Binûn

"Talâk" Suresinin Tefsiri — 4. Sayfa

Kaynak: Câmiu'l-Beyân (Taberî Tefsiri) · Taberî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وقولُه: {قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْكُمْ ذِكْرًا (١٠) رَسُولًا}. اخْتَلَف أهلُ التأويلِ في المعنيِّ بالذكرِ والرسولِ في هذا الموضعِ؛ فقال بعضُهم: الذكرُ القرآنُ، والرسولُ محمدٌ ﷺ.

Allah’ın: {قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْكُمْ ذِكْرًا (١٠) رَسُولًا} “Gerçekten Allah size bir zikir, bir peygamber indirmiştir” buyruğu hakkında tefsir ehli, bu yerdeki “zikir” ve “elçi”den ne kastedildiği hususunda ihtilaf etmişlerdir. Bazıları: Zikir Kur’an’dır, elçi ise Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem’dir, demiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin görüşleri:

حدَّثنا محمدٌ، قال: ثنا أحمدُ، قال: ثنا أسباطُ، عن السديِّ في قولِه: {قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْكُمْ ذِكْرًا (١٠) رَسُولًا}. قال: الذكرُ القرآنُ، والرسولُ محمدٌ ﷺ .

Bize Muhammed anlattı, dedi ki: Bize Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî’den {قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْكُمْ ذِكْرًا (١٠) رَسُولًا} “Gerçekten Allah size bir zikir, bir peygamber indirmiştir” buyruğu hakkında: “Zikir Kur'an'dır, elçi ise Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'dir ” dediğini nakletti.

حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابن وهبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ في قولِ اللَّهِ ﷿: {قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْكُمْ ذِكْرًا (١٠) رَسُولًا}. قال: القرآنُ روحٌ مِن اللهِ. وقرَأ: {وَكَذَلِكَ أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ رُوحًا مِنْ أَمْرِنَا} إلى آخرِ الآيةِ [الشورى: ٥٢]، وقرَأ: {قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْكُمْ ذِكْرًا (١٠) رَسُولًا}. قال: القرآنُ. وقرَأ: {إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِالذِّكْرِ لَمَّا جَاءَهُمْ} [فصلت: ٤١]. قال: بالقرآنِ. وقرَأ: {إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ} [الحجر: ٩]. قال: القرآنُ. قال: وهو الذكرُ، وهو الروحُ .

Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd, Allah Azze ve Celle’nin {قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْكُمْ ذِكْرًا (١٠) رَسُولًا} “Gerçekten Allah size bir zikir, bir peygamber indirmiştir” buyruğu hakkında: “Kur'an, Allah'tan bir ruhtur” dedi ve ayetin sonuna kadar {وَكَذَلِكَ أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ رُوحًا مِنْ أَمْرِنَا} [eş-Şûrâ: 52] “İşte böylece sana da emrimizden bir ruh vahyettik” ayetini okudu. Ve {قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْكُمْ ذِكْرًا (١٠) رَسُولًا} ayetini okuyup: “[Buradaki zikir] Kur'an'dır” dedi. {إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِالذِّكْرِ لَمَّا جَاءَهُمْ} [Fussilet: 41] “Şüphesiz kendilerine zikir geldiğinde onu inkâr edenler...” ayetini okuyup: “[Zikir ile kastedilen] Kur'an'dır” dedi. {إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ} [el-Hicr: 9] “Şüphesiz o zikri biz indirdik” ayetini okuyup: “[Buradaki de] Kur'an'dır” dedi. [İbn Zeyd devamla] şöyle dedi: “O hem zikirdir hem de ruhtur .”

وقال آخرون: الذكرُ هو الرسولُ ﷺ.

Başkaları ise: “Zikir, bizzat Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem’dir” demiştir.

والصوابُ مِن القولِ في ذلك عندَنا، أنَّ الرسولَ ترجمةٌ عن الذكرِ، ولذلك نُصِب؛ لأنَّه مردودٌ عليه على البيانِ عنه والترجمةِ.

