Binûn

Tahrîm Suresinin Tefsiri — 2. Sayfa

Kaynak: Câmiu'l-Beyân (Taberî Tefsiri) · Taberî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

والصوابُ مِن القولِ في ذلك أنهما قراءتان معروفتان صحيحتا المعنى، فبأيَّتِهما قرَأ القارئُ فمصيبٌ.

Bu konudaki doğru görüş şudur ki; bunlar anlamı sahih, meşhur iki kıraattir. Okuyucu bunlardan hangisiyle okursa isabet etmiş olur.

وقولُه: {مُسْلِمَاتٍ}. يعني: خاضِعاتٍ للَّهِ بالطاعةِ، {مُؤْمِنَاتٍ}. يعني:

O'nun: {مُسْلِمَاتٍ} “Müslüman” sözü; itaat ile Allah'a boyun eğenler, {مُؤْمِنَاتٍ} “mümin” [sözü] ise;

مصدِّقاتٍ باللَّهِ ورسولِه.

Allah'ı ve Resûlü'nü tasdik edenler [demektir].

وقولُه: {قَانِتَاتٍ}. يقولُ: مطيعاتٍ للَّهِ ﷿.

O'nun: {قَانِتَاتٍ} sözü; Allah Azze ve Celle'ye itaat edenler demektir.

كما حدَّثني ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا ابنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادةَ قولَه: {قَانِتَاتٍ}. مطيعاتٍ .

Nitekim bana İbn Abdi'l-A'lâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma'mer'den, o Katâde'den O'nun: {قَانِتَاتٍ} sözü hakkında: “İtaat edenler” dediğini anlattı .

حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ في قولِ اللَّهِ ﷿: {قَانِتَاتٍ}. قال: مطيعاتٍ.

Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd Allah Azze ve Celle'nin: {قَانِتَاتٍ} sözü hakkında: “İtaat edenler” dedi.

وقولُه: {تَائِبَاتٍ}. يقولُ: راجعاتٍ إلى ما يحبُّه اللَّهُ منهنَّ مِن طاعتِه عما يكرَهُه منهنَّ، {عَابِدَاتٍ}. يقولُ: مُتذلِّلاتٍ للهِ بالطاعةِ.

O'nun: {تَائِبَاتٍ} sözü; hoşlanmadığı şeylerden, Allah'ın kendilerinden sevdiği itaatine dönenler demektir. {عَابِدَاتٍ} sözü ise; itaatle Allah'a boyun eğip tevazu gösterenler demektir.

وقولُه: {سَائِحَاتٍ}. يقولُ: صائماتٍ.

O'nun: {سَائِحَاتٍ} sözü; oruç tutanlar demektir.

واختلَف أهلُ التأويلِ في معنى قولِه: {سَائِحَاتٍ}؛ فقال بعضُهم: معنى ذلك: صائماتٍ .

Tevil ehli O'nun: {سَائِحَاتٍ} sözünün anlamında ihtilaf etti; bazısı bunun anlamı: “Oruç tutanlar”dır dedi .

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبي، قال: ثنى عمي، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن ابنِ عباسٍ قولَه: {سَائِحَاتٍ}. قال: صائماتٍ .

Bana Muhammed b. Sa'd anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o İbn Abbâs'tan O'nun: {سَائِحَاتٍ} sözü hakkında: “Oruç tutanlar” dediğini anlattı .

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {سَائِحَاتٍ}. قال: صائماتٍ.

Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den O'nun: {سَائِحَاتٍ} sözü hakkında: “Oruç tutanlar” dediğini anlattı.

حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا ابنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادةَ، قال:

Bize İbn Abdi'l-A'lâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma'mer'den, o da Katâde'den nakletti; dedi ki:

السَّائحاتُ الصائماتُ .

Sâihât: Oruç tutan kadınlardır .

حُدِّثتُ عن الحسينِ، قال: سمِعتُ أبا معاذٍ يقولُ: ثنا عبيدٌ، قال: سمِعتُ الضحاكَ يقولُ في قولِه: {سَائِحَاتٍ}: يعني صائماتٍ .

Bana Hüseyin'den rivayet edildi, dedi ki: Ebû Muâz'ın şöyle dediğini işittim: Bize Ubeyd anlattı, dedi ki: Dahhâk'ın O'nun: {سَائِحَاتٍ} sözü hakkında: “Yani oruç tutanlar” dediğini işittim .

وقال آخرون: السائحاتُ المهاجراتُ.

Başkaları ise: “Sâihât, hicret eden kadınlardır” dediler.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا إسحاقُ بن أبي إسرائيلَ، قال: ثنا عبدُ العزيزِ بنُ محمدٍ الدراورديُّ، عن زيد بنِ أسلمَ، قال: السائحاتُ المهاجراتُ .

Bize İshâk b. Ebî İsrâîl anlattı, dedi ki: Bize Abdülazîz b. Muhammed ed-Derâverdî, Zeyd b. Eslem'den anlattı; [Zeyd] dedi ki: “Sâihât, hicret eden kadınlardır” .

حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ في قولِه: {سَائِحَاتٍ}. قال: مهاجراتٍ، ليس في القرآنِ، ولا في أمةِ محمدٍ سياحةٌ إلا الهجرةُ، وهي التي قال اللَّهُ ﷿: {السَّائِحُونَ} [التوبة: ١١٢].

Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd O'nun: {سَائِحَاتٍ} sözü hakkında şöyle dedi: “Hicret eden kadınlardır. Ne Kur'an'da ne de Muhammed ümmetinde hicret dışında bir seyahat yoktur. Nitekim Allah Azze ve Celle: {السَّائِحُونَ} [et-Tevbe: 112] buyurmuştur.”

وقد بيَّنا الصوابَ مِن القولِ في معنى السائحين، فيما مضى قبلُ بشواهدِه، مع ذكْرِنا أقوالَ المختلفِين فيه، فكرِهْنا إعادتَه .

Sâihûn kelimesinin anlamı konusundaki doğru görüşü, bu hususta ihtilaf edenlerin görüşlerini de zikrederek delilleriyle daha önce açıklamıştık; bu sebeple onu tekrar etmeyi uygun görmedik .

وكان بعضُ أهلِ العربية يقولُ: نرى أنَّ الصائمَ إنما سُمِّي سائحًا لأن السائحَ لا زادَ معه، وإنما يأكلُ حيثُ يجدُ الطعامَ، فكأنه أُخِذ من ذلك.

Arap dili ehlinden bazıları şöyle derdi: “Bize göre oruçluya 'sâih' denilmesinin sebebi; seyahat edenin (sâih) yanında azığının bulunmaması ve ancak yiyecek bulduğu yerde yemesidir; sanki [bu isimlendirme] bundan alınmıştır.”

وقولُه: {ثَيِّبَاتٍ} وهنَّ اللَّواتي قد افْتُرِعْنَ وذهبَت عُذْرتُهنَّ، {وَأَبْكَارًا} وهنَّ اللَّواتي لم يُجامَعْن، ولم يُفْتَرَعْنَ.

O'nun: {ثَيِّبَاتٍ} sözü; kendileriyle gerdeğe girilmiş ve bekâretleri gitmiş olanlar, {وَأَبْكَارًا} sözü ise; kendileriyle cinsel ilişkiye girilmemiş ve gerdeğe girilmemiş olanlar demektir.

القولُ في تأويلِ قولِه ﷿: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ عَلَيْهَا مَلَائِكَةٌ غِلَاظٌ شِدَادٌ لَا يَعْصُونَ اللَّهَ مَا أَمَرَهُمْ وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ (٦)}.

Allah Azze ve Celle'nin şu sözünün tevili hakkında görüş: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ عَلَيْهَا مَلَائِكَةٌ غِلَاظٌ شِدَادٌ لَا يَعْصُونَ اللَّهَ مَا أَمَرَهُمْ وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ (٦)} “Ey iman edenler! Kendinizi ve ailenizi, yakıtı insanlar ve taşlar olan bir ateşten koruyun. Onun başında, Allah'ın kendilerine emrettiğine isyan etmeyen ve emrolundukları şeyleri yapan pek katı ve şiddetli melekler vardır.”

