يقولُ تعالى ذكرُه: أَسكِنوا مُطلَّقاتِ نسائكم مِن الموضعِ الذي سكَنتم {مِنْ وُجْدِكُمْ}: يقولُ: مِن سَعَتِكم التي تَجِدون. وإنما أمَر الرجالَ أن يُعطوهن مَسكنًا يَسْكُنَّه مما يَجِدونه، حتى يَقْضِين عِدَدَهن.
Şânı Yüce Olan buyuruyor ki: Boşadığınız kadınlarınızı kendi oturduğunuz yerin bir kısmında oturtun. {مِنْ وُجْدِكُمْ} “gücünüz yettiğince” buyruğu hakkında ise; bulabileceğiniz / sahip olduğunuz imkânınız ölçüsünde demektir. Allah erkeklere, iddetlerini tamamlayıncaya kadar güçlerinin yettiği ölçüde oturacakları bir mesken vermelerini emretmiştir.
وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.
Bizim bu konuda söylediğimizin benzerini tefsir ehli de söylemiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin görüşleri:
حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبي، قال: ثنى عمي، قال: ثنى أبي، عن
Bana Muhammed b. Sa‘d anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, o da...
أبيه، عن ابنِ عباسٍ قولَه: {أَسْكِنُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ سَكَنْتُمْ مِنْ وُجْدِكُمْ}. يقولُ: من سَعَتِكم .
babasından, o da İbn Abbâs’tan nakletti; o, {أَسْكِنُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ سَكَنْتُمْ مِنْ وُجْدِكُمْ} “Onları gücünüz yettiğince ikamet ettiğiniz yerin bir bölümünde oturtun” buyruğu hakkında: “Genişliğiniz/imkânınız ölçüsünde” demiştir .
حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثني الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، جميعًا عن ابنِ أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ في قولِه: {مِنْ وُجْدِكُمْ}. قال: مِن سَعَتِكم .
Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ anlattı; bana el-Hâris de anlattı, dedi ki: Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Verka anlattı; hepsi birden İbn Ebî Necîh’ten, o da Mücâhid’den nakletti; o, {مِنْ وُجْدِكُمْ} “gücünüz yettiğince” buyruğu hakkında: “Genişliğiniz/imkânınız ölçüsünde” demiştir .
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {أَسْكِنُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ سَكَنْتُمْ مِنْ وُجْدِكُمْ وَلَا تُضَارُّوهُنَّ لِتُضَيِّقُوا عَلَيْهِنَّ}: فإن لم تَجِدْ إلا ناحيةَ بيتِك، فأَسْكِنْها فيه .
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde’den nakletti; o, {أَسْكِنُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ سَكَنْتُمْ مِنْ وُجْدِكُمْ وَلَا تُضَارُّوهُنَّ لِتُضَيِّقُوا عَلَيْهِنَّ} “Onları gücünüz yettiğince ikamet ettiğiniz yerin bir bölümünde oturtun. Onları sıkıntıya sokmak için kendilerine zarar vermeye kalkışmayın” buyruğu hakkında şöyle demiştir: “Eğer evinin bir köşesinden başka bir yer bulamazsan onu orada oturt” .
حدَّثنا محمدٌ، قال: ثنا أحمدُ، قال: ثنا أسباطُ، عن السُّدِّيِّ في قولِه: {أَسْكِنُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ سَكَنْتُمْ مِنْ وُجْدِكُمْ}. قال: المرأةُ يُطَلِّقُها، فعليه أنْ يُسْكِنَها، ويُنفِقَ عليها.
Bize Muhammed anlattı, dedi ki: Bize Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî’den nakletti; o, {أَسْكِنُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ سَكَنْتُمْ مِنْ وُجْدِكُمْ} “Onları gücünüz yettiğince ikamet ettiğiniz yerin bir bölümünde oturtun” buyruğu hakkında şöyle demiştir: “Kişinin boşadığı kadın[a gelince]; onu barındırması ve ona nafaka vermesi erkeğin üzerine borçtur.”
حدَّثني يونسُ، قال: أخبرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ، وسألْتُه عن قولِ اللَّهِ ﷿: {أَسْكِنُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ سَكَنْتُمْ مِنْ وُجْدِكُمْ}. قال: مِن مَقْدِرتِك حيثُ تَقْدِرُ، فإن كنتَ لا تجِدُ شيئًا وكنتَ في مَسْكَنٍ ليس لك، فجاء أمرٌ أَخْرَجك مِن المسكَنِ، وليس لك مسكنٌ تسكُنُ فيه، وليس تَجِدُ، فذاك، وإذا كان له قوَّةٌ على الكِراءِ فذاك وُجْدُه، لا يُخْرِجُها مِن منزلِها، وإذا لم يَجِدْ وقال
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd -kendisine Allah Azze ve Celle’nin: {أَسْكِنُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ سَكَنْتُمْ مِنْ وُجْدِكُمْ} “Onları gücünüz yettiğince ikamet ettiğiniz yerin bir bölümünde oturtun” buyruğu hakkında sorduğumda- şöyle dedi: “Gücünün yettiği kadarıyla senin takatindendir. Şayet hiçbir şey bulamıyorsan ve sana ait olmayan bir meskende oturuyorken seni o meskenden çıkaran bir durum meydana gelirse, oturacağın bir meskenin de yoksa ve [başka bir yer de] bulamıyorsan durum böyledir. Eğer onun kira ödemeye gücü yetiyorsa işte onun imkânı budur; [kadını] evinden çıkarmaz. Şayet [imkân] bulamazsa ve
صاحبُ المسكنِ: لا أَتْرُكُ هذه في بيتي. فلا، وإذا كان يَجِدُ، كان ذلك عليه .
ev sahibi: ‘Bu kadını evimde bırakmam ’ derse [kadın orada kalamaz]. Fakat [koca imkân] bulabiliyorsa bu onun üzerine bir yükümlülüktür .”
وقولُه: {وَلَا تُضَارُّوهُنَّ لِتُضَيِّقُوا عَلَيْهِنَّ}. يقولُ تعالى ذكرُه: ولا تُضارُّوهنَّ في المسكنِ الذي تُسْكِنونهنَّ فيه، وأنتم تَجِدون سَعَةً مِن المنازلِ؛ تَطْلُبون التضييقَ عليهنَّ. فذلك قولُه: {لِتُضَيِّقُوا عَلَيْهِنَّ}. يعني: لتُضيِّقوا عليهنَّ في المسكنِ مع وجودِكم السَّعَةَ.
Allah’ın: {وَلَا تُضَارُّوهُنَّ لِتُضَيِّقُوا عَلَيْهِنَّ} “Onları sıkıntıya sokmak için kendilerine zarar vermeye kalkışmayın” buyruğu hakkında Şânı Yüce Olan şöyle buyurmaktadır: Evler hususunda imkânınız varken, onlara darlık vermeyi amaçlayarak onları oturttuğunuz meskende kendilerine zarar vermeyin. İşte {لِتُضَيِّقُوا عَلَيْهِنَّ} “onları sıkıntıya sokmak için” buyruğu; imkânınız varken mesken konusunda onları darlığa düşürmeniz demektir.
وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.
Bizim bu konuda söylediğimizin benzerini tefsir ehli de söylemiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin görüşleri:
حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثني الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، جميعًا عن ابنِ أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ في قولِه: {وَلَا تُضَارُّوهُنَّ لِتُضَيِّقُوا عَلَيْهِنَّ}. قال: في المَسْكَنِ .
Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ anlattı; bana el-Hâris de anlattı, dedi ki: Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Verka anlattı; hepsi birden İbn Ebî Necîh’ten, o da Mücâhid’den nakletti; o, {وَلَا تُضَارُّوهُنَّ لِتُضَيِّقُوا عَلَيْهِنَّ} “Onları sıkıntıya sokmak için kendilerine zarar vermeye kalkışmayın” buyruğu hakkında: “Meskende [zarar vermeyin]” demiştir .
حدَّثني محمدٌ، قال: ثنا أحمدُ، قال: ثنا أسباطُ، عن السُّدِّيِّ في قولِه: {مِنْ وُجْدِكُمْ}. قال: مِن مِلْكِكم؛ مِن مَقْدِرَتِكم. وفي قولِه: {وَلَا تُضَارُّوهُنَّ لِتُضَيِّقُوا عَلَيْهِنَّ}. قال: لتُضيِّقوا عليهنَّ مساكنَهنَّ حتى يَخْرُجْن.
