Binûn

Fâtihatü'l-Kitâb'ın Tevili Hakkındaki Görüş — 4. Sayfa

Kaynak: Câmiu'l-Beyân (Taberî Tefsiri) · Taberî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

قال أبو جعفرٍ: [فكلُّ جائرٍ] عن قَصْدِ السبيلِ وسالكٍ غيرَ المنهجِ القويمِ، فضالٌّ عندَ العربِ؛ لإضْلالِه وجهَ الطريقِ، فلذلك سمَّى اللَّهُ جلَّ ذكرُه النصارى ضُلَّالًا، لخطئِهم في الحقِّ مَنْهجَ السبيلِ، وأخْذِهم مِن الدِّينِ في غيرِ الطريقِ المستقيمِ.

Ebû Ca'fer der ki: Doğru yoldan sapan [herkes] ve dosdoğru caddeden başka yola giren her kişi, yolun yönünü kaybetmesi sebebiyle Arapların nezdinde dalalettedir (sapmıştır). İşte bu sebeple zikri yüce olan Allah, hak konusunda doğru yolu şaşırdıkları ve din hususunda dosdoğru yoldan başkasına saptıkları için Hıristiyanları sapanlar (dullâl) olarak isimlendirmiştir.

فإن قال قائلٌ: أوَ ليس ذلك أيضًا مِن صفةِ اليهودِ؟

Eğer birisi: “Bu aynı zamanda Yahudilerin de bir niteliği değil midir?” diyecek olursa,

قيل: بلى.

Şöyle denilir: Evet, [öyledir].

فإن قال: فكيف خَصَّ النصارى بهذه الصفةِ، وخصَّ اليهودَ بما وصَفَهم به مِن أنهم مغضوبٌ عليهم؟

Eğer: “O halde nasıl oldu da Hıristiyanları bu nitelikle, Yahudileri de kendilerine gazap edilmiş olmakla niteleyerek tahsis etti?” derse,

قيل: إن كِلَا الفريقين ضُلَّالٌ مغضوبٌ عليهم، غيرَ أن اللَّهَ جل ثناؤُه وَسَم كلَّ فريقٍ منهم مِن صِفَتِه لعبادِه بما يَعْرِفونه به إذا ذكَره لهم أو أخْبَرَهم عنه، ولم يُسَمِّ واحدًا مِن الفريقَيْن إلا بما هو له صفةٌ على حقيقتِه، وإن كان له من صفاتِ الذمِّ زياداتٌ عليه.

Şöyle cevap verilir: Her iki zümre de sapkındır ve kendilerine gazap edilmiştir. Ne var ki övgüsü yüce olan Allah, onlardan her bir zümreyi kullarına tanıtırken, kendilerini andığında veya onlardan haber verdiğinde kullarının onları tanıyacağı nitelikleriyle damgalamıştır. Nitekim her iki zümreden hiçbirini, hakikatte kendisinde bulunan bir nitelikten başkasıyla isimlendirmemiştir; her ne kadar her birinde yergiye layık başka fazladan nitelikler de bulunsa bile.

[وقد ظنَّ] بعضُ أهلِ الغَباءِ مِن القدريَّةِ أن في وصفِ اللَّهِ جلَّ ثناؤُه النصارَى بالضَّلالِ بقولِه: {وَلَا الضَّالِّينَ} وإضافتِه الضَّلالَ إليهم دون إضافةِ إضلالِهم

[Nitekim zannetmiştir ki] Kaderiyye'den bazı ahmak kimseler; övgüsü yüce olan Allah'ın { وَلَا الضَّالِّينَ } “ve sapkınlarınkine de değil” buyruğunda Hıristiyanları sapkınlıkla nitelemesinde ve onların saptırılmasını [Kendi zâtına] nispet etmeksizin sapkınlığı bizzat kendilerine nispet etmesinde...

