Binûn

"Mücâdele" Suresinin Tefsiri — 3. Sayfa

Kaynak: Câmiu'l-Beyân (Taberî Tefsiri) · Taberî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا يحيى بنُ واضحٍ، عن الحسينِ، عن يزيدَ، عن عكرمةَ والحسنِ البصريِّ، قالا: قال في المجادلةِ: {إِذَا نَاجَيْتُمُ الرَّسُولَ فَقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْوَاكُمْ صَدَقَةً ذَلِكَ خَيْرٌ لَكُمْ وَأَطْهَرُ فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ}: فنَسَخَتْها الآيةُ التي بعدَها، فقال: {أَأَشْفَقْتُمْ أَنْ تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْوَاكُمْ صَدَقَاتٍ فَإِذْ لَمْ تَفْعَلُوا وَتَابَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ فَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ} .

İbn Humeyd bize anlattı, dedi ki: Yahyâ b. Vâzıh bize el-Huseyn’den, o Yezîd’den, o İkrime ve el-Hasen el-Basrî’den nakletti; ikisi şöyle dediler: [Allah Teâlâ] el-Mücâdele [Suresi’nde]: {إِذَا نَاجَيْتُمُ الرَّسُولَ فَقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْوَاكُمْ صَدَقَةً ذَلِكَ خَيْرٌ لَكُمْ وَأَطْهَرُ فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ} “Peygamber ile gizli konuşacağınız zaman bu gizli konuşmanızdan önce bir sadaka verin. Bu sizin için daha hayırlı ve daha temizdir. Şayet bulamazsanız, şüphesiz Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir” buyurmuştur; ardından gelen ayet ise onu neshetmiştir (hükmünü kaldırmıştır). Zira O şöyle buyurmuştur: {أَأَشْفَقْتُمْ أَنْ تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْوَاكُمْ صَدَقَاتٍ فَإِذْ لَمْ تَفْعَلُوا وَتَابَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ فَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ} “Gizli konuşmanızdan önce sadakalar vermekten çekindiniz mi? Madem yapmadınız ve Allah da tövbenizi kabul etti, o halde namazı dosdoğru kılın, zekâtı verin, Allah’a ve Resûlü’ne itaat edin. Allah yaptıklarınızdan hakkıyla haberdardır” .

وقولُه: {فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا}. يقولُ تعالى ذكرُه: فإن لم تَجِدوا ما تتصدَّقون به أمامَ مناجاتِكم رسولَ اللَّهِ ﷺ، {فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ}. يقولُ: فإِنَّ اللَّهَ ذو عفوٍ عن ذنوبِكم إذا تُبْتُم منها، رحيمٌ بكم أنْ يُعاقِبَكم عليها بعدَ التوبةِ، وغيرُ مُؤاخِذكم بمناجاتِكم رسولَ اللَّهِ ﷺ، قبْلَ أن تُقدِّموا بينَ يدَى نجواكم إيَّاه صدقةً.

O'nun: {فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا} “Şayet bulamazsanız” kavli hakkında Zikri Yüce Olan şöyle buyurur: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) ile gizli konuşmanızın öncesinde sadaka verecek bir şey bulamazsanız, {فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ} “şüphesiz Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir”. Şöyle der: Şüphesiz Allah, tövbe ettiğiniz takdirde günahlarınızı çokça affedicidir, tövbeden sonra bu sebeple sizi cezalandırmayacak kadar size merhametlidir ve onunla gizli konuşmanızdan önce bir sadaka takdim etmeksizin Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) ile gizli konuştuğunuz için sizi muaheze etmeyecektir.

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {أَأَشْفَقْتُمْ أَنْ تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْوَاكُمْ صَدَقَاتٍ فَإِذْ لَمْ تَفْعَلُوا وَتَابَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ فَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ (١٣)}.

Allah Teâlâ'nın şu buyruğunun tefsiri: {أَأَشْفَقْتُمْ أَنْ تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْوَاكُمْ صَدَقَاتٍ فَإِذْ لَمْ تَفْعَلُوا وَتَابَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ فَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ (١٣)} “Gizli konuşmanızdan önce sadakalar vermekten çekindiniz mi? Madem yapmadınız ve Allah da tövbenizi kabul etti, o halde namazı dosdoğru kılın, zekâtı verin, Allah'a ve Resûlü'ne itaat edin. Allah yaptıklarınızdan hakkıyla haberdardır”.

يقولُ تعالى ذكرُه: أَشَقَّ عليكم وخَشِيتُم أيُّها المؤمنون بأنْ تُقَدِّموا بينَ يَدَى نجواكم رسولَ اللَّهِ ﷺ صدقاتٍ - الفاقةَ. وأصلُ الإشفاقِ في كلامِ العربِ الخوفُ والحذرُ. ومعناه في هذا الموضعِ: أَخَشِيتم بتقديمِ الصدقةِ الفاقةَ والفقرَ؟

Zikri Yüce Olan buyuruyor ki: Ey müminler! Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) ile gizli konuşmanızdan önce sadakalar takdim etmekten dolayı darlığa düşmek size ağır mı geldi ve bundan korktunuz mu? Arap dilinde 'işfâk' (إشفاق) kelimesinin aslı korku ve çekinmektir. Buradaki anlamı ise: Sadaka takdim etmek sebebiyle darlık ve fakirlikten mi korktunuz?

وبنحوِ الذي قلنا في تأويلِ ذلك قال أهلُ التأويلِ.

Bunun tefsiri hususunda bizim söylediğimize benzer sözleri tefsir ehli de söylemiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri

حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثني الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، جميعًا عن ابنِ أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ: {أَأَشْفَقْتُمْ}. قال: شَقَّ عليكم تقديمُ الصدقةِ، فقد وُضِعَتْ عنكم. وأُمِروا بمناجاةِ رسولِ اللَّهِ ﷺ بغيرِ صدقةٍ حينَ شَقَّ عليهم ذلك.

Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ anlattı; bana el-Hâris de anlattı, dedi ki: Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Verkā anlattı; hepsi birden İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den {أَأَشْفَقْتُمْ} “Korktunuz mu / çekindiniz mi?” ayeti hakkında şöyle dediğini [rivayet etti]: “Sadaka takdim etmek size zor geldi; artık bu [yükümlülük] sizden kaldırıldı.” Onlara bu durum zor gelince, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile sadaka vermeksizin özel olarak konuşmaları emredildi.