Bana Muhammed anlattı, dedi ki: Bize Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî’den nakletti; o, {مِنْ وُجْدِكُمْ} “gücünüz yettiğince” buyruğu hakkında: “Mülkünüzden/sahip olduğunuzdan; gücünüz nispetinde” demiştir. {وَلَا تُضَارُّوهُنَّ لِتُضَيِّقُوا عَلَيْهِنَّ} “Onları sıkıntıya sokmak için kendilerine zarar vermeye kalkışmayın” buyruğu hakkında ise: “Çıkıp gitsinler diye meskenlerini onlara dar etmeyesiniz” demiştir.
حدَّثنا ابنُ حُميدٍ، قال: ثنا مِهْرانُ، عن سفيانَ: {وَلَا تُضَارُّوهُنَّ لِتُضَيِّقُوا عَلَيْهِنَّ}. قال: ليس يَنْبَغي له أن يُضارَّها، [ويُضيِّقَ عليها] مكانَها، {حَتَّى يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ}: هذا لمن يَملِكُ الرَّجعةَ، ولمن لا يَمْلِكُ الرَّجعةَ.
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân’dan nakletti; o, {وَلَا تُضَارُّوهُنَّ لِتُضَيِّقُوا عَلَيْهِنَّ} “Onları sıkıntıya sokmak için kendilerine zarar vermeye kalkışmayın” buyruğu hakkında şöyle demiştir: “[Erkeğin] kadına zarar vermesi ve kaldığı yeri [ona daraltması] uygun değildir. {حَتَّى يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ} ‘Doğum yapıncaya kadar’ [hükmü]; hem [kadına] dönme hakkına sahip olan hem de dönme hakkına sahip olmayan kimse içindir.”
وقولُه: {وَإِنْ كُنَّ أُولَاتِ حَمْلٍ فَأَنْفِقُوا عَلَيْهِنَّ حَتَّى يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ}. يقولُ تعالى ذكرُه: وإن كان نساؤُكم المطلقاتُ أولاتِ حملٍ، وكُنَّ بائِناتٍ منكم، فأَنْفِقوا عليهنَّ في عِدَّتِهنَّ منكم حتى يَضَعْن حملَهنَّ.
Allah’ın: {وَإِنْ كُنَّ أُولَاتِ حَمْلٍ فَأَنْفِقُوا عَلَيْهِنَّ حَتَّى يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ} “Eğer hamile iseler, doğum yapıncaya kadar nafakalarını verin” buyruğu hakkında Şânı Yüce Olan şöyle buyurmaktadır: Boşadığınız kadınlarınız hamile iseler ve sizden kesin olarak boşanmış (bâin) bulunuyorlarsa, doğum yapıncaya kadar onların sizden olan iddetleri süresince nafakalarını verin.
وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.
Bizim bu konuda söylediğimizin benzerini tefsir ehli de söylemiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin görüşleri:
حدَّثني عليٌّ، قال: ثنا أبو صالحٍ، قال: ثنى معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابنِ عباسٍ في قولِه: {وَإِنْ كُنَّ أُولَاتِ حَمْلٍ فَأَنْفِقُوا عَلَيْهِنَّ حَتَّى يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ}: فهذه المرأةُ يُطلِّقُها زوجُها، فيَبُتُّ طلاقَها وهي حاملٌ، فأمَره اللَّهُ أَنْ يُسكِنَها ويُنفِقَ عليها حتى تضَعَ، وإِنْ أَرْضَعَت فحتى تَفطِمَ، وإن بان طلاقُها وليس بها حَمْلٌ، فلها السُّكْنَى حتى تنقضِيَ عِدَّتُها، ولا نفقةَ لها، وكذلك المرأةُ يموتُ عنها زوجُها؛ فإن كانت حاملًا أُنفِق عليها مِن نصيبِ ذي بطنِها إذا كان لها ميراثٌ، وإن لم يكن ميراثٌ أنْفَق عليها الوارِثُ حتى تَضَعَ وتَفْطِمَ ولدَها، كما قال اللَّهُ ﷿: {وَعَلَى الْوَارِثِ مِثْلُ ذَلِكَ} [البقرة: ٢٣٣]، فإن لم تكنْ حاملًا [كانتْ نَفقتُها] مِن مالِها.
Bana Ali anlattı, dedi ki: Bize Ebû Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali’den, o da İbn Abbâs’tan nakletti; o, {وَإِنْ كُنَّ أُولَاتِ حَمْلٍ فَأَنْفِقُوا عَلَيْهِنَّ حَتَّى يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ} “Eğer hamile iseler, doğum yapıncaya kadar nafakalarını verin” buyruğu hakkında şöyle demiştir: “Bu, kocasının hamile iken kendisini kesin olarak boşadığı kadındır. Allah [kocaya], kadın doğuruncaya kadar onu barındırmasını ve ona nafaka vermesini, şayet [çocuğu] emzirirse sütten kesinceye kadar [nafaka vermesini] emretmiştir. Şayet boşanması kesinleşmiş (bâin talak olmuş) ve hamile değilse, iddeti bitinceye kadar barınma hakkı vardır, fakat nafakası yoktur. Kocası ölen kadın da böyledir; şayet hamile ise, eğer bir miras varsa karnındakinin hissesinden kendisine nafaka verilir. Eğer bir miras yoksa, Allah Azze ve Celle’nin: {وَعَلَى الْوَارِثِ مِثْلُ ذَلِكَ} “Mirasçının üzerindeki [sorumluluk] da bunun benzeridir” [el-Bakara: 233] buyurduğu gibi, kadın doğuruncaya ve çocuğunu sütten kesinceye kadar vâris ona nafaka verir. Şayet hamile değilse, [nafakası] kendi malındandır.”
حدَّثنا محمدٌ، قال: ثنا أحمدُ، قال: ثنا أسباطُ، عن السُّدِّيِّ في قولِه: {وَإِنْ كُنَّ أُولَاتِ حَمْلٍ فَأَنْفِقُوا عَلَيْهِنَّ حَتَّى يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ}. قال: يُنْفَقُ على الحُبْلَى إذا كانت حاملًا تضَعَ حملَها.
Bize Muhammed anlattı, dedi ki: Bize Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî’den nakletti; o, {وَإِنْ كُنَّ أُولَاتِ حَمْلٍ فَأَنْفِقُوا عَلَيْهِنَّ حَتَّى يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ} “Eğer hamile iseler, doğum yapıncaya kadar nafakalarını verin” buyruğu hakkında: “Hamile kadına, hamile olduğu müddetçe yükünü bırakıncaya (doğum yapıncaya) kadar nafaka verilir” demiştir.
وقال آخرون: عُنِي بقولِه: {وَإِنْ كُنَّ أُولَاتِ حَمْلٍ فَأَنْفِقُوا عَلَيْهِنَّ حَتَّى يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ} كلُّ مطلَّقَةٍ، مَلَك زوجُها رَجْعَتها أو لم يَمْلِكْ.
Başkaları ise şöyle demiştir: {وَإِنْ كُنَّ أُولَاتِ حَمْلٍ فَأَنْفِقُوا عَلَيْهِنَّ حَتَّى يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ} “Eğer hamile iseler, doğum yapıncaya kadar nafakalarını verin” buyruğu ile, kocası kendisine geri dönme hakkına sahip olsun veya olmasın bütün boşanmış kadınlar kastedilmiştir.
وممَن قال ذلك: عمرُ بنُ الخطابِ، وعبدُ اللَّهِ بنُ مسعودٍ - رَحِمهما اللَّهُ -.
Bunu söyleyenler arasında Ömer b. el-Hattâb ve Abdullah b. Mes‘ûd -rahimehumallâh- da vardır.
ذكرُ الروايةِ عنهما بذلك
Onlardan bu hususta gelen rivayetler:
حدَّثني أبو السائبِ، قال: ثنا أبو معاويةَ، عن الأعمشِ، عن إبراهيمَ، قال: كان عمرُ وعبدُ اللَّهِ يجعلان للمطلَّقةِ ثلاثًا السُّكْنَى والنفقةَ ، وكان عمرُ إذا ذُكر عندَه حديثُ فاطمةَ بنتِ قيسٍ؛ أنَّ النبيَّ ﷺ أمَرها أنْ تَعْتَدَّ في غيرِ بيتِ زوجِها، قال: ما كنا لنُجِيزَ في دينِنا شهادةَ امرأةٍ .
