فلما دخلها وعاين ما أَكْرمه اللهُ به لإيمانِه وصبرِه فيه،
Ebû Ca'fer [et-Taberî] -Allah'ın rahmeti üzerine olsun- der ki: Zikri Yüce Olan buyurur ki: Onlar onu bu şekilde öldürünce ve o Allah'a kavuşunca Allah ona: {ادْخُلِ الْجَنَّةَ} “Cennete gir!” buyurdu. Cennete girip imanı ve bu uğurdaki sabrı sebebiyle Allah'ın kendisine ikram ettiği şeyleri bizzat görünce,
قال: {يَالَيْتَ قَوْمِي يَعْلَمُونَ بِمَا غَفَرَ لِي رَبِّي}. يقولُ: يا ليتهم يعلَمون أن السببَ الذي
Şöyle dedi: {يَالَيْتَ قَوْمِي يَعْلَمُونَ بِمَا غَفَرَ لِي رَبِّي} “Keşke kavmim, Rabbimin beni bağışladığını bilseydi!” [Cenâb-ı Hak] şöyle buyurmaktadır: Keşke onlar ... sebebin [ne olduğunu] bilselerdi;
من أجلِه غفَر لي ربي ذنوبي، وجعَلنى من الذين أَكْرَمهم اللهٌ [بإدخالهم إياهم] جنتَه، كان إيماني باللهِ وصبرى فيه حتى قُتِلت، فيؤمنوا باللهِ ويَسْتَوجِبوا الجنةَ.
Rabbimin günahlarımı bağışlamasının ve beni Allah'ın cennetine [koyarak] ikramda bulunduğu kimselerden kılmasının sebebi, Allah'a olan imanım ve öldürülünceye kadar bu uğurdaki sabrım idi; böylece onlar da Allah'a iman etsinler ve cenneti hak etsinler.
وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.
Bu konuda söylediğimize benzer şeyleri tevil ehli de söylemiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا ابن حُميدٍ، قال: ثنا سلَمةُ، قال: ثنى ابن إسحاقَ، عن بعضِ أصحابهِ، أن عبدَ اللهِ بنَ مسعودٍ كان يقولُ: قال اللهُ له: ادخلِ الجنةَ. فدخَلها حيًّا يُرْزَقُ فيها، قد أَذْهَب اللهُ عنه سقمَ الدنيا وحزنَها ونصبَها، فلما أَفْضَى إلى رحمةِ اللهِ وجنتِه وكرامتِه قال: {يَالَيْتَ قَوْمِي يَعْلَمُونَ (٢٦) بِمَا غَفَرَ لِي رَبِّي وَجَعَلَنِي مِنَ الْمُكْرَمِينَ} .
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Seleme anlattı, dedi ki: Bana İbn İshâk, bazı arkadaşlarından nakletti; Abdullah b. Mes'ûd şöyle derdi: Allah ona: "Cennete gir!" buyurdu; o da diri olarak, orada rızıklandırılır halde cennete girdi; Allah dünyadaki hastalığını, hüznünü ve yorgunluğunu ondan gidermişti. Allah'ın rahmetine, cennetine ve ikramına ulaşınca: {يَالَيْتَ قَوْمِي يَعْلَمُونَ (٢٦) بِمَا غَفَرَ لِي رَبِّي وَجَعَلَنِي مِنَ الْمُكْرَمِينَ} “Keşke kavmim, Rabbimin beni bağışladığını ve beni ikram edilenlerden kıldığını bilseydi!” dedi .
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {قِيلَ ادْخُلِ الْجَنَّةَ}. فلما دخَلها {قَالَ يَالَيْتَ قَوْمِي يَعْلَمُونَ بِمَا غَفَرَ لِي رَبِّي وَجَعَلَنِي مِنَ الْمُكْرَمِينَ}. قال: فلا تَلْقى المؤمنَ إلا ناصحًا، ولا تَلْقاه غاشًّا، فلما عايَن ما عايَن من كرامةِ اللهِ قال: {يَالَيْتَ قَوْمِي يَعْلَمُونَ (٢٦) بِمَا غَفَرَ لِي رَبِّي وَجَعَلَنِي مِنَ الْمُكْرَمِينَ}. تمنَّى على اللهِ أن يعلَمَ قومُه ما عايَن من كرامةِ اللهِ، وما هجَم عليه .