حدَّثني موسى بنُ عبدِ الرحمنِ المسروقيُّ، قال: ثنا أبو أُسامة، عن شِبْلِ بنِ عبَّادٍ المكيِّ، عن ابنِ أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ مثلَه.

Bana Mûsâ b. Abdirrahmân el-Mesrûkī anlattı, dedi ki: Bize Ebû Üsâme, Şibl b. Abbâd el-Mekkî'den, o İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den benzerini anlattı.

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {أَأَشْفَقْتُمْ أَنْ تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْوَاكُمْ صَدَقَاتٍ فَإِذْ لَمْ تَفْعَلُوا وَتَابَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ فَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ}. فريضتان واجبتان لا رَجْعةَ لأحدٍ فيهما، فنَسَخَتْ هذه الآيةُ ما كان قبلَها مِن أمرِ الصدقةِ في النجوى.

Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den O'nun: {أَأَشْفَقْتُمْ أَنْ تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْوَاكُمْ صَدَقَاتٍ فَإِذْ لَمْ تَفْعَلُوا وَتَابَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ فَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ} “Gizli konuşmanızdan önce sadakalar vermekten çekindiniz mi? Madem yapmadınız ve Allah da tövbenizi kabul etti, o halde namazı dosdoğru kılın, zekâtı verin” kavli hakkında şöyle dediğini aktardı: [Namaz ve zekât] hiç kimsenin kendilerinden geri dönemeyeceği iki farz ve vacip görevdir; bu ayet kendisinden önceki gizli konuşmadaki sadaka emrini neshetmiştir.

وقولُه: {فَإِذْ لَمْ تَفْعَلُوا وَتَابَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ}. يقولُ تعالى ذكرُه: فإذ لم تُقَدِّموا بين يدَى نجواكم صدقاتٍ، ورَزَقكم اللَّهُ التوبةَ مِن تَرْكِكم ذلك، فأدُّوا فرائضَ اللَّهِ التي أوجَبها عليكم ولم يَضَعْها عنكم، مِن الصلاةِ والزكاةِ، وأَطِيعوا اللَّهَ ورسولَه فيما أَمَركم به وفيما نهاكم عنه.

O'nun: {فَإِذْ لَمْ تَفْعَلُوا وَتَابَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ} “Madem yapmadınız ve Allah da tövbenizi kabul etti” kavli hakkında Zikri Yüce Olan buyuruyor ki: Gizli konuşmanızdan önce sadakalar takdim etmediğinize ve Allah da bunu terk edişinizden dolayı size tövbe nasip ettiğine göre, Allah'ın size farz kıldığı ve sizden kaldırmadığı namaz ve zekât gibi farzları yerine getirin; size emrettiği ve sizi nehyettiği şeylerde Allah'a ve Resûlü'ne itaat edin.

{وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ}. يقولُ جل ثناؤُه: واللَّهُ ذو خبرةٍ وعلمٍ بأعمالِكم، وهو مُحْصِيها عليكم؛ ليجازِيَكم بها.

{وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ} “Allah yaptıklarınızdan hakkıyla haberdardır”. Övgüsü Yüce Olan buyuruyor ki: Allah amellerinizi çok iyi bilen ve onlardan haberdar olandır; size karşılıklarını vermek üzere onları sizin aleyhinize tek tek sayıp kaydetmektedir.

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ تَوَلَّوْا قَوْمًا غَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مَا هُمْ مِنْكُمْ وَلَا مِنْهُمْ وَيَحْلِفُونَ عَلَى الْكَذِبِ وَهُمْ يَعْلَمُونَ (١٤)}.

Allah Teâlâ'nın şu buyruğunun tefsiri: {أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ تَوَلَّوْا قَوْمًا غَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مَا هُمْ مِنْكُمْ وَلَا مِنْهُمْ وَيَحْلِفُونَ عَلَى الْكَذِبِ وَهُمْ يَعْلَمُونَ (١٤)} “Allah'ın kendilerine gazap ettiği bir topluluğu dost edinenleri görmedin mi? Onlar ne sizdendirler ne de onlardan. Bile bile yalan yere yemin ederler”.

يقولُ تعالى ذكرُه لنبيِّه محمدٍ ﷺ: ألم تَنْظُرْ بعينِ قلبِك يا محمدُ، فتَرَى إلى القومِ الذين تولَّوا قومًا غَضِب اللَّهُ عليهم. وهم المنافقون تولَّوْا اليهودَ وناصَحوهم.

Zikri Yüce Olan Peygamberi Muhammed'e (sallallâhu aleyhi ve sellem) buyuruyor ki: Ey Muhammed! Kalp gözünle bakıp Allah'ın kendilerine gazap ettiği bir kavmi dost edinen kimseleri görmedin mi? Bunlar Yahudileri dost edinip onlara samimiyet gösteren münafıklardır.

كما حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ تَوَلَّوْا قَوْمًا غَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ}. إلى آخرِ الآية، قال: هم المنافقون تولَّوُا اليهودَ وناصَحوهم.

Nitekim bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den O'nun: {أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ تَوَلَّوْا قَوْمًا غَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ} “Allah'ın kendilerine gazap ettiği bir topluluğu dost edinenleri görmedin mi?” kavlinden ayetin sonuna kadar olan kısım hakkında şöyle dediğini aktardı: Onlar Yahudileri dost edinen ve onlara samimiyet besleyen münafıklardır.

حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا ابنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادةَ: {تَوَلَّوْا قَوْمًا غَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِم}. قال: هم اليهودُ تولَّاهم المنافقون .

Bize İbn Abdila‘lâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma‘mer’den, [o da] Katâde’den [şöyle dediğini] nakletti: {تَوَلَّوْا قَوْمًا غَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِم} “Allah’ın kendilerine gazap ettiği bir topluluğu dost edinenleri...” [Katâde] dedi ki: Onlar Yahudilerdir; münafıklar onları dost edinmişlerdir .

حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ في قولِ اللَّهِ ﷿: {أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ تَوَلَّوْا قَوْمًا غَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مَا هُمْ مِنْكُمْ وَلَا مِنْهُمْ}. قال: هؤلاء كفرةُ أهلِ الكتابِ اليهودُ، والذين تولَّوهم المنافقون، تولَّوُا اليهودَ. وقرَأ قولَ اللَّهِ: {أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ نَافَقُوا يَقُولُونَ لِإِخْوَانِهِمُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ} حتى بلَغ: {وَاللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ} [الحشر: ١١]، لئن كان ذلك لا يَفْعلون. وقال هؤلاءِ المنافقون قالوا: لا نَدَعُ حلفاءَنا وموالِيَنا، يكونون معنا لنصرتِنا وعزِّنا، ومَن يَدْفعُ عنا؟ نَخْشى أنْ تُصِيبَنا دائرةٌ. فقال اللَّهُ ﷿: {فَعَسَى اللَّهُ أَنْ يَأْتِيَ بِالْفَتْحِ أَوْ أَمْرٍ مِنْ عِنْدِهِ} [المائدة: ٥٢] حتى بلغَ: {فِي صُدُورِهِمْ مِنَ اللَّهِ} [الحشر: ١٣]، وقرَأ حتى بلَغ: (أَوْ مِنْ ورَاءِ جِدَارٍ ) قال: لا يَبْرُزُون.

Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd, Allah Azze ve Celle'nin: {أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ تَوَلَّوْا قَوْمًا غَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مَا هُمْ مِنْكُمْ وَلَا مِنْهُمْ} “Allah'ın kendilerine gazap ettiği bir topluluğu dost edinenleri görmedin mi? Onlar ne sizdendirler ne de onlardan” kavli hakkında şöyle dedi: Bunlar Ehl-i Kitap'tan kâfir olan Yahudilerdir; onları dost edinenler ise Yahudileri veli edinen münafıklardır. Ardından Allah'ın şu kavlini okudu: {أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ نَافَقُوا يَقُولُونَ لِإِخْوَانِهِمُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ} ayetinden {وَاللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ} [el-Haşr: 11] kavline kadar; şayet böyle bir durum olsa bunu yapmazlar. Bu münafıklar şöyle dediler: Bize yardım etmeleri ve izzetimiz için bizimle beraber olan müttefiklerimizi ve dostlarımızı bırakmayız; bize [gelecek felaketi] kim defedecek? Başımıza bir felaket dönüp gelmesinden korkuyoruz. Bunun üzerine Allah Azze ve Celle: {فَعَسَى اللَّهُ أَنْ يَأْتِيَ بِالْفَتْحِ أَوْ أَمْرٍ مِنْ عِنْدِهِ} [el-Mâide: 52] ayetini {فِي صُدُورِهِمْ مِنَ اللَّهِ} [el-Haşr: 13] kavline kadar okudu ve (أَوْ مِنْ ورَاءِ جِدَارٍ ) [el-Haşr: 14] kavline kadar okuyup dedi ki: Meydana çıkamazlar.

وقولُه: {مَا هُمْ مِنْكُمْ}. يقولُ تعالى ذكرُه: ما هؤلاءِ الذين تولَّوا هؤلاءِ القومَ الذين غَضِب اللَّهُ عليهم - {مِنْكُمْ}. يعني: مِن أهلِ دينِكم ومِلَّتِكم، {وَلَا مِنْهُمْ}: ولا هم مِن اليهودِ الذين غَضِب اللَّهُ عليهم. وإنما وصَفهم بذلك جلَّ ثناؤُه؛ لأنهم منافقون؛ إذا لَقُوا اليهودَ قالوا: إنا معكم، إنما نحْن مستهزِئون. وإذا لَقُوا الذين آمنوا قالوا: آمَنَّا.

O'nun: {مَا هُمْ مِنْكُمْ} “Onlar sizden değildir” kavli hakkında Zikri Yüce Olan şöyle buyurur: Allah'ın kendilerine gazap ettiği bu kavmi dost edinenler {مِنْكُمْ} yani sizin dininizden ve milletinizden değillerdir; {وَلَا مِنْهُمْ} Allah'ın kendilerine gazap ettiği Yahudilerden de değillerdir. Övgüsü Yüce Olan onları böyle vasıflandırmıştır çünkü onlar münafıklardır; Yahudilerle karşılaştıklarında “Biz sizinle beraberiz, biz sadece alay ediyoruz” derler; iman edenlerle karşılaştıklarında ise “İman ettik” derler.

وقولُه: {وَيَحْلِفُونَ عَلَى الْكَذِبِ وَهُمْ يَعْلَمُونَ}. يقولُ تعالى ذكرُه: ويَحْلِفون على الكذبِ؛ وذلك قولُهم لرسولِ اللَّهِ ﷺ: نَشْهَدُ إنَّك لرسولُ اللَّهِ. وهم كاذبون غيرُ مصدِّقين به، ولا مؤمنين به. كما قال جلّ ثناؤُه: {وَاللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّ الْمُنَافِقِينَ لَكَاذِبُونَ} [المنافقون: ١]. وقد ذُكر أنَّ هذه الآيةَ نزَلت في رجلٍ منهم عاتَبه رسولُ اللهِ ﷺ على أَمْرٍ بلَغه عنه، فَحَلَف كَذِبًا.

O'nun: {وَيَحْلِفُونَ عَلَى الْكَذِبِ وَهُمْ يَعْلَمُونَ} “Bile bile yalan yere yemin ederler” kavli hakkında Zikri Yüce Olan şöyle buyurur: Onlar yalan yere yemin ederler; bu da onların Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem)'e: “Şahitlik ederiz ki sen muhakkak Allah'ın elçisisin” demeleridir. Oysa onlar [bu sözlerinde] yalancıdırlar; onu ne tasdik etmekte ne de ona inanmaktadırlar. Nitekim Övgüsü Yüce Olan şöyle buyurmuştur: {وَاللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّ الْمُنَافِقِينَ لَكَاذِبُونَ} [المنافقون: ١] “Allah da şahitlik eder ki münafıklar kesinlikle yalancıdırlar” [Münâfikûn Suresi: 1]. Bu ayetin, hakkında kendisine ulaşan bir mesele yüzünden Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem)'in kendisini azarladığı ve bunun üzerine yalan yere yemin eden onlardan bir adam hakkında indiği de zikredilmiştir.

ذكرُ الخبرِ الذي رُوي بذلك

Bununla ilgili rivayet edilen haberin zikri

حدَّثنا ابنُ المثنى، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن سِماكٍ، عن سعيدِ بنِ جبيرٍ، عن ابنِ عباسٍ، قال: قال رسولُ اللَّهِ ﷺ: "يَدْخُلُ عليكم رجلٌ يَنظُرُ بعين شيطانٍ، أو بعَيْنَى شيطانٍ". قال: فدَخَل رجلٌ أزرقُ، فقال له: "علامَ تَسُبُّني أو تَشْتُمُني؟ ". قال: فجعَل يَحْلِفُ. قال: فنزَلت هذه الآيةُ التي في "المجادلةِ": {وَيَحْلِفُونَ عَلَى الْكَذِبِ وَهُمْ يَعْلَمُونَ}، والآيةُ الأخرى .