Bana Ebü’s-Sâib anlattı, dedi ki: Bize Ebû Muâviye, el-A‘meş’ten, o da İbrâhim’den nakletti; dedi ki: “Ömer ve Abdullah, üç talakla boşanmış kadına barınma ve nafaka hakkı tanırlardı . Ömer’in yanında Fâtıma bint Kays’ın Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem’in kendisine kocasının evinden başka bir yerde iddet beklemesini emrettiğine dair hadisi zikredildiğinde: ‘Biz dinimiz hususunda bir kadının şahitliğini geçerli sayacak değiliz’ derdi” .
حدَّثني نصرُ بنُ عبدِ الرحمنِ الأَوْدِيُّ، قال: ثنا يحيى بنُ إبراهيمَ، عن عيسى بن قِرطاسٍ، قال: سمعتُ عليَّ بنَ الحسينِ يقولُ في المطلَّقةِ ثلاثًا: لها السكنى، والنفقةُ، والمتعةُ، فإن خَرَجتْ مِن بيتِها، فلا سكنى لها ، ولا نفقةَ، ولا متعةَ.
Bana Nasr b. Abdirrahmân el-Evdî anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ b. İbrâhim, Îsâ b. Kırtâs’tan nakletti; dedi ki: Ali b. el-Hüseyn’in üç talakla boşanmış kadın hakkında şöyle dediğini işittim: “Onun barınma, nafaka ve müt‘a hakkı vardır. Şayet evinden çıkarsa onun için barınma , nafaka ve müt‘a hakkı yoktur.”
حدَّثنا يحيى بنُ طلحةَ اليَرْبوعيُّ، قال: ثنا ابنُ فضيلٍ، عن الأعمشِ، عن إبراهيمَ، قال: [إذا طَلَّق الرجلُ امرأتَه] ثلاثًا [فإنَّ لها] السُّكْنَى
Bize Yahyâ b. Talha el-Yerbû‘î anlattı, dedi ki: Bize İbn Fudayl, el-A‘meş’ten, o da İbrâhim’den nakletti; dedi ki: “[Kişi karısını] üç [talakla boşarsa] [onun için] barınma
والنفقةَ .
ve nafaka hakkı vardır” .
حدَّثنا ابنُ المثنى، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن حمادٍ، عن إبراهيمَ، قال: إذا طلَّق الرجلُ ثلاثًا فإنَّ لها السُّكْنَى والنفقةَ .
Bize İbnü’l-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca‘fer anlattı, dedi ki: Bize Şu‘be, Hammâd’dan, o da İbrâhim’den nakletti; dedi ki: “Kişi [karısını] üç talakla boşarsa kadının barınma ve nafaka hakkı vardır” .
والصوابُ مِن القولِ في ذلك عندَنا أن لا نفقةَ للمَبْتوتَةِ، إلا أن تكونَ حاملًا؛ لأنَّ اللَّهَ جلَّ ثناؤُه جعَل النفقةَ بقولِه: {وَإِنْ كُنَّ أُولَاتِ حَمْلٍ فَأَنْفِقُوا عَلَيْهِنَّ}. للحواملِ دونَ غيرِهنَّ مِن البائناتِ مِن أزواجِهنَّ، ولو كان البوائنُ مِن الحواملِ وغيرِ الحواملِ في الواجبِ لهنَّ مِن النفقةِ على أزواجِهنَّ سواءٌ، لم يكنْ لخصوصِ أولاتِ الأحمالِ بالذكرِ في هذا الموضعِ وجهٌ مفهومٌ؛ إذ هنَّ وغيرُهنَّ في ذلك سواءٌ، وفي خُصوصِهنَّ بالذِّكرِ دونَ غيرِهنَّ أدلُّ الدليلِ على أن لا نفقةَ لبائنٍ إلا أن تكونَ حاملًا.
Bu konuda bize göre doğru olan görüş; kesin olarak boşanmış (mebtûte) kadının, hamile olmadığı müddetçe nafaka hakkının bulunmadığıdır. Zira Şânı Yüce Olan Allah: {وَإِنْ كُنَّ أُولَاتِ حَمْلٍ فَأَنْفِقُوا عَلَيْهِنَّ} “Eğer hamile iseler, onlara nafaka verin” buyruğuyla nafakayı kocalarından bâin talakla ayrılan diğer kadınlara değil, yalnızca hamile kadınlara özgü kılmıştır. Şayet hamile olan bâin kadınlar ile hamile olmayan bâin kadınlar kocalarının kendilerine vermekle yükümlü oldukları nafaka konusunda eşit olsalardı, bu makamda hamile kadınların zikredilerek tahsis edilmesinin anlaşılır bir yönü kalmazdı; çünkü onlar ve diğerleri bu konuda eşit olurdu. Hamile kadınların başkaları dışarıda bırakılarak özellikle zikredilmiş olması; hamile olmadığı müddetçe bâin olan kadın için nafaka bulunmadığının en açık delilidir.
وبالذي قلنا في ذلك صحَّ الخبرُ عن رسولِ اللَّهِ ﷺ.
Bu konuda söylediğimiz görüş doğrultusunda Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’den sahih rivayet gelmiştir.
حدَّثني محمدُ بنُ عبدِ اللَّهِ بنِ عبدِ الحكمِ، قال: ثنا بشرُ بنُ بكرٍ، عن الأوزاعيِّ، قال: ثنا يحيى بنُ أبي كَثيرٍ، قال: ثنى أبو سَلَمَةَ بنُ عبدِ الرحمنِ، قال: حدَّثَتْني فاطمةُ بنتُ قيسٍ، أختُ الضحاكِ بنِ قيسٍ، أنَّ أبا عمرٍو المخزوميَّ، طلَّقها ثلاثًا، فأمَر لها بنفقةٍ، فاسْتَقَلَّتْها، وكان رسولُ اللَّهِ ﷺ بعَثه نحوَ اليمنِ، فانطلَق خالدُ بنُ الوليدِ في نفرٍ مِن بني مخزومٍ إلى رسولِ اللَّهِ ﷺ وهو عندَ ميمونةَ، فقال: يا رسولَ اللَّهِ: إنَّ أبا عمرٍو طلَّق فاطمةَ ثلاثًا، فهل لها مِن نفقةٍ؟ فقال رسولُ اللَّهِ ﷺ: "ليستْ لها نفقةٌ". فأرسَل إليها رسولُ اللَّهِ ﷺ: "أن
Bana Muhammed b. Abdillâh b. Abdilhıkem rivayet edip dedi ki: Bize Bişr b. Bekr, el-Evzâî’den rivayet etti; o dedi ki: Bize Yahyâ b. Ebî Kesîr rivayet etti; o dedi ki: Bize Ebû Seleme b. Abdirrahmân rivayet etti; o dedi ki: ed-Dahhâk b. Kays’ın kız kardeşi Fâtıma bint Kays bana şöyle rivayet etti: Ebû Amr el-Mahzûmî kendisini üç talakla boşamış ve ona bir miktar nafaka ayrılmasını emretmişti; fakat Fâtıma bunu az buldu. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ise onu Yemen tarafına göndermişti. Bunun üzerine Hâlid b. el-Velîd, Benî Mahzûm’dan birkaç kişiyle birlikte Meymûne’nin yanında bulunduğu sırada Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’e gidip: “Ey Allah’ın Resûlü! Ebû Amr, Fâtıma’yı üç talakla boşadı. Onun herhangi bir nafaka hakkı var mıdır?” diye sordu. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem de: «Onun hiçbir nafaka hakkı yoktur» buyurdu. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Fâtıma’ya:
انْتَقِلي إلى أُمِّ شَريكٍ". وأرْسَل إليها: "أن لا تَسْبقِيني بنفسِك". ثم أرسل إليها: "إِنَّ أمَّ شريكٍ يأتيها المهاجرون الأوَّلون، فانْتَقِلي إلى ابنِ أمِّ مكتومٍ، فإنكِ إذا وضَعْتِ خِمارَك لم يَرَكِ". فزوَّجها رسولُ اللَّهِ ﷺ أُسامةَ بنَ زيدٍ .
