وقولُه: {أَوَلَيْسَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ بِقَادِرٍ عَلَى أَنْ يَخْلُقَ مِثْلَهُمْ}. يقوُل تعالى ذكرُه مُنَبِّهًا هذا الكافرُ الذى قال: من يحيى العظامَ وهى رَميمٌ. على خطأِ قولِه وعظيمِ جهلِه: أوَ ليس الذى خلَق السماواتِ السبعَ والأرضَ بقادرٍ على أن يخلُقَ مثلَكم ، فإن خلقَ مثلِكم مِن العظامِ الرَّمِيمِ ليس بأعظمَ مِن خلقِ السماواتِ والأرضِ. يقولُ: فمَن لم يَتعذَّرْ عليه خلقُ ما هو أعظمُ مِن خَلْقِكم، فكيف يَتعذَّرُ عليه إحياءُ العظامِ مِن بعدِ ما قد رَمَّت وبَلِيَت؟
Ve O'nun: {أَوَلَيْسَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ بِقَادِرٍ عَلَى أَنْ يَخْلُقَ مِثْلَهُمْ} “Gökleri ve yeri yaratan, onların benzerini yaratmaya kadir değil midir?” buyruğu; zikri yüce olan [Allah], 'Çürümüşken bu kemikleri kim diriltecek?' diyen bu kâfiri, sözünün yanlışlığına ve cehaletinin büyüklüğüne dikkat çekerek şöyle buyurmaktadır: Yedi kat göğü ve yeri yaratan [Allah], sizin benzerinizi yaratmaya kadir değil midir? Zira çürümüş kemiklerden sizin benzerinizi yaratmak, göklerin ve yerin yaratılışından daha büyük değildir. Şöyle buyurmaktadır: Sizin yaratılışınızdan daha büyük olanı yaratmak kendisine güç gelmeyen [Rabbe], çürüyüp ufalandıktan sonra kemikleri diriltmek nasıl güç gelsin?
وقولُه: {بَلَى وَهُوَ الْخَلَّاقُ الْعَلِيمُ} يقولُ: بلى، هو قادرٌ على أن يخلُقَ مثلَهم، وهو الخلّاقُ لِما يشاءُ، الفَعَّالُ لِما يريدُ، العليمُ بكلِّ ما خلَق ويخلُقُ، لا يخفَى عليه خافيةٌ.
Ve O'nun: {بَلَى وَهُوَ الْخَلَّاقُ الْعَلِيمُ} “Elbette [öyledir]! O, her şeyi hakkıyla yaratan, her şeyi bilendir” buyruğu; evet, O onların benzerini yaratmaya kadirdir; O, dilediğini hakkıyla yaratan, murat ettiğini dilediğince yapan, yarattığı ve yaratacağı her şeyi hakkıyla bilendir; hiçbir gizli şey O'na gizli kalmaz, demektir.
القولُ فى تأويلِ قولِه تعالى: {إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ (٨٢) فَسُبْحَانَ الَّذِي بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (٨٣)}.
Allah Teâlâ'nın şu buyruğunun tevili hakkındaki söz: {إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ (٨٢) فَسُبْحَانَ الَّذِي بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (٨٣)} “O bir şeyi dilediği zaman, O'nun buyruğu sadece ona 'Ol!' demektir; o da hemen oluverir. (82) Her şeyin melekûtu (mülk ve hâkimiyeti) elinde olan [Allah], her türlü noksanlıktan münezzehtir; ve siz ancak O'na döndürüleceksiniz. (83)”.
قال أبو جعفرٍ ﵀: يقولُ تعالى ذكرُه: إنَّما أَمْرُ اللهِ إذا أراد خلقَ شيءٍ أن يقولَ لهُ: كنْ. فيكونُ.
Ebu Ca'fer (rahimehullâh) der ki: Zikri yüce olan [Allah] şöyle buyuruyor: Allah bir şeyi yaratmayı dilediğinde O'nun buyruğu, ona sadece 'Ol!' demektir; o da hemen oluverir.
وكان قتادةُ يقولُ فى ذلك ما حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ: {أَوَلَيْسَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ بِقَادِرٍ عَلَى أَنْ يَخْلُقَ مِثْلَهُمْ بَلَى وَهُوَ الْخَلَّاقُ الْعَلِيمُ}. قال: هذا مِثْلُ: {إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}. قال: ليس مِن كلامِ العربِ شيءٌ هو أخفَّ مِن ذلك، ولا
Katâde bu hususta, Bişr'in bize rivayet ettiği şu sözü söylüyordu; [Bişr] dedi ki: Bize Yezîd anlattı, [o da] dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den [naklen] anlattı: {أَوَلَيْسَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ بِقَادِرٍ عَلَى أَنْ يَخْلُقَ مِثْلَهُمْ بَلَى وَهُوَ الْخَلَّاقُ الْعَلِيمُ} “Gökleri ve yeri yaratan [Allah], onların benzerini yaratmaya kādir değil midir? Elbette [öyledir]; O, her şeyi hakkıyla yaratan, her şeyi hakkıyla bilendir”. [Katâde] dedi ki: Bu, şunun gibidir: {إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ} “O bir şeyi dilediği zaman, O'nun buyruğu sadece ona 'Ol!' demektir; o da hemen oluverir”. [Yine] dedi ki: Arap kelâmında bundan daha hafif ve daha
أهونَ، فأمْرُ اللهِ كذلك .
kolay hiçbir söz yoktur; işte Allah'ın emri de böyledir .
وقولُه: {فَسُبْحَانَ الَّذِي بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ}. يقولُ تعالى ذكرُه: فتَنْزيهٌ للذى بيدِه مُلْكُ كلِّ شيءٍ وخزائنُه.
Ve O'nun: {فَسُبْحَانَ الَّذِي بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ} “Her şeyin melekûtu (hükümranlığı) elinde olan [Allah], her türlü noksanlıktan münezzehtir” buyruğu; zikri yüce olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: Her şeyin mülkiyeti ve hazineleri elinde olan [Allah] her türlü noksanlıktan münezzehtir.
وقولُه: {وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ}. يقولُ: وإليه تُرَدُّون، وتَصِيرون بعدَ مماتِكم.
Ve O'nun: {وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ} “ve O'na döndürüleceksiniz” buyruğu; ölümünüzden sonra O'na döndürülecek ve O'na varacaksınız, demektir.
آخرُ تفسيرِ سورةِ "يس".
Yâsîn Suresi tefsirinin sonu.