Bize İbnü'l-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca‘fer anlattı, dedi ki: Bize Şu‘be, Simâk'tan, o Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan aktardı, dedi ki: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): “Huzurunuza şeytan gözüyle -yahut şeytanın iki gözüyle- bakan bir adam girecektir” buyurdu. Dedi ki: Derken gök gözlü bir adam girdi. Resûlullah ona: “Bana niçin sövüyorsun yahut hakaret ediyorsun?” buyurdu. Dedi ki: Adam yemin etmeye başladı. Dedi ki: Bunun üzerine el-Mücâdele'deki şu ayet: {وَيَحْلِفُونَ عَلَى الْكَذِبِ وَهُمْ يَعْلَمُونَ} “Bile bile yalan yere yemin ederler” ve diğer ayet indi.

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ عَذَابًا شَدِيدًا إِنَّهُمْ سَاءَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (١٥) اتَّخَذُوا أَيْمَانَهُمْ جُنَّةً فَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ فَلَهُمْ عَذَابٌ مُهِينٌ (١٦)}.

Allah Teâlâ'nın şu buyruğunun tefsiri: {أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ عَذَابًا شَدِيدًا إِنَّهُمْ سَاءَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (١٥) اتَّخَذُوا أَيْمَانَهُمْ جُنَّةً فَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ فَلَهُمْ عَذَابٌ مُهِينٌ (١٦)} “Allah onlara şiddetli bir azap hazırlamıştır. Gerçekten onların yaptıkları ne kötüdür! Onlar yeminlerini bir kalkan edindiler de Allah'ın yolundan alıkoydular. Onlar için alçaltıcı bir azap vardır”.

يقولُ تعالى ذكرُه: أعدَّ اللَّهُ لهؤلاءِ المنافقين الذين تولَّوُا اليهودَ عذابًا في الآخرةِ شديدًا، {إِنَّهُمْ سَاءَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ} في الدنيا؛ بغِشِّهم المسلمين، ونُصْحِهم لأعدائِهم مِن اليهودِ.

Zikri Yüce Olan buyuruyor ki: Allah, Yahudileri dost edinen bu münafıklara ahirette şiddetli bir azap hazırlamıştır; {إِنَّهُمْ سَاءَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ} Müslümanları aldatmaları ve onların düşmanı olan Yahudilere samimiyet göstermeleriyle dünyada yaptıkları şeyler gerçekten ne kötüdür!

وقولُه: {اتَّخَذُوا أَيْمَانَهُمْ جُنَّةً}. يقولُ جلّ ثناؤُه: جعَلوا حَلِفَهم وأيمانَهم جُنَّةً يَسْتَجِنُّون بها مِن القتلِ، ويَدْفعون بها عن أنفسِهم وأموالِهم وذرارِيِّهم. وذلك أنهم إذا اطُّلِع منهم على النفاقِ، حلَفوا للمؤمنين باللَّهِ إنهم لمنهم، {فَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ}. يقولُ جلَّ ثناؤُه: فصَدُّوا بأيمانِهم التي اتخَذُوها جُنَّةً المؤمنين عن سبيلِ اللهِ فيهم، وذلك أنهم كفرةٌ، وحكم اللهِ وسبيلُه في أهلِ الكفرِ به من أهلِ الكتابِ القتلُ، أو أَخْذُ الجِزْيةِ، وفي عبدةِ الأوثانِ القتلُ، فالمنافقون يَصُدُّون المؤمنين عن سبيلِ اللهِ فيهم بأيمانِهم إنهم مؤمنون، وإنهم منهم، فيَحُولون بذلك بينَهم وبينَ قتلِهم، ويَمْتَنِعون به مما يَمْتَنِعُ منه أهلُ الإيمانِ باللهِ.

O'nun: {اتَّخَذُوا أَيْمَانَهُمْ جُنَّةً} “Yeminlerini bir kalkan edindiler” kavli hakkında Senâsı Yüce Olan şöyle buyurur: Onlar yeminlerini ve andlarını, öldürülmekten korundukları, canlarını, mallarını ve zürriyetlerini kendisiyle müdafaa ettikleri bir kalkan kıldılar. Şöyle ki; kendilerinde nifak sezildiğinde, kesinlikle onlardan (müminlerden) olduklarına dair Allah adına müminlere yemin ederlerdi. {فَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ} “Böylece Allah'ın yolundan alıkoydular”. Senâsı Yüce Olan şöyle buyurur: Kalkan edindikleri yeminleriyle müminleri, kendileri hakkında Allah'ın yolundan alıkoydular. Çünkü onlar kâfirdirler; Allah'ı inkâr edenlerden Ehl-i Kitap hakkında Allah'ın hükmü ve yolu öldürülmeleri yahut cizye alınmasıdır; putperestler hakkında ise öldürülmeleridir. Münafıklar ise mümin olduklarına ve onlardan olduklarına dair yeminleriyle müminleri kendileri hakkında Allah'ın yolundan alıkoymakta; böylelikle kendileriyle öldürülmeleri arasına engel koymakta ve Allah'a iman eden kimselerin [dokunulmazlığı sayesinde] korunduğu şeylerden kendilerini korumaktadırlar.

وقولُه: {فَلَهُمْ عَذَابٌ مُهِينٌ}. يقولُ: فلهم عذابٌ مُذِلٌّ لهم في النارِ.

O'nun: {فَلَهُمْ عَذَابٌ مُهِينٌ} “Onlar için alçaltıcı bir azap vardır” kavli hakkında şöyle der: Onlar için ateşte kendilerini zelil kılıcı bir azap vardır.

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {لَنْ تُغْنِيَ عَنْهُمْ أَمْوَالُهُمْ وَلَا أَوْلَادُهُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ (١٧)}.

Allah Teâlâ'nın şu buyruğunun tefsiri: {لَنْ تُغْنِيَ عَنْهُمْ أَمْوَالُهُمْ وَلَا أَوْلَادُهُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ (١٧)} “Onların malları da çocukları da Allah'a karşı kendilerine hiçbir fayda sağlamayacaktır. Onlar cehennemliktirler; orada ebedî kalacaklardır”.