إلى نفسِه، وتركِه وصفَهم بأنهم المُضَلَّلون ، كالذي وصَف به اليهودَ أنهم المغضوبُ عليهم - دلالةً على صحةِ ما قاله إخوانُه مِن جَهَلةِ القَدَريةِ، جهلًا منه بسَعَةِ كلامِ العربِ وتصاريفِ وجُوهِه، ولو كان الأمرُ على ما ظَنَّه الغبيُّ الذي وصَفْنا شأنَه لَوجَب أن يكونَ شأنُ كلِّ موصوفٍ بصفةٍ أو مضافٍ إليه فعلٌ، لا يجوزُ أن يكونَ فيه سببٌ لغيرِه، وأن يكونَ كلُّ ما كان [فيه مِن ذلك لغيرهِ] سببٌ، فالحقُّ فيه أن يكونَ مُضافًا إلى مُسَبِّبِه، ولو وَجَب ذلك لوجَب أن يكونَ خطأً قولُ القائلِ: تحَرَّكَتِ الشجرةُ. إذا حرَّكَتها الرياحُ. واضْطَرَبَتِ الأرضُ. إذا حرَّكَتْها الزَّلْزَلةُ، وما أشبهَ ذلك مِن الكلامِ الذي يَطولُ بإحصائِه الكتابُ.

ve Yahudileri kendilerine gazap olunanlar diye nitelediği gibi onları da saptırılmışlar olarak nitelemeyi terk etmesinde; Arap dilinin genişliğini ve anlatım yönlerinin çeşitliliğini bilmediğinden ötürü, Kaderiyye'nin cahillerinden olan kardeşlerinin söylediklerinin doğruluğuna bir delil bulunduğunu zannetti. Eğer mesele durumunu anlattığımız bu ahmağın zannettiği gibi olsaydı, bir nitelikle nitelenen veya kendisine bir fiil isnat edilen her şeyin durumunun da öyle olması; onda başkasına ait bir sebebin bulunmasının caiz olmaması ve [kendisinde bu türden başkası için] bir sebep bulunan her şeyin, hakikatte o sebebi var edene isnat edilmesinin zorunlu olması gerekirdi. Eğer bu zorunlu olsaydı; rüzgârlar salladığında bir kimsenin “Ağaç hareket etti”, deprem sarstığında “Yer sarsıldı” demesi ve saymakla kitabın uzayacağı benzeri sözlerin tümü yanlış olmak gerekirdi.

وفي قولِ اللَّهِ جلَّ ثناؤُه: {حَتَّى إِذَا كُنْتُمْ فِي الْفُلْكِ وَجَرَيْنَ بِهِمْ} [يونس: ٢٢]. [وإضافتِه] الجَرْيَ إلى الفُلْكِ، وإن كان جَرْيُها بإجراءِ غيرِها إياها - ما يَدُلُّ على خطإِ التأويلِ الذي تأوَّله مَن وصَفْنا قولَه في قولِه: {وَلَا الضَّالِّينَ} وادعائِه أن في نسبةِ اللَّهِ جلَّ ثناؤُه الضَّلالةَ إلى مَن نسَبها إليه مِن النصارى، تَصْحيحًا لما ادَّعى المُنْكِرون أن للَّهِ في أفعالِ خلقِه سببًا مِن أجلِه وُجِدَت أفعالُهم، مع إبانةِ اللَّهِ جل ثناؤُه نصًّا في آىٍ كثيرةٍ مِن تنزيله أنه المُضِلُّ الهادي؛ فمن ذلك قولُه - جلَّ وعزَّ -: {أَفَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلَهَهُ هَوَاهُ وَأَضَلَّهُ اللَّهُ عَلَى عِلْمٍ وَخَتَمَ عَلَى سَمْعِهِ وَقَلْبِهِ وَجَعَلَ عَلَى بَصَرِهِ غِشَاوَةً فَمَنْ يَهْدِيهِ مِنْ بَعْدِ اللَّهِ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ} [الجاثية: ٢٣]. فأنْبَأ جل ثناؤُه أنه المُضِلُّ الهادي دونَ غيرِه.

