Binûn

İkterebeti's-Sâah Suresinin Tefsiri — 5. Sayfa

Kaynak: Câmiu'l-Beyân (Taberî Tefsiri) · Taberî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبي، قال: ثنى عمي، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن ابنِ عباسٍ قولَه: {وَكُلُّ صَغِيرٍ وَكَبِيرٍ مُسْتَطَرٌ}. يقولُ: مكتوبٌ، فإذا أرادَ اللَّهُ أن يُنْزِلَ كتابًا نسَخَته السَّفَرةُ .

Bana Muhammed b. Sa'd anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'tan naklen O'nun: {وَكُلُّ صَغِيرٍ وَكَبِيرٍ مُسْتَطَرٌ} “Küçük büyük her şey satır satır yazılmıştır” sözü hakkında şöyle dediğini anlattı: Yazılmıştır; Allah bir kitap indirmek istediğinde elçi melekler (sefere) onu istinsah ederler .

[حدَّثنا يونسُ بنُ عبدِ الأعلى، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: أخبَرنا مسلمٌ، عن ابنِ أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ في] قولِه: {وَكُلُّ صَغِيرٍ وَكَبِيرٍ مُسْتَطَرٌ}. قال: مكتوبٌ.

[Bize Yûnus b. Abdila'lâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: Bize Müslim, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den O'nun:] {وَكُلُّ صَغِيرٍ وَكَبِيرٍ مُسْتَطَرٌ} “Küçük büyük her şey satır satır yazılmıştır” sözü hakkında [şöyle] dedi: Yazılmıştır.

حدَّثنا بشرُ بنُ معاذٍ، قال: ثنا عبيدُ اللَّهِ بنُ مُعاذٍ، عن أبيه، عن عِمْرانَ بنِ حُدَيْرٍ، عن عكرمةَ، قال: مكتوبٌ في كلِّ سطرٍ .

Bize Bişr b. Muâz anlattı, dedi ki: Bize Ubeydullah b. Muâz babasından, o İmrân b. Hudeyr'den, o da İkrime'den naklen anlattı, [İkrime] şöyle dedi: Her satırda yazılmıştır .

حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا ابنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادةَ: {مُسْتَطَرٌ}. قال: محفوظٌ مكتوبٌ .

Bize İbn Abdila'lâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma'mer'den, o da Katâde'den naklen anlattı: {مُسْتَطَرٌ} “satır satır yazılmıştır” hakkında: Korunmuş, yazılmıştır dedi.

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {وَكُلُّ صَغِيرٍ وَكَبِيرٍ مُسْتَطَرٌ}. أي: محفوظٌ.

Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den naklen O'nun: {وَكُلُّ صَغِيرٍ وَكَبِيرٍ مُسْتَطَرٌ} “Küçük büyük her şey satır satır yazılmıştır” sözü hakkında: Yani korunmuştur dediğini anlattı.

حُدِّثْتُ عن الحسينِ، قال: سمِعْتُ أبا مُعاذٍ يقولُ: أخبَرنا عبيدٌ، قال: سمِعْتُ الضحاكَ يقولُ في قولِه: {مُسْتَطَرٌ}. قال: مكتوبٌ .

Hüseyin'den nakledildi, dedi ki: Ebû Muâz'ın şöyle dediğini işittim: Bize Ubeyd haber verdi, dedi ki: Dahhâk'ın O'nun: {مُسْتَطَرٌ} “satır satır yazılmıştır” sözü hakkında: Yazılmıştır dediğini işittim.

حدَّثني يونُسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زِيدٍ في قولِه: {وَكُلُّ صَغِيرٍ وَكَبِيرٍ مُسْتَطَرٌ}. قال: مكتوبٌ. وقرَأ: {وَمَا مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ إِلَّا عَلَى اللَّهِ رِزْقُهَا وَيَعْلَمُ مُسْتَقَرَّهَا وَمُسْتَوْدَعَهَا كُلٌّ فِي كِتَابٍ مُبِينٍ} [هود: ٦]. وقرَأ: {وَمَا مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَلَا طَائِرٍ يَطِيرُ بِجَنَاحَيْهِ إِلَّا أُمَمٌ أَمْثَالُكُمْ مَا فَرَّطْنَا فِي الْكِتَابِ مِنْ شَيْءٍ} [الأنعام: ٣٨]. إنما هو "مُفْتَعَلٌ" مِن: سَطَرْتُ. إِذا كتَبْتَ سطرًا .

Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd O'nun: {وَكُلُّ صَغِيرٍ وَكَبِيرٍ مُسْتَطَرٌ} “Küçük büyük her şey satır satır yazılmıştır” sözü hakkında: Yazılmıştır dedi ve şu ayetleri okudu: {وَمَا مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ إِلَّا عَلَى اللَّهِ رِزْقُهَا وَيَعْلَمُ مُسْتَقَرَّهَا وَمُسْتَوْدَعَهَا كُلٌّ فِي كِتَابٍ مُبِينٍ} [Hûd: 6] “Yeryüzünde hiçbir canlı yoktur ki rızkı Allah'a ait olmasın. O, onun durduğu yeri de emaneten durduğu yeri de bilir. Hepsi apaçık bir kitaptadır.” ve {وَمَا مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَلَا طَائِرٍ يَطِيرُ بِجَنَاحَيْهِ إِلَّا أُمَمٌ أَمْثَالُكُمْ مَا فَرَّطْنَا فِي الْكِتَابِ مِنْ شَيْءٍ} [el-En'âm: 38] “Yeryüzünde yürüyen hiçbir hayvan ve iki kanadıyla uçan hiçbir kuş yoktur ki sizin gibi birer ümmet olmasınlar. Biz Kitap'ta hiçbir şeyi eksik bırakmadık.” [Müstetar (مُسْتَطَرٌ)] ancak bir satır yazdığında 'satır yazdım' [anlamındaki] setartü (سَطَرْتُ) fiilinden 'müfteal' (مُفْتَعَل) veznindedir .