Bize göre bu konuda doğru olan söz şudur: “Resûl” kelimesi “zikr” kelimesinin bir tercümesidir (açıklayıcı bedelidir); bu sebeple mansub kılınmıştır. Çünkü o, zikri açıklamak ve onu tefsir etmek üzere ona bağlanmıştır.

فتأويلُ الكلامِ إذن: قد أنزَل اللهُ إليكم، يا أولي الألبابِ، ذِكرًا مِن اللهِ لكم يُذكِّرُكم به، ويُنبِّهُكم على حظِّكم مِن الإيمانِ باللهِ، والعملِ بطاعتِه؛ رسولًا يتلو عليكم آياتِ اللَّهِ التي أنزَلها عليه مُبيِّناتٍ لمن سمِعها وتَدَبَّرها، أنَّها مِن عندِ اللهِ.

Buna göre ifadenin yorumu şöyledir: Ey akıl sahipleri! Allah size kendisiyle size öğüt verdiği, Allah'a iman etme ve O'na itaatle amel etme konusundaki payınızı size hatırlattığı bir zikir/öğüt indirmiştir; [yani] işitip tefekkür eden kimseler için Allah katından olduğu apaçık olan, kendisine indirdiği Allah'ın ayetlerini size okuyan bir peygamber [göndermiştir].

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {لِيُخْرِجَ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ وَمَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ وَيَعْمَلْ صَالِحًا يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا قَدْ أَحْسَنَ اللَّهُ لَهُ رِزْقًا (١١)}.

Yüce Allah’ın şu buyruğunun tefsiri hakkındaki görüş: {لِيُخْرِجَ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ وَمَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ وَيَعْمَلْ صَالِحًا يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا قَدْ أَحْسَنَ اللَّهُ لَهُ رِزْقًا (١١)} “İman edip salih ameller işleyenleri karanlıklardan aydınlığa çıkarmak için. Kim Allah'a inanır ve salih amel işlerse, Allah onu içinden ırmaklar akan, içinde ebedî kalacakları cennetlere koyar. Allah ona gerçekten ne güzel bir rızık vermiştir!”.

يقولُ تعالى ذكرُه: قد أنزَل اللهُ إليكم، أيُّها الناسُ، ذِكرًا؛ رسولًا، يتلو عليكم آياتِ اللهِ مبيناتٍ، كي يُخرِجَ الذين صدَّقوا اللهَ ورسولَه، {وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ}. يقولُ: وعمِلوا بما أمَرهم اللهُ به وأطاعوه، {مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ}. يعني مِن الكفرِ، وهي الظلماتُ، إلى النورِ. يعني إلى الإيمانِ.

Şânı Yüce Olan şöyle buyurmaktadır: Ey insanlar! Allah size bir zikir; yani Allah'ı ve O'nun elçisini tasdik edenleri {وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ} “ve salih ameller işleyenleri” -yani Allah'ın kendilerine emrettiği şeylerle amel edip O'na itaat edenleri-, {مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ} “karanlıklardan aydınlığa” -yani küfürden ki o karanlıklardır, nura yani imana- çıkarsın diye Allah'ın apaçık ayetlerini size okuyan bir peygamber indirmiştir.

وقولُه: {وَمَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ وَيَعْمَلْ صَالِحًا}. يقولُ تعالى ذكرُه: ومن يُصدِّقْ

Ve O’nun: {وَمَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ وَيَعْمَلْ صَالِحًا} “Kim Allah’a iman eder ve salih amel işlerse” buyruğu. Şânı Yüce Olan şöyle buyurmaktadır: Kim tasdik eder

باللهِ ويعمَلْ بطاعتِه، {يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ}. يقولُ: يُدْخِلْه بساتينَ تجري مِن تحتِ أشجارِها الأنهارُ، {خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا}. يقولُ: ماكِثين مقيمين في البساتينِ التي تجري من تحتِها الأنهارُ أبدًا، لا يموتون، ولا يَخْرُجون منها أبدًا.

ve O’na itaatle amel ederse, {يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ} “[Allah] onu içinden ırmaklar akan cennetlere koyar”. Şöyle buyurmaktadır: Onu , ağaçlarının altından ırmaklar akan bahçelere koyar; {خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا} “içinde ebedî kalacakları”. Şöyle buyurmaktadır: Altından ırmaklar akan o bahçelerde ebediyen kalıcı ve yerleşik olurlar; asla ölmezler ve oradan hiçbir zaman çıkarılmazlar.