Övgüsü yüce olan Allah'ın: {حَتَّى إِذَا كُنْتُمْ فِي الْفُلْكِ وَجَرَيْنَ بِهِمْ} “Nihayet siz gemilerde olduğunuz ve onlar da bunları [içindekilerle birlikte] akıtıp götürdüğü zaman...” [Yûnus: 22] sözünde ve gemilerin akıp gitmesi [aslında] bir başkasının onları yürütüp yüzdürmesiyle olduğu hâlde akıp gitmeyi gemilere [isnat etmesinde]; sözünü aktardığımız kimsenin {وَلَا الضَّالِّينَ} “ne de sapmış olanların [yoluna]” ayeti hakkında yaptığı tevilin ve övgüsü yüce olan Allah'ın sapkınlığı Hristiyanlardan nispet ettiği kimselere isnat etmesinde, inkârcıların iddia ettiği üzere kulların fiillerinin kendisi sebebiyle meydana geldiği Allah'a ait bir sebebin bulunmadığı iddiasını doğrulayan [bir yön] olduğu zannının yanlışlığına delalet eden hususlar vardır. Oysa övgüsü yüce olan Allah, indirdiği kitabın birçok ayetinde saptıranın da hidayete erdirenin de Kendisi olduğunu açıkça belirtmiştir. Nitekim aziz ve celil olan Allah'ın şu sözü bunlardandır: {أَفَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلَهَهُ هَوَاهُ وَأَضَلَّهُ اللَّهُ عَلَى عِلْمٍ وَخَتَمَ عَلَى سَمْعِهِ وَقَلْبِهِ وَجَعَلَ عَلَى بَصَرِهِ غِشَاوَةً فَمَنْ يَهْدِيهِ مِنْ بَعْدِ اللَّهِ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ} “Kendi heva ve hevesini ilah edinen, Allah'ın da bir bilgi üzere kendisini saptırdığı, kulağını ve kalbini mühürleyip gözünün üzerine de bir perde çektiği kimseyi gördün mü? Artık Allah'tan sonra onu kim hidayete erdirebilir? Hâlâ düşünüp öğüt almaz mısınız?” [Câsiye: 23]. Böylece övgüsü yüce olan [Allah], başkasının değil yalnızca Kendisinin saptıran ve hidayete erdiren olduğunu bildirmiştir.

ولكنَّ القرآنَ نزَل بلسانِ العربِ على ما قد قدَّمْنا البيانَ عنه في أولِ الكتابِ، ومِن شأنِ العربِ إضافةُ الفعلِ إلى مَن وُجِد منه وإن كان مسبِّبُه غيرَ الذي وُجِد منه، أحيانًا، وأحيانًا إلى مُسَبِّبِه وإن كان الذي وُجِد منه الفعلُ غيرَه، فكيف بالفعلِ الذي يَكْتَسِبُه العبدُ كَسْبًا، ويُوجِدُه اللَّهُ جل ثناؤُه عَيْنًا [ونشأةً] ! بل ذلك أحْرَى أن يُضافَ إلى مُكْتَسبِه كَسْبًا له بالقوةِ منه عليه والاختيارِ منه له، وإلى اللَّهِ جل ثناؤُه بإيجادِ عينِه وإنشائِها تدبيرًا.

Fakat Kur'an, kitabın başında açıklamasını yaptığımız üzere Arap diliyle inmiştir. Kimi zaman fiili meydana getiren sebep başkası olsa da fiili kendisinden sâdır olan kimseye isnat etmek, kimi zaman da fiil başkasından meydana gelmiş olsa bile onu sebebine isnat etmek Arapların âdetindendir. Durum böyleyken kulun kesb (kazanım) yoluyla kazandığı, övgüsü yüce olan Allah'ın ise bizzat ve [yaratılış olarak] var ettiği bir fiil nasıl olur! Bilakis böyle bir fiilin; kulun ona güç yetirmesi ve onu tercih etmesi bakımından kesben kazanana, varlığının bizzat yaratılması ve takdirle var edilmesi bakımından da övgüsü yüce olan Allah'a isnat edilmesi çok daha uygundur.

مسألةٌ يَسْألُ عنها أهلُ الإلحادِ الطاعِنون في القرآنِ

Kur'an'a Dil Uzatan Mülhidlerin Sorduğu Bir Mesele

إن سأَلَنا منهم سائلٌ، فقال: إنك قد قدَّمْتَ في أولِ كتابِك هذا في وصْفِ البيانِ، بأن أعلاه درجةً، وأشرفَه مَرْتَبةً، أبلغُه في الإبانةِ عن حاجةِ المُبَيِّنِ به عن نفسِه، وأبينُه عن مُرادِ قائلِه، وأقربُه مِن فَهمِ سامعِه، وقلتَ مع ذلك: إن أولى البيانِ بأن يكونَ كذلك كلامُ اللَّهِ جلَّ ثناؤُه لفَضْلِه على سائرِ الكلامِ، بارتفاعِ درجتِه على أعلى درجاتِ البيانِ، فما الوجهُ - إذ كان الأمرُ على ما وصَفْتَ - في إطالةِ الكلامِ بمثلِ سُورةِ أمِّ القرآنِ بسبعِ آياتٍ، وقد حوَت معانيَ جميعِها منها آيتان،

