Binûn

Sâffât Suresinin Tefsiri — 12. Sayfa

Kaynak: Câmiu'l-Beyân (Taberî Tefsiri) · Taberî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وكان بعضُ أهلِ العربيةِ يتأولُ ذلك: {وَلَقَدْ سَبَقَتْ كَلِمَتُنَا لِعِبَادِنَا الْمُرْسَلِينَ}] بالسعادةِ. وذُكِر أن ذلك في قراءةِ عبدِ اللَّهِ: (وَلَقَدْ سَبَقَتْ كَلِمَتُنا على عبادِنا المُرْسَلِينَ). فجُعِلت "على" مكانَ اللامِ، فكأن المعنى: حقَّت عليهم ولهم. كما قيل: على مُلكِ سليمانَ. و: في مُلكِ سليمانَ. إذ كان معنى ذلك واحدًا.

Arap dili ehlinden bazıları ise: {وَلَقَدْ سَبَقَتْ كَلِمَتُنَا لِعِبَادِنَا الْمُرْسَلِينَ} “Andolsun ki peygamber kullarımıza sözümüz geçmişti” [ayetini] saadet (kurtuluş ve mutluluk) olarak tevil etmekteydi. Bunun, Abdullah [b. Mes‘ûd]’un kıraatinde: (وَلَقَدْ سَبَقَتْ كَلِمَتُنا على عبادِنا المُرْسَلِينَ) şeklinde olduğu zikredilmiştir. Burada lâm [harf-i ceri] yerine “alâ” getirilmiştir; sanki anlam: “[Söz] onların lehine ve aleyhine kesinleşti” gibidir. Nitekim anlamı bir olduğu için hem “alâ mülki Süleymân” hem de “fî mülki Süleymân” denilmiştir.

وقوله: {وَإِنَّ جُندَنَا لَهُمُ الْغَلِبُونَ}. يقولُ: وإن حزبَنا وأهلَ ولايتنا {لَهُمُ الْغَالِبُونَ}. يقولُ: لهم الظفرُ والفَلَحُ على أهل الكفرِ بنا والخلافِ علينا.

Allah'ın: {وَإِنَّ جُندَنَا لَهُمُ الْغَلِبُونَ} “Ve şüphesiz bizim ordumuz, galip gelecek olanlar kesinlikle onlardır” kavli hakkında; şöyle buyurmaktadır: Bizim fırkamız ve dostlarımız {لَهُمُ الْغَالِبُونَ} “galip gelecek olanlar kesinlikle onlardır”; yani Bizi inkâr eden ve Bize muhalefet eden kimselere karşı zafer ve kurtuluş onlarındır .

القول في تأويل قولِه تعالى: {فَتَوَلَّ عَنْهُمْ حَتَّى حِينٍ (١٧٤) وَأَبْصِرْهُمْ فَسَوْفَ يُبْصِرُونَ (١٧٥) أَفَبِعَذَابِنَا يَسْتَعْجِلُونَ (١٧٦) فَإِذَا نَزَلَ بِسَاحَتِهِمْ فَسَاءَ صَبَاحُ الْمُنْذَرِينَ (١٧٧)}.

Allah Teâlâ'nın: {فَتَوَلَّ عَنْهُمْ حَتَّى حِينٍ (١٧٤) وَأَبْصِرْهُمْ فَسَوْفَ يُبْصِرُونَ (١٧٥) أَفَبِعَذَابِنَا يَسْتَعْجِلُونَ (١٧٦) فَإِذَا نَزَلَ بِسَاحَتِهِمْ فَسَاءَ صَبَاحُ الْمُنْذَرِينَ (١٧٧)} “(174) Bir süreye kadar onlardan yüz çevir. (175) Onları gözetle; onlar da yakında göreceklerdir! (176) Bizim azabımızın çabucak gelmesini mi istiyorlar? (177) Fakat o (azap) yurtlarına indiğinde, uyarılanların sabahı ne kötü olur!” kavlinin tevili hakkında [söz].

يعني تعالى ذكرُه بقوله: {فَتَوَلَّ عَنْهُمْ حَتَّى حِينٍ}: فأعرِض عنهم إلى حينٍ.