وقولُه: {قَدْ أَحْسَنَ اللَّهُ لَهُ رِزْقًا}. يقولُ تعالى ذكرُه: وَسَّع اللهُ عليه في الجناتِ رِزْقًا. يعني بالرِّزْقِ: ما رزَقه فيها مِن المَطاعمِ والمَشاربِ، وسائرِ ما أعدَّ لأوليائِه فيها، فطَيَّبَه لهم.

Allah’ın: {قَدْ أَحْسَنَ اللَّهُ لَهُ رِزْقًا} “Allah ona gerçekten ne güzel bir rızık vermiştir!” buyruğu hakkında Şânı Yüce Olan şöyle buyurmaktadır: Allah cennetlerde ona bol bir rızık vermiştir. Rızık ile; yiyeceklerden, içeceklerden ve dostları için orada hazırlayıp kendilerine tertemiz ve hoş kıldığı diğer şeylerden orada ona rızık olarak verdiklerini kastetmektedir.

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَمِنَ الْأَرْضِ مِثْلَهُنَّ يَتَنَزَّلُ الْأَمْرُ بَيْنَهُنَّ لِتَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ وَأَنَّ اللَّهَ قَدْ أَحَاطَ بِكُلِّ شَيْءٍ عِلْمًا (١٢)}.

Yüce Allah’ın şu buyruğunun tefsiri hakkındaki görüş: {اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَمِنَ الْأَرْضِ مِثْلَهُنَّ يَتَنَزَّلُ الْأَمْرُ بَيْنَهُنَّ لِتَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ وَأَنَّ اللَّهَ قَدْ أَحَاطَ بِكُلِّ شَيْءٍ عِلْمًا (١٢)} “Yedi göğü ve yerden de bir o kadarını yaratan Allah'tır. Allah'ın her şeye gücünün yettiğini ve Allah'ın ilmiyle her şeyi kuşattığını bilesiniz diye O'nun emri bunlar arasında inip durur”.

يقولُ تعالى ذكرُه: اللَّهُ الذي خلَق سبعَ سماواتٍ، لا ما يَعْبُدُ المشركون مِن الآلهةِ والأوثانِ التي لا تقدِرُ على خَلْقِ شيءٍ.

Şânı Yüce Olan şöyle buyurmaktadır: Yedi göğü yaratan Allah’tır; müşriklerin ibadet ettiği, hiçbir şeyi yaratmaya güç yetiremeyen ilahlar ve putlar değildir.

وقولُه: {وَمِنَ الْأَرْضِ مِثْلَهُنَّ}. يقولُ تعالى ذكرُه: وخلَق مِن الأرضِ [سبعًا مثلَ السماواتِ السبعِ. وقد قِيل: إنَّما قِيل: {وَمِنَ الْأَرْضِ] مِثْلَهُنَّ}؛ لما في كلِّ واحدةٍ منهنَّ مثلَ ما في السماواتِ مِن الخلْقِ.

Allah’ın: {وَمِنَ الْأَرْضِ مِثْلَهُنَّ} “ve yerden de bir o kadarını” buyruğu hakkında Şânı Yüce Olan şöyle buyurmaktadır: Yeryüzünden de [yedi kat gök gibi yedi kat yarattı. Denildi ki: {وَمِنَ الْأَرْضِ] مِثْلَهُنَّ} “ve yerden de bir o kadarını” buyrulması], o yerlerin her birinde göklerdeki yaratılışa benzer bir yaratılış bulunmasından ötürüdür.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin görüşleri:

حدَّثني عمرُو بنُ عليٍّ ومحمدُ بنُ المثنى، قالا: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا

Bana Amr b. Alî ve Muhammed b. el-Müsennâ anlattı, dediler ki: Bize Muhammed b. Ca‘fer anlattı, dedi ki: Bize

شُعْبَةُ، عن عمرِو بنِ مرَّةَ، عن أبي الضُّحَى، عن ابنِ عباسٍ أنه قال في هذه الآيةِ: {اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَمِنَ الْأَرْضِ مِثْلَهُنَّ}. قال عمرٌو: قال: في كلِّ أرضٍ مثلُ إبراهيمَ، ونحوُ ما على الأرضِ من الخلْقِ. وقال ابنُ المثنى [في حديثِه] : في كلِّ سماءٍ إبراهيمُ .

Şu‘be, Amr b. Mürre’den, o Ebü’d-Duhâ’dan, o da İbn Abbâs’tan bu ayet hakkında: {اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَمِنَ الْأَرْضِ مِثْلَهُنَّ} “Yedi göğü ve yerden de bir o kadarını yaratan Allah'tır” dediğini nakletti. Amr dedi ki: [İbn Abbâs] şöyle dedi: “Her yeryüzünde İbrahim gibi bir İbrahim ve yeryüzündeki mahlûkat benzeri mahlûkat vardır.” İbnü’l-Müsennâ ise [kendi rivayetinde] : “Her gökte bir İbrahim vardır ” dedi.

حدَّثنا عمرُو بنُ عليٍّ، قال: ثنا وكيعٌ، قال: ثنا الأعمشُ، عن إبراهيمَ بنِ مهاجرٍ، عن مجاهدٍ، عن ابنِ عباسٍ في قولِه: {سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَمِنَ الْأَرْضِ مِثْلَهُنَّ}. قال: لو حدَّثْتُكم بتفسيرِها لكَفَرْتم، وكفرُكم تكذيبُكم بها .

Bize Amr b. Ali anlattı, dedi ki: Bize Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize el-A‘meş, İbrâhim b. Muhâcir’den, o Mücâhid’den, o da İbn Abbâs’tan {سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَمِنَ الْأَرْضِ مِثْلَهُنَّ} “Yedi göğü ve yerden de bir o kadarını” buyruğu hakkında: “Eğer size bunun tefsirini anlatsaydım küfre düşerdiniz; sizin küfrünüz ise onu yalanlamanızdır ” dediğini nakletti.

حدَّثنا أبو كُريبٍ، قال: ثنا أبو بكرٍ، عن عاصمٍ، عن زِرٍّ، عن عبدِ اللهِ، قال: خلقَ اللهُ سبعَ سماواتٍ غِلَظُ كلِّ واحدةٍ مسيرةُ خَمْسِمائةِ عامٍ، وبينَ كلِّ واحدةٍ منهنَّ خمسُمائةِ عامٍ، وفوقَ السبعِ السماواتِ الماءُ، واللهُ جلَّ ثناؤُه فوقَ الماءِ، لا يَخْفى عليه شيءٌ مِن أعمالِ بني آدمَ. والأرضُ سَبعٌ، بينَ كلِّ أرضٍ خَمسُمائةِ عامٍ، وغِلَظُ كلِّ أرضِ خَمسُمائةِ عامٍ .

Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Ebû Bekir, Âsım’dan, o Zirr’den, o da Abdullah’tan nakletti; dedi ki: “Allah yedi kat gök yaratmıştır; her birinin kalınlığı beş yüz yıllık mesafedir, her birinin arası da beş yüz yıldır. Yedi kat göğün üzerinde su vardır, övgüsü yüce olan Allah da suyun üzerindedir; Âdemoğullarının amellerinden hiçbir şey O’na gizli kalmaz. Yeryüzü de yedidir; her yerin arası beş yüz yıldır ve her yerin kalınlığı da beş yüz yıldır .”