Eğer onlardan bir soru soran bize şöyle diyecek olursa: "Sen bu kitabının başında beyânı vasfederken; derecesi en yüksek ve mertebesi en şerefli olan [beyânın], açıklayanın kendi maksadını izhar etmede en beliğ, söyleyenin meramını en iyi beyan eden ve dinleyenin anlayışına en yakın olanı olduğunu öne sürmüştün. Bununla birlikte şöyle de demiştin: Beyân derecelerinin en yücesinin de üstünde yer alan mertebesiyle böyle olmaya en layık beyân, diğer bütün sözlere olan üstünlüğü sebebiyle şanı yüce olan Allah'ın kelâmıdır. Madem durum senin vasfettiğin gibidir; o hâlde tümünün manalarını iki ayet ihtiva etmişken Ümmü'l-Kur'an (Fâtiha) suresi gibi [bir surede] sözü yedi ayetle uzatmanın hikmeti nedir?

وذلك قولُه: (مَلِكِ يَوْمِ الدِّينِ * إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ). إذ كان لا شكَّ أن مَن عرَف مَلِكَ يومِ الدينِ، فقد عرَفه بأسمائِه الحُسْنَى، وصفاتِه المُثْلَي، وأن مَن كان للَّهِ مُطيعًا، فلا شكَّ أنه لسبيلِ مَن أنْعَم اللَّهُ عليه في دينِه مُتَّبِعٌ، وعن سبيلِ مَن غضِب عليه وضلَّ مُنعَدِلٌ، فما في زيادةِ الآياتِ الخمسِ الباقيةِ مِن الحكمةِ التي لم تَحْوِها الآيتان اللتان ذكَرْنا؟

Ki bu [iki ayet] O'nun: (مَلِكِ يَوْمِ الدِّينِ * إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ) sözüdür. Zira şüphe yok ki din gününün malikini bilen kimse, O'nu en güzel isimleriyle ve en yüce sıfatlarıyla bilmiş olur. Allah'a itaat eden kimsenin de şüphe yok ki Allah'ın dininde kendilerine nimet verdiği kimselerin yoluna uyan, O'nun gazap ettiği ve sapan kimselerin yolundan ise sapan biri olduğu açıktır. O halde zikrettiğimiz iki ayetin içermediği ve geriye kalan beş ayetin fazlalığında bulunan hikmet nedir?”

قيل له: إن اللَّهَ تعالى ذكرُه جمَع لنبيِّنا محمدٍ ﷺ ولأمتِه بما أنْزَل إليه مِن كتابِه معانيَ لم يَجْمَعْهن بكتابٍ أنْزَلَه إلى نبيٍّ قبلَه، ولا لأُمةٍ مِن الأممِ قبلَهم، وذلك أن كلَّ كتابٍ أنْزَله جلَّ ذكرُه، على نبيٍّ مِن أنبيائِه قبلَه، فإنما أنْزَله ببعضِ المعاني التي يَحْوِي جميعَها كتابُه الذي أنْزَله إلى نبيِّنا محمدٍ ﷺ، كالتوراةِ التي هي مَواعِظُ وتَفصيلٌ، والزَّبُورِ الذي هو تَحْميدٌ وتَمْجيدٌ، والإنجيلِ الذي هو مَواعِظُ وتَذْكيرٌ، لا مُعجزةَ في واحدٍ منها تَشْهَدُ لمَن أُنْزِل إليه بالتصديقِ، والكتابُ الذي أُنْزِل على نبيِّنا محمدٍ ﷺ يَحْوِي معانيَ ذلك كلِّه، ويَزِيدُ عليه كثيرًا مِن المعاني التي سائرُ الكتبِ غيرِه منها خالٍ، وقد قدَّمْنا ذكرَها فيما مضَى مِن هذا الكتابِ .