Ümmü Şerîk’in yanına taşın ” dedi ve ona: “Benden habersiz kendin hakkında bir karar verme!” diye haber yolladı. Sonra ona tekrar haber göndererek: “Ümmü Şerîk’in yanına ilk muhacirler girip çıkmaktadır; sen İbn Ümmi Mektûm’un yanına taşın, zira sen başörtünü çıkardığında o seni görmez” buyurdu. Nihayet Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onu Üsâme b. Zeyd ile evlendirdi .
وقولُه: {فَإِنْ أَرْضَعْنَ لَكُمْ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ}. يقولُ جلَّ ثناؤُه: فإن أَرضَع لكم نساؤُكم البوائنُ منكم أولادَهنَّ الأطفالَ منكم بأُجْرةٍ، فآتوهنَّ أُجورَهُنَّ على رَضاعِهنَّ إِيَّاهم.
Allah’ın: {فَإِنْ أَرْضَعْنَ لَكُمْ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ} “Sizin için (çocuğu) emzirirlerse onlara ücretlerini verin” buyruğu hakkında Şânı Yüce Olan şöyle buyurmaktadır: Şayet sizden bâin talakla ayrılmış olan kadınlarınız, sizden olan küçük çocuklarını ücret karşılığında emzirirlerse, onları emzirmelerine karşılık ücretlerini kendilerine verin.
وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.
Bizim bu konuda söylediğimizin benzerini tefsir ehli de söylemiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin görüşleri:
حدَّثني يعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قال: ثنا هُشَيمٌ، عن جُوَيبرٍ، عن الضَّحّاكِ أنه قال في الرَّضاعِ: إذا قام على شيءٍ فأُمُّ الصبيِّ أحقُّ به، فإن شاءتْ أَرْضَعَتْه، وإن شاءت تَرَكتْه، إلا أنْ لا يَقْبَلَ مِن غيرِها، فإذا كان كذلك أُجْبِرَتْ على رَضاعِه.
Bana Ya‘kūb b. İbrâhîm anlattı, dedi ki: Bize Huşeym, Cüveybir’den, o da ed-Dahhâk’tan nakletti; o emzirme hakkında şöyle demiştir: [Emzirme ücreti] bir bedel karşılığında sabit olduğunda çocuğun annesi ona daha çok hak sahibidir. Dilerse onu emzirir, dilerse bırakır; ancak çocuk başkasını kabul etmezse bu durumda [anne] onu emzirmeye zorlanır.
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {فَإِنْ أَرْضَعْنَ لَكُمْ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ}: هي أحقُّ بولدِها، أنْ تأخذَه بما كنتَ مُسْتَرْضِعًا به غيرَها .
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde’den nakletti; o, {فَإِنْ أَرْضَعْنَ لَكُمْ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ} “Sizin için (çocuğu) emzirirlerse onlara ücretlerini verin” buyruğu hakkında şöyle demiştir: “Başka bir kadını emzirmek üzere tutacağın ücret mukabilinde çocuğunu alma konusunda [öz] anne daha çok hak sahibidir” .
حدَّثنا محمدٌ، قال: ثنا أحمدُ، قال: ثنا أسباطُ، عن السُّدِّيِّ: {فَإِنْ أَرْضَعْنَ لَكُمْ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ}. قال: ما تراضَوا عليه؛ على المُوسِعِ قَدَرُه، وعلى المُقْتِرِ قَدَرُه.
Bize Muhammed anlattı, dedi ki: Bize Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî’den nakletti; o, {فَإِنْ أَرْضَعْنَ لَكُمْ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ} “Sizin için (çocuğu) emzirirlerse onlara ücretlerini verin” buyruğu hakkında: “Aralarında rıza gösterdikleri miktardır; durumu geniş olana kendi gücüne göre, darlıkta olana da kendi gücüne göre [bir miktar düşer]” demiştir.
حدَّثنا ابنُ حُميدٍ، قال: ثنا مِهْرانُ، عن سفيانَ، عن منصورٍ، عن إبراهيمَ في الصبيِّ: إذا قام على ثمنٍ، فأمُّه أحقُّ أنْ تُرْضِعَه، فإن لم يُوجَدْ له مَن يُرْضِعُه، أُجْبِرتِ الأمُّ على الرَّضاعِ .
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân’dan, o Mansûr’dan, o da İbrâhim’den çocuk hakkında nakletti; o şöyle demiştir: “Bir bedel mukabilinde [emzirme söz konusu] olduğunda onu emzirmeye annesi daha çok hak sahibidir. Şayet onu emzirecek başka biri bulunamazsa anne emzirmeye mecbur edilir” .
حدَّثنا ابنُ حُميدٍ، قال: ثنا مِهْرانُ، عن سفيانَ: {فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ}. قال: إن أرضَعتُ لك بأجرٍ فهي أحقُّ مِن غيرِها، وإن هي أبَت أن تُرضِعَه ولم تُواتِك فيما بينَك وبينَها؛ عاسَرَتْكَ في الأجرِ، فاسترضِعْ له أُخرى .
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân’dan nakletti; o, {فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ} “onlara ücretlerini verin” buyruğu hakkında şöyle demiştir: “Eğer senin için ücret karşılığı emzirirse o başkasından daha çok hak sahibidir. Şayet emzirmekten kaçınır, seninle kendi arasında anlaşmaya yanaşmaz ve ücret konusunda sana zorluk çıkarırsa, o takdirde çocuk için başka bir sütanne tut” .
وقولُه: {وَأْتَمِرُوا بَيْنَكُمْ بِمَعْرُوفٍ}. يقولُ تعالى ذكرُه: وليقبَلْ بعضُكم أيُّها الناسُ مِن بعضٍ، ما [أمَر به بعضُكم] بعضًا مِن معروفٍ.
Allah Teâlâ'nın: {وَأْتَمِرُوا بَيْنَكُمْ بِمَعْرُوفٍ} “Aralarınızda güzelce [anlaşarak] danışıp görüşün” buyruğuna gelince; Yüce Allah şöyle buyurmaktadır: “Ey insanlar! Birinizin diğerine ma'ruf (örfe uygun ve meşru) çerçevede [emrettiği şeyi] bir diğeriniz kabul etsin.”
وبنحوِ الذي قلنا في ذلك، قال أهلُ التأويلِ.
Bizim bu konuda söylediğimizin benzerini tefsir ehli de söylemiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin görüşleri:
حدَّثنا محمدٌ، قال: ثنا أحمدُ، قال: ثنا أسباطُ، عن السديِّ في قولِه: {وَأْتَمِرُوا بَيْنَكُم بِمَعْرُوفٍ}. قال: اصنَعوا المعروفَ فيما بينَكم.
Bize Muhammed anlattı, dedi ki: Bize Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî’den nakletti; o, {وَأْتَمِرُوا بَيْنَكُم بِمَعْرُوفٍ} “ve aranızda güzellikle anlaşın” buyruğu hakkında: “Kendi aranızda iyilik ve güzellikle muamelede bulunun ” demiştir.
حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا مِهْرانُ، عن سفيانَ: {وَأْتَمِرُوا بَيْنَكُمْ بِمَعْرُوفٍ}: حثَّ بعضَكم على بعضٍ.
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân’dan nakletti: {وَأْتَمِرُوا بَيْنَكُمْ بِمَعْرُوفٍ} “ve aranızda güzellikle anlaşın”; bir kısmınızı diğerine [iyilik hususunda] teşvik etmiştir .
وقولُه: {وَإِنْ تَعَاسَرْتُمْ فَسَتُرْضِعُ لَهُ أُخْرَى}. يقولُ: وإن تَعاسَرَ الرجلُ والمرأةُ في رَضاعِ ولدِها منه، فامتنَعَتْ مِن رَضاعِه، فلا سبيلَ له عليها، وليس له إكراهُها على رَضاعِه ، ولكنَّه يستأجِرُ للصبيِّ مُرْضِعةً غيرَ أُمِّه البائنةِ منه.
Allah’ın: {وَإِنْ تَعَاسَرْتُمْ فَسَتُرْضِعُ لَهُ أُخْرَى} “Eğer (ücret hususunda) anlaşmazlığa düşerseniz çocuğu, onun adına başka bir kadın emzirecektir” buyruğu hakkında [Ebû Ca‘fer] şöyle der: Şayet erkekle kadın, kadının ondan olan çocuğunun emzirilmesi konusunda anlaşmazlığa düşer de kadın onu emzirmekten kaçınırsa, erkeğin kadın aleyhine başvuracağı bir yol yoktur; onu emzirmeye zorlama hakkı da bulunmaz . Ancak [baba], çocuk için kendisinden bâin talakla boşanmış olan annesinden başka bir sütanne kiralar.
وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.
Bizim bu konuda söylediğimizin benzerini tefsir ehli de söylemiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin görüşleri:
حدَّثنا محمدٌ، قال: ثنا أحمدُ، قال: ثنا أسباطُ، عن السديِّ في قولِه: {وَإِنْ تَعَاسَرْتُمْ فَسَتُرْضِعُ لَهُ أُخْرَى}. قال: إِن أَبَتِ الأمُّ أَنْ تُرْضِعَ ولدَها - إذا طلَّقها زوجُها؛ أبوه - الْتَمسَ له مُرْضِعةً أُخرى، والأمُّ أحقُّ إذا رَضِيت مِن
Bize Muhammed anlattı, dedi ki: Bize Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî’den nakletti; o, {وَإِنْ تَعَاسَرْتُمْ فَسَتُرْضِعُ لَهُ أُخْرَى} “Eğer [anlaşmakta] güçlük çekerseniz, çocuğu onun için başka bir kadın emzirecektir” ayeti hakkında şöyle demiştir: Şayet anne —kocası, [yani çocuğun] babası kendisini boşadığında— çocuğunu emzirmekten kaçınırsa, [baba] çocuk için başka bir sütanne arar. Anne ise, [başkasının razı olduğu] emzirme...
أجرِ الرضاعِ بما تَرْضَى به غيرُها، فلا ينبغي له أن يُنْزَعَ منها.
artık çocuğun kadından alınıp koparılması doğru olmaz.
حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا مِهْرانُ، عن سفيانَ، قال: إن هي أبَت أنْ تُرْضِعَه، ولم تُواتِك فيما بينَك وبينَها؛ عاسَرَتْك في الأجرِ، فاسْتَرْضِعْ له أُخرى .
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân’dan nakletti; o şöyle demiştir: “Şayet [kadın] onu emzirmekten kaçınır, seninle kendi arasında anlaşmaya yanaşmaz ve ücret konusunda sana zorluk çıkarırsa, o takdirde çocuk için başka bir sütanne tut” .
حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زَيدٍ في قولِ اللَّهِ ﵎: {وَإِنْ تَعَاسَرْتُمْ فَسَتُرْضِعُ لَهُ أُخْرَى}، {لِيُنْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ وَمَنْ قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ فَلْيُنْفِقْ مِمَّا آتَاهُ اللَّهُ}. قال: فرَض لها مِن قَدْرِ ما يَجِدُ، فقالت: لا أَرْضى هذا - قال: وهذا بعدَ الفِراقِ، فأما وهي زوجتُه فهي تُرْضِعُ له طائِعةً ومُكْرَهةً، إن شاءتْ وإنْ أبَتْ - فقال لها: ليس لي زيادةٌ على هذا، إن أحبَبْتِ أنْ تُرْضِعي بهذا فأَرْضِعي، وإن كرِهتِ استَرْضعتُ ولدي. فهذا قولُه: {وَإِنْ تَعَاسَرْتُمْ فَسَتُرْضِعُ لَهُ أُخْرَى}.
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd, Yüce Allah’ın: {وَإِنْ تَعَاسَرْتُمْ فَسَتُرْضِعُ لَهُ أُخْرَى} “Eğer anlaşmazlığa düşerseniz çocuğu, onun adına başka bir kadın emzirecektir”, {لِيُنْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ وَمَنْ قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ فَلْيُنْفِقْ مِمَّا آتَاهُ اللَّهُ} “İmkânı geniş olan, bu genişliğinden harcasın. Rızkı daraltılmış olan da Allah’ın kendisine verdiğinden harcasın” buyrukları hakkında şöyle demiştir: “[Koca] elinde olan imkân ölçüsünde ona bir nafaka/ücret takdir etti; kadın ise: ‘Buna razı olmam’ dedi -[İbn Zeyd] dedi ki: Bu ayrılıktan sonradır; kadın onun nikâhı altındayken ise, istese de istemese de, rızasıyla yahut zorunlu olarak onun için emzirir - koca ona dedi ki: ‘Benim bundan fazla verecek bir şeyim yok. Bununla emzirmek istersen emzir, şayet istemezsen çocuğum için başka sütanne tutarım.’ İşte O’nun: {وَإِنْ تَعَاسَرْتُمْ فَسَتُرْضِعُ لَهُ أُخْرَى} “Eğer anlaşmazlığa düşerseniz çocuğu, onun adına başka bir kadın emzirecektir” buyruğu budur.
وقولُه: {لِيُنْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ وَمَنْ قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ فَلْيُنْفِقْ مِمَّا آتَاهُ اللَّهُ}. يقولُ تعالى ذكرُه: ليُنفِقِ الذي بانَتْ منه امرأتُه، إذا كان ذا سَعةٍ من المالِ وغِنًى، مِن سَعةِ مالِه وغناه، على امرأتِه البائنةِ، في أجرِ رَضاعِ ولدِه منها، وعلى ولدِه الصغير، {وَمَنْ قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ}. يقولُ: ومن ضُيِّق عليه رزْقُه، فلم يُوسَّعْ عليه، فليُنفِقْ مما أعطاه اللَّهُ، على قدرِ مالِه وما أُعطِي منه.
Allah’ın: {لِيُنْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ وَمَنْ قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ فَلْيُنْفِقْ مِمَّا آتَاهُ اللَّهُ} “İmkânı geniş olan, bu genişliğinden harcasın. Rızkı daraltılmış olan da Allah’ın kendisine verdiğinden harcasın” buyruğu hakkında Şânı Yüce Olan şöyle buyurmaktadır: Kendisinden karısı bâin talakla ayrılmış olan kimse; mal ve zenginlik sahibiyse, malının ve zenginliğinin genişliğinden, ondan olan çocuğunun emzirme ücreti olarak bâin talakla boşanmış karısına ve küçük çocuğuna harcasın. {وَمَنْ قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ} “Rızkı daraltılmış olan da” buyruğu hakkında da şöyle buyurmaktadır: Rızkı daraltılmış olup kendisine genişlik verilmeyen kimse de Allah’ın kendisine verdiğinden, malının ve kendisine ihsan edilenin miktarınca harcasın.
وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.
Bu konuda bizim söylediğimize benzer şekilde tevil ehli (müfessirler) de söylemiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin görüşleri:
حدَّثنا محمدٌ، قال: ثنا أحمدُ، قال: ثنا أسباطُ، عن السديِّ: {لِيُنْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ}. قال: من سَعَةِ مَوْجِدَتِهِ ، {وَمَنْ قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ}. قال: من قُتِر عليه رزْقُه.
Bize Muhammed anlattı, dedi ki: Bize Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî’den nakletti: {لِيُنْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ} “İmkânı geniş olan, bu genişliğinden harcasın”; zenginliğinin/malî gücünün genişliğinden [harcasın], {وَمَنْ قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ} “Rızkı daraltılmış olan da”; rızkı kısıtlanmış olan kimsedir.
حدَّثنا ابنُ حُميدٍ، قال: ثنا مِهْرانُ، عن سفيانَ: {لِيُنْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ}. يقولُ: مِن طاقتِه.
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân’dan nakletti: {لِيُنْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ} “İmkânı geniş olan, bu genişliğinden harcasın”; gücünün yettiği kadarıyla demektir.
حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ في قولِه: {لِيُنْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ وَمَنْ قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ فَلْيُنْفِقْ مِمَّا آتَاهُ اللَّهُ}. قال: فرَض لها مِن قدْرِ ما يجدُ.
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd, {لِيُنْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ وَمَنْ قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ فَلْيُنْفِقْ مِمَّا آتَاهُ اللَّهُ} “İmkânı geniş olan, bu genişliğinden harcasın. Rızkı daraltılmış olan da Allah’ın kendisine verdiğinden harcasın” buyruğu hakkında: “Bulabildiği/gücünün yettiği miktara göre ona nafaka takdir eder” demiştir.
حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثني الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: حدثنا ورقاءُ، جميعًا عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ قولَه: {لِيُنْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ}. قال: على المطلَّقةِ إِذا أَرْضَعت له .
Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ anlattı; ve bana el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Verkâ anlattı; hepsi birden İbn Ebî Necîh’ten, o da Mücâhid’den {لِيُنْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ} “İmkânı geniş olan, bu genişliğinden harcasın” buyruğu hakkında: “Kendisinin [çocuğunu] emzirdiği vakit boşanmış kadına [harcasın] ” dediğini nakletmiştir.
حدَّثنا ابنُ حُميدٍ، قال: ثنا حَكَّامٌ، عن أبي سنانٍ، قال: سأل عمرُ بنُ الخطابِ ﵁ عن أبي عُبيدةَ، فقيل له: إنه يَلْبَسُ الغليظَ مِن الثيابِ، ويأكلُ أخشنَ الطعامِ. فبعث إليه بألفِ دينارٍ، وقال للرسولِ: انظُرْ ما يصنعُ إذا هو أخَذها. فما لبِث أنْ لبِس ألْيَنَ الثيابِ، وأكَل أطْيَبَ الطعامِ، فجاء الرسولُ فأخبَره. فقال: ﵀، تَأَوَّلَ هذه الآيةَ: {لِيُنْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ وَمَنْ قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ فَلْيُنْفِقْ مِمَّا آتَاهُ اللَّهُ}.
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Hekkâm, Ebû Sinân’dan anlattı, dedi ki: Ömer b. el-Hattâb radıyallâhu anh, Ebû Ubeyde’nin durumunu sordu. Kendisine: “O, kaba kumaştan elbiseler giyiyor ve yiyeceğin en sertini yiyor” denildi. Bunun üzerine [Ömer] ona bin dinar gönderdi ve elçiye: “Parayı aldığında ne yapacağına bak!” dedi. Çok geçmeden [Ebû Ubeyde] elbiselerin en yumuşağını giydi ve yiyeceklerin en lezzetlisini yedi. Elçi [dönüp] gelerek durumu ona haber verdi. Bunun üzerine [Ömer]: “Allah ona rahmet etsin, o şu ayeti tevil etmiş/uygulamış: {لِيُنْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ وَمَنْ قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ فَلْيُنْفِقْ مِمَّا آتَاهُ اللَّهُ} “İmkânı geniş olan, bu genişliğinden harcasın. Rızkı daraltılmış olan da Allah’ın kendisine verdiğinden harcasın”” dedi.
وقولُه: {لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا مَا ءَاتَاهَا}. يقولُ تعالى ذكرُه: لا يُكلِّفُ اللهُ أحدًا من النفقةِ على مَن تلزمُه نفقتُه بالقرابةِ والرحمِ إلا ما أعطاه؛ إن كان ذا سَعَةٍ فمن سَعَتِه، وإن كان مقدورًا عليه رزْقُه [فمما رزَقه اللهُ] ، على قدرِ طاقتِه، لا يكلِّفُ اللهُ الفقيرَ نفقةَ الغنيِّ، ولا أحدًا مِن خلْقِه إلا فَرْضَه الذي أوْجَبَه عليه.
Allah’ın: {لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا مَا ءَاتَاهَا} “Allah, hiçbir kimseye gücünün yettiğinden / kendisine verdiğinden fazlasını yüklemez” buyruğu hakkında Şânı Yüce Olan şöyle buyurmaktadır: Allah hiç kimseye akrabalık ve hısımlık bağı sebebiyle nafakası kendisine gereken kimselere harcama konusunda, kendisine verdiğinden başkasını yüklemez; imkânı genişse genişliğinden, şayet rızkı daraltılmışsa gücü nispetinde [Allah’ın ona rızık olarak verdiğinden harcar] . Allah fakire zenginin nafakasını yüklemez ve yarattıklarından hiçbir kimseye de üzerine farz kıldığı yükümlülükten başkasını yüklemez.
وبنحوِ الذي قلنا في ذلك، قال أهلُ التأويلِ.
Bizim bu konuda söylediğimizin benzerini tefsir ehli de söylemiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin görüşleri:
حدَّثنا محمدٌ، قال: ثنا أحمدُ، قال: ثنا أسباطُ، عن السُّديِّ في قولِه: {لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا مَا آتَاهَا}. قال: يقولُ: لا يُكَلِّفُ الفقيرَ مثلَ ما يكلِّفُ الغنيَّ.
Bize Muhammed anlattı, dedi ki: Bize Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî’den {لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا مَا آتَاهَا} “Allah, hiçbir kimseye kendisine verdiğinden fazlasını yüklemez” buyruğu hakkında nakletti; o şöyle demiştir: “[Yüce Allah] fakire, zengine yüklediği gibi bir şeyi yüklemez, demektedir.”
حدَّثنا عبدُ اللهِ بنُ محمدٍ الزهريُّ، قال: ثنا سفيانُ، عن هُشيمٍ: {لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا مَا آتَاهَا}. قال: إلا ما افْتَرَض عليها.
Bize Abdullah b. Muhammed ez-Zührî anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Huşeym’den nakletti: {لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا مَا آتَاهَا} “Allah, hiçbir kimseye kendisine verdiğinden fazlasını yüklemez”; ona farz kıldığından başkasını yüklemez, demiştir.
حدَّثنا ابنُ حُميدٍ، قال: ثنا مِهْرانُ، عن سفيانَ: {لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا مَا آتَاهَا}. يقولُ: إلا ما أطاقَتْ.
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân’dan nakletti: {لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا مَا آتَاهَا} “Allah, hiçbir kimseye kendisine verdiğinden fazlasını yüklemez”; gücünün yettiğinden başkasını yüklemez, demektir.
حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ في قولِه: {لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا مَا آتَاهَا}. قال: لا يُكلِّفُه اللَّهُ أنْ يَتَصَدَّقَ [وليس عندَه ما يَتصدَّقُ به، ولا يُكلِّفُه اللَّهُ أنْ يُزَكِّيَ] وليس عندَه ما يُزَكِّي.
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd {لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا مَا آتَاهَا} “Allah, hiçbir kimseye kendisine verdiğinden fazlasını yüklemez” ayeti hakkında şöyle dedi: Allah ona, [sadaka verecek bir şeyi yokken sadaka vermesini yüklemediği gibi, zekât verecek] bir şeyi yokken de zekât vermesini yüklemez.
القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {سَيَجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍ يُسْرًا (٧) وَكَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ عَتَتْ عَنْ أَمْرِ رَبِّهَا وَرُسُلِهِ فَحَاسَبْنَاهَا حِسَابًا شَدِيدًا وَعَذَّبْنَاهَا عَذَابًا نُكْرًا (٨) فَذَاقَتْ وَبَالَ أَمْرِهَا وَكَانَ عَاقِبَةُ أَمْرِهَا خُسْرًا (٩)}.
Yüce Allah’ın: {سَيَجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍ يُسْرًا (٧) وَكَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ عَتَتْ عَنْ أَمْرِ رَبِّهَا وَرُسُلِهِ فَحَاسَبْنَاهَا حِسَابًا شَدِيدًا وَعَذَّبْنَاهَا عَذَابًا نُكْرًا (٨) فَذَاقَتْ وَبَالَ أَمْرِهَا وَكَانَ عَاقِبَةُ أَمْرِهَا خُسْرًا (٩)} “Allah, bir zorluğun ardından bir kolaylık yaratacaktır. Nice memleket halkı vardı ki Rablerinin ve O'nun elçilerinin emrinden çıkıp azgınlık etti; Biz de onları çetin bir hesaba çektik ve onları görülmedik korkunç bir azaba uğrattık. Böylece yaptıklarının cezasını tattılar ve işlerinin sonu tam bir hüsran oldu” buyruklarının tefsiri.
يقولُ تعالى ذكرُه: سيجعَلُ اللَّهُ للمُقِلِّ مِن المالِ، المقدورِ عليه رزقُه، {بَعْدَ عُسْرٍ يُسْرًا}. يقولُ: مِن بعدِ شدّةٍ رَخاءٌ، ومن بعدِ ضِيقٍ سَعَةً، ومِن بعدِ فقرٍ غنًى.