يقولُ تعالى ذكرُه: لن تُغْنِيَ عن هؤلاءِ المنافقين يومَ القيامةِ أموالُهم، فيَفْتَدُوا بها من عذابِ اللهِ المهين لهم، ولا أولادُهم، فيَنْصُروهم ويَسْتَنْقِذُوهم مِن اللهِ إذا عاقَبهم، {أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ}. يقولُ: هؤلاءِ الذين تولَّوا قومًا غَضِب اللهُ عليهم - وهم المنافقون - {أَصْحَابُ النَّارِ}. يعني: أهلُها الذين [هم أهلُها] ، {هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ}. يقولُ: هم في النارِ ماكِثون إلى غيرِ نهايةٍ.

Zikri Yüce Olan buyuruyor ki: Kıyamet gününde bu münafıklara malları hiçbir fayda sağlamayacak ki Allah'ın kendilerini alçaltıcı azabından onunla kurtulsunlar; çocukları da fayda vermeyecek ki Allah onları cezalandırdığında kendilerine yardım edip Allah'tan kurtarsınlar. {أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ} Allah'ın kendilerine gazap ettiği bir kavmi dost edinen bu kimseler -ki onlar münafıklardır- {أَصْحَابُ النَّارِ} yani [onun ehli olan] cehennemliklerdir; {هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ} onlar ateşte sonsuza kadar kalıcıdırlar.

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {يَوْمَ يَبْعَثُهُمُ اللَّهُ جَمِيعًا فَيَحْلِفُونَ لَهُ كَمَا يَحْلِفُونَ لَكُمْ وَيَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ عَلَى شَيْءٍ أَلَا إِنَّهُمْ هُمُ الْكَاذِبُونَ (١٨)}.

Allah Teâlâ'nın şu buyruğunun tefsiri: {يَوْمَ يَبْعَثُهُمُ اللَّهُ جَمِيعًا فَيَحْلِفُونَ لَهُ كَمَا يَحْلِفُونَ لَكُمْ وَيَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ عَلَى شَيْءٍ أَلَا إِنَّهُمْ هُمُ الْكَاذِبُونَ (١٨)} “Allah onların hepsini dirilteceği gün, size yemin ettikleri gibi O'na da yemin edecekler ve kendilerinin bir şey üzerinde olduklarını sanacaklardır. İyi bilin ki onlar gerçekten yalancıların ta kendileridir”.

يقولُ تعالى ذكرُه: هؤلاءِ الذين ذكَرهم اللهُ أصحابُ النارِ، يومَ يَبْعَثُهم اللهُ جميعًا. فـ "يوم" من صلةِ {أَصْحَابُ النَّارِ}. وعُنِي بقولِه: {يَوْمَ يَبْعَثُهُمُ اللَّهُ جَمِيعًا}: [يومَ يَبْعَثُهم اللهُ جميعًا] مِن قبورِهم أحياءً كهيئتِهم قبلَ مماتِهم،

Zikri Yüce Olan buyuruyor ki: Allah'ın kendilerini zikrettiği bu kimseler, Allah'ın hepsini dirilteceği gün cehennemliklerdir. [Ayetin başındaki] “yevme” (gün) kelimesi, {أَصْحَابُ النَّارِ} “ateş ehlidirler” [ifadesine] taalluk etmektedir (bağlıdır). O'nun: {يَوْمَ يَبْعَثُهُمُ اللَّهُ جَمِيعًا} “Allah onların hepsini dirilteceği gün” buyruğuyla; [Allah'ın onların hepsini] kabirlerinden, ölümlerinden önceki suretleri üzere diri olarak [çıkarıp dirilteceği gün] kastedilmiştir,

فيَحْلِفون له كما يَحْلِفون لكم كاذبين مُبْطِلين فيها.

size yalan söyleyip bâtıl iddialarda bulunarak yemin ettikleri gibi O'na da yemin edeceklerdir.

كما حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا ابنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادةَ في قولِه: {فَيَحْلِفُونَ لَهُ}. قال: إن المنافقَ حلَف له يومَ القيامةِ كما حلَف لأوليائِه في الدنيا .

Nitekim bize İbn Abdila‘lâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma‘mer'den, o da Katâde'den O'nun: {فَيَحْلِفُونَ لَهُ} “O'na da yemin ederler” kavli hakkında şöyle dediğini aktardı: Münafık, dünyada [mümin] dostlarına yemin ettiği gibi kıyamet gününde O'na da yemin eder.

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ في قولِه: {يَوْمَ يَبْعَثُهُمُ اللَّهُ جَمِيعًا} الآية، واللهِ حالَف المنافقون ربَّهم يومَ القيامةِ كما حالَفوا أولياءَه في الدنيا.

Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den O'nun: {يَوْمَ يَبْعَثُهُمُ اللَّهُ جَمِيعًا} “Allah onların hepsini dirilteceği gün” ayeti hakkında şöyle dediğini aktardı: Vallahi münafıklar, dünyada O'nun dostlarına yemin ettikleri gibi kıyamet gününde Rablerine de yemin ederler.

حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا مِهْرانُ، عن سفيانَ، عن سماكِ بنِ حربٍ البكريِّ، عن سعيدِ بنِ جبيرٍ، قال: كان النبيُّ ﷺ في ظِلِّ حُجْرةٍ قد كاد يَقْلِصُ عنه الظِّلُّ، فقال: "إِنَّه سيأْتِيكم رجلٌ - أو يَطْلُعُ رجلٌ - بعينِ شيطانٍ، فلا تُكلِّمُوه". فلم يَلْبَثْ أنْ جاء، فاطَّلَع فإذا رجلٌ أَزرقُ، فقال له: "عَلَامَ تَشْتُمُنِي أنتَ وفلانٌ [وفلانٌ] ؟ ". قال: فذهَب فدعا أصحابَه، فحلَفوا ما فعَلوا. فنزَلت: {يَوْمَ يَبْعَثُهُمُ اللَّهُ جَمِيعًا فَيَحْلِفُونَ لَهُ كَمَا يَحْلِفُونَ لَكُمْ وَيَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ عَلَى شَيْءٍ أَلَا إِنَّهُمْ هُمُ الْكَاذِبُونَ}.