Ona şöyle denilir: Zikri yüce olan Allah, Peygamberimiz Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e ve ümmetine indirdiği kitabıyla; ondan önceki hiçbir peygambere ve onlardan önceki hiçbir ümmete indirdiği bir kitapta toplamadığı manaları toplamıştır. Şöyle ki: Zikri yüce olan Allah'ın ondan önceki peygamberlerinden bir peygambere indirdiği her kitap, Peygamberimiz Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e indirdiği kitabın tamamını içerdiği manaların yalnızca bir kısmıyla inmiştir; öğütler ve açıklamalar olan Tevrat, hamd ve övgü olan Zebur, öğütler ve hatırlatmalar olan İncil gibi. Bunların hiçbirinde kendisine indirilen kimsenin doğruluğuna şahitlik edecek bir mucize yoktur. Oysa Peygamberimiz Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e indirilen kitap, bütün bunların manalarını kapsamakta ve bunun üzerine diğer kitapların yoksun olduğu pek çok manayı da ziyadesiyle eklemektedir. Nitekim bu kitabın geçmiş kısımlarında bunların zikrini yapmıştık .

ومِن أشرفِ تلك المعاني التي فضَل بها كتابُنا سائرَ الكتبِ قبلَه نظْمُه العجيبُ، ورصفُه الغريبُ، وتأْليفُه البديعُ، الذي عجَزَتْ عن نظمِ مثلِ أصغرِ سورةٍ منه الخُطَباءُ، وكلَّتْ عن رَصْفِ شكلِ بعضِه البُلَغاءُ، وتحيَّرَت في تأليفِه

Kitabımızın kendisinden önceki bütün kitaplara üstün geldiği o manaların en şereflilerinden biri de; hatiplerin en küçük bir suresinin benzerini nazmetmekten aciz kaldığı, belagat ehlinin onun bir kısmının benzerini dizmekten yorgun ve bitkin düştüğü, harikulade nazmı, eşsiz dizilişi ve telifinde [şairlerin] hayrete düştüğü benzersiz telifidir.

الشعراءُ، وتبَلَّدَت - قصورًا عن أن تَأْتيَ بمثلِه - لديه أفهامُ الفُهماءِ، فلم يَجِدوا له إلا التسليمَ والإقرارَ بأنه مِن عندِ الواحدِ القَهَّارِ، مع ما يَحْوِي مع ذلك مِن المعاني التى هي ترغيبٌ وترهيبٌ، وأمرٌ وزجرٌ، وقَصَصٌ وجَدَلٌ ومَثَلٌ، وما أشبهَ ذلك مِن المعاني التي لم تَجْتَمِعْ في كتابٍ أُنْزِل إلى الأرضِ مِن السماءِ. فمهما يَكُنْ فيه مِن إطالةٍ على نحوِ ما في أمِّ القرآنِ، فلِما وصَفْتُ قبلُ مِن أن اللَّهَ جلَّ ذكرُه أراد أن يَجْمَعَ برصفِه العجيبِ، ونظْمِه الغريبِ، المُنْعَدِلِ عن أوزانِ الأشعارِ، وسَجْعِ الكُهَّان، وخُطَبِ الخطباءِ، ورسائلِ البُلغاءِ، العاجزِ عن رصْفِ مثلِه جميعُ الأنامِ، وعن نظمِ نظيرِه كلُّ العبادِ - الدلالةَ على نبوةِ نبيِّنا محمدٍ ﷺ.

şairlerin hayrete düştüğü, anlayış sahiplerinin zihinlerinin -onun benzerini getirmekten aciz kalarak- karşısında donup kaldığı ve onun Vâhid ve Kahhâr olan [Allah'ın] katından olduğunu teslim ve ikrar etmekten başka çare bulamadıkları [telifidir]. Bununla birlikte o; gökten yere indirilmiş hiçbir kitapta bir araya gelmemiş olan rağbet ettirme ve sakındırma, emir ve yasak, kıssalar, münazara, mesel ve benzeri manaları da içermektedir. Dolayısıyla onda Ümmü'l-Kur'an'da olduğu gibi her ne uzatma bulunursa bulunsun; bu, daha önce nitelendirdiğim üzere zikri yüce olan Allah'ın; şiirlerin vezinlerinden, kâhinlerin seciinden, hatiplerin hutbelerinden ve ediplerin risalelerinden farklı olan, bütün insanların benzerini dizmekten ve bütün kulların bir dengini nazmetmekten aciz kaldığı o hayranlık verici dizilişi ve harikulade nazmıyla Peygamberimiz Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in peygamberliğine delili ortaya koymayı murat etmesinden dolayıdır.

وبما فيه مِن تحْميدٍ وتمْجيدٍ وثناءٍ عليه، تنبيهَ العبادِ على عظمتِه وسلطانِه وقدرتِه وعِظَمِ مَملكتِه، ليَذْكُروه بآلائِه، ويَحْمَدوه على نَعْمائِه، فيَسْتَحِقُّوا به منه المزيدَ، ويَسْتَوْجِبوا عليه الثوابَ الجزيلَ.

