Binûn

"Nûn" Suresinin Tefsiri — 5. Sayfa

Kaynak: Câmiu'l-Beyân (Taberî Tefsiri) · Taberî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

القولُ في تأويلِ قوله تعالى: {فَذَرْنِي وَمَنْ يُكَذِّبُ بِهَذَا الْحَدِيثِ سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَيْثُ لَا يَعْلَمُونَ (٤٤) وَأُمْلِي لَهُمْ إِنَّ كَيْدِي مَتِينٌ (٤٥)}.

Yüce Allah’ın şu buyruğunun tevili hakkındaki söz: {فَذَرْنِي وَمَنْ يُكَذِّبُ بِهَذَا الْحَدِيثِ سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَيْثُ لَا يَعْلَمُونَ (٤٤) وَأُمْلِي لَهُمْ إِنَّ كَيْدِي مَتِينٌ (٤٥)} “(Ey Muhammed!) Bu sözü (Kur'an'ı) yalanlayanları Bana bırak! Onları bilmedikleri yerden derece derece azaba yaklaştıracağız. Onlara mühlet veriyorum. Şüphesiz Benim tuzağım çetindir.”

يقولُ تعالى ذكرُه لنبيِّه محمدٍ ﷺ: كِلْ يا محمدُ أمرَ هؤلاء المكذِّبين بالقرآنِ إلىَّ. وهذا كقولِ القائلِ لآخرَ غيرِه يتوعَّدُ رجلًا: دَعْنى وإياه. و: خَلِّني وإياه. بمعنى أنه من وراءِ مَسَاءتِه.

Zikri yüce olan [Allah], Peygamberi Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem’e şöyle buyurmaktadır: Ey Muhammed! Kur’an’ı yalanlayan şu kimselerin işini Bana bırak. Bu, bir adamı tehdit eden bir kimsenin bir başkasına: “Onu bana bırak” ve “Onunla beni baş başa bırak” demesi gibidir; yani onun cezasını bizzat vermeyi üstlenmesi anlamındadır.

و"مَن" فى قولِه: {وَمَنْ يُكَذِّبُ بِهَذَا الْحَدِيثِ} في موضعِ نصبٍ؛ لأن معنى الكلامِ ما ذكَرتُ، وهو نظيرُ قولِهم: لو تُرِكْتَ ورَأْيَك ما أَفْلَحتَ. والعربُ تَنْصِبُ "ورأيَك"؛ لأن معنى الكلامِ: لو وَكَلْتُك إلى رأيِك لم تُفْلِحْ.

{وَمَنْ يُكَذِّبُ بِهَذَا الْحَدِيثِ} kavlindeki “men” (مَنْ) kelimesi nasb (üstün) konumundadır; zira sözün anlamı zikrettiğim gibidir. Bu da onların: “Kendi görüşünle baş başa bırakılsaydın iflah olmazdın” sözünün benzeridir. Araplar “ve re’yeke” (ورأيك) ifadesini nasb ederler; çünkü sözün anlamı: “Seni kendi görüşüne havale etseydim iflah olmazdın” demektir.

وقولُه: {سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَيْثُ لَا يَعْلَمُونَ}. يقولُ جلَّ ثناؤُه: سَنَكِيدُهم من حيثُ لا يعلمون، وذلك بأن يُمَتِّعَهم بمتاعِ الدنيا، حتى يَظُنُّوا أنهم مُتِّعوا به بخيرٍ لهم عندَ اللهِ، فيَتَمادَوا فى طغيانِهم، ثم يَأْخُذُهم بغتةً وهم لا يَشْعُرون.

{سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَيْثُ لَا يَعْلَمُونَ} “Onları bilmedikleri yerden derece derece azaba yaklaştıracağız” kavli; Senâsı yüce olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: Onları hiç bilmedikleri bir şekilde tuzağa düşüreceğiz; bu da onları dünya nimetlerinden faydalandırıp, neticede Allah katında kendileri için hayırlı bir şey sebebiyle bundan faydalandırıldıklarını sanmalarını, böylece azgınlıklarında ileri gitmelerini sağlamak ve ardından onlar hiç farkında değillerken onları ansızın yakalamak suretiyle olacaktır.