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den O'nun: {قِيلَ ادْخُلِ الْجَنَّةَ} “'Cennete gir!' denildi” sözü hakkında şöyle dediğini nakletti: Oraya girince {قَالَ يَالَيْتَ قَوْمِي يَعْلَمُونَ بِمَا غَفَرَ لِي رَبِّي وَجَعَلَنِي مِنَ الْمُكْرَمِينَ} “O da: 'Keşke kavmim, Rabbimin beni bağışladığını ve beni ikram edilenlerden kıldığını bilseydi!' dedi.” [Katâde] dedi ki: Mümini ancak samimi ve öğüt verici olarak görürsün, onu asla aldatıcı ve hain bulmazsın. Allah'ın ikramından gördüğü şeyleri bizzat görünce: {يَالَيْتَ قَوْمِي يَعْلَمُونَ (٢٦) بِمَا غَفَرَ لِي رَبِّي وَجَعَلَنِي مِنَ الْمُكْرَمِينَ} “Keşke kavmim, Rabbimin beni bağışladığını ve beni ikram edilenlerden kıldığını bilseydi!” dedi. Allah'tan, kavminin, gördüğü ilahi ikramı ve nail olduğu nimeti bilmesini temenni etti .
حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثني الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، جميعًا عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ قولَه: {قِيلَ ادْخُلِ الْجَنَّةَ}. قال: قيل: قد وجَبت له الجنةُ. قال ذاك حينَ رأى الثوابَ.
Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ anlattı; [ayrıca] bana el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Verkâ anlattı; hepsi birden İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'in {قِيلَ ادْخُلِ الْجَنَّةَ} “'Cennete gir!' denildi” sözü hakkında şöyle dediğini nakletti: [Mücâhid] dedi ki: «Cennet ona kesinleşti / hak oldu» denildi. Bunu, [kendisine verilecek] sevabı gördüğü anda söyledi.
حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا مؤمَّلٌ، قال: ثنا سفيانُ، عن ابن جُرَيجٍ، عن مجاهدٍ: {قِيلَ ادْخُلِ الْجَنَّةَ}. قال: وجَبت لك الجنةُ .
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Müemmel anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, İbn Cüreyc'den, o da Mücâhid'den {قِيلَ ادْخُلِ الْجَنَّةَ} “'Cennete gir!' denildi” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etti: Cennet sana vacip kılındı / kesinleşti, dedi .
حدَّثنا ابن حُميدٍ، قال: ثنا حكَّامٌ، عن عَنْبسةَ، عن محمدِ بن عبدِ الرحمنِ، عن القاسمِ بن أبى بَزَّةَ، عن مجاهدٍ: {قِيلَ ادْخُلِ الْجَنَّةَ}. قال: وجَبت له الجنةُ.
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Hukkâm, Anbese'den, o Muhammed b. Abdirrahmân'dan, o el-Kâsım b. Ebî Bezze'den, o da Mücâhid'den {قِيلَ ادْخُلِ الْجَنَّةَ} “'Cennete gir!' denildi” ayeti hakkında: Cennet onun için kesinleşti, dediğini rivayet etti.
حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا يحيى، عن سفيانَ، عن عاصمٍ الأحولِ، عن أبي مِجْلَزٍ في قولِه: {بِمَا غَفَرَ لِي رَبِّي}. قال: إيماني بربِّي، وتصديقى رسلَه .
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ, Süfyân'dan, o Âsım el-Ahvel'den, o da Ebû Miclez'den O'nun: {بِمَا غَفَرَ لِي رَبِّي} “Rabbimin beni ne ile/nasıl bağışladığını” sözü hakkında şöyle dediğini aktardı: [Bunun sebebi] Rabbime olan imanım ve elçilerini tasdik etmemdir .