حدَّثنا ابنُ حُميدٍ، قال: ثنا يعقوبُ بنُ عبدِ اللَّهِ بنِ سعدٍ القُمِّيُّ الأشْعَريُّ، عن جعفرِ بنِ أبي المُغيرةِ الخُزاعيِّ، عن سعيدِ بنِ جُبيرٍ، قال: قال رجلٌ لابنِ عباسٍ:

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Ya‘kūb b. Abdillâh b. Sa‘d el-Kummî el-Eş‘arî, Ca‘fer b. Ebi’l-Mugīre el-Huzâî’den, o Saîd b. Cübeyr’den nakletti; dedi ki: Bir adam İbn Abbâs’a:

{اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَمِنَ الْأَرْضِ مِثْلَهُنَّ} الآية؟ فقال ابنُ عباسٍ: ما يُؤْمِنُك أنْ أُخْبِرَك بها فتَكْفُرَ !

{اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَمِنَ الْأَرْضِ مِثْلَهُنَّ} “Yedi göğü ve yerden de bir o kadarını yaratan Allah'tır” ayetini [sordu]. Bunun üzerine İbn Abbâs: “Sana bunu haber verdiğimde inkâr etmeyeceğinden seni ne emin kılabilir ki !” dedi.

حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا حَكَّامٌ ، عن عَنْبَسَةَ، عن ليثٍ، عن مجاهدٍ، قال: هذه الأرضُ إلى تلك الأرضِ مِثلُ الفُسْطاطِ ضَرَبْتَه بأرضِ فَلاةٍ، وهذه السماءُ إلى تلك السماءِ، مثلُ حَلْقةٍ رَمَيْتَ بها في أرضِ فَلاةٍ.

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Hâkkâm , Anbese’den, o Leys’ten, o da Mücâhid’den nakletti; dedi ki: “Şu yeryüzünün diğer yeryüzüne oranı, çöl bir arazide kurduğun çadır gibidir. Şu göğün diğer göğe oranı ise, çöl bir araziye attığın bir halka gibidir.”

حدَّثنا ابنُ حُميدٍ، قال: ثنا حَكَّامٌ، عن أبي جعفرٍ، عن الرَّبيعِ بنِ أنسٍ، قال: السماءُ أوَّلُها مَوْجٌ مَكْفوفٌ، والثانيةُ صَخْرَةٌ، والثالثةُ حديدٌ، والرابعةُ نُحاسٌ، والخامسةُ فِضَّةٌ، والسادسةُ ذهبٌ، والسابعةُ ياقوتةٌ .

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Hâkkâm, Ebû Ca‘fer’den, o da er-Rebî‘ b. Enes’ten nakletti; dedi ki: “Göğün birincisi tutulmuş/dindirilmiş bir dalgadır, ikincisi kayadır, üçüncüsü demirdir, dördüncüsü bakırdır, beşincisi gümüştür, altıncısı altındır ve yedincisi yakuttur .”

حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: ثنا جَريرُ بنُ حازمٍ، قال: ثنى حميدُ بنُ قيسٍ، عن مجاهدٍ، قال: هذا البيتُ - الكعبةُ - رابعُ أربعةَ عشرَ بيتًا، في كلِّ سماءٍ بيتٌ، [كلُّ بيتٍ منها] حَذْوَ صاحبِه، لو وقَع وقَع عليه، وإن هذا الحرمَ [حرَمٌ، بِناؤُه] مِن السماواتِ السبعِ والأرضين السبعِ.

Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: Bize Cerîr b. Hâzim anlattı, dedi ki: Bize Humeyd b. Kays, Mücâhid’den nakletti; dedi ki: “Bu Beyt -Kâbe- on dört evin dördüncüsüdür; her gökte bir ev vardır, [onlardan her bir ev] diğerinin tam hizasındadır; şayet düşecek olsa onun üzerine düşerdi. Şüphesiz bu Harem, [hürmetli bir yer olup inşası] yedi kat göklerden ve yedi kat yerlerdendir.”

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَمِنَ الْأَرْضِ مِثْلَهُنَّ}. خلَق سبعَ سماواتٍ وسبعَ أرضين؛ في كلِّ سماءٍ مِن سمائه، وأرضٍ مِن أرضِه، خَلْقٌ مِن خلْقِه، وأمرٌ مِن أمرِه، وقَضاءٌ مِن قضائِه.

Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde’den {سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَمِنَ الْأَرْضِ مِثْلَهُنَّ} “Yedi göğü ve yerden de bir o kadarını” buyruğu hakkında: “Yedi kat gök ve yedi kat yer yarattı; O’nun her göğünde ve her yerinde yarattıklarından bir mahlûkat, emirlerinden bir emir ve hükümlerinden bir hüküm vardır” dediğini nakletti.

[حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: حدَّثنا ابنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادةَ في قولِه: {سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَمِنَ الْأَرْضِ مِثْلَهُنَّ}. قال: في كلِّ سماءٍ وفي كلِّ أرضٍ، خَلْقٌ مِن خلقِه، وأمرٌ مِن أمرِه، وقضاءٌ مِن قضائِه] .

[Bize İbnü’l-A‘lâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma‘mer’den, o Katâde’den {سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَمِنَ الْأَرْضِ مِثْلَهُنَّ} “Yedi göğü ve yerden de bir o kadarını” buyruğu hakkında: “Her gökte ve her yerde O’nun mahlûkatından bir mahlûkat, emirlerinden bir emir ve hükümlerinden bir hüküm vardır” dediğini nakletti] .

حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا ابنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادةَ قال: بينا النبيُّ ﷺ جالسٌ مرَّةً مع أصحابِه، إذ مرَّت سَحائِبُ، فقال النبيُّ ﷺ: "أتَدْرون ما هذا؟ هذا العَنانُ، هذه روايا الأرضَ، يسوقُها اللَّهُ إلى قومٍ لا يعبدُونه". ثم قال: "أتَدْرون ما هذه السماءُ"؟ قالوا: اللَّهُ ورسولُه أعلمُ. قال: "هذه السماءُ؛ مَوْجٌ مكفُوفٌ، وسَقْفٌ محفوظٌ". ثم قال: "أتَدْرون ما فوقَ ذلك"؟ قالوا: اللَّهُ ورسولُه أعلمُ. قال: "فوقَ ذلك سماءٌ أُخرى". حتى عَدَّ سبعَ سماواتٍ وهو يقولُ: "أتدرون ما بينَهما"؟ [ثم يقولُ: "بينَهما] خمسُمائةِ سنةٍ". ثم قال: "أتَدْرون ما فوقَ ذلك"؟ قالوا: اللَّهُ ورسولُه أعلمُ. قال: "فوقَ ذلك العرشُ". قال: "أتدرون ما بينَهما"؟ قالوا: اللَّهُ ورسولُه أعلمُ. قال: "بينَهما خمسُمائةِ سنةٍ". ثم

Bize İbnü’l-A‘lâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma‘mer’den, o da Katâde’den nakletti; dedi ki: Bir defasında Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ashabıyla birlikte otururken bir bulut kümesi geçti. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: «Bunun ne olduğunu biliyor musunuz? Bu anândır (buluttur), bunlar yeryüzünün su tulumlarıdır; Allah bunları kendisine ibadet etmeyen bir kavme sevk eder» buyurdu. Sonra: «Şu göğün ne olduğunu biliyor musunuz?» dedi. Onlar: “Allah ve Resûlü daha iyi bilir” dediler. Buyurdu ki: «Şu gök; kabarması önlenmiş bir dalga ve korunmuş bir tavandır.» Sonra: «Bunun üstünde ne olduğunu biliyor musunuz?» buyurdu. Onlar: “Allah ve Resûlü daha iyi bilir” dediler. Buyurdu ki: «Bunun üstünde başka bir gök vardır.» Böylece yedi kat göğü saydı ve [her birinde]: «İkisinin arasının ne kadar olduğunu biliyor musunuz?» [sonra da]: [«İkisinin arası] beş yüz yıldır» buyuruyordu. Sonra: «Bunun üstünde ne olduğunu biliyor musunuz?» buyurdu. Onlar: “Allah ve Resûlü daha iyi bilir” dediler. Buyurdu ki: «Bunun üstünde Arş vardır.» «İkisinin arasının ne kadar olduğunu biliyor musunuz?» buyurdu. Onlar: “Allah ve Resûlü daha iyi bilir” dediler. Buyurdu ki: «İkisinin arası beş yüz yıldır.» Sonra