وقولُه: {وَأُمْلِي لَهُمْ إِنَّ كَيْدِي مَتِينٌ}. يقولُ تعالى ذكرُه: وأُنسِئُ في آجالِهم مُلاوةً من الزمانِ. وذلك برهة من الدهرِ على كفرِهم وتمرُّدِهم على اللهِ، لتتكامَلَ حُجَجُ اللهِ عليهم، {إِنَّ كَيْدِي مَتِينٌ}. يقولُ: إن كيدى بأهلِ الكفرِ قوىٌّ شديدٌ.

{وَأُمْلِي لَهُمْ إِنَّ كَيْدِي مَتِينٌ} “Onlara mühlet veririm. Şüphesiz Benim tuzağım pek çetindir” kavli; Zikri yüce olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: Allah’ın onlar aleyhindeki delilleri kemale ersin diye, küfürleri ve Allah’a karşı isyanları üzere bir süre zaman tanıyarak ecellerini ertelerim. {إِنَّ كَيْدِي مَتِينٌ} “Şüphesiz Benim tuzağım pek çetindir” buyruğu ise [şöyle] demektedir: Şüphesiz inkâr ehline kurduğum tuzak pek güçlü ve pek şiddetlidir.

القولُ في تأويلِ قوله تعالى: {أَمْ تَسْأَلُهُمْ أَجْرًا فَهُمْ مِنْ مَغْرَمٍ مُثْقَلُونَ (٤٦) أَمْ عِنْدَهُمُ الْغَيْبُ فَهُمْ يَكْتُبُونَ (٤٧)}.

Yüce Allah’ın şu buyruğunun tevili hakkındaki söz: {أَمْ تَسْأَلُهُمْ أَجْرًا فَهُمْ مِنْ مَغْرَمٍ مُثْقَلُونَ (٤٦) أَمْ عِنْدَهُمُ الْغَيْبُ فَهُمْ يَكْتُبُونَ (٤٧)} “Yoksa sen onlardan bir ücret istiyorsun da bu yüzden ağır bir borç altında eziliyorlar mı? Yoksa gaybın bilgisi onların yanında da onlar mı yazıyorlar?”

يقولُ تعالى ذكرُه لنبيِّه محمدٍ ﷺ: أَتَسْأَلُ يا محمدُ هؤلاء المشركين باللهِ على ما أَتَيْتَهم به من النصيحةِ، ودعوتَهم إليه من الحقِّ -ثوابًا وجزاءً؟ {فَهُمْ مِنْ مَغْرَمٍ مُثْقَلُونَ}. يعنى: من عِزَّةِ ذلك الأجرِ مُثْقَلون، قد أَثْقَلهم القيامُ بأدائِه، فتحامَوا لذلك قبولَ نصيحتِك، وتجنَّبوا لعظمِ ما أصابهم من ثِقَلِ الغُرْمِ الذى سأَلتهم على ذلك- الدخولَ في الذي دعوتَهم إليه من الدينِ.

Zikri yüce olan [Allah], Peygamberi Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem’e şöyle buyurmaktadır: Ey Muhammed! Sen Allah’a şirk koşan bu kimselerden, kendilerine getirdiğin öğüt ve onları davet ettiğin hak karşılığında bir mükâfat ve karşılık mı istiyorsun? {فَهُمْ مِنْ مَغْرَمٍ مُثْقَلُونَ} “bu yüzden ağır bir borç altında eziliyorlar mı?” Yani o ücretin ağırlığından dolayı ağır bir yük altına girmişlerdir; onu ödemek kendilerine ağır gelmiş, bu yüzden senin nasihatini kabul etmekten sakınmışlar ve kendilerinden istediğin borcun ağırlığının büyüklüğü sebebiyle onları davet ettiğin dine girmekten kaçınmışlardır.

وقولُه: {أَمْ عِنْدَهُمُ الْغَيْبُ فَهُمْ يَكْتُبُونَ}. يقولُ: أعندَهم اللوحُ المحفوظُ الذى فيه نبأُ ما هو كائنٌ، فهم يَكْتُبون منه ما فيه، ويُجادِلونك به، ويَزْعُمون أنهم على كفرِهم بربِّهم أفضلُ منزلةً عندَ اللهِ من أهلِ الإيمانِ به؟!

{أَمْ عِنْدَهُمُ الْغَيْبُ فَهُمْ يَكْتُبُونَ} “Yoksa gaybın bilgisi onların yanında da onlar mı yazıyorlar?” kavli; Olacak şeylerin haberinin bulunduğu Levh-i Mahfûz onların yanında mıdır ki oradaki bilgileri yazıyorlar, seninle onunla tartışıyorlar ve Rablerine karşı küfür üzere olmalarına rağmen Allah katında O’na iman edenlerden daha üstün bir konumda olduklarını iddia ediyorlar?! demektir.