قال أبو جعفرٍ ﵀: يقولُ تعالى ذكرُه: يأيُّها الذين صدَّقوا اللَّهَ ورسولَه: {قُوا أَنْفُسَكُمْ}. يقولُ: علِّموا بعضَكم بعضًا ما تَقُون به مَن تُعلِّمونه النارَ، وتدفعونها به عنه إذا عمل به من طاعةِ اللَّهِ، واعْملوا بطاعةِ اللَّهِ.

Ebu Ca'fer rahimehullâh der ki: Zikri yüce olan [Allah] buyuruyor ki: Ey Allah'ı ve Resûlü'nü tasdik edenler! {قُوا أَنْفُسَكُمْ} “Kendinizi koruyun”; birbirinize, Allah'a itaat kabilinden uyguladığı takdirde öğrettiğiniz kimseyi ateşten koruyacağınız ve ateşi ondan uzaklaştıracağınız şeyleri öğretin ve Allah'a itaatle amel edin.

وقولُه: {وَأَهْلِيكُمْ نَارًا}. يقولُ: وعلِّموا أهليكم مِن العملِ بطاعةِ اللَّهِ ما يَقُون به أنفسَهم مِن النارِ.

O'nun: {وَأَهْلِيكُمْ نَارًا} “Ve ailenizi bir ateşten [koruyun]” sözü; ailelerinize, kendilerini ateşten koruyacakları Allah'a itaat amelini öğretin demektir.

وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.

Tevil ehli de bu konuda bizim söylediğimize benzer şeyler söylemiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سفيانُ، عن منصورٍ، عن رجلٍ، عن عليِّ بنِ أبي طالبٍ في قولِه: {قُوا أَنفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ}. قال: علِّموهم، أدِّبوهم .

Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahman anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Mansûr'dan, o bir adamdan, o da Ali b. Ebî Tâlib'den O'nun: {قُوا أَنفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ} “Kendinizi ve ailenizi, yakıtı insanlar ve taşlar olan bir ateşten koruyun” sözü hakkında: “Onlara öğretin, onları terbiye edin” dediğini anlattı .

حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا مِهْرانُ، عن سفيانَ، عن منصورٍ، عن رجلٍ، عن

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân'dan, o Mansûr'dan, o bir adamdan, o da...

عليِّ بنِ أبي طالبٍ: {قُوا أَنفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا}. يقولُ: أدِّبوهم وعلِّموهم.

Ali b. Ebî Tâlib'den {قُوا أَنفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا} “Kendinizi ve ailenizi bir ateşten koruyun” hakkında: “Onları terbiye edin ve onlara öğretin” dediğini anlattı.

حدَّثني الحسينُ بنُ يزيدَ الطحانُ، قال: ثنا سعيدُ بنُ خُثَيْمٍ، عن محمدِ بنِ خالدٍ الضبيِّ، عن الحكمِ، عن عليٍّ مثلَه.

Bana Hüseyin b. Yezîd et-Tahhân anlattı, dedi ki: Bize Saîd b. Huseym, Muhammed b. Hâlid ed-Dabbî'den, o Hakem'den, o da Ali'den aynısını anlattı.

حدَّثني عليٌّ، قال: ثنا أبو صالحٍ، قال: ثنى معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابنِ عباسٍ قولَه: {قُوا أَنفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا}. قال: اعملوا بطاعةِ اللَّهِ، واتقوا معاصيَ اللَّهِ، ومروا أهليكم بالذكرِ، يُنْجِكم اللَّهُ مِن النارِ .

Bana Ali anlattı, dedi ki: Bize Ebû Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o İbn Abbâs'tan O'nun: {قُوا أَنفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا} “Kendinizi ve ailenizi bir ateşten koruyun” sözü hakkında şöyle dediğini anlattı: “Allah'a itaatle amel edin, Allah'a isyandan sakının ve ailenize zikri emredin ki Allah sizi ateşten kurtarsın ” .

حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثني الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، جميعًا عن ابنِ أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ في قولِ اللَّهِ- جلَّ وعزَّ -: {قُوا أَنفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا}. قال: اتقوا اللَّهَ، وأَوْصوا أهليكم بتقوى اللَّهِ .

Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ anlattı; bana Hâris de anlattı, dedi ki: Bize Hasan anlattı, dedi ki: Bize Verkā anlattı; hepsi birden İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'den Allah -celle ve azze-'nin: {قُوا أَنفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا} “Kendinizi ve ailenizi bir ateşten koruyun” sözü hakkında şöyle dediğini anlattı: “Allah'tan sakının ve ailenize de Allah'tan sakınmayı vasiyet edin ” .

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {قُوا أَنفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ}. قال: قال: تقِيهم؛ أن تأمرَهم بطاعةِ اللَّهِ تعالى ذكرُه، وتَنهاهم عن معصيتِه، وأن تقومَ عليهم بأمرِ اللَّهِ، تأمرُهم به، ويساعدُهم عليه، فإذا رأيتَ للَّهِ ﷿ معصيةً قرَعْتَهم عنها، وزجَرْتَهم عنها.

Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den O'nun: {قُوا أَنفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ} “Kendinizi ve ailenizi, yakıtı insanlar ve taşlar olan bir ateşten koruyun” sözü hakkında şöyle dediğini anlattı: “[Onları korumanız]; onlara zikri yüce olan Allah'a itaati emretmeniz, O'na isyandan sakındırmanız ve Allah'ın emri konusunda üzerlerinde durmanız, bunu onlara emretmeniz ve bu hususta kendilerine yardımcı olmanızdır. Allah Azze ve Celle'ye karşı bir isyan gördüğünde ise onları bundan azarlar ve onları bundan menedersin.”

حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا ابنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادةَ في قولِه: {قُوا أَنفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا}. قال: مُرُوهم بطاعةِ اللَّهِ، وانهَوهم عن معصيتِه.

Bize İbn Abdi’l-A‘lâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma‘mer’den, o da Katâde’den O’nun: {قُوا أَنفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا} “Kendinizi ve ailenizi bir ateşten koruyun” sözü hakkında şöyle dediğini anlattı: “Onlara Allah'a itaati emredin ve onları O'na isyan etmekten sakındırın.”

وقولُه: {وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ}. يقولُ: حطَبُها الذي يوقدُ على هذه النارِ، بنو آدمَ وحجارةُ الكِبْريتِ.

O'nun: {وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ} “Yakıtı insanlar ve taşlardır” sözü; bu ateşi tutuşturan odunu, Âdemoğulları ve kükürt taşlarıdır demektir.

وقولُه: {عَلَيْهَا مَلَائِكَةٌ غِلَاظٌ شِدَادٌ}. يقولُ: على هذه النارِ ملائكةٌ مِن ملائكةِ اللَّهِ، غِلاظٌ على أهلِ النارِ، شِدادٌ عليهم، {لَا يَعْصُونَ اللَّهَ مَا أَمَرَهُمْ}. يقولُ: لا يُخالِفون اللَّهَ في أمرِه الذي يأمرُهم به، {وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ}. يقولُ: وينتَهون إلى ما يأمرُهم به ربُّهم.

O'nun: {عَلَيْهَا مَلَائِكَةٌ غِلَاظٌ شِدَادٌ} “Onun başında pek katı ve şiddetli melekler vardır” sözü; bu ateşin başında Allah'ın meleklerinden, cehennem ehline karşı katı ve onlara karşı pek şiddetli melekler vardır demektir. {لَا يَعْصُونَ اللَّهَ مَا أَمَرَهُمْ} “Allah'ın kendilerine emrettiğine isyan etmezler” sözü; kendilerine emrettiği emir hususunda Allah'a muhalefet etmezler demektir. {وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ} “Ve emrolundukları şeyleri yaparlar” sözü ise; Rablerinin kendilerine emrettiği şeyleri yerine getirirler demektir.

القولُ في تأويلِ قولِه ﷿: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ كَفَرُوا لَا تَعْتَذِرُوا الْيَوْمَ إِنَّمَا تُجْزَوْنَ مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (٧)}.