Şânı Yüce Olan şöyle buyurmaktadır: Allah, malı az olan ve rızkı daraltılmış kimse için {بَعْدَ عُسْرٍ يُسْرًا} “bir zorluğun ardından bir kolaylık” kılacaktır; yani sıkıntının ardından bir ferahlık, darlığın ardından bir genişlik ve fakirliğin ardından bir zenginlik yaratacaktır.
وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.
Bizim bu konuda söylediğimizin benzerini tefsir ehli de söylemiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin görüşleri:
حدَّثنا ابنُ حُميدٍ، قال: ثنا مِهْرانُ، عن سفيانَ: {سَيَجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍ يُسْرًا}: بعدَ الشدَّةِ الرخاءَ.
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân’dan nakletti: {سَيَجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍ يُسْرًا} “Allah, bir zorluğun ardından bir kolaylık yaratacaktır”; sıkıntıdan sonra ferahlık [yaratacaktır] demiştir.
وقولُه: {وَكَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ عَتَتْ عَنْ أَمْرِ رَبِّهَا وَرُسُلِهِ}. يقولُ تعالى ذكرُه: وكم مِن أهلِ قريةٍ طَغَوا عن أمرِ ربِّهم وخالفوه، وعن أمرِ رسلِ ربِّهم، فتَمادَوا في طُغْيانِهم وعُتُوِّهم، ولَجُّوا في كفرِهم.
Allah’ın: {وَكَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ عَتَتْ عَنْ أَمْرِ رَبِّهَا وَرُسُلِهِ} “Nice memleket halkı vardı ki Rablerinin ve O'nun elçilerinin emrinden çıkıp azgınlık etti” buyruğu hakkında Şânı Yüce Olan şöyle buyurmaktadır: Nice memleket halkı Rablerinin emrine karşı azgınlık edip O’na muhalefet etti ve Rablerinin elçilerinin emrine başkaldırdı; böylece azgınlıklarında ve haddi aşmalarında ileri gittiler ve küfürlerinde diretip inat ettiler.
وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.
Bizim bu konuda söylediğimizin benzerini tefsir ehli de söylemiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin görüşleri:
حدَّثنا محمدُ بنُ الحسينِ، قال: ثنا أحمدُ بنُ المُفَضَّلِ، قال: ثنا أسباطُ، عن
Bize Muhammed b. el-Hüseyn anlattı, dedi ki: Bize Ahmed b. el-Mufaddal anlattı, dedi ki: Bize Esbât, [...]'den anlattı:
السُّديِّ في قولِه: {وَكَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ عَتَتْ عَنْ أَمْرِ رَبِّهَا وَرُسُلِهِ}. قال: غَيَّرتْ وعَصَتْ.
es-Süddî’den {وَكَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ عَتَتْ عَنْ أَمْرِ رَبِّهَا وَرُسُلِهِ} “Nice memleket halkı vardı ki Rablerinin ve O'nun elçilerinin emrinden çıkıp azgınlık etti” buyruğu hakkında nakletti; o: “[Hükmü] değiştirdi ve isyan etti” demiştir.
حدَّثني يونسُ، قال أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ في قولِه: {وَكَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ عَتَتْ عَنْ أَمْرِ رَبِّهَا وَرُسُلِهِ فَحَاسَبْنَاهَا حِسَابًا شَدِيدًا}. قال: العُتوُّ ههنا الكفرُ والمعصيةُ؛ عَتَوْا: [كفَروا. ترَكَتْ] أمرَ ربِّها: [عَتَتْ عنه] ولم تَقْبَلْه.
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd, {وَكَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ عَتَتْ عَنْ أَمْرِ رَبِّهَا وَرُسُلِهِ فَحَاسَبْنَاهَا حِسَابًا شَدِيدًا} “Nice memleket halkı vardı ki Rablerinin ve O'nun elçilerinin emrinden çıkıp azgınlık etti; Biz de onları çetin bir hesaba çektik” buyruğu hakkında şöyle demiştir: “Buradaki ‘utüvv’ (عُتُوّ), küfür ve isyandır; azgınlık ettiler (عتوا): [İnkâr ettiler. Memleket halkı] Rabbinin emrini terk etti: [Ondan yüz çevirip azgınlık etti] ve onu kabul etmedi.”
وقيل: إنهم كانوا قومًا خالفوا أمرَ ربِّهم في الطلاقِ، فَتَوَعَّد اللهُ بالخبرِ عنهم هذه الأمةَ، أن يفعَلَ بهم فِعْلَه بهم إن خالفوا أمرَه في ذلك.
Şöyle de denilmiştir: Onlar, talak konusunda Rablerinin emrine muhalefet eden bir topluluktu. Allah bu hususta emrine muhalefet ettikleri takdirde onlara yaptığı muamelenin aynısını bu ümmete de yapacağını onları haber vererek tehdit etmiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin görüşleri:
حدَّثني ابنُ عبدِ الرحيمِ البَرْقيُّ، قال: ثنا عمرُو بنُ أبي سَلَمَةَ، قال: سمِعتُ عمرَ بنَ سليمانَ يقولُ في قولِه: {وَكَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ عَتَتْ عَنْ أَمْرِ رَبِّهَا وَرُسُلِهِ}. قال: قريةٍ عُذِّبت في الطلاقِ.
Bana İbn Abdirrahîm el-Barkî anlattı, dedi ki: Bize Amr b. Ebî Seleme anlattı, dedi ki: Ömer b. Süleyman’ın {وَكَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ عَتَتْ عَنْ أَمْرِ رَبِّهَا وَرُسُلِهِ} “Nice memleket halkı vardı ki Rablerinin ve O'nun elçilerinin emrinden çıkıp azgınlık etti” buyruğu hakkında: “Talak konusunda [azgınlık ettiği için] azap edilen bir memleket halkıdır” dediğini işittim.
وقولُه: {فَحَاسَبْنَاهَا حِسَابًا شَدِيدًا}. يقولُ: فحاسَبْناها على نعمتِنا عندَها وقِلَّةِ شكرِها {حِسَابًا شَدِيدًا}. يقولُ: حسابًا استقْصَيْنا فيه عليهم، لم يُعْفَ لهم فيه عن شيءٍ، ولم يُتَجَاوَزْ فيه عنهم.
Allah’ın: {فَحَاسَبْنَاهَا حِسَابًا شَدِيدًا} “Biz de onları çetin bir hesaba çektik” buyruğu hakkında [Ebû Ca‘fer] şöyle der: Kendilerine verdiğimiz nimetimize ve şükürlerinin azlığına karşılık onları {حِسَابًا شَدِيدًا} “çetin bir hesaba” çektik; yani haklarında en ince ayrıntısına kadar incelediğimiz, kendilerine hiçbir şeyin bağışlanmadığı ve hiçbir şeyin görmezden gelinmediği bir hesaba çektik demektir.
كما حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ في قولِه: {فَحَاسَبْنَاهَا حِسَابًا شَدِيدًا}. قال: لم يُعْفَ عنها، الحسابُ الشديدُ: الذي ليس
Nitekim bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd, O’nun: {فَحَاسَبْنَاهَا حِسَابًا شَدِيدًا} “Biz de onları çetin bir hesaba çektik” buyruğu hakkında şöyle dedi: Onlardan [hiçbir kusur] affedilmedi; çetin hesap, kendisinde...
فيه مِن العفوِ شيءٌ.
aftan hiçbir şey bulunmayan hesaptır.”
حدَّثنا عليٌّ، قال: ثنا أبو صالحٍ، قال: ثنى معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابنِ عباسٍ قولَه: {فَحَاسَبْنَاهَا حِسَابًا شَدِيدًا}. يقولُ: لم تُرْحَمْ .
Bize Ali anlattı, dedi ki: Bize Ebû Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali’den, o da İbn Abbâs’tan {فَحَاسَبْنَاهَا حِسَابًا شَدِيدًا} “Biz de onları çetin bir hesaba çektik” buyruğu hakkında: “[Kendilerine] merhamet edilmedi ” dediğini nakletti.
وقولُه: {وَعَذَّبْنَاهَا عَذَابًا نُكْرًا}. يقولُ: وعذَّبْناها عذابًا عظيمًا مُنكَرًا. وذلك عذابُ جهنمَ.
Allah’ın: {وَعَذَّبْنَاهَا عَذَابًا نُكْرًا} “ve onları görülmedik korkunç bir azaba uğrattık” buyruğu hakkında [Ebû Ca‘fer] şöyle der: Onları büyük ve korkunç bir azapla cezalandırdık; bu da cehennem azabıdır.