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ وَلَا تَكُنْ كَصَاحِبِ الْحُوتِ إِذْ نَادَى وَهُوَ مَكْظُومٌ (٤٨) لَوْلَا أَنْ تَدَارَكَهُ نِعْمَةٌ مِنْ رَبِّهِ لَنُبِذَ بِالْعَرَاءِ وَهُوَ مَذْمُومٌ (٤٩)}.

Yüce Allah’ın şu buyruğunun tevili hakkındaki söz: {فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ وَلَا تَكُنْ كَصَاحِبِ الْحُوتِ إِذْ نَادَى وَهُوَ مَكْظُومٌ (٤٨) لَوْلَا أَنْ تَدَارَكَهُ نِعْمَةٌ مِنْ رَبِّهِ لَنُبِذَ بِالْعَرَاءِ وَهُوَ مَذْمُومٌ (٤٩)} “Sen Rabbinin hükmünü sabırla bekle! Balık sahibi (Yûnus) gibi olma! Hani o, dertli ve kederli bir hâlde (Rabbine) seslenmişti. Eğer Rabbinden ona bir nimet erişmeseydi, kınanmış bir hâlde ıssız bir yere atılacaktı.”

يقولُ تعالى ذكرُه لنبيِّه محمدٍ ﷺ: فاصبِرْ يا محمدُ لقضاءِ ربِّك وحُكمِه فيك وفي هؤلاء المشرِكين، بما أتيتَهم به من هذا القرآنِ وهذا الدينِ، وامضِ لما أمَرك به ربُّك، ولا يُثْنِيَنَّكَ عن تبليغِ ما أُمرْتَ بتبليغِه تَكْذِيبُهم إياك وأذاهم لك.

Zikri yüce olan [Allah], Peygamberi Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem’e şöyle buyurmaktadır: Ey Muhammed! Kendilerine getirdiğin bu Kur’an ve bu din hususunda Rabbinin senin hakkında ve bu müşrikler hakkındaki kazasına ve hükmüne sabret. Rabbinin sana emrettiği şeyi yerine getirmeye devam et; onların seni yalanlaması ve sana eziyet etmesi, tebliğ etmekle emrolunduğun şeyi tebliğ etmekten seni asla alıkoymasın.

وقولُه: {وَلَا تَكُنْ كَصَاحِبِ الْحُوتِ} الذى حبَسه في بطنِه، وهو يونسُ بنُ مَتَّى صلى اللهُ عليه، فيُعاقبَك ربُّك على تركِك تبليغَ ذلك، كما عاقبَه فحبَسه في بطنِه، {إِذْ نَادَى وَهُوَ مَكْظُومٌ}. يقولُ: إذ نادَى وهو مغمومٌ، قد أثقَله الغمُّ وكظَمه.

Yüce Allah’ın: {وَلَا تَكُنْ كَصَاحِبِ الْحُوتِ} “Balık sahibi gibi olma!” buyruğu; [balığın] karnında hapsettiği [peygamber], yani Yûnus b. Mettâ sallallâhu aleyh [gibi olma ki], onu cezalandırıp [balığın] karnında hapsettiği gibi, bunu tebliğ etmeyi terk etmenden ötürü Rabbin seni de cezalandırmasın [anlamındadır]. {إِذْ نَادَى وَهُوَ مَكْظُومٌ} “Hani o, kederli bir hâlde seslenmişti” [buyruğu hakkında Allah Teâlâ] şöyle buyurmaktadır: Gam ve kederin kendisini ağırlaştırıp içine tıkadığı hüzünlü bir hâldeyken [Rabbine] seslenmişti.

كما حدَّثنى علىٌّ، قال: ثنا أبو صالحٍ، قال: ثنى معاويةُ، عن علىٍّ، عن ابنِ عباسٍ قولَه: {إِذْ نَادَى وَهُوَ مَكْظُومٌ}. يقولُ: مغمومٌ .

Nitekim bana Ali anlattı, dedi ki: Bize Ebû Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali’den, o da İbn Abbâs’tan {إِذْ نَادَى وَهُوَ مَكْظُومٌ} kavli hakkında şöyle dediğini anlattı: “Kederli demektir .”