Allah Azze ve Celle'nin şu sözünün tevili hakkında görüş: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ كَفَرُوا لَا تَعْتَذِرُوا الْيَوْمَ إِنَّمَا تُجْزَوْنَ مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (٧)} “Ey inkâr edenler! Bugün mazeret beyan etmeyin. Siz ancak yapmakta olduğunuz şeylerin karşılığını görüyorsunuz.”

قال أبو جعفرٍ ﵀: يقولُ تعالى ذكرُه مخبرًا عن قيلِه يومَ القيامةِ للذين جحَدوا وحدانيتَه في الدنيا: يأيُّها الذين كَفَروا باللَّهِ {لَا تَعْتَذِرُوا الْيَوْمَ إِنَّمَا تُجزَوْنَ مَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ}. يقولُ: يقالُ لهم: إنما تُثابون اليومَ، وذلك يومُ القيامةِ، وتُعطَون جزاءَ أعمالِكم التي كنتم في الدنيا تعملون، فلا تطلبوا المعاذيرَ منها.

Ebu Ca'fer rahimehullâh der ki: Zikri yüce olan [Allah], dünyada O'nun birliğini inkâr edenlere kıyamet günündeki sözünü haber vererek buyuruyor ki: Ey Allah'ı inkâr edenler! {لَا تَعْتَذِرُوا الْيَوْمَ إِنَّمَا تُجزَوْنَ مَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ} “Bugün mazeret beyan etmeyin. Siz ancak yapmakta olduğunuz şeylerin karşılığını görüyorsunuz.” Yani onlara şöyle denilir: Siz ancak bugün, yani kıyamet gününde karşılık göreceksiniz ve dünyada işlemekte olduğunuz amellerinizin cezası size verilecektir; artık bundan dolayı mazeret ileri sürmeye kalkışmayın.

القولُ في تأويلِ قولِه ﷿: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحًا عَسَى رَبُّكُمْ أَنْ يُكَفِّرَ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَيُدْخِلَكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ يَوْمَ لَا يُخْزِي اللَّهُ النَّبِيَّ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ نُورُهُمْ يَسْعَى بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمَانِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا أَتْمِمْ لَنَا نُورَنَا وَاغْفِرْ لَنَا إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (٨)}.

Allah Azze ve Celle'nin şu sözünün tevili hakkında görüş: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحًا عَسَى رَبُّكُمْ أَنْ يُكَفِّرَ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَيُدْخِلَكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ يَوْمَ لَا يُخْزِي اللَّهُ النَّبِيَّ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ نُورُهُمْ يَسْعَى بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمَانِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا أَتْمِمْ لَنَا نُورَنَا وَاغْفِرْ لَنَا إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (٨)} “Ey iman edenler! Samimi bir tevbe ile Allah'a tevbe edin. Umulur ki Rabbiniz kötülüklerinizi örter ve sizi altından ırmaklar akan cennetlere koyar. O gün Allah, Peygamber'i ve onunla beraber iman edenleri utandırmaz. Onların nurları önlerinde ve sağlarında koşup parlar. Onlar: «Rabbimiz! Nurumuzu tamamla ve bizi bağışla, şüphesiz Sen her şeye kadirsin» derler.”

قال أبو جعفرٍ ﵀: يقولُ تعالى ذكرُه: يأيُّها الذين صدَّقوا اللَّهَ {تُوبُوا إِلَى اللَّهِ}. يقولُ: ارْجِعوا من ذنوبِكم إلى طاعةِ اللَّهِ، وإلى ما يُرضِيه عنكم، {تَوْبَةً نَصُوحًا}. يقولُ: رجُوعًا لا تعودون فيه أبدًا.

Ebu Ca'fer rahimehullâh der ki: Zikri yüce olan [Allah] buyuruyor ki: Ey Allah'ı tasdik edenler! {تُوبُوا إِلَى اللَّهِ} “Allah'a tevbe edin”; günahlarınızdan Allah'a itaate ve O'nu sizden razı edecek şeylere dönün. {تَوْبَةً نَصُوحًا} “Samimi bir tevbe ile”; bir daha o günahlara ebediyen dönmeyeceğiniz bir dönüşle [dönün].

وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.

Tevil ehli de bu konuda bizim söylediğimize benzer şeyler söylemiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا هنادُ بنُ السريِّ، قال: ثنا أبو الأحوصِ، عن سماكٍ، عن النعمانِ بنِ بشيرٍ، قال: سُئل عمرُ عن التوبةِ النصوحِ، فقال: التوبةُ النصوحُ أن يتوبَ الرجلُ مِن العملِ السيئِ، ثم لا يعودَ إليه أبدًا .

Bize Hannâd b. es-Seriyy anlattı, dedi ki: Bize Ebü'l-Ahvas, Simâk'tan, o Nu'mân b. Beşîr'den anlattı; [Nu'mân] dedi ki: Ömer'e nasûh tevbesi soruldu; o da: “Nasûh tevbesi, kişinin kötü amelden tevbe etmesi, sonra da ona ebediyen bir daha dönmemesidir” dedi .

حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا عبد الرحمن، قال: ثنا سفيانُ، عن سماكِ بنِ حربٍ، عن النعمانِ بنِ بشيرٍ، عن عمرَ، قال: التوبةُ النصوحُ أن يتوبَ مِن الذنبِ ثم لا يعودَ فيه أبدًا، أو لا يريدَ أن يعودَ .

Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahman anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Simâk b. Harb'den, o Nu'mân b. Beşîr'den, o da Ömer'den anlattı; [Ömer] dedi ki: “Nasûh tevbesi, kişinin günahtan tevbe etmesi, sonra da ona ebediyen dönmemesi veya dönmeyi istememesidir” .

حدَّثنا ابنُ المثنى، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن سماكِ بنِ حربٍ، قال: سمِعتُ النعمانَ بنَ بشيرٍ يخطُبُ، قال: سمِعتُ عمرَ بنَ الخطابِ يقولُ: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحًا}. قال: يذنبُ الذنبَ ثم لا يَرْجِعُ فيه.

Bize İbnü'l-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer anlattı, dedi ki: Bize Şu'be, Simâk b. Harb'den anlattı; o şöyle dedi: Nu'mân b. Beşîr'i hutbe verirken işittim; dedi ki: Ömer b. el-Hattâb'ın {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحًا} “Ey iman edenler! Allah'a samimi bir tevbe ile tevbe edin” [ayetini okuyup] şöyle dediğini işittim: “[Kişi] günahı işler, sonra ona bir daha dönmez.”

حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا يحيى بنُ واضحٍ، قال: ثنا الحسينُ، عن سماكٍ، عن النعمانِ بنِ بشيرٍ، قال: سألتُ عمرَ عن قولِه: {تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحًا}. قال: هو العبدُ يتوبُ مِن الذنبِ ثم لا يعودُ فيه أبدًا.

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ b. Vâdıh anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyin, Simâk'tan, o Nu'mân b. Beşîr'den anlattı; [Nu'mân] dedi ki: Ömer'e Allah'ın: {تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحًا} “Allah'a samimi bir tevbe ile tevbe edin” buyruğunu sordum; şöyle dedi: “Kulun günahtan tevbe etmesi, sonra da ona ebediyen dönmemesidir.”

حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا مِهْرانُ، عن سفيانَ، عن سماكِ بنِ حربٍ، عن النعمانِ بنِ بشيرٍ، قال: سمعتُ عمرَ بنَ الخطابِ يقولُ: التوبةُ النصوحُ أن يتوبَ مِن الذنبِ فلا يعودَ.

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân'dan, o Simâk b. Harb'den, o Nu'mân b. Beşîr'den anlattı; [Nu'mân] dedi ki: Ömer b. el-Hattâb'ın şöyle dediğini işittim: “Nasûh tevbesi, [kişinin] günahtan tevbe etmesi ve bir daha dönmemesidir.”

حدَّثنا به ابنُ حميدٍ مرَّةً أخرى، قال: أخبَرني عن عمرَ بهذا الإسنادِ، فقال: التوبةُ النصوحُ الذي يذنبُ ثم [لا يريدُ أن يعودَ] .

Bunu bize İbn Humeyd bir başka sefer daha anlattı ve dedi ki: Bu isnadla Ömer'den bana haber verdi; [Ömer] şöyle dedi: “Nasûh tevbesi, günah işleyip sonra [ona dönmek istemeyen] kimsedir” .