İçerdiği hamd, tazim ve O'na yönelik övgülerle kulları O'nun azameti, hükümranlığı, kudreti ve mülkünün büyüklüğü konusunda uyarmak; böylece O'nu nimetleriyle anmaları, lütuflarına hamdetmeleri, bu sayede O'ndan [nimetlerin] artırılmasını hak etmeleri ve O'nun katından bol sevaba müstahak olmaları içindir.

وبما فيه مِن نَعْتِ مَن أنْعَم عليه بمعرفتِه وتفضَّل عليه بتوفيقِه لطاعتِه، تعريفَ عبادِه أن كلَّ ما بهم مِن نعمةٍ في دينِهم ودُنْياهم فمنه، ليَصْرِفوا رغبتَهم إليه، ويَبْتَغوا حاجاتِهم مِن عندِه دونَ ما سواه مِن الآلهةِ والأندادِ.

Kendisini tanımakla nimete erdirdiği ve itaatine muvaffak kılmakla lütufta bulunduğu kimseleri nitelemesiyle de; dinlerinde ve dünyalarında kendilerinde bulunan her nimetin O'ndan olduğunu kullarına bildirmek, böylece rağbetlerini O'na yöneltmelerini ve ihtiyaçlarını O'nun dışındaki ilahlar ve putlardan değil yalnızca O'nun katından talep etmelerini sağlamak içindir.

وبما فيه مِن ذكرِه ما أحَلَّ بمَن عَصَاه مِن مَثُلاتِه، وأنْزَل بمَن خالَف أمرَه مِن عقوباتِه، ترهيبَ عبادِه عن رُكوبِ مَعاصِيه، والتعرُّضِ لما لا قِبَلَ لهم به مِن سَخَطِه، فيَسْلُكَ بهم في النَّكالِ والنَّقِماتِ سبيلَ مَن ركِب ذلك مِن الهُلَّاكِ.

Kendisine isyan edenlerin başına getirdiği ibret verici cezaları ve emrine karşı gelenlerin üzerine indirdiği azapları zikretmesiyle de; kullarını Kendisine isyan etmekten ve güç yetiremeyecekleri gazabına maruz kalmaktan sakındırmak içindir; aksi takdirde ibret verici cezalarda ve intikamlarda onları da bu isyanları işleyen helak olmuş kimselerin yoluna sevk eder.

فذلك وجهُ إطالةِ البيانِ في سورةِ أمِّ القرآنِ، وفيما كان نظيرًا لها مِن سائرِ سُورِ الفرقانِ، وذلك هو الحكمةُ البالغةُ والحجةُ الكاملةُ.

İşte Ümmü’l-Kur’ân (Fâtiha) Suresi’nde ve Furkân’ın (Kur’ân’ın) diğer surelerinden onun benzeri olanlarda açıklamanın geniş tutulmasının gerekçesi budur. Bu da [Allah'ın] üstün hikmeti ve eksiksiz hüccetidir (delilidir).

حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ، قال: حدَّثنا المُحارِبيُّ، عن محمدِ بنِ إسحاقَ، قال: حدَّثني العَلاءُ بنُ عبدِ الرحمنِ بنِ يعقوبَ، عن أبي السائبِ مولى زُهْرةَ، عن أبي هريرةَ، قال: قال رسولُ اللَّهِ ﷺ: "إذا قال العَبْدُ: {الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ}. قال اللَّهُ: حَمِدَنِي عَبْدِي. وإذا قال: {الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ}. قال: أَثْنَى عَلَيَّ عَبْدِي. وإذا قال: {مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ}. قال: مَجَّدَنِي عبدِي، فهذا لي. وإذا قال: {إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ}. إلى أن يَخْتِمَ السُّورَةَ. قال: فذاك له" .

Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize el-Muhâribî, Muhammed b. İshâk'tan anlattı, dedi ki: Bana el-Alâ b. Abdirrahmân b. Ya'kûb, Zühre'nin azatlısı Ebû's-Sâib'den, o da Ebû Hureyre'den anlattı; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Kul: {الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ} “Hamd, âlemlerin Rabbi olan Allah'a mahsustur” dediğinde, Allah: ‘Kulum Bana hamdetti’ buyurur. [Kul]: {الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ} “O Rahmân'dır, Rahîm'dir” dediğinde, [Allah]: ‘Kulum Beni övdü’ buyurur. [Kul]: {مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ} “Din gününün mâlikidir” dediğinde, [Allah]: ‘Kulum Beni tazim etti, işte bu Bana aittir’ buyurur. [Kul]: {إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ} “Yalnız Sana kulluk eder ve yalnız Senden yardım dileriz” deyip sureyi bitirinceye kadar [okuduğunda], [Allah]: ‘İşte bu da kuluma aittir’ buyurur” .

حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ، قال: حدَّثنا عَبْدةُ، عن ابنِ إسحاقَ، عن العَلاءِ بنِ عبدِ الرحمنِ، عن أبي السائبِ، عن أبي هريرةَ، قال: إذا قال العبدُ: {الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ}. ثم ذكَر نحوَه، ولم يَرْفَعْه.

Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Abde, İbn İshâk'tan, o el-Alâ b. Abdirrahmân'dan, o Ebû's-Sâib'den, o Ebû Hureyre'den anlattı; [Ebû Hureyre] şöyle dedi: “Kul: {الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ} “Hamd, âlemlerin Rabbi olan Allah'a mahsustur” dediğinde...” Sonra [ravi] benzerini zikretti fakat rivayeti merfû kılmadı (Resûlullah'a nispet etmedi).

حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ، قال: حدَّثنا أبو أسامةَ، قال: حدَّثنا الوليدُ بنُ كثيرٍ، قال: حدَّثني العَلاءُ بنُ عبدِ الرحمنِ مولى الحُرَقةِ، عن أبي السائبِ، عن أبي هريرةَ، عن رسولِ اللَّهِ ﷺ مثلَه .

Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Ebû Üsâme anlattı, dedi ki: Bize el-Velîd b. Kesîr anlattı, dedi ki: Bana el-Huraka'nın azatlısı el-Alâ b. Abdirrahmân, Ebû's-Sâib'den, o Ebû Hureyre'den, o da Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den benzerini rivayet etti .

حدَّثني صالحُ بنُ مِسْمارٍ المَرْوَزيُّ، قال: حدَّثنا زيدُ بنُ الحُبَابِ، قال: حدَّثنا عَنْبَسةُ بنُ سعيدٍ، عن مُطَرِّفِ بنِ طَرِيفٍ، عن سعدِ بنِ إسحاقَ بنِ كعبِ بنِ عُجْرةَ، عن جابرِ بنِ عبدِ اللَّهِ، قال: قال رسولُ اللَّهِ ﷺ: "قال اللَّهُ ﷿: قَسَمْتُ الصَّلاةَ بَيْنِي وَبَيْنَ عَبْدِي نِصْفَيْنِ، وله ما سَألَ، فإذا قال العَبْدُ: {الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ}. قال: حَمِدَنِي عَبْدِي. وإذا قال: {الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ}. قال: أَثْنَى عَلَيَّ عَبْدِي. وإذا قال: {مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ}. قال: مَجَّدَنِي عَبْدِي. قال: هَذَا لِي وله ما بَقِي".

Bana Sâlih b. Mismâr el-Mervezî anlattı, dedi ki: Bize Zeyd b. el-Hubâb anlattı, dedi ki: Bize Anbese b. Saîd, Mutarrif b. Tarîf'ten, o Sa'd b. İshâk b. Ka'b b. Ucre'den, o Câbir b. Abdillâh'tan anlattı; [Câbir] dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: «Allah Azze ve Celle şöyle buyurdu: “Namazı kulumla kendi aramda ikiye böldüm; istediği kuluma verilecektir. Kul: {الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ} “Hamd, âlemlerin Rabbi olan Allah'a mahsustur” dediğinde, [Allah] : “Kulum bana hamdetti” buyurur. [Kul]: {الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ} “O, Rahmân'dır, Rahîm'dir” dediğinde, [Allah]: “Kulum beni övdü” buyurur. [Kul]: {مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ} “Din gününün sahibidir” dediğinde, [Allah]: “Kulum beni yüceltti” buyurur. [Allah]: “Bu bana aittir, geri kalanı ise kuluma aittir” buyurur.» .

آخرُ تفسيرِ سورةِ فاتحةِ الكتابِ

Fâtihatu'l-Kitâb Sûresi tefsirinin sonu.