حدَّثنى محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثنى الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، جميعًا عن ابنِ أبى نجيحٍ، عن مجاهدٍ فى قولِه: {مَكْظُومٌ}. قال: مغمومٌ .

Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ anlattı; ve bana Hâris anlattı, dedi ki: Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Varkâ anlattı; hepsi birden İbn Ebî Necîh’ten, o da Mücâhid’den {مَكْظُومٌ} kavli hakkında: “Kederli ” dediğini anlattı.

وكان قتادةُ يقولُ فى قولِه: {وَلَا تَكُنْ كَصَاحِبِ الْحُوتِ}: لا تَكُنْ مثلَه فى العَجَلةِ والغضبِ.

Katâde {وَلَا تَكُنْ كَصَاحِبِ الْحُوتِ} kavli hakkında: “Acelecilik ve öfke hususunda onun gibi olma” derdi.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ: {فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ وَلَا تَكُنْ كَصَاحِبِ الْحُوتِ إِذْ نَادَى وَهُوَ مَكْظُومٌ}. يقولُ: لا تَعْجَلْ كما عجِل، ولا تُغاضِبُ كما غضِب.

Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde’den {فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ وَلَا تَكُنْ كَصَاحِبِ الْحُوتِ إِذْ نَادَى وَهُوَ مَكْظُومٌ} kavli hakkında şöyle dediğini anlattı: “Onun acele ettiği gibi acele etme ve onun öfkelendiği gibi öfkelenme .”

حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا ابنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادةَ مثلَه. وقولُه: {لَوْلَا أَنْ تَدَارَكَهُ نِعْمَةٌ مِنْ رَبِّهِ}. يقولُ جلَّ ثناؤُه: لولا أن تدَارَك صاحبَ الحوتِ نعمةٌ من ربِّه، فرحِمه بها، وتاب عليه من مغاضبتِه ربَّه، {لَنُبِذَ بِالْعَرَاءِ}. وهو الفضاءُ من الأرضِ. ومنه قولُ قيسِ بنِ جعدةَ: :

Bize İbn Abdi’l-A‘lâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma‘mer’den, o da Katâde’den aynısını anlattı. Ve O'nun: {لَوْلَا أَنْ تَدَارَكَهُ نِعْمَةٌ مِنْ رَبِّهِ} “Eğer Rabbinden ona bir nimet yetişmemiş olsaydı” kavli. [Allah] celle senâuh şöyle buyurmaktadır: Şayet balık sahibine Rabbinden bir nimet yetişip de onun sayesinde ona merhamet etmeseydi ve Rabbine öfkelenip gitmesinden ötürü tövbesini kabul buyurmasaydı, {لَنُبِذَ بِالْعَرَاءِ} “mutlaka çıplak/ıssız bir araziye atılacaktı”. O (el-Arâ), yeryüzünün açık ve boş alanıdır. Kays b. Ca‘de’nin şu sözü de bundandır :

ورفَعتُ رِجْلًا لا أخافُ عِثارَها … ونبَذتُ بالبلدِ العَراءِ ثِيابى

Tökezlemesinden korkmadığım ayağımı kaldırdım… Ve elbiselerimi çıplak/ıssız bir arazide attım.

{وَهُوَ مَذْمُومٌ}. اختلَف أهلُ التأويلِ فى معنى قولِه: {وَهُوَ مَذْمُومٌ}؛ فقال بعضُهم: معناه: وهو مُلِيمٌ.

{وَهُوَ مَذْمُومٌ} “kınanmış bir hâlde”. Tevil ehli {وَهُوَ مَذْمُومٌ} kavlinin anlamı hakkında ihtilaf etmiştir; bazısı: Anlamı, “kınanmayı hak etmiş bir hâlde” demektir demiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنى علىٌّ، قال: ثنى أبو صالحٍ، قال: ثنى معاويةُ، عن علىٍّ، عن ابنِ عباسٍ فى قولِه: {وَهُوَ مَذْمُومٌ}. يقولُ: مُليمٌ .

Bana Ali anlattı, dedi ki: Bana Ebû Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali’den, o da İbn Abbâs’tan {وَهُوَ مَذْمُومٌ} kavli hakkında: “Kınanmayı hak etmiş [hâlde] ” dediğini anlattı.

وقال آخرون: بل معنى ذلك: وهو مُذْنِبٌ.