حدَّثني أبو السائبِ، قال: ثنا أبو معاويةَ، عن الأعمشِ، عن أبي إسحاقَ، عن أبى الأحوصِ، عن عبدِ اللَّهِ: {تَوْبَةً نَصُوحًا}. قال: يتوبُ ثم لا يعودُ.

Bana Ebü's-Sâib anlattı, dedi ki: Bize Ebû Muâviye, el-A'meş'ten, o Ebû İshak'tan, o Ebü'l-Ahvas'tan, o da Abdullah'tan {تَوْبَةً نَصُوحًا} “Samimi bir tevbe ile” hakkında şöyle anlattı: “[Kişinin] tevbe etmesi ve sonra bir daha dönmemesidir.”

حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سفيانُ، عن أبي إسحاقَ، عن أبي الأحوصِ، عن عبدِ اللَّهِ، قال: التوبةُ النصوحُ، الرجلُ يذنبُ الذنبَ ثم لا يعودُ .

Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahman anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Ebû İshak'tan, o Ebü'l-Ahvas'tan, o da Abdullah'tan anlattı; [Abdullah] dedi ki: “Nasûh tevbesi, kişinin bir günah işlemesi, sonra da ona bir daha dönmemesidir” .

حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبي، قال: ثنى عمي، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن ابن عباسٍ قولَه: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحًا}. قال: التوبةُ النصوحُ ألَّا يعودَ صاحبُها لذلك الذنبِ الذي يتوبُ منه، ويقالُ: توبتُه ألا يَرْجِعَ إلى ذنبٍ ترَكه .

Bana Muhammed b. Sa'd anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'tan Allah'ın: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحًا} “Ey iman edenler! Samimi bir tevbe ile Allah'a tevbe edin” sözü hakkında şöyle anlattı: “Nasûh tevbesi, sahibinin tevbe ettiği o günaha bir daha dönmemesidir. Onun tevbesinin, terk ettiği bir günaha geri dönmemesi olduğu da söylenir” .

حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثني

Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ anlattı; [ayrıca] bana anlattı...

الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، جميعًا عن ابنِ أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ قولَه: {تَوْبَةً نَصُوحًا}. قال: يستغفرون ثم لا يعودون .

el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Varkâ anlattı; hepsi birden İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den Allah'ın: {تَوْبَةً نَصُوحًا} “Samimi bir tevbe ile” sözü hakkında şöyle anlattı: “[Kişilerin] istiğfar etmeleri, sonra da bir daha dönmemeleridir” .

حدَّثني نصرُ بنُ عبدِ الرحمنِ الأوديُّ، قال: ثنا المحاربيُّ، عن جويبرٍ، عن الضحاكِ في قولِه: {تَوْبَةً نَصُوحًا}. قال: النصوحُ أن يَتَحَوَّلَ عن الذنبِ ثم لا يعودَ له أبدًا.

Bana Nasr b. Abdirrahmân el-Evdî anlattı, dedi ki: Bize el-Muhâribî, Cüveybir'den, o Dahhâk'tan {تَوْبَةً نَصُوحًا} “Samimi bir tevbe ile” hakkında şöyle anlattı: “Nasûh [tevbe], günahtan vazgeçip sonra ona ebediyen dönmemektir.”

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحًا}. قال: هي الصادقةُ الناصحةُ .

Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den Allah'ın: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحًا} “Ey iman edenler! Samimi bir tevbe ile Allah'a tevbe edin” sözü hakkında şöyle dediğini anlattı: “O, samimi ve dürüst [bir tevbedir]” .

حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ في قولِ اللَّهِ ﷿: {تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحًا}. قال: التوبةُ النصوحُ الصادقةُ؛ يعلمُ أنها - صدقًا - ندامةٌ على خطيئتِه، وحبُّ الرَّجْعةِ إلى طاعتِه، فهذا النصوحُ.

Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd, Allah Azze ve Celle'nin: {تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحًا} “Allah'a samimi bir tevbe ile tevbe edin” sözü hakkında şöyle dedi: “Nasûh tevbesi, samimi olandır; [kulun] günahına karşı gerçekten pişmanlık duyduğunu ve O'na itaate dönmeyi arzuladığını bilmesidir; işte nasûh budur.”

واختلَفتِ القرأةُ في قراءة ذلك؛ فقرأتْه عامةُ قرأةِ الأمصارِ خلا عاصمٍ: {نَصُوحًا} بفتحِ النونِ على أنه مِن نعتِ التوبةِ وصفتِها . وذُكر عن عاصمٍ أنه قرَأه: (نُصُوحًا) بضمِّ النونِ، بمعنى المصدرِ مِن قولِهم: نصَح فلانٌ لفلانٍ نُصُوحًا.

Kıraat âlimleri bunun okunuşunda ihtilaf etmişlerdir. Âsım hariç diğer şehirlerin kıraat âlimlerinin geneli, tevbenin bir niteleyicisi ve sıfatı olması hasebiyle nun harfinin fethasıyla {نَصُوحًا} şeklinde okumuştur . Âsım'dan ise , Arapların bir kimse bir kimseye hakkıyla nasihat ettiğinde “نصَح فلانٌ لفلانٍ نُصُوحًا” demelerinden hareketle mastar anlamında nun harfinin zammesiyle (نُصُوحًا) şeklinde okuduğu zikredilmiştir.

وأولى القراءتين بالصوابِ في ذلك قراءةُ مَن قرَأه بفتحِ النونِ على الصفةِ للتوبةِ؛ لإجماعِ الحجةِ على ذلك.

Bu hususta iki kıraatten doğruya en uygun olanı, hüccetin (otorite kabul edilen çoğunluğun) bunun üzerindeki icmâı sebebiyle, tevbenin bir sıfatı olmak üzere nun harfini fetha ile okuyanın kıraatidir.

وقولُه: {عَسَى رَبُّكُمْ أَنْ يُكَفِّرَ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ}. يقولُ: عسى ربُّكم أيُّها المؤمنون أن يمحوَ عنكم سيئاتِ أعمالِكم التي سلَفت منكم، {وَيُدْخِلَكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ}. يقولُ: وأن يُدْخِلَكم بساتينَ تجري مِن تحتِ أشجارِها الأنهارُ، {يَوْمَ لَا يُخْزِي اللَّهُ النَّبِيَّ} محمدًا ﷺ، {وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ نُورُهُمْ يَسْعَى بَيْنَ أَيْدِيهِمْ}. يقولُ: يسعى نورُهم أمامَهم، {وَبِأَيْمَانِهِمْ}. يقولُ: وبأيمانِهم كتابُهم.

Allah'ın: {عَسَى رَبُّكُمْ أَنْ يُكَفِّرَ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ} “Umulur ki Rabbiniz kötülüklerinizi örter” buyruğu: Ey müminler! Rabbinizin, daha önce yapmış olduğunuz kötü amellerinizi silmesi umulur demektir. {وَيُدْخِلَكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ} “Ve sizi altından ırmaklar akan cennetlere koyar”; ağaçlarının altından ırmaklar akan bahçelere sokması [umulur] demektir. {يَوْمَ لَا يُخْزِي اللَّهُ النَّبِيَّ} “O gün Allah, Peygamber'i” Muhammed'i ﷺ “utandırmaz”. {وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ نُورُهُمْ يَسْعَى بَيْنَ أَيْدِيهِمْ} “Ve onunla beraber iman edenleri. Onların nurları önlerinde koşar”; yani nurları önlerinde koşar demektir. {وَبِأَيْمَانِهِمْ} “Ve sağlarında”; yani kitapları da sağ ellerinde olur demektir.

كما حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبي، قال: ثنى عمي، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن ابنِ عباسٍ قولَه: {يَوْمَ لَا يُخْزِي اللَّهُ النَّبِيَّ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ} إلى: {وَبِأَيْمَانِهِمْ}: يأخُذون كتابَهم فيه البشرى .