القولُ في تأويلِ قولِه ﷿: {وَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى قَوْمِهِ مِنْ بَعْدِهِ مِنْ جُنْدٍ مِنَ السَّمَاءِ وَمَا كُنَّا مُنْزِلِينَ (٢٨) إِنْ كَانَتْ إِلَّا صَيْحَةً وَاحِدَةً فَإِذَا هُمْ خَامِدُونَ (٢٩)}.
Aziz ve Celil Olan Allah'ın şu sözünün tevili hakkındaki görüş: {وَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى قَوْمِهِ مِنْ بَعْدِهِ مِنْ جُنْدٍ مِنَ السَّمَاءِ وَمَا كُنَّا مُنْزِلِينَ (٢٨) إِنْ كَانَتْ إِلَّا صَيْحَةً وَاحِدَةً فَإِذَا هُمْ خَامِدُونَ (٢٩)} “Ondan sonra kavminin üzerine gökten hiçbir ordu indirmedik, indirecek de değildik. Sadece tek bir korkunç ses oldu; anında sönüp gittiler.”
قال أبو جعفرٍ ﵀: يقولُ تعالى ذكرُه: وما أنزَلنا على قومِ هذا المؤمنِ الذي قتَله قومُه لدعائِه إيَّاهم إلى اللهِ، ونصيحتِه لهم، {مِنْ بَعْدِهِ}. يعنى: مِن بعدِ مَهْلِكه، {مِنْ جُنْدٍ مِنَ السَّمَاءِ}.
Ebû Ca'fer [et-Taberî] -Allah'ın rahmeti üzerine olsun- der ki: Zikri Yüce Olan buyurur ki: Kendilerini Allah'a çağırması ve onlara öğüt vermesi sebebiyle kavminin öldürdüğü bu mümin zatın kavmi üzerine, {مِنْ بَعْدِهِ} yani onun helak edilişinden sonra, {مِنْ جُنْدٍ مِنَ السَّمَاءِ} “gökten hiçbir ordu” indirmedik.
واختَلف أهلُ التأويلِ في معنى الجندِ الذي أخبَر اللهُ أنه لم يُنْزِلْ إلى قومِ هذا المؤمنِ بعدَ قَتْلِهموه؛ فقال بعضُهم: عُنِى بذلك أنه لم يُنْزِلِ اللهُ بعد ذلك إليهم رسالةً، ولا بَعَث إليهم نبيًّا.
Tevil ehli, Allah'ın bu mümini öldürmelerinden sonra kavmine indirmediğini bildirdiği ordunun (cünd) manası hakkında ihtilaf etmişlerdir; bazıları şöyle demiştir: Bununla, Allah'ın bundan sonra onlara bir risalet / vahiy indirmediği ve kendilerine bir peygamber göndermediği kastedilmiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثني محمدُ بن عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى،، وحدَّثني
Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ anlattı; ve bana...
الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، جميعًا عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ قولَه: {مِنْ جُنْدٍ مِنَ السَّمَاءِ}. قال: رسالةٍ .
...el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Varkâ anlattı; hepsi birden İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den O'nun: {مِنْ جُنْدٍ مِنَ السَّمَاءِ} “gökten hiçbir ordu” sözü hakkında şöyle dediğini rivayet etti: [Yani] bir elçilik/vahiy [indirmedik] .
حدَّثنا ابن حُمَيدٍ، قال: ثنا حَكَّامٌ، عن عَنْبَسةَ، عن محمدِ بن عبدِ الرحمنِ، عن القاسمِ بن أبي بَزَّةَ، عن مجاهدٍ مثلَه.
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Hukkâm, Anbese'den, o Muhammed b. Abdirrahmân'dan, o el-Kâsım b. Ebî Bezze'den, o da Mücâhid'den aynısını rivayet etti.