Zikri yüce olan [Allah]: {فَتَوَلَّ عَنْهُمْ حَتَّى حِينٍ} “Bir süreye kadar onlardan yüz çevir” kavliyle; "Belirli bir vakte kadar onlardan yüz çevir" demek istemektedir.

واختلَف أهلُ التأويلِ في هذا الحينِ؛ فقال بعضُهم: معناه: إلى الموت.

Tevil ehli bu "hîn" (süre/vakit) hakkında ihtilaf etmiş; bazısı: "Bunun anlamı ölüme kadardır" demiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ: {فَتَوَلَّ عَنْهُمْ حَتَّى حِينٍ}. أي: إلى الموتِ .

Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den nakletti: {فَتَوَلَّ عَنْهُمْ حَتَّى حِينٍ} “Bir süreye kadar onlardan yüz çevir”; yani ölüme kadar .

وقال آخرون: إلى يومِ بدرٍ.

Başkaları da: "Bedir gününe kadar" demiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا محمدُ بنُ الحسينِ، قال: ثنا أحمدُ بنُ المفضلِ، قال: ثنا أسباطُ، عن السديِّ في قوله: {فَتَوَلَّ عَنْهُمْ حَتَّى حِينٍ}. قال: حتى يومِ بدرٍ .

Bize Muhammed b. el-Hüseyn anlattı, dedi ki: Bize Ahmed b. el-Mufaddal anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den nakletti; o, Allah'ın: {فَتَوَلَّ عَنْهُمْ حَتَّى حِينٍ} “Bir süreye kadar onlardan yüz çevir” kavli hakkında: "Bedir gününe kadar" dedi .

وقال آخرون: معنى ذلك: إلى يوم القيامةِ.

Başkaları ise şöyle demiştir: Bunun anlamı kıyamet gününe kadardır.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني يونسُ، قال: أخبرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زيد في قوله: {فَتَوَلَّ عَنهُم حَتَّى حِينٍ}. قال: يومِ القيامةِ.

Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb bildirdi, dedi ki: İbn Zeyd, Allah'ın: {فَتَوَلَّ عَنهُم حَتَّى حِينٍ} “Bir süreye kadar onlardan yüz çevir” kavli hakkında: "Kıyamet günüdür" dedi.

وهذا القولُ الذى قاله السدىُّ أشبهُ بما دلَّ عليه ظاهرُ التنزيلِ، وذلك أن اللهَ وعَدهم بالعذابِ الذى كانوا يستعجِلونه، فقال: {أَفَبِعَذَابِنَا يَسْتَعْجِلُونَ}. وأمر نبيه ﷺ أن يُعْرِضَ عنهم إلى مجيءِ حينهِ، فتأويلُ الكلامِ: فتولَّ عنهم يا محمدُ إلى حين مجئِ عذابِنا ونزولِه بهم.

es-Süddî'nin söylediği bu söz, Kur'an'ın zahirinin delalet ettiğine daha uygundur. Şöyle ki, Allah onları aceleyle istedikleri azap ile tehdit etmiş ve: {أَفَبِعَذَابِنَا يَسْتَعْجِلُونَ} “Bizim azabımızın çabucak gelmesini mi istiyorlar?” buyurmuştur. Peygamberine ﷺ de vakti gelinceye kadar onlardan yüz çevirmesini emretmiştir . Sözün tevili şöyledir: Ey Muhammed! Azabımızın gelip onların başına ineceği vakte kadar onlardan yüz çevir.

وقولُه: {وَأَبْصِرْهُمْ فَسَوْفَ يُبْصِرُونَ}. يقولُ: وأنظِرْهم فسوفَ يرَون ما يحِلُّ بهم من عقابِنا.

Allah'ın: {وَأَبْصِرْهُمْ فَسَوْفَ يُبْصِرُونَ} “Onları gözetle; onlar da yakında göreceklerdir!” kavli hakkında; şöyle buyurmaktadır: Onları gözetle (onlara mühlet ver), azabımızdan başlarına inecek olanı yakında göreceklerdir.

وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.

Bu konuda bizim söylediğimize benzer bir sözü tevil ehli de söylemiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ: {وَأَبْصِرْهُمْ فَسَوْفَ يُبْصِرُونَ}. حين لا ينفعُهم البصرُ .

Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den nakletti: {وَأَبْصِرْهُمْ فَسَوْفَ يُبْصِرُونَ} “Onları gözetle; onlar da yakında göreceklerdir!”; görmenin kendilerine fayda vermeyeceği vakitte [göreceklerdir] .

حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زِيدٍ في قوله: {وَأَبْصِرْهُمْ فَسَوْفَ يُبْصِرُونَ}. [يقولُ: أنظِرْهم فسوفَ يبصِرون ما لهم] بعدَ اليومِ، قال: يقولُ: يبصِرون يومَ القيامةِ ما ضيَّعوا من أمرِ اللَّهِ، وكفرهم باللهِ ورسولِه وكتابِه، قال:

Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd Allah'ın: {وَأَبْصِرْهُمْ فَسَوْفَ يُبْصِرُونَ} “Onları gözetle; onlar da yakında göreceklerdir!” kavli hakkında şöyle demiştir: [Şöyle buyurmaktadır: Onlara mühlet ver; bugünden sonra kendilerine ne olacağını yakında göreceklerdir.] Dedi ki: Şöyle demektedir: Kıyamet gününde Allah'ın emrinden neleri zayi ettiklerini, Allah'ı, Peygamberi'ni ve Kitabı'nı inkâr edişlerini göreceklerdir. Dedi ki:

فـ: {أَبْصِرْهُمْ} و: {أَبْصِرِ} واحدٌ .

{أَبْصِرْهُمْ} “onları gözetle” ile {أَبْصِرِ} “gözetle” birdir (aynı anlamdadır) .

وقوله: {أَفَبِعَذَابِنَا يَسْتَعْجِلُونَ}. يقولُ: أَفبنزولِ عذابِنا بهم يستعجِلونك يا محمدُ؟! وذلك قولُهم للنبي ﷺ: {ومَتَى هَذَا الْوَعْدُ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ} [يس: ٤٨].

Allah'ın: {أَفَبِعَذَابِنَا يَسْتَعْجِلُونَ} “Bizim azabımızın çabucak gelmesini mi istiyorlar?” kavli hakkında; şöyle buyurmaktadır: Ey Muhammed! Azabımızın kendilerine inmesini mi senden aceleyle istiyorlar?! Bu da onların Peygamber'e ﷺ: {ومَتَى هَذَا الْوَعْدُ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ} “Eğer doğru söylüyorsanız bu vaat ne zaman?” [Yâsîn: 48] demeleridir.

وقوله: {فَإِذَا نَزَلَ بِسَاحَتِهِمْ}. يقولُ: فإذا نزَل بهؤلاء المشرِكين المستعجِلين بعذابِ اللهِ العذابُ. والعربُ تقولُ: نزَل بساحةِ فلانٍ العذابُ والعقوبةُ. وذلك إذا نزَل به، والساحةُ: هى فناءُ دارِ الرجلِ، {فَسَاءَ صَبَاحُ الْمُنذَرِينَ}. يقولُ: فبئسَ صباحُ القومِ الذين أنذَرهم رسولُنا نزولَ ذلك العذابِ بهم، فلم يصدِّقوا به.

Allah'ın: {فَإِذَا نَزَلَ بِسَاحَتِهِمْ} “Fakat o (azap) yurtlarına indiğinde” kavli hakkında; şöyle buyurmaktadır: Allah'ın azabının çarçabuk gelmesini isteyen bu müşriklerin üzerine azap indiğinde. Araplar: "Falanın sahasına azap ve ceza indi" derler; bu da azap onun başına indiğinde söylenir. Saha (الساحة): Kişinin evinin avlusudur. {فَسَاءَ صَبَاحُ الْمُنذَرِينَ} “uyarılanların sabahı ne kötü olur!” kavli hakkında; şöyle buyurmaktadır: Resulümüzün kendilerini o azabın başlarına ineceği konusunda uyardığı fakat inanmadıkları o kavmin sabahı ne kötüdür!

وبنحو الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.