Nitekim bana Muhammed b. Sa'd anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'tan Allah'ın: {يَوْمَ لَا يُخْزِي اللَّهُ النَّبِيَّ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ} “O gün Allah, Peygamber'i ve onunla beraber iman edenleri utandırmaz” ayetinden {وَبِأَيْمَانِهِمْ} “Ve sağlarında” sözüne kadar olan kısım hakkında şöyle dediğini anlattı: “İçinde müjde bulunan kitaplarını sağ taraflarından alırlar” .

{يَقُولُونَ رَبَّنَا أَتْمِمْ لَنَا نُورَنَا وَاغْفِرْ لَنَا}. يقولُ جلَّ ثناؤُه مخبرًا عن قيلِ المؤمنين يومَ القيامةِ، يقولون: ربَّنا أتمِمْ لنا نورَنا. يسألون ربَّهم أن يُبْقِيَ لهم نورَهم فلا يُطْفِئَه حتى يجوزوا الصراطَ، وذلك حينَ يقولُ المنافقون والمنافقاتُ للذين آمنوا: {انْظُرُونَا نَقْتَبِسْ مِنْ نُورِكُمْ} [الحديد: ١٣].

{يَقُولُونَ رَبَّنَا أَتْمِمْ لَنَا نُورَنَا وَاغْفِرْ لَنَا} “Şöyle derler: Rabbimiz! Nurumuzu tamamla ve bizi bağışla”. Övgüsü yüce olan [Allah], müminlerin kıyamet günündeki sözlerini haber vererek buyuruyor ki: Şöyle derler: Rabbimiz! Nurumuzu bizim için tamamla. Sırat köprüsünü geçinceye kadar nurun söndürülmeyip kendileri için kalmasını Rablerinden isterler. Bu da münafık erkekler ve münafık kadınların iman edenlere: {انْظُرُونَا نَقْتَبِسْ مِنْ نُورِكُمْ} [Hadîd: 13] “Bizi bekleyin de nurunuzdan bir parça ışık alalım” dedikleri vakittir.

وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.

Tevil ehli de bu konuda bizim söylediğimize benzer şeyler söylemiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثني الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، جميعًا عن ابنِ أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ قولَه: {رَبَّنَا أَتْمِمْ لَنَا نُورَنَا}. قال: قولُ المؤمنين حينَ يُطْفَأُ نورُ المنافقين.

Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ anlattı; [yine] bana el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Verkâ anlattı; hepsi birden İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'in: {رَبَّنَا أَتْمِمْ لَنَا نُورَنَا} “Rabbimiz! Nurumuzu tamamla” [ayeti] hakkında şöyle dediğini [rivayet etti]: “[Bu,] münafıkların nuru söndürüldüğü vakit müminlerin sözüdür.”

حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا مِهْرانُ، عن سفيانَ، عن عاصمٍ، عن الحسنِ، قال: ليس أحدٌ إلا يُعْطَى نورًا يومَ القيامةِ؛ يُعْطَى المؤمنُ والمنافقُ، فيُطْفَأُ نورُ المنافقِ، فيَخْشى المؤمنُ أنْ يُطْفَأَ نورُه، فذلك قولُه: {رَبَّنَا أَتْمِمْ لَنَا نُورَنَا}.

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân'dan, o Âsım'dan, o el-Hasan'dan anlattı; [Hasan-ı Basrî] dedi ki: “Kıyamet gününde kendisine bir nur verilmeyen hiç kimse yoktur; mümine de münafığa da verilir. Sonra münafığın nuru söndürülür, bunun üzerine mümin de kendi nurunun söndürülmesinden korkar; işte Allah'ın: {رَبَّنَا أَتْمِمْ لَنَا نُورَنَا} “Rabbimiz! Nurumuzu tamamla” buyruğu bundan dolayıdır.”

حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا جريرٌ، عن منصورٍ، عن مجاهدٍ، عن يزيدَ بنِ شجرةَ، قال: كان يذكِّرُنا ويَبْكي، ويصدِّقُ قولَه فعلُه، يقولُ: يأيُّها الناسُ إنكم مكتوبون عندَ اللَّهِ ﷿ بأسمائِكم وسِيماكم ومجالسِكم ونجواكم وخَلائِكم، فإذا كان يومُ القيامةِ قيل: يا فلانَ بنَ فلانٍ، هاك نورَك، ويا فلانَ بنَ فلانٍ، لا نورَ لك .

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Cerîr, Mansûr'dan, o Mücâhid'den, o Yezîd b. Şecere'den anlattı; [Mücâhid] dedi ki: O bize vaaz eder ve ağlardı, yaptıkları da söylediklerini doğrulardı; şöyle derdi: “Ey insanlar! Sizler Allah Azze ve Celle katında isimlerinizle, simalarınızla, meclislerinizle, fısıldaşmalarınızla ve yalnız kaldığınız anlarınızla yazılmış durumdasınız. Kıyamet günü olduğunda: ‘Ey filan oğlu filan! Al nurunu!’ denilir; ‘Ey filan oğlu filan! Sana nur yok!’ denilir” .

وقولُه: {وَاغْفِرْ لَنَا}. يقولُ: واسْتُرْ علينا ذنوبَنا، ولا تفضَحْنا بها بعقوبتِك إيَّانا عليها، {إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ}. يقولُ: إنك على إتمامِ نورِنا لنا ، وغفرانِ ذنوبِنا عنا، وغيرِ ذلك من الأشياءِ - ذو قدرةٍ.

Allah'ın: {وَاغْفِرْ لَنَا} “Ve bizi bağışla” buyruğu: Günahlarımızı ört ve onlardan ötürü bizi cezalandırarak rezil rüsva etme demektir. {إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ} “Şüphesiz Sen her şeye kadirsin”; şüphesiz Sen nurumuzu tamamlamaya , günahlarımızı bağışlamaya ve diğer her şeye güç yetirensin demektir.

القولُ في تأويلِ قولِه ﷿: {يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ جَاهِدِ الْكُفَّارَ وَالْمُنَافِقِينَ وَاغْلُظْ عَلَيْهِمْ وَمَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ (٩)}.

Allah Azze ve Celle'nin: {يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ جَاهِدِ الْكُفَّارَ وَالْمُنَافِقِينَ وَاغْلُظْ عَلَيْهِمْ وَمَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ (٩)} “Ey Peygamber! Kâfirlere ve münafıklara karşı cihad et ve onlara sert davran. Onların barınağı cehennemdir. O ne kötü varış yeridir!” buyruğunun teviline dair açıklama.

قال أبو جعفرٍ ﵀: يقولُ تعالى ذكرُه لنبيِّه محمدٍ ﷺ: يأيُّها النبيُّ جاهِدِ الكفارَ بالسيفِ، والمنافِقين بالوعيدِ واللسانِ.

Ebû Ca'fer rahimehullâh der ki: Zikri yüce olan [Allah] Peygamberi Muhammed'e ﷺ şöyle buyuruyor: Ey Peygamber! Kâfirlere karşı kılıçla, münafıklara karşı ise tehdit ve dille cihad et.

وكان قتادةُ يقولُ في ذلك ما حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ جَاهِدِ الْكُفَّارَ وَالْمُنَافِقِينَ}. قال: أمَر اللَّهُ ﷿ نبيَّه ﵇ أنْ يجاهدَ الكفارَ بالسيفِ، ويُغْلِظَ على المنافقين بالحدودِ.

Katâde bu hususta [şöyle] derdi; bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den [rivayetle] onun: {يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ جَاهِدِ الْكُفَّارَ وَالْمُنَافِقِينَ} “Ey Peygamber! Kâfirlere ve münafıklara karşı cihad et” ayeti hakkında şöyle dediğini [nakletti]: “Allah Azze ve Celle Peygamberi'ne aleyhisselâm kâfirlere karşı kılıçla cihad etmesini, münafıklara karşı ise had [cezaları] tatbik ederek sert davranmasını emretti.”

{وَاغْلُظْ عَلَيْهِمْ}. يقولُ: واشْدُدْ عليهم في ذاتِ اللَّهِ، {وَمَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ} يقولُ: ومسكنُهم جهنمُ، ومصيرُهم الذي يصيرون إليه نارُ جهنمَ، {وَبِئْسَ الْمَصِيرُ}. يقولُ: وبئس الموضعُ الذي يُصارُ إليه جهنمُ.