وقولُه: {إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي جَنَّاتٍ وَنَهَرٍ}. يقولُ تعالى ذكرُه: إن الذين اتَّقَوْا عقابَ اللَّهِ؛ بطاعتِه وأداءِ فرائضِه واجتنابِ مَعاصِيه، في بَساتينَ يومَ القيامةِ وأنهارٍ.

O'nun: {إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي جَنَّاتٍ وَنَهَرٍ} “Şüphesiz muttakiler cennetlerde ve ırmaklar[ın kenarın]dadırlar” sözüne gelince; Yüce zikri şöyle buyurmaktadır: İtaat ederek, farzlarını yerine getirip günahlarından kaçınarak Allah'ın azabından sakınan kimseler, kıyamet gününde bahçeler ve ırmaklar içindedirler.

ووحَّد النهرَ في اللفظِ ومعناه الجمعُ، كما وحَّد الدُّبرَ ومعناه الأدبارُ في قولِه: {وَيُوَلُّونَ الدُّبُرَ} [القمر: ٤٥].

O'nun: {وَيُوَلُّونَ الدُّبُرَ} [el-Kamer: 45] “arkalarını dönüp kaçacaklar” sözünde ed-Dübür (الدُّبُر) lafzını tekil getirip çoğul anlamını kastettiği gibi, en-Neher (النهر) kelimesini de lafızda tekil getirmiştir, anlamı ise çoğuldur.

وقد قيل: إن معنى ذلك: إن المتقين في سَعةٍ يومَ القيامةِ وضياءٍ. فوجَّهوا معنى قولِه: {وَنَهَرٍ}. إلى معنى النهارِ. وزعَم الفَرَّاءُ أنه سمِع بعضَ العربِ يُنْشِدُ .

Şöyle de denilmiştir: Bunun anlamı: Muttakiler kıyamet gününde bir genişlik ve aydınlık içindedirler demektir. Böylece O'nun: {وَنَهَرٍ} “ve ırmaklar kenarındadırlar” sözünün anlamını gündüz (nehâr) manasına yönlendirmişlerdir. Ferrâ, Araplardan bazısının şu şiiri okuduğunu işittiğini iddia etmiştir :

إن تَكُ لَيْلِيًّا فإني نَهِرُ … متى أتَى الصبحُ فلا أَنْتَظِرُ

Eğer sen gece insanı isen, ben gündüz insanıyım … Sabah geldiği zaman beklemem.

فقولُه: {وَنَهَرٍ}. على هذا التأويلِ مصدرٌ مِن قولِهم: نهِرْتُ أَنْهَرُ نَهَرًا. وعنَى بقولِه: فإني نَهِرٌ. أي: إني لَصاحبُ نَهارٍ. أي: لستُ بصاحبِ ليلٍ .

Bu tevile göre O'nun: {وَنَهَرٍ} “ve neher” sözü, onların 'gündüz yol aldım/hareket ettim' manasındaki nehartü enhâru neheran (نهِرْتُ أَنْهَرُ نَهَرًا) sözünden bir mastardır. 'Ben gündüz insanıyım' (فإني نَهِرٌ) sözüyle de: 'Ben gündüz insanıyım, gece insanı değilim' demek istemiştir .

وقولُه: {فِي مَقْعَدِ صِدْقٍ}. يقولُ: في مجلسِ حقٍّ، لا لغوَ فيه ولا تأثيمَ، {عِنْدَ مَلِيكٍ مُقْتَدِرٍ}. يقولُ: عندَ ذي مُلْكٍ، مُقْتَدِرٍ على ما يَشاءُ، وهو اللَّهُ ذو القوةِ المتينُ، وتعالى ﷿ عما يقولُ الظالمون علوًّا كبيرًا.

O'nun: {فِي مَقْعَدِ صِدْقٍ} “sadakat/doğruluk makamındadırlar” sözü hakkında [Allah] şöyle buyurmaktadır: İçinde hiçbir boş söz ve günaha sokacak şey bulunmayan bir hak meclisindedirler; {عِنْدَ مَلِيكٍ مُقْتَدِرٍ} “Muktedir bir Hükümdar'ın katında” buyurmaktadır ki: Dilediği şeye gücü yeten bir mülk sahibinin katındadırlar; O da sarsılmaz güç sahibi olan Allah'tır. Aziz ve Celil olan [Allah], zalimlerin söylediklerinden çok yücedir, pek büyüktür.

آخرُ تفسيرِ سورةِ "اقتربتِ الساعةُ"

"İkterebeti's-Sâ‘a" Suresi tefsirinin sonu.