Diğerleri ise şöyle demiştir: Bilakis bunun anlamı, “günahkâr bir hâlde” demektir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا المعتمرُ، عن أبيه، عن بكرٍ: {وَهُوَ مَذْمُومٌ}. قال: هو مُذْنِبٌ .

Bize İbnü’l-A‘lâ anlattı, dedi ki: Bize Mu‘temir, babasından, o da Bekr’den {وَهُوَ مَذْمُومٌ} kavli hakkında: “O günahkârdır ” dediğini anlattı.

القولُ فى تأويلِ قولِه تعالى: {فَاجْتَبَاهُ رَبُّهُ فَجَعَلَهُ مِنَ الصَّالِحِينَ (٥٠) وَإِنْ يَكَادُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَيُزْلِقُونَكَ بِأَبْصَارِهِمْ لَمَّا سَمِعُوا الذِّكْرَ وَيَقُولُونَ إِنَّهُ لَمَجْنُونٌ (٥١) وَمَا هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ لِلْعَالَمِينَ (٥٢)}.

Yüce Allah’ın şu buyruğunun tevili hakkındaki söz: {فَاجْتَبَاهُ رَبُّهُ فَجَعَلَهُ مِنَ الصَّالِحِينَ (٥٠) وَإِنْ يَكَادُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَيُزْلِقُونَكَ بِأَبْصَارِهِمْ لَمَّا سَمِعُوا الذِّكْرَ وَيَقُولُونَ إِنَّهُ لَمَجْنُونٌ (٥١) وَمَا هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ لِلْعَالَمِينَ (٥٢)} “Fakat Rabbi onu seçti ve onu salihlerden kıldı. O inkâr edenler, Zikr’i (Kur'an'ı) işittikleri zaman neredeyse seni gözleriyle yıkıp devireceklerdi ve: ‘O kesinlikle bir delidir’ diyorlardı. Hâlbuki o (Kur'an), âlemler için ancak bir öğüttür.”

يقولُ تعالى ذكرُه: فاجتبَى صاحبَ الحوتِ ربُّه. يَعْنى أنه اصطَفاه واختاره

Zikri yüce olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: Rabbi balık sahibini seçti. Yani onu süzüp seçti ve tercih etti

لنبوَّتِه، {فَجَعَلَهُ مِنَ الصَّالِحِينَ}. يعنى: من المرسَلِين العامِلين بما [أمَرهم به ربُّهم، المنتَهين عما نهاهم] عنه.

tercih etti. {فَجَعَلَهُ مِنَ الصَّالِحِينَ} “ve onu salihlerden kıldı” kavli; Rablerinin kendilerine emrettiği şeyleri yapan ve yasakladığı şeylerden kaçınan elçilerden kıldı , demektir.

وقولُه: {وَإِنْ يَكَادُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَيُزْلِقُونَكَ بِأَبْصَارِهِمْ}. يقولُ جلَّ ثناؤُه: ويكادُ الذين كفَروا يا محمدُ يَنْفُذونك بأبصارِهم؛ من شدةِ عداوتِهم لك، ويُزيلونَك، فيرمُوا بك عندَ نظرِهم إليك، غيظًا عليك.

{وَإِنْ يَكَادُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَيُزْلِقُونَكَ بِأَبْصَارِهِمْ} “O inkâr edenler... neredeyse seni gözleriyle yıkıp devireceklerdi” kavli; Senâsı yüce olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: Ey Muhammed! İnkâr edenler sana duydukları düşmanlığın şiddetinden ötürü neredeyse bakışlarıyla seni delip geçecekler, seni yerinden kaydırıp sana baktıklarında sana duydukları öfkeden ötürü seni yere yıkacaklardı.

وقد قيل: إنه عنَى بذلك: وإن يَكادُ الذين كفَروا مما عانُوك بأبصارِهم، لَيَرْمُون بك يا محمدُ ويَصْرَعونك. كما تقولُ العربُ: كاد فلانٌ يَصْرَعُنى بشدةِ نظرِه إلىَّ. قالوا: وإنما كانت قريشٌ عانُوا رسولَ اللهِ ﷺ ليُصِيبُوه بالعينِ، فنظَروا إليه ليَعِينوه. وقالوا: ما رأَينا [ولا] مثلَه. أو: إنه لمجنونٌ. فقال اللهُ لنبيِّه عندَ ذلك: وإن يَكادُ الذين كفَروا ليَرْمُونك بأبصارِهم لما سمِعوا الذكرَ ويقولون: إنه لمجنونٌ.