{وَاغْلُظْ عَلَيْهِمْ} “Ve onlara sert davran”; Allah yolunda onlara karşı katı ve kararlı ol demektir. {وَمَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ} “Onların barınağı cehennemdir”; onların meskeni cehennem, varacakları yer ise cehennem ateşidir demektir. {وَبِئْسَ الْمَصِيرُ} “O ne kötü varış yeridir!”; varılan yer olarak cehennem ne kötüdür demektir.

القولُ في تأويلِ قولِه ﷿: {ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا لِلَّذِينَ كَفَرُوا امْرَأَتَ نُوحٍ وَامْرَأَتَ لُوطٍ كَانَتَا تَحْتَ عَبْدَيْنِ مِنْ عِبَادِنَا صَالِحَيْنِ فَخَانَتَاهُمَا فَلَمْ يُغْنِيَا عَنْهُمَا مِنَ اللَّهِ شَيْئًا وَقِيلَ ادْخُلَا النَّارَ مَعَ الدَّاخِلِينَ (١٠)}.

Allah Azze ve Celle'nin: {ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا لِلَّذِينَ كَفَرُوا امْرَأَتَ نُوحٍ وَامْرَأَتَ لُوطٍ كَانَتَا تَحْتَ عَبْدَيْنِ مِنْ عِبَادِنَا صَالِحَيْنِ فَخَانَتَاهُمَا فَلَمْ يُغْنِيَا عَنْهُمَا مِنَ اللَّهِ شَيْئًا وَقِيلَ ادْخُلَا النَّارَ مَعَ الدَّاخِلِينَ (١٠)} “Allah inkâr edenlere Nuh'un karısı ile Lût'un karısını misal verdi. Onlar kullarımızdan iki salih kulun nikâhı altındaydılar; derken onlara hıyanet ettiler. Bu sebeple o iki kul, Allah'tan gelen hiçbir şeyi onlardan savamadı ve onlara: ‘Girenlerle beraber siz de ateşe girin!’ denildi” buyruğunun teviline dair açıklama.

قال أبو جعفرٍ ﵀: يقولُ تعالى ذكرُه: مثَّل اللَّهُ مثلًا للذين كفروا باللَّهِ مِن الناسِ وسائرِ الخلقِ، امرأةَ نوحٍ وامرأةَ لوطٍ؛ كانتا تحتَ عبدَين مِن عبادِنا صالحَينِ؛ وهما نوحٌ ولوطٌ ﵉ فخانتاهما.

Ebû Ca'fer rahimehullâh der ki: Zikri yüce olan [Allah] buyuruyor ki: Allah, insanlardan ve diğer yaratılmışlardan Allah'ı inkâr eden kimselere Nûh'un karısı ile Lût'un karısını misal getirdi. Bu iki kadın, kullarımızdan iki salih kulun nikâhı altındaydılar; bunlar da Nûh ve Lût aleyhimesselâm idi; fakat onlara hıyanet ettiler.

ذُكر أنَّ خيانةَ امرأةِ نوحٍ زوجَها أنها كانت كافرةً، وكانت تقولُ للناسِ: إنه مجنونٌ. وأنَّ خيانةَ امرأةِ لوطٍ لوطًا، أن لوطًا كان يُسِرُّ الضيفَ، وتَدُلُّ عليه.

Zikredildiğine göre Nûh'un karısının kocasına hıyaneti, onun kâfir olması ve insanlara: “O delidir” demesi idi. Lût'un karısının Lût'a hıyaneti ise, Lût'un misafirleri gizlemesi , kadının ise [kavmine] onların yerini göstermesiydi.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا سفيانُ، عن موسى بنِ أبي عائشةَ، عن سليمان بنِ قتةَ ، عن ابنِ عباسٍ قولَه: {فَخَانَتَاهُمَا}. قال: كانت امرأةُ نوحٍ تقولُ للناسِ: إنه مجنونٌ. وكانت امرأةُ لوطٍ تَدُلُّ على الضيفِ .

Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Mûsâ b. Ebî Âişe'den, o Süleymân b. Katta'dan , o da İbn Abbâs'tan Allah'ın: {فَخَانَتَاهُمَا} “Derken onlara hıyanet ettiler” sözü hakkında şöyle anlattı: “Nûh'un karısı insanlara: ‘O delidir’ derdi. Lût'un karısı ise misafirlerin yerini haber verirdi” .

حدَّثنا محمدُ بنُ منصورٍ الطوسيُّ، قال: ثنا إسماعيلُ بنُ عمرَ، قال: ثنا

Bize Muhammed b. Mansûr et-Tûsî anlattı, dedi ki: Bize İsmâîl b. Ömer anlattı, dedi ki: Bize

سفيانُ، عن موسى بنِ أبي عائشةَ، عن سليمانَ بن قتةَ، قال: سمعتُ ابنَ عباسٍ في قولِه: {فَخَانَتَاهُمَا}. قال: ما زَنَتا. ثم ذكَر نحوَه.

Süfyân, Mûsâ b. Ebî Âişe'den, o Süleymân b. Katta'dan anlattı; [Süleymân] dedi ki: İbn Abbâs'ın Allah'ın: {فَخَانَتَاهُمَا} “Derken onlara hıyanet ettiler” sözü hakkında: “Onlar asla zina etmediler” dediğini işittim. Sonra bunun benzerini zikretti.

[حدَّثنا محمدُ بنُ المثنى، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن موسى بنِ أبي عائشةَ، عن سليمانَ بنِ قَتَّةَ، قال: كانت خيانةُ امرأةِ لوطٍ أنه كان يُسِرُّ ضيفَه وتَدلُّ عليهم.

[Bize Muhammed b. el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer anlattı, dedi ki: Bize Şu'be, Mûsâ b. Ebî Âişe'den, o Süleymân b. Katta'dan anlattı; [Süleymân] dedi ki: Lût'un karısının hıyaneti, Lût'un misafirini gizlemesi ve kadının [kavmine] onları haber vermesiydi.

حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا مهرانُ، عن سفيانَ، عن موسى بنِ أبي عائشةَ، عن سليمانَ بنِ قتةَ، قال: سمِعتُ ابنَ عباسٍ قال في هذه الآيةِ، ذكَر امرأةَ نوحٍ وامرأةَ لوطٍ {فَخَانَتَاهُمَا}. قال: ما زَنيا في هذه الآيةِ؛ أما امرأةُ نوحٍ فكانت تخبرُ عنه أنه مجنونٌ، وأما خيانةُ امرأةِ لوطٍ فكانت تدُلُّ على الضَّيفِ] .

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân'dan, o Mûsâ b. Ebî Âişe'den, o Süleymân b. Katta'dan anlattı; [Süleymân] dedi ki: İbn Abbâs'ın bu ayet hakkında Nûh'un karısı ile Lût'un karısını zikrederek: {فَخَانَتَاهُمَا} “Derken onlara hıyanet ettiler” sözü hakkında şöyle dediğini işittim: “Bu ayette [kastedilen hıyanet], asla zina etmediler. Nûh'un karısına gelince, o Nûh hakkında delidir diye haber verirdi. Lût'un karısının hıyanetine gelince, o da misafirleri haber verirdi”] .

حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا مِهْرانُ، عن سفيانَ، عن أبي عامرٍ الهمْدانيِّ، عن الضحاكِ، [عن ابنِ عباسٍ] : {كَانَتَا تَحْتَ عَبْدَيْنِ مِنْ عِبَادِنَا صَالِحَيْنِ}. قال: ما بغَتِ امرأةُ نبيٍّ قطُّ، {فَخَانَتَاهُمَا}. قال: في الدِّينِ خانتاهما.

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân'dan, o Ebû Âmir el-Hemdânî'den, o Dahhâk'tan, [o İbn Abbâs'tan] {كَانَتَا تَحْتَ عَبْدَيْنِ مِنْ عِبَادِنَا صَالِحَيْنِ} “Onlar kullarımızdan iki salih kulun nikâhı altındaydılar” hakkında şöyle anlattı: “Hiçbir peygamberin hanımı asla zina etmemiştir.” {فَخَانَتَاهُمَا} “Derken onlara hıyanet ettiler” sözü hakkında ise: “Onlara dinde hıyanet ettiler” dedi.

حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبي، قال: ثنى عمي، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن ابنِ عباسٍ قولَه: {ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا لِلَّذِينَ كَفَرُوا امْرَأَتَ نُوحٍ وَامْرَأَتَ لُوطٍ كَانَتَا تَحْتَ عَبْدَيْنِ مِنْ عِبَادِنَا صَالِحَيْنِ فَخَانَتَاهُمَا}. قال: كانت خيانتُهما أنهما كانتا على غيرِ دينِهما، فكانت امرأةُ نوحٍ تُطْلِعُ على سرِّ نوحٍ، فإذا آمن مع نوحٍ أحدٌ أخبَرت الجبابرةَ مِن قومِ نوحٍ به، فكان ذلك مِن أمرِها؛ وأما امرأةُ

Bana Muhammed b. Sa'd anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'tan {ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا لِلَّذِينَ كَفَرُوا امْرَأَتَ نُوحٍ وَامْرَأَتَ لُوطٍ كَانَتَا تَحْتَ عَبْدَيْنِ مِنْ عِبَادِنَا صَالِحَيْنِ فَخَانَتَاهُمَا} “Allah inkâr edenlere, Nûh'un karısı ile Lût'un karısını misal getirdi. Onlar kullarımızdan iki salih kulun nikâhı altındaydılar da derken onlara hıyanet ettiler” ayeti hakkında şöyle dediğini anlattı: “O ikisinin hıyaneti, [kocalarının] dininden başka bir din üzere olmalarıydı. Nûh'un karısı, Nûh'un sırrına vâkıf olur; Nûh ile birlikte biri iman edecek olsa bunu Nûh'un kavminden olan zorbalara haber verirdi. İşte onun durumu buydu. Lût'un karısına

لوطٍ فكانت إذا ضاف [لوطٌ أحدًا] أخبَرت به أهلَ المدينةِ ممن يعمَلُ السوءَ، {فَلَمْ يُغْنِيَا عَنْهُمَا مِنَ اللَّهِ شَيْئًا} .

gelince, [Lût birini] misafir ettiğinde şehir halkından kötülük işleyenlere bunu haber verirdi. {فَلَمْ يُغْنِيَا عَنْهُمَا مِنَ اللَّهِ شَيْئًا} “Bu sebeple o iki kul, Allah'tan gelen hiçbir şeyi onlardan savamadı”.

حدَّثنا ابنُ المثنى، قال: ثنا محمدُ بن جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن عمرٍو أبي سعيدٍ، أنه سمِع عكرمةَ يقولُ في هذه الآيةِ: {فَخَانَتَاهُمَا}. قال: في الدِّينِ .

Bize İbnü'l-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer anlattı, dedi ki: Bize Şu'be, Ebû Saîd Amr'dan anlattı; o İkrime'nin bu ayetteki: {فَخَانَتَاهُمَا} “Derken onlara hıyanet ettiler” sözü hakkında: “Dinde [hıyanet ettiler]” dediğini işitmiştir .

حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا يحيى بنُ واضحٍ، قال: ثنا الحسينُ، عن يزيدَ، عن عكرمةَ في قولِه: {كَانَتَا تَحْتَ عَبْدَيْنِ مِنْ عِبَادِنَا صَالِحَيْنِ فَخَانَتَاهُمَا}. قال: كانت خيانتُهما أنهما كانتا مشركتين.

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ b. Vâdıh anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyin, Yezîd'den, o İkrime'den Allah'ın: {كَانَتَا تَحْتَ عَبْدَيْنِ مِنْ عِبَادِنَا صَالِحَيْنِ فَخَانَتَاهُمَا} “Onlar kullarımızdan iki salih kulun nikâhı altındaydılar; derken onlara hıyanet ettiler” sözü hakkında şöyle dediğini anlattı: “Onların hıyaneti, müşrik olmalarıydı.”

حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا يحيى بنُ واضحٍ، قال: ثنا عبيدُ بن سليمانَ، عن الضحاكِ: {فَخَانَتَاهُمَا}. قال: كانتا مخالفتَين دينَ النبيِّ ﷺ كافرتين باللَّهِ.

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ b. Vâdıh anlattı, dedi ki: Bize Ubeyd b. Süleymân, Dahhâk'tan {فَخَانَتَاهُمَا} “Derken onlara hıyanet ettiler” hakkında şöyle anlattı: “Onlar Peygamber'in ﷺ dinine muhalif idiler ve Allah'ı inkâr etmekteydiler.”

حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: أخبَرني أبو صخرٍ، عن أبي معاويةَ البجليِّ، قال: سألتُ سعيدَ بنَ جبيرٍ: ما كانت خيانةُ امرأةِ لوطٍ وامرأةِ نوحٍ؟ فقال: أما امرأةُ لوطٍ فإنَّها كانت تدُلُّ على الأَضيافِ، وأما امرأةُ نوحٍ فلا عِلْمَ لي بها.

Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: Bana Ebû Sahr, Ebû Muâviye el-Becelî'den haber verdi; [Ebû Muâviye] dedi ki: Saîd b. Cübeyr'e: “Lût'un karısı ile Nûh'un karısının hıyaneti neydi?” diye sordum. Şöyle dedi: “Lût'un karısına gelince, o misafirlerin yerini haber verirdi; Nûh'un karısına gelince, onun hakkında bir bilgim yoktur.”

وقولُه: {فَلَمْ يُغْنِيَا عَنْهُمَا مِنَ اللَّهِ شَيْئًا}. يقولُ: فلم يُغْنِ نوحٌ ولوطٌ عن امرأتَيْهما مِن اللَّهِ لمَّا عاقَبَهما على خيانتِهما أزواجَهما شيئًا، ولم ينفَعْهما أن كانت أزواجُهما أنبياءَ.

Ve O'nun: {فَلَمْ يُغْنِيَا عَنْهُمَا مِنَ اللَّهِ شَيْئًا} “Fakat [bu iki nebi] Allah'tan [gelen hiçbir şeyi] onlardan savamadılar” sözü; [şöyle] buyurmaktadır: Nûh ve Lût, eşleri kocalarına hıyanet ettikleri için Allah onları cezalandırdığında, Allah'tan [gelen azaptan] hiçbir şeyi o ikisinden savamadı; kocalarının nebi olması da onlara bir fayda vermedi.

وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.

Tevil ehli de bu konuda bizim söylediğimize benzer şeyler söylemiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا لِلَّذِينَ كَفَرُوا امْرَأَتَ نُوحٍ وَامْرَأَتَ لُوطٍ} الآية: هاتان زوجتا نبيَّيِ اللَّهِ لمَّا عصَتا ربَّهما، لم تُغْنِ أزواجُهما عنهما مِن اللهِ شيئًا.

Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den: {ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا لِلَّذِينَ كَفَرُوا امْرَأَتَ نُوحٍ وَامْرَأَتَ لُوطٍ} “Allah inkâr edenlere Nuh'un karısı ile Lût'un karısını misal verdi...” ayeti hakkında şöyle dediğini anlattı: “Bu ikisi Allah'ın iki peygamberinin hanımları idi; Rablerine isyan ettiklerinde kocaları, Allah'tan gelen hiçbir şeyi onlardan savamadı.”

حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا ابنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادةَ: {ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا لِلَّذِينَ كَفَرُوا امْرَأَتَ نُوحٍ وَامْرَأَتَ لُوطٍ} الآية. قال: يقولُ اللَّهُ: لم يُغْنِ صلاحُ هذين عن هاتين شيئًا، وامرأةُ فرعونَ لم يضرَّها كفرُ فرعونَ .

Bize İbn Abdila'lâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma'mer'den, o Katâde'den: {ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا لِلَّذِينَ كَفَرُوا امْرَأَتَ نُوحٍ وَامْرَأَتَ لُوطٍ} “Allah inkâr edenlere Nuh'un karısı ile Lût'un karısını misal verdi...” ayeti hakkında şöyle dediğini anlattı: “Allah buyuruyor ki: Bu iki [peygamberin] salih oluşu, o iki kadından hiçbir şeyi savamadı; Firavun'un karısına da Firavun'un küfrü hiçbir zarar vermedi” .