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân'dan, o Simâk b. Harb el-Bekrî'den, o da Saîd b. Cübeyr'den aktardı, dedi ki: Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem), gölgesi neredeyse üzerinden çekilmek üzere olan bir odanın gölgesindeydi. Şöyle buyurdu: “Size bir adam gelecektir -yahut bir adam çıkagelip bakacaktır- ki şeytan gözüyle [bakmaktadır]; onunla konuşmayın”. Çok geçmeden bir adam çıkageldi; bir de baktılar ki gök gözlü bir adam. Peygamber ona: “Sen, falan [ve falan] bana niçin hakaret ediyorsunuz?” buyurdu. Dedi ki: Adam gidip arkadaşlarını çağırdı; onlar da yapmadıklarına dair yemin ettiler. Bunun üzerine şu ayet indi: {يَوْمَ يَبْعَثُهُمُ اللَّهُ جَمِيعًا فَيَحْلِفُونَ لَهُ كَمَا يَحْلِفُونَ لَكُمْ وَيَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ عَلَى شَيْءٍ أَلَا إِنَّهُمْ هُمُ الْكَاذِبُونَ} “Allah onların hepsini dirilteceği gün, size yemin ettikleri gibi O'na da yemin edecekler ve kendilerinin bir şey üzerinde olduklarını sanacaklardır. İyi bilin ki onlar gerçekten yalancıların ta kendileridir”.

وقولُه: {وَيَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ عَلَى شَيْءٍ}. يقولُ: ويَظُنُّون أنهم في أيمانِهم وحَلِفِهم باللهِ كاذبين، على شيءٍ مِن الحقِّ، {أَلَا إِنَّهُمْ هُمُ الْكَاذِبُونَ} فيما يَحْلِفون عليه.

O'nun: {وَيَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ عَلَى شَيْءٍ} “Ve kendilerinin bir şey üzerinde olduklarını sanacaklardır” kavli hakkında der ki: Allah'a yalan yere ettikleri yeminlerinde ve andlarında hak üzere bir temelde olduklarını sanırlar. {أَلَا إِنَّهُمْ هُمُ الْكَاذِبُونَ} “İyi bilin ki onlar gerçekten yalancıların ta kendileridir”; üzerine yemin ettikleri hususta yalancıdırlar.

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {اسْتَحْوَذَ عَلَيْهِمُ الشَّيْطَانُ فَأَنْسَاهُمْ ذِكْرَ اللَّهِ أُولَئِكَ حِزْبُ الشَّيْطَانِ أَلَا إِنَّ حِزْبَ الشَّيْطَانِ هُمُ الْخَاسِرُونَ (١٩)}.

Allah Teâlâ'nın şu buyruğunun tefsiri: {اسْتَحْوَذَ عَلَيْهِمُ الشَّيْطَانُ فَأَنْسَاهُمْ ذِكْرَ اللَّهِ أُولَئِكَ حِزْبُ الشَّيْطَانِ أَلَا إِنَّ حِزْبَ الشَّيْطَانِ هُمُ الْخَاسِرُونَ (١٩)} “Şeytan onları hakimiyeti altına almış ve kendilerine Allah'ın zikrini unutturmuştur. İşte onlar şeytanın fırkasıdır. İyi bilin ki şeytanın fırkası, hüsrana uğrayanların ta kendileridir”.

يعني تعالى ذكرُه بقولِه: {اسْتَحْوَذَ عَلَيْهِمُ الشَّيْطَانُ} غلَب عليهم الشيطانُ

Zikri yüce olan [Allah], {اسْتَحْوَذَ عَلَيْهِمُ الشَّيْطَانُ} “Şeytan onları hakimiyeti altına almış” kavliyle; şeytan onlara galip geldi [demek istemektedir].

فأنساهم ذكرَ اللهِ، {أُولَئِكَ حِزْبُ الشَّيْطَانِ}. يعني: جندُه وأتباعُه، {أَلَا إِنَّ حِزْبَ الشَّيْطَانِ هُمُ الْخَاسِرُونَ}. يقولُ: ألَا إِنَّ جندَ الشيطانِ وأتباعَه هم الهالكون المَغْبونون في صَفْقَتِهم.

böylece onlara Allah'ın zikrini unutturdu, anlamını kasteder. {أُولَئِكَ حِزْبُ الشَّيْطَانِ} “İşte onlar şeytanın fırkasıdır”; yani onun ordusu ve tâbileridir. {أَلَا إِنَّ حِزْبَ الشَّيْطَانِ هُمُ الْخَاسِرُونَ} “İyi bilin ki şeytanın fırkası, hüsrana uğrayanların ta kendileridir”. Buyuruyor ki: İyi bilin ki şeytanın ordusu ve tâbileri, helâk olan ve alışverişlerinde aldanan kimselerin ta kendileridir.

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {إِنَّ الَّذِينَ يُحَادُّونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ أُولَئِكَ فِي الْأَذَلِّينَ (٢٠) كَتَبَ اللَّهُ لَأَغْلِبَنَّ أَنَا وَرُسُلِي إِنَّ اللَّهَ قَوِيٌّ عَزِيزٌ (٢١)}.

Allah Teâlâ'nın şu buyruğunun tefsiri: {إِنَّ الَّذِينَ يُحَادُّونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ أُولَئِكَ فِي الْأَذَلِّينَ (٢٠) كَتَبَ اللَّهُ لَأَغْلِبَنَّ أَنَا وَرُسُلِي إِنَّ اللَّهَ قَوِيٌّ عَزِيزٌ (٢١)} “Allah'a ve Resûlü'ne karşı gelenler var ya, işte onlar en aşağılık kimseler arasındadırlar. Allah: 'Muhakkak ki ben ve elçilerim galip geleceğiz' diye yazmıştır. Şüphesiz Allah çok kuvvetlidir, mutlak güç sahibidir”.

يقولُ تعالى ذكرُه: إنَّ الذين يخالفون اللهَ ورسولَه في حدودِه، وفيما فرَض عليهم من فرائضِه فيُعادُونه.

Zikri Yüce Olan buyuruyor ki: Allah'ın koyduğu sınırlarda ve onlara farz kıldığı yükümlülüklerde Allah'a ve Resûlü'ne muhalefet eden ve böylece O'na düşmanlık besleyen kimseler;

وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.

Bu hususta bizim söylediğimize benzer sözleri tefsir ehli de söylemiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ: {إِنَّ الَّذِينَ يُحَادُّونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ}. يقولُ: يُعادُون اللهَ ورسولَه.

Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde’den nakletti: {إِنَّ الَّذِينَ يُحَادُّونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ} “Allah'a ve Resûlü'ne karşı gelenler” [ayeti hakkında] der ki: Allah'a ve Resûlü'ne düşmanlık edenler.

حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا ابنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادةَ بنحوِه .

Bize İbn Abdi’l-A‘lâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma‘mer’den, o da Katâde’den benzerini nakletti.

حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثني الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، جميعًا عن ابنِ أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ قولَه: {يُحَادُّونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ}. قال: يُعادون، يُشاقُّون .

Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ anlattı; ve bana el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Verkā anlattı; hepsi birden İbn Ebî Necîh’ten, o da Mücâhid’in: {يُحَادُّونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ} “Allah'a ve Resûlü'ne karşı gelenler” kavli hakkında şöyle dediğini nakletti: Düşmanlık ederler, karşı gelip ayrılığa düşerler.

وقولُه: {أُولَئِكَ فِي الْأَذَلِّينَ}. يقولُ تعالى ذكرُه: هؤلاءِ الذين يُحادُّون اللَّهَ ورسولَه في أهلِ الذِّلةِ؛ لأن الغلبةَ للهِ ورسولِه.

O'nun: {أُولَئِكَ فِي الْأَذَلِّينَ} “İşte onlar en aşağılık kimseler arasındadırlar” kavli [hakkında] zikri yüce olan [Allah] buyurur ki: Allah'a ve Resûlü'ne karşı gelen bu kimseler zillet ehli arasındadırlar; zira galibiyet Allah'a ve Resûlü'ne aittir.

وقولُه: {كَتَبَ اللَّهُ لَأَغْلِبَنَّ أَنَا وَرُسُلِي}. يقولُ: قضَى اللهُ وخطَّ في أمِّ الكتابِ لأغلبنَّ أنا ورسُلي من حادَّني وشاقَّني.

O'nun: {كَتَبَ اللَّهُ لَأَغْلِبَنَّ أَنَا وَرُسُلِي} “Allah: 'Muhakkak ki ben ve elçilerim galip geleceğiz' diye yazmıştır” kavli hakkında der ki: Allah hükmetmiş ve Ümmü'l-Kitâb'da: 'Bana ve elçilerime karşı gelip ayrılığa düşenlere Ben ve elçilerim mutlaka galip geleceğiz' diye yazmıştır.

وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.

Bu hususta bizim söylediğimize benzer sözleri tefsir ehli de söylemiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {كَتَبَ اللَّهُ لَأَغْلِبَنَّ أَنَا وَرُسُلِي} الآية. قال: كتَب اللهُ كتابًا وأمضاه .

Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde’den onun: {كَتَبَ اللَّهُ لَأَغْلِبَنَّ أَنَا وَرُسُلِي} “Allah: 'Muhakkak ki ben ve elçilerim galip geleceğiz' diye yazmıştır” ayeti hakkında şöyle dediğini nakletti: Allah bir hüküm yazmış ve onu yürürlüğe koymuştur.

وقولُه: {إِنَّ اللَّهَ قَوِيٌّ عَزِيزٌ}. يقولُ: إِنَّ اللهَ جلّ ثناؤُه ذو قوَّةٍ وقدرةٍ على كلِّ من حادَّه ورسولَه أنْ يُهلِكَه، ذو عزَّةٍ، فلا يَقْدِرُ أحدٌ أنْ يَنْتَصِرَ منه إذا هو أهلَك وليَّه، أو عاقَبه، أو أصابه في نفسِه بسوءٍ.

O'nun: {إِنَّ اللَّهَ قَوِيٌّ عَزِيزٌ} “Şüphesiz Allah çok kuvvetlidir, mutlak güç sahibidir” kavli hakkında der ki: Şüphesiz övgüsü yüce olan Allah, Kendisine ve Resûlü'ne karşı gelen herkesi helâk etmeye güç ve kudret sahibidir; mutlak izzet sahibidir, O [onların] dostunu helâk ettiğinde, yahut onu cezalandırdığında veya bizzat kendisine bir kötülük isabet ettirdiğinde hiç kimse O'ndan intikam almaya güç yetiremez.

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {لَا تَجِدُ قَوْمًا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ يُوَادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَوْ كَانُوا آبَاءَهُمْ أَوْ أَبْنَاءَهُمْ أَوْ إِخْوَانَهُمْ أَوْ عَشِيرَتَهُمْ أُولَئِكَ كَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ الْإِيمَانَ وَأَيَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ وَيُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ أُولَئِكَ حِزْبُ اللَّهِ أَلَا إِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (٢٢)}.

Allah Teâlâ'nın şu buyruğunun tefsiri: {لَا تَجِدُ قَوْمًا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ يُوَادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَوْ كَانُوا آبَاءَهُمْ أَوْ أَبْنَاءَهُمْ أَوْ إِخْوَانَهُمْ أَوْ عَشِيرَتَهُمْ أُولَئِكَ كَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ الْإِيمَانَ وَأَيَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ وَيُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ أُولَئِكَ حِزْبُ اللَّهِ أَلَا إِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (٢٢)} “Allah'a ve ahiret gününe iman eden bir topluluğun; babaları, oğulları, kardeşleri yahut akrabaları da olsa Allah'a ve Resûlü'ne karşı gelen kimselerle sevgi bağı kurduğunu göremezsin. İşte onların kalplerine O, imanı yazmış ve onları katından bir ruh ile desteklemiştir. Onları, altlarından ırmaklar akan ve içinde ebedî kalacakları cennetlere sokacaktır. Allah onlardan razı olmuş, onlar da O'ndan razı olmuşlardır. İşte onlar Allah'ın fırkasıdır. İyi bilin ki kurtuluşa erenler, Allah'ın fırkasının ta kendileridir”.

يعني جلّ ثناؤُه بقولِه: {لَا تَجِدُ قَوْمًا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ يُوَادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ}: لا تجدُ يا محمدُ قومًا يُصدِّقون اللهَ، ويُقِرُّون باليومِ الآخرِ، يوادُّون من عادَى اللهَ ورسولَه وشاقَّهما، وخالفَ أمرَ اللهِ ونهيَه، {وَلَوْ كَانُوا آبَاءَهُمْ}. يقولُ: ولو كان الذين حادُّوا اللهَ ورسولَه آباءَهم، أو أبناءَهم، أو

Övgüsü yüce olan [Allah], {لَا تَجِدُ قَوْمًا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ يُوَادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ} “Allah'a ve ahiret gününe iman eden bir topluluğun; Allah'a ve Resûlü'ne karşı gelen kimselere sevgi beslediğini göremezsin” buyruğuyla şunu kastetmektedir: Ey Muhammed! Allah'ı tasdik eden ve ahiret gününü ikrar eden bir topluluğun; Allah'a ve Resûlü'ne düşmanlık eden, onlara karşı cephe alan ve Allah'ın emrine ve yasağına muhalefet eden kimselere sevgi beslediğini göremezsin. {وَلَوْ كَانُوا آبَاءَهُمْ} “velev ki onlar kendi babaları olsun”. Şöyle demektedir: Allah'a ve Resûlü'ne karşı gelen bu kimseler kendi babaları, yahut kendi oğulları, yahut...