وقولُه: {فَذَاقَتْ وَبَالَ أَمْرِهَا}. يقولُ تعالى ذكرُه: فذاقَتْ هذه القريةُ التي عَتَتْ عن أمرِ ربِّها ورسلِه، عاقبةَ ما عَمِلت وأتَت مِن معاصي اللهِ والكفرِ به.
Allah’ın: {فَذَاقَتْ وَبَالَ أَمْرِهَا} “Böylece yaptıklarının cezasını tattılar” buyruğu hakkında Şânı Yüce Olan şöyle buyurmaktadır: Rablerinin ve O’nun elçilerinin emrinden çıkıp azgınlık eden bu memleket halkı, Allah’a isyan ve O’nu inkâr olarak işledikleri ve yaptıkları şeylerin kötü akıbetini tatmıştır.
وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.
Bizim bu konuda söylediğimizin benzerini tefsir ehli de söylemiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin görüşleri:
حدَّثنا محمدٌ، قال: ثنا أحمدُ، قال: ثنا أسباطُ، عن السُّدِّيِّ قولَه: {فَذَاقَتْ وَبَالَ أَمْرِهَا}. قال: عقوبةَ أمرِها.
Bize Muhammed anlattı, dedi ki: Bize Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî’den {فَذَاقَتْ وَبَالَ أَمْرِهَا} “Böylece yaptıklarının cezasını tattılar” buyruğu hakkında: “İşlerinin cezasını [tattılar]” dediğini nakletti.
حدَّثني يونسُ، قال: أخبرَنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ في قولِه: {فَذَاقَتْ وَبَالَ أَمْرِهَا}. قال: ذاقَت عاقبةَ ما عَمِلت مِن الشرِّ، الوبالُ العاقبةُ.
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd, {فَذَاقَتْ وَبَالَ أَمْرِهَا} “Böylece yaptıklarının cezasını tattılar” buyruğu hakkında: “İşledikleri kötülüğün kötü sonucunu tattılar; vebâl (الوبال), kötü akıbet demektir” demiştir.
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {فَذَاقَتْ وَبَالَ أَمْرِهَا}. يقولُ: عاقبةَ أمرِها .
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den {فَذَاقَتْ وَبَالَ أَمْرِهَا} “Böylece yaptıklarının cezasını tattılar” buyruğu hakkında: “[Katâde] 'İşlerinin akıbetini [tattılar]' demektedir” dediğini nakletti.
حدَّثنا محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثني الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال ثنا ورقاءُ، جميعًا عن ابنِ أبي نجِيحٍ، عن مجاهدٍ قولَه: {فَذَاقَتْ وَبَالَ أَمْرِهَا}. قال: جزاءَ أمرِها .
Bize Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ anlattı; bana el-Hâris de anlattı, dedi ki: Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Verka, hepsi birden İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den {فَذَاقَتْ وَبَالَ أَمْرِهَا} “Böylece yaptıklarının cezasını tattılar” buyruğu hakkında: “İşlerinin cezasını [tattılar] ” dediğini nakletti.
حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبي، قال: ثنا عمي، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن ابنِ عباسٍ قولَه: {فَذَاقَتْ وَبَالَ أَمْرِهَا}. يعني بوبالِ أمرِها جزاءَ أمرِها الذي قد حلَّ.
Bana Muhammed b. Sa‘d anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bize amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'tan {فَذَاقَتْ وَبَالَ أَمْرِهَا} “Böylece yaptıklarının cezasını tattılar” buyruğu hakkında: “İşlerinin vebâli ile, başlarına inmiş olan işlerinin cezasını kastediyor” dediğini nakletti.
وقولُه: {وَكَانَ عَاقِبَةُ أَمْرِهَا خُسْرًا}. يقولُ تعالى ذكرُه: وكان الذي أَعْقَب أمرَهم، وذلك كفرُهم باللهِ وعصيانُهم إيَّاه، {خُسْرًا}. يعني: غَبْنًا. لأنَّهم باعوا نعيمَ الآخرةِ بخسيسٍ مِن الدنيا قليلٍ، وآثروا اتِّباعَ أهوائِهم، على اتِّباعِ أمرِ اللَّهِ ﷿.
Allah’ın: {وَكَانَ عَاقِبَةُ أَمْرِهَا خُسْرًا} “ve işlerinin sonu tam bir hüsran oldu” buyruğu hakkında Şânı Yüce Olan şöyle buyurmaktadır: Onların işlerinin, yani Allah’ı inkâr edip O’na isyan etmelerinin doğurduğu sonuç {خُسْرًا} “tam bir hüsran”, yani aldanış ve kayıp olmuştur. Zira onlar âhiret nimetini dünyanın değersiz ve az bir menfaati karşılığında satmışlar; nefislerinin arzularına uymayı, Azîz ve Celîl olan Allah’ın emrine uymaya tercih etmişlerdir.
القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ عَذَابًا شَدِيدًا فَاتَّقُوا اللَّهَ يَاأُولِي الْأَلْبَابِ الَّذِينَ آمَنُوا قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْكُمْ ذِكْرًا (١٠) رَسُولًا يَتْلُو عَلَيْكُمْ آيَاتِ اللَّهِ مُبَيِّنَاتٍ}.
Yüce Allah’ın şu buyruğunun tefsiri hakkındaki görüş: {أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ عَذَابًا شَدِيدًا فَاتَّقُوا اللَّهَ يَاأُولِي الْأَلْبَابِ الَّذِينَ آمَنُوا قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْكُمْ ذِكْرًا (١٠) رَسُولًا يَتْلُو عَلَيْكُمْ آيَاتِ اللَّهِ مُبَيِّنَاتٍ} “Allah onlara çetin bir azap hazırlamıştır. O halde ey iman etmiş olan akıl sahipleri, Allah'tan korkun! Gerçekten Allah size bir zikir/öğüt, Allah'ın açık açık bildiren ayetlerini size okuyan bir peygamber indirmiştir”.
يقولُ تعالى ذكرُه: أعدَّ اللَّهُ لهؤلاءِ القومِ الذين عَتَوا عن أمرِ ربِّهم ورسلِه عذابًا شديدًا. وذلك عذابُ النارِ الذي أعدَّه لهم في القيامةِ، {فَاتَّقُوا اللَّهَ يَاأُولِي الْأَلْبَابِ}. يقولُ تعالى ذكرُه: فخافوا اللهَ واحْذَروا سَخَطَه، بأداءِ فرائضِه واجتنابِ معاصِيهِ، يا أُولي العقولِ.
Şânı Yüce Olan şöyle buyurmaktadır: Allah, Rablerinin ve elçilerinin emrinden çıkıp azgınlaşan bu topluluk için çetin bir azap hazırlamıştır. Bu da [Allah’ın] kıyamet gününde onlar için hazırladığı cehennem azabıdır. {فَاتَّقُوا اللَّهَ يَاأُولِي الْأَلْبَابِ} “O halde ey akıl sahipleri, Allah'tan korkun!” [ayeti hakkında] Şânı Yüce Olan şöyle buyurmaktadır: Ey akıl sahipleri! Farzlarını yerine getirip günahlarından kaçınarak Allah’tan korkun ve O’nun gazabından sakının!
كما حدَّثنا محمدٌ، قال: ثنا أحمدُ، قال: ثنا أسباطُ، عن السُّديِّ في قولِه: {فَاتَّقُوا اللَّهَ يَاأُولِي الْأَلْبَابِ}. قال: يا أُولي العقولِ.
Nitekim bize Muhammed anlattı, dedi ki: Bize Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî’den {فَاتَّقُوا اللَّهَ يَاأُولِي الْأَلْبَابِ} “O halde ey akıl sahipleri, Allah'tan korkun!” buyruğu hakkında: “Ey akıl sahipleri!” dediğini nakletti.
وقولُه: {الَّذِينَ آمَنُوا}. يقولُ تعالى ذكرُه: الذين صدَّقوا اللهَ ورسولَه .
Allah’ın: {الَّذِينَ آمَنُوا} “Ey iman edenler” buyruğu hakkında Şânı Yüce Olan şöyle buyurmaktadır: Allah’ı ve O’nun elçisini tasdik edenler .