قال: "أتَدْرون ما هذه الأرضُ"؟ قالوا: اللَّهُ ورسولُه أعلمُ. قال: "تحتَ ذلك أرضٌ". قال: "أتَدْرون ما بينَهما؟ قالوا: اللَّهُ ورسولُه أعلمُ. "قال: "بينَهما مسيرةُ خمسِمائةِ سنةٍ". حتى عدَّ سبعَ أرَضِينَ. ثم قال: "والذي نفسي بيدِه، لو دُلِّيَ رجلٌ بحبلٍ حتى يبلُغَ أسفلَ الأرضِ السابعةِ، لَهَبَط على اللَّهِ". ثم قَرَأ: {هُوَ الْأَوَّلُ وَالْآخِرُ وَالظَّاهِرُ وَالْبَاطِنُ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ} [الحديد: ٣].

şöyle buyurdu: “Şu yerin ne olduğunu biliyor musunuz?” Onlar: “Allah ve Resûlü daha iyi bilir” dediler. Buyurdu ki: “Bunun altında başka bir yer vardır.” “İkisinin arasının ne kadar olduğunu biliyor musunuz?” dedi. Onlar: “Allah ve Resûlü daha iyi bilir” dediler. Buyurdu ki: “İkisinin arası beş yüz yıllık mesafedir.” Böylece yedi kat yeri saydı. Sonra şöyle buyurdu: “Canım elinde olan [Allah]a yemin olsun ki, bir adam bir iple yedinci yerin en dibine kadar sarkıtılacak olsa, mutlaka Allah'ın [ilmine/hükmüne] inerdi.” Sonra: {هُوَ الْأَوَّلُ وَالْآخِرُ وَالظَّاهِرُ وَالْبَاطِنُ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ} “O, ilktir ve sondur; zâhirdir ve bâtındır. O, her şeyi hakkıyla bilendir” [Hadîd, 3] ayetini okudu.

حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا ابنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادةَ، قال: الْتَقَى أربعةٌ مِن الملائكةِ بينَ السماءِ والأرضِ، فقال بعضُهم لبعضٍ: مِن أين جئتَ؟ قال أحدُهم: أَرْسَلَني ربي مِن السماءِ السابعةِ، وتركتُه ثَمَّ. و قال الآخَرُ: أَرسَلَني ربى مِن الأرضِ السابعةِ وتركتُه ثَمَّ. و قال الآخرُ: أرسَلني ربي مِن المشرقِ وتركتُه ثَمَّ. و قال الآخرُ: أرسَلني ربي مِن المغربِ وتركتُه ثمَّ .

Bize İbnü’l-A‘lâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma‘mer’den, o da Katâde’den nakletti; dedi ki: Meleklerden dört tanesi yer ile gök arasında karşılaştılar ve birbirlerine: “Nereden geldin?” dediler. İçlerinden biri: “Beni Rabbim yedinci gökten gönderdi ve O’nu orada bıraktım” dedi. Bir diğeri : “Beni Rabbim yedinci yerden gönderdi ve O’nu orada bıraktım” dedi. Bir diğeri : “Beni Rabbim doğudan gönderdi ve O’nu orada bıraktım” dedi. Bir diğeri de : “Beni Rabbim batıdan gönderdi ve O’nu orada bıraktım ” dedi.

وقولُه: {يَتَنَزَّلُ الْأَمْرُ بَيْنَهُنَّ}. يقولُ تعالى ذكرُه: يتنزَّلُ أمرُ اللَّهِ بينَ السماءِ السابعةِ والأرضِ السابعةِ.

Allah’ın: {يَتَنَزَّلُ الْأَمْرُ بَيْنَهُنَّ} “O'nun emri bunlar arasında inip durur” buyruğu hakkında Şânı Yüce Olan şöyle buyurmaktadır: Allah’ın emri, yedinci gök ile yedinci yer arasında inip durur.