إخوانهم، أو عشيرتَهم. وإنما أخبرَ اللهُ جلّ ثناؤُه نبيَّه ﷺ بهذه الآيةِ أنَّ الذين تولَّوا قومًا غَضِب اللهُ عليهم ليسوا مِن أهلِ الإيمانِ باللهِ ولا باليومِ الآخرِ، فلذلك تولَّوُا الذين تولَّوْهم مِن اليهودِ.

kardeşleri yahut akrabaları da olsa [böyledir]. Övgüsü yüce olan Allah bu ayetle Peygamberi'ne [sallallâhu aleyhi ve sellem] bildirmiştir ki, Allah'ın kendilerine gazap ettiği bir topluluğu dost edinenler, Allah'a da ahiret gününe de iman eden kimselerden değildirler; işte bu yüzden Yahudilerden dost edindikleri kimseleri veli edinmişlerdir.

وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.

Bu hususta bizim söylediğimize benzer sözleri tefsir ehli de söylemiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {لَا تَجِدُ قَوْمًا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ يُوَادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ}. أي: مَن عادى اللَّهَ ورسولَه .

Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde’den onun: {لَا تَجِدُ قَوْمًا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ يُوَادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ} “Allah'a ve ahiret gününe iman eden bir topluluğun, Allah'a ve Resûlü'ne karşı gelen kimselerle sevgi bağı kurduğunu göremezsin” kavli hakkında şöyle dediğini nakletti: Yani Allah'a ve Resûlü'ne düşmanlık eden kimselerle.

وقولُه: {أُولَئِكَ كَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ الْإِيمَانَ}. يقولُ جلّ ثناؤُه: هؤلاءِ الذين لا يُوادُّون مَن حادَّ اللهَ ورسولَه ولو كانوا آباءَهم، أو أبناءَهم، أو إخوانَهم، أو عشيرتَهم - كتب اللهُ في قلوبِهم الإيمانَ.

O'nun: {أُولَئِكَ كَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ الْإِيمَانَ} “İşte onların kalplerine O, imanı yazmıştır” kavli hakkında övgüsü yüce olan [Allah] buyurur ki: Babaları, oğulları, kardeşleri yahut akrabaları da olsa Allah'a ve Resûlü'ne karşı gelenlerle sevgi bağı kurmayan bu kimselerin kalplerine Allah imanı yazmıştır.

وإنما عُنِي بذلك: قضَى لقلوبِهم الإيمانَ. فـ "في" بمعنى اللامِ، وأخبَر تعالى ذكرُه أنه كتَب في قلوبِهم الإيمانَ لهم، وذلك لمَّا كان الإيمانُ بالقلوبِ، وكان معلومًا بالخبرِ عن القلوبِ أن المرادَ به أهلُها، اجْتُزِئَ بذكرِها مِن ذكرِ أهلِها.

Bununla sadece şu kastedilmiştir: Kalpleri lehine imana hükmetti. Buradaki "fî" (فِي), "lâm" (لِ) anlamındadır. Zikri Yüce Olan, onlar için kalplerine imanı yazdığını haber vermiştir. Zira iman kalplerle kaim olduğundan ve kalplerden haber verildiğinde bununla o kalplerin sahiplerinin kastedildiği bilindiğinden, sahiplerini anmak yerine sadece kalpleri anmakla yetinilmiştir.

وقولُه: {وَأَيَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ}. يقولُ: وقوَّاهم ببرهانٍ منه ونورٍ وهُدًى، {وَيُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ}. يقولُ: ويُدْخِلُهم بساتينَ تَجْرِي مِن تحتِ أشجارِها الأنهارُ، {خَالِدِينَ فِيهَا}. يقولُ: ماكِثين فيها أبدًا، {﵃} بطاعتِهم إيَّاه في الدنيا، {وَرَضُوا عَنْهُ} في الآخرةِ بإدخالِه إيَّاهم الجنةَ، {أُولَئِكَ حِزْبُ اللَّهِ}. يقولُ: أولئك الذين هذه صفتُهم جندُ اللهِ

O'nun: {وَأَيَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ} “Ve onları kendisinden bir ruh ile desteklemiştir” kavli hakkında buyurur ki: [Allah] onları, katından bir delil, nur ve hidayetle güçlendirmiştir. {وَيُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ} “Ve onları altlarından ırmaklar akan cennetlere girdirecektir”. Buyurur ki: Onları, ağaçlarının altından ırmaklar akan bahçelere yerleştirecektir. {خَالِدِينَ فِيهَا} “Orada ebedî kalıcılar olarak”. Buyurur ki: Orada sonsuza dek kalacaklardır. {رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ} “Allah onlardan razı olmuştur”, dünyada O'na itaat etmeleri sebebiyle; {وَرَضُوا عَنْهُ} “Onlar da O'ndan razı olmuşlardır”, ahirette kendilerini cennete girdirmesi sebebiyle. {أُولَئِكَ حِزْبُ اللَّهِ} “İşte onlar Allah'ın fırkasıdır”. Buyurur ki: İşte bu vasıfları taşıyan kimseler Allah'ın ordusu

وأولياؤُه، {أَلَا إِنَّ حِزْبَ اللَّهِ}. يقولُ: ألَا إن جندَ اللهِ وأولياءَه {هُمُ الْمُفْلِحُونَ}. يقولُ: هم الباقون المُنْجِحُون بإدراكِهم ما طلَبوا والتَمسوا، بتعبِهم في الدنيا، وطاعتِهم ربَّهم.

ve velileridir/dostlarıdır. {أَلَا إِنَّ حِزْبَ اللَّهِ} “İyi bilin ki Allah'ın fırkası”. Buyuruyor ki: İyi bilin ki Allah'ın ordusu ve dostları, {هُمُ الْمُفْلِحُونَ} “Kurtuluşa erenlerin ta kendileridir”. Buyuruyor ki: Dünyadaki meşakkatleri ve Rablerine olan itaatleri sebebiyle istedikleri ve talep ettikleri şeylere nail olarak [ebedî nimet içinde] kalan ve kurtuluşa erenlerin ta kendileridir.

آخرُ تفسيرِ سورةِ "المجادلةِ" والحمدُ للهِ

Mücâdele sûresi tefsirinin sonu[dur]. Hamd Allah'a mahsustur.