Bununla şu kastedildiği de söylenmiştir: İnkâr edenler sana gözleriyle isabet ettirmeye (nazar değdirmeye) çalışmalarından ötürü ey Muhammed, neredeyse seni yere atıp devireceklerdi. Nitekim Araplar: “Falanca bana dik dik bakmasıyla neredeyse beni yere devirecekti” derler. Dediler ki: Kureyş, nazar değdirmek için Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’e nazar etmek istemiş ve ona nazar değdirmek maksadıyla bakmışlardı. Ve: “Biz [ne böyle bir adam] ne de onun gibisini gördük” yahut “O kesinlikle bir delidir” demişlerdi. Bunun üzerine Allah Peygamberine şöyle buyurdu: İnkâr edenler Zikr’i işittiklerinde neredeyse seni gözleriyle devireceklerdi ve “O kesinlikle bir delidir” diyorlardı.

وبنحوِ الذى قلنا فى معنى قولِه: {لَيُزْلِقُونَكَ} قال أهلُ التأويلِ.

{لَيُزْلِقُونَكَ} kavlinin anlamı hakkında bizim söylediğimize benzer açıklamaları tevil ehli de yapmıştır.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا أبو كُرَيبٍ، قال: ثنا ابنُ عيينةَ، عن عمرٍو، عن عطاءٍ، عن ابنِ عباسٍ فى قولِه: {وَإِنْ يَكَادُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَيُزْلِقُونَكَ بِأَبْصَارِهِمْ لَمَّا سَمِعُوا الذِّكْرَ}. يقولُ: يَنْفُذُونك بأبصارِهم، من شدةِ النظرِ. يقولُ ابنُ عباسٍ: يُقالُ للسهمِ: زهَق السهمُ أو زلَق .

Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize İbn Uyeyne, Amr’dan, o Atâ’dan, o da İbn Abbâs’tan {وَإِنْ يَكَادُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَيُزْلِقُونَكَ بِأَبْصَارِهِمْ لَمَّا سَمِعُوا الذِّكْرَ} kavli hakkında: “Bakışın şiddetinden ötürü gözleriyle seni delip geçerler” dediğini anlattı. İbn Abbâs der ki: Ok hakkında ‘zeheka’s-sehmu’ (ok hedefini delip geçti) veya ‘zeleka’ (kayıp geçti) denir .

حدَّثنى علىٌّ، قال: ثنا أبو صالحٍ، قال: ثنى معاويةُ، عن علىٍّ، عن ابنِ عباسٍ

Bana Ali anlattı, dedi ki: Bize Ebû Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali’den, o da İbn Abbâs’tan [naklen] anlattı:

قولَه: {لَيُزْلِقُونَكَ بِأَبْصَارِهِمْ}. يقولُ: ليَنْفُذُونك بأبصارِهم .

{لَيُزْلِقُونَكَ بِأَبْصَارِهِمْ} kavli hakkında: “Bakışlarıyla seni delip geçerler ” dediğini anlattı.

حدَّثنى محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبى، قال: ثنى عمى، قال: ثنى أبى، عن أبيه، عن ابنِ عباسٍ قولَه: {وَإِنْ يَكَادُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَيُزْلِقُونَكَ بِأَبْصَارِهِمْ}. يقولُ: ليُزْهِقُونك بأبصارِهم.

Bana Muhammed b. Sa‘d anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs’tan {وَإِنْ يَكَادُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَيُزْلِقُونَكَ بِأَبْصَارِهِمْ} kavli hakkında: “Bakışlarıyla canını çıkaracaklardı” dediğini anlattı.

حدَّثنى يعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قال: ثنا هشيمٌ، قال: أخبَرنا مغيرةُ ، عن إبراهيمَ، عن عبدِ اللهِ أنه كان يقرَأُ: (وإن يَكادُ الذين كفَروا ليُزْهِقُونَك) .

Bana Ya‘kūb b. İbrâhim anlattı, dedi ki: Bize Huşeym anlattı, dedi ki: Bize Mugîre , İbrâhim’den, o da Abdullah [b. Mes‘ûd]’dan onun: (وإن يَكادُ الذين كفَروا ليُزْهِقُونَك) “Ve inkâr edenler neredeyse seni bakışlarıyla helak edeceklerdi” şeklinde okuduğunu haber verdi .