وقولُه: {وَقِيلَ ادْخُلَا النَّارَ مَعَ الدَّاخِلِينَ}. وقال اللَّهُ لهما يومَ القيامةِ: ادْخُلا أيَّتُها المرأتان نارَ جهنمَ مع الداخلين فيها.

Allah'ın: {وَقِيلَ ادْخُلَا النَّارَ مَعَ الدَّاخِلِينَ} “Ve: ‘Girenlerle beraber siz de ateşe girin!’ denildi” buyruğu: Kıyamet gününde Allah o iki kadına: “Ey iki kadın! Cehenneme girenlerle beraber siz de cehennem ateşine girin!” dedi demektir.

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {وَضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا لِلَّذِينَ آمَنُوا امْرَأَتَ فِرْعَوْنَ إِذْ قَالَتْ رَبِّ ابْنِ لِي عِنْدَكَ بَيْتًا فِي الْجَنَّةِ وَنَجِّنِي مِنْ فِرْعَوْنَ وَعَمَلِهِ وَنَجِّنِي مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ (١١)}.

Allah Teâlâ'nın: {وَضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا لِلَّذِينَ آمَنُوا امْرَأَتَ فِرْعَوْنَ إِذْ قَالَتْ رَبِّ ابْنِ لِي عِنْدَكَ بَيْتًا فِي الْجَنَّةِ وَنَجِّنِي مِنْ فِرْعَوْنَ وَعَمَلِهِ وَنَجِّنِي مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ (١١)} “Allah iman edenlere de Firavun'un karısını misal verdi. O vakit o: ‘Rabbim! Bana katında cennette bir ev yap, beni Firavun'dan ve onun [kötü] işinden kurtar ve beni o zalimler topluluğundan kurtar!’ demişti” buyruğunun teviline dair açıklama.

يقولُ تعالى ذكرُه: وضرب اللَّهُ مثلًا للذين صدَّقوا اللَّهَ ووحَّدوه امرأةَ فرعونَ، التي آمنت باللَّهِ ووحَّدته، وصدَّقت رسولَه موسى، وهي تحتَ عدوٍّ من أعداءِ اللَّهِ كافرٍ، فلم يضرَّها كفرُ زوجِها، إذ كانت مؤمنةً باللَّهِ، وكان مِن قضاءِ اللَّهِ في خلْقِه ألا تزِرَ وازرةٌ وزرَ أُخرى، وأنَّ لكلِّ نفسٍ ما كسبَت، إذ قالت: {رَبِّ ابْنِ لِي عِنْدَكَ بَيْتًا فِي الْجَنَّةِ}، فاستجاب اللَّهُ لها، فبنى لها بيتًا في الجنةِ.

Zikri yüce olan [Allah] buyuruyor ki: Allah; O'nu tasdik edip birleyenlere, Allah'a iman edip O'nu birleyen ve O'nun elçisi Mûsâ'yı tasdik eden, Allah'ın kâfir düşmanlarından birinin nikâhı altında bulunan Firavun'un karısını misal verdi. O, Allah'a iman etmiş olduğu ve Allah'ın yaratıkları hakkındaki hükmü de hiçbir günahkârın bir başkasının günahını yüklenmeyeceği, herkesin ancak kendi kazandığına sahip olacağı şeklinde tecelli ettiği için kocasının inkârı ona bir zarar vermedi. Hani o: {رَبِّ ابْنِ لِي عِنْدَكَ بَيْتًا فِي الْجَنَّةِ} “Rabbim! Bana katında cennette bir ev yap!” demişti; Allah da onun bu duasına icabet etti ve cennette onun için bir ev yaptı.

كما حدَّثني إسماعيلُ بنُ حفصٍ الأُبُلِّيُّ ، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، عن سليمانَ التيميِّ، عن أبي عثمانَ، عن سلمانَ ، قال: كانت امرأةُ فرعونَ تُعذَّبُ بالشمسِ، فإذا انصرَف عنها أظلَّتْها الملائكةُ بأجنحتِها، وكانت تَرى بيتَها في الجنةِ .

Nitekim bana İsmâîl b. Hafs el-Übüllî anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer, Süleyman et-Teymî'den, o Ebû Osmân'dan, o Selmân'dan anlattı; dedi ki: Firavun'un karısına güneş altında azap edilirdi. [Azap edenler] onun yanından ayrıldıklarında melekler kanatlarıyla onu gölgelendirirlerdi ve o, cennetteki evini görürdü .

حدَّثنا محمدُ بنُ عبيدٍ المحاربيُّ، قال: ثنا أسباطُ بنُ محمدٍ، عن سليمانَ التيميِّ، عن أبي عثمانَ، قال: قال سلمانُ: كانت امرأةُ فرعونَ. فذكَر نحوَه .

Bize Muhammed b. Ubeyd el-Muhâribî anlattı, dedi ki: Bize Esbât b. Muhammed, Süleyman et-Teymî'den, o Ebû Osmân'dan anlattı; dedi ki: Selmân: “Firavun'un karısı...” dedi ve benzerini zikretti .

حدَّثني يعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قال: ثنا ابنُ عليةَ، عن هشامٍ الدَّسْتُوائيِّ، قال: ثنا القاسمُ بنُ أبي بَزَّةَ، قال: كانت امرأةُ فرعونَ تسألُ: مَن غلَب؟ فيقالُ: غلَب موسى وهارونُ. فتقولُ: آمنتُ بربِّ موسى وهارونَ. فأرسَل إليها فرعونُ، فقال: انظروا أعظمَ صخرةٍ تجِدونها، فإن مضَت على قولِها فألْقُوها عليها، وإنْ رجَعت عن قولِها فهي امرأتُه. فلما أتَوْها رفَعت بصرَها إلى السماءِ، فأَبصَرَت بيتَها في السماءِ، فمضَت على قولِها، فانْتَزَع ، روحَها، وأُلْقِيت الصخرةُ على جسدٍ ليس فيه روحٌ .

Bana Ya'kûb b. İbrâhîm anlattı, dedi ki: Bize İbn Uleyye, Hişâm ed-Destevâî'den anlattı, dedi ki: Bize Kāsım b. Ebî Bezze anlattı; dedi ki: Firavun'un karısı: “Kimin galip geldiğini” sorardı; “Mûsâ ve Hârûn galip geldi” denilirdi. O da: “Mûsâ ve Hârûn'un Rabbine iman ettim” derdi. Bunun üzerine Firavun ona [adam] gönderip: “Bulabileceğiniz en büyük kayayı arayın; eğer sözünde ısrar ederse onu üzerine atın, şayet sözünden dönerse o yine karısıdır” dedi. Yanına vardıklarında gözünü göğe dikti ve gökteki evini gördü. Böylece sözünde ısrar etti; derken [Allah] onun ruhunu kabzetti ve kaya, içinde ruh bulunmayan bir cesedin üzerine atıldı .

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {وَضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا لِلَّذِينَ آمَنُوا امْرَأَتَ فِرْعَوْنَ}: وكان أعتى أهلِ الأرضِ على اللَّهِ، وأبعَدَه مِن اللَّهِ، فواللَّهِ ما ضرَّ امرأتَه كُفرُ زوجِها حين أطاعت ربَّها، لتعلَموا أنَّ اللَّهَ حكَمٌ عدلٌ، لا يؤاخِذُ عبدَه إلا بذنبِه .

Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'nin şöyle dediğini anlattı: {وَضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا لِلَّذِينَ آمَنُوا امْرَأَتَ فِرْعَوْنَ} “Allah, iman edenlere Firavun'un karısını bir misal olarak verdi.” [Katâde devamla şöyle dedi]: Firavun, yeryüzü halkı içinde Allah'a karşı en azgın ve Allah'tan en uzak olanı idi. Allah'a yemin olsun ki, hanımı Rabbine itaat ettiği zaman kocasının inkârı ona hiçbir zarar vermedi. [Bunu bilin] ki Allah'ın adil bir hakem olduğunu, kulunu ancak kendi günahından ötürü cezalandıracağını bilesiniz.