Bu konuda bizim söylediğimize benzer bir sözü tevil ehli de söylemiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا محمدُ بن الحسينِ، قال: ثنا أحمدُ بنُ المفضلِ، قال: ثنا أسباط، عن السدى في قوله: {فَإِذَا نَزَلَ بِسَاحَتِهِمْ}. قال: بدارِهم، {فَسَاءَ صَبَاحُ الْمُنذَرِينَ}. قال: بئسما يُصبحون .

Bize Muhammed b. el-Hüseyn anlattı, dedi ki: Bize Ahmed b. el-Mufaddal anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den nakletti; o, Allah'ın: {فَإِذَا نَزَلَ بِسَاحَتِهِمْ} “Fakat o (azap) yurtlarına indiğinde” kavli hakkında: "Yurtlarına [indiğinde]" dedi. {فَسَاءَ صَبَاحُ الْمُنذَرِينَ} “uyarılanların sabahı ne kötü olur!” kavli hakkında da: "Sabahladıkları durum ne kötüdür!" dedi .

القولُ في تأويل قوله تعالى: {وَتَوَلَّ عَنْهُمْ حَتَّى حِينٍ (١٧٨) وَأَبْصِرْ فَسَوْفَ يُبْصِرُونَ (١٧٩) سُبْحَانَ رَبِّكَ رَبِّ الْعِزَّةِ عَمَّا يَصِفُونَ (١٨٠) وَسَلَامٌ عَلَى الْمُرْسَلِينَ (١٨١) وَالْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ (١٨٢)}.

Allah Teâlâ'nın: {وَتَوَلَّ عَنْهُمْ حَتَّى حِينٍ (١٧٨) وَأَبْصِرْ فَسَوْفَ يُبْصِرُونَ (١٧٩) سُبْحَانَ رَبِّكَ رَبِّ الْعِزَّةِ عَمَّا يَصِفُونَ (١٨٠) وَسَلَامٌ عَلَى الْمُرْسَلِينَ (١٨١) وَالْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ (١٨٢)} “(178) Bir süreye kadar onlardan yüz çevir. (179) Gözetle; onlar da yakında göreceklerdir! (180) Kudret ve şeref sahibi Rabbin, onların nitelemelerinden yücedir, münezzehtir. (181) Peygamberlere selam olsun. (182) Ve âlemlerin Rabbi olan Allah'a hamdolsun” kavlinin tevili hakkında [söz].

يقولُ تعالى ذكرُه لنبيِّه محمد ﷺ: وأعرض يا محمدُ عن هؤلاء المشرِكين، وخلِّهم وفِريَتَهم على ربِّهم، {حَتَّى حِينٍ}. يقولُ: إلى حينِ يأذن الله بهلاكهم،

Zikri yüce olan [Allah], Peygamberi Muhammed'e (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmaktadır: Ey Muhammed! Bu müşriklerden yüz çevir ve onları Rablerine karşı [uydurdukları] iftiralarıyla baş başa bırak; {حَتَّى حِينٍ} “Bir süreye kadar”; şöyle buyurmaktadır: Allah onların helak edilmelerine izin verinceye kadar...

{وَأَبْصِرْ فَسَوْفَ يُبْصِرُونَ}. يقولُ: وأنظِرْهم فسوف يرَوْن ما يحِلُّ بهم من عقابِنا، في حين لا تنفعُهم التوبةُ، وذلك عندَ نزولِ بأسِ اللهِ بهم.

{وَأَبْصِرْ فَسَوْفَ يُبْصِرُونَ} “Gözetle; onlar da yakında göreceklerdir!”; şöyle buyurmaktadır: Onları gözetle (onlara mühlet ver); tövbenin kendilerine fayda vermeyeceği bir vakitte, yani Allah'ın azabı başlarına indiğinde cezalarımızdan kendilerine neyin isabet edeceğini yakında göreceklerdir.

وقوله: {سُبْحَانَ رَبِّكَ رَبِّ الْعِزَّةِ عَمَّا يَصِفُونَ}. يقولُ تعالى ذكرُه: تنزيهًا لربِّك يا محمدُ، وتبرئةً له، {رَبِّ الْعِزَّةِ}. يقولُ: ربِّ القوةِ والبطشِ، {عَمَّا يَصِفُونَ}. يقولُ: عما يصفُ هؤلاء المفترُون عليه من مشرِكي قريشٍ، من قولهم: ولَد اللهُ. وقولِهم: الملائكةُ بناتُ اللهِ. وغير ذلك من شركِهم وفِرْيتِهم على ربِّهم.