كما حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثني الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ قال: ثنا ورقاءُ، جميعًا عن ابنِ أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ

Nitekim bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ anlattı; [yine] bana el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Verkā anlattı; hepsi İbn Ebî Necîh’ten, o da Mücâhid’den [şöyle rivayet etti]:

قولَه: {يَتَنَزَّلُ الْأَمْرُ بَيْنَهُنَّ}. قال: بينَ الأرضِ السابعةِ، إلى السماءِ السابعةِ .

{يَتَنَزَّلُ الْأَمْرُ بَيْنَهُنَّ} “O'nun emri bunlar arasında inip durur” buyruğu hakkında: “Yedinci yerden yedinci göğe kadar [inip çıkar] ” dediğini nakletti.

وقولُه: {لِتَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ}. يقولُ تعالى ذكرُه: يَتَنَزَّلُ قضاءُ اللَّهِ وأمرُه بينَ ذلك، كي تَعْلموا أيها الناسُ كُنْهَ قُدْرتِه وسُلْطانِه، وأنه لا يَتَعَذَّرُ عليه شيءٌ أرادَه، ولا يَمْتَنِعُ عليه أمرٌ شاءَه، ولكنَّه على ما يشاءُ قديرٌ، {وَأَنَّ اللَّهَ قَدْ أَحَاطَ بِكُلِّ شَيْءٍ عِلْمًا}. يقولُ تعالى ذكرُه: ولِتَعْلَموا أن اللَّهَ بكلِّ شيءٍ مِن خَلْقِه محيطٌ عِلمًا، لا يَعْزُبُ عنه مثقالُ ذَرَّةٍ في الأرضِ ولا في السماءِ، ولا أصغرُ مِن ذلك ولا أكبرُ. يقولُ ﷻ: فخافوا أيها المخالفون أمرَ ربِّكم عقوبتَه، فإنه لا يَمْنَعُه مِن عقوبتِكم مانعٌ، وهو على ذلك قادرٌ، ومحيطٌ أيضًا بأعمالِكم، فلا يَخْفَى عليه منها خافِيةٌ، وهو مُحْصيها عليكم، ليُجازِيَكم بها، يومَ تُجْزى كلُّ نفسٍ بما كَسَبَتْ.

Yüce Allah'ın {لِتَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ} “Allah'ın her şeye kâdir olduğunu bilmeniz için” buyruğuna gelince; Yüce Zikir sahibi şöyle buyurmaktadır: Ey insanlar, Allah'ın kudretinin ve hükümranlığının hakikatini, dilediği hiçbir şeyin O'na güç gelmeyeceğini ve dilediği hiçbir işin O'na imkânsız olmayacağını, bilakis O'nun dilediği her şeye kâdir olduğunu bilesiniz diye Allah'ın kazası ve emri bunların arasında iner. {وَأَنَّ اللَّهَ قَدْ أَحَاطَ بِكُلِّ شَيْءٍ عِلْمًا} “Ve gerçekten Allah'ın her şeyi ilmiyle kuşattığını [bilmeniz için]” buyruğu hakkında da Yüce Zikir sahibi şöyle buyurmaktadır: Ve Allah'ın yarattığı her şeyi ilmiyle kuşattığını, yerde ve gökte bir zerre ağırlığınca, bundan daha küçük veya daha büyük hiçbir şeyin O'ndan gizli kalmayacağını bilesiniz [diye böyle yapmıştır]. O [celle celâluhû] şöyle buyurmaktadır: Ey Rablerinin emrine karşı gelenler! O'nun cezasından korkun; zira hiçbir engel O'nun sizi cezalandırmasına mâni olamaz. O buna kâdirdir ve amellerinizi de bütünüyle kuşatmıştır; amellerinizden hiçbir gizli şey O'na gizli kalmaz. Her nefsin kazandığının karşılığını göreceği günde size cezanızı vermek üzere O, amellerinizi aleyhinize tek tek sayıp kaydetmektedir.