Allah'ın: {سُبْحَانَ رَبِّكَ رَبِّ الْعِزَّةِ عَمَّا يَصِفُونَ} “Kudret ve şeref sahibi Rabbin, onların nitelemelerinden yücedir, münezzehtir” kavli hakkında; zikri yüce olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: Ey Muhammed! Rabbini tenzih ve berî kılmak üzere; {رَبِّ الْعِزَّةِ} “izzet (kudret ve şeref) sahibi Rabbin”; yani güç ve kudret sahibi Rabbin, {عَمَّا يَصِفُونَ} “onların nitelemelerinden”; yani Kureyş müşriklerinden O'na iftira edenlerin: "Allah çocuk edindi" ve "Melekler Allah'ın kızlarıdır" şeklindeki sözlerinden ve Rablerine karşı koştukları diğer şirk ve iftiralarından [yücedir].

كما حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادة: {سُبْحَانَ رَبِّكَ رَبِّ الْعِزَّة عَمَّا يَصِفُونَ}. أي: عما يكذِبون، يسبِّحُ نفسَه إذ قيل عليه البُهتانُ .

Nitekim bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den nakletti: {سُبْحَانَ رَبِّكَ رَبِّ الْعِزَّة عَمَّا يَصِفُونَ} “Kudret ve şeref sahibi Rabbin, onların nitelemelerinden yücedir, münezzehtir”; yani yalanlarından. Kendisine iftira atıldığında Zâtını tesbih (tenzih) etmektedir .

وقوله: {وَسَلَامٌ عَلَى الْمُرْسَلِينَ}. يقولُ: وأمَنَةٌ من اللهِ للمرسلين، الذين أرسلهم إلى أممِهم، الذين ذكَرهم في هذه السورة وغيرهم - من فزعِ يومِ العذابِ الأكبرِ، وغيرِ ذلك من مكروهٍ أن ينالَهم من قِبلِ اللهِ ﵎.

Allah'ın: {وَسَلَامٌ عَلَى الْمُرْسَلِينَ} “Peygamberlere selam olsun” kavli hakkında; şöyle buyurmaktadır: Allah'ın, ümmetlerine gönderdiği -bu surede zikrettiği ve zikretmediği diğer- peygamberlere, en büyük azap gününün korkusundan ve Allah azze ve celle katından kendilerine hoşa gitmeyecek herhangi bir şeyin ulaşmasından yana bir güvencedir.

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادة: {وَسَلَامٌ عَلَى المُرْسَلِينَ}. قال رسول الله ﷺ: "إذا سلَّمتم عَليَّ فسلِّموا على المرسَلين، فإنما أنا رسولٌ من المرسَلين".

Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den nakletti: {وَسَلَامٌ عَلَى المُرْسَلِينَ} “Peygamberlere selam olsun”. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: «Bana selam verdiğinizde peygamberlere de selam verin; çünkü ben de peygamberlerden bir peygamberim.»

{وَالْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ}. يقولُ تعالى ذكرُه: والحمدُ للهِ رَبِّ الثَّقَلَين؛ الجنِّ والإنسِ، خالصًا دون ما سواه؛ لأن كلَّ نعمةٍ لعبادِه فمنه، والحمدُ له خالصٌ، لا شريكَ له فيه، كما لا شريكَ له في نعمِه عندَهم، بل كلُّها من قِبَلِه، ومن عندِه.

{وَالْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ} “Ve âlemlerin Rabbi olan Allah'a hamdolsun”. Zikri yüce olan [Allah] buyuruyor ki: Hamd, başkasına değil, yalnızca iki ağırlığın (insan ve cinnin) Rabbi olan Allah'a mahsustur; çünkü kullarına olan her nimet O'ndandır. Hamd yalnızca O'nadır, onda hiçbir ortağı yoktur; nitekim onların yanındaki nimetlerinde de O'nun hiçbir ortağı yoktur, bilakis hepsi O'nun tarafından ve O'nun katındandır.

آخرُ تفسيرِ سورةِ الصافاتِ

Sâffât Suresi tefsirinin sonu.