حدَّثنى محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثنى الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، جميعًا عن ابنِ أبى نجيحٍ، عن مجاهدٍ فى قولِه: {لَيُزْلِقُونَكَ}. قال: ليَنْفُذُونك بأبصارِهم.

Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ anlattı; ve bana Hâris anlattı, dedi ki: Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Varkâ anlattı; hepsi birden İbn Ebî Necîh’ten, o da Mücâhid’den {لَيُزْلِقُونَكَ} kavli hakkında: “Gözleriyle seni delip geçerler” dediğini anlattı.

حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا ابنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادةَ فى قولِه: {لَيُزْلِقُونَكَ بِأَبْصَارِهِمْ}. قال: ليُزْهِقُونك. وقال الكَلْبىُّ: ليَصْرَعُونك .

Bize İbnü’l-A‘lâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma‘mer’den, o da Katâde’den {لَيُزْلِقُونَكَ بِأَبْصَارِهِمْ} kavli hakkında: “Seni helak ederler” dediğini anlattı. Kelbî ise: “Seni yere devirirler ” demiştir.

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ: {وَإِنْ يَكَادُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَيُزْلِقُونَكَ بِأَبْصَارِهِمْ}: ليَنْفُذُونك بأبصارِهم؛ معاداةً لكتابِ اللهِ ولذكرِ اللهِ .

Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde’den {وَإِنْ يَكَادُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَيُزْلِقُونَكَ بِأَبْصَارِهِمْ} kavli hakkında: “Allah’ın Kitabı’na ve Allah’ın zikrine olan düşmanlıklarından ötürü bakışlarıyla seni delip geçerler ” dediğini anlattı.

حُدِّثتُ عن الحسينِ، قال: سمِعتُ أبا معاذٍ يقولُ: ثنا عبيدٌ، قال: سمِعتُ الضحاكَ يقولُ فى قولِه: {وَإِنْ يَكَادُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَيُزْلِقُونَكَ بِأَبْصَارِهِمْ}. يقولُ:

Hüseyin’den bana rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir: Ebû Muâz’ın şöyle dediğini işittim: Bize Ubeyd anlattı, dedi ki: Dahhâk’ın {وَإِنْ يَكَادُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَيُزْلِقُونَكَ بِأَبْصَارِهِمْ} “Şüphesiz inkâr edenler neredeyse seni gözleriyle devireceklerdi” kavli hakkında şöyle dediğini işittim: Şöyle diyordu:

يَنْفُذُونك بأبصارِهم؛ من العداوةِ والبغضاءِ.

“Düşmanlık ve nefretten ötürü bakışlarıyla seni delip geçerler.”

واختلَفت القرأةُ فى قراءةِ قولِه: هو {لَيُزْلِقُونَكَ}؛ فقرَأ ذلك عامةُ قرأةِ المدينةِ: (لَيَزْلُقُونَكَ) بفتحِ الياءِ ، من: زلَقتُه أَزَلُقُه زَلْقًا، وقرَأته عامةُ قرأةِ الكوفةِ والبصرةِ: {لَيُزْلِقُونَكَ} بضمِّ الياءِ ، من: أَزْلَقَه يُزْلِقُه (١).

Kurrâ {لَيُزْلِقُونَكَ} kavlinin kıraatinde ihtilaf etmiştir; Medine kurrâsının geneli bunu “zelektühû ezlukuhû zalkan” (زلقته أزلقه زلقا) kökünden hareketle yâ harfinin fethasıyla (لَيَزْلُقُونَكَ) şeklinde okumuştur . Kûfe ve Basra kurrâsının geneli ise “ezlekahû yüzlikuhû” (أزلقه يزلقه) kökünden hareketle yâ harfinin dammesiyle {لَيُزْلِقُونَكَ} şeklinde okumuştur (١).

والصوابُ من القولِ فى ذلك عندِى أنهما قراءتان مَعْرُوفتان، ولُغتان مَشْهُورتان فى العربِ، مُتقارِبتا المعنى، والعربُ تقولُ للذى يَحْلِقُ الرأسَ: قد أَزْلَقَه. و: زلَقه. فبأيتِهما قرأ القارئُ فمصيبٌ.

Bu konuda bana göre doğru olan görüş şudur: Bunlar bilinen iki kıraat ve Araplar arasında meşhur, anlamları birbirine yakın iki lehçedir. Araplar başı tıraş eden kimse için: “Kad ezlekahû” (قد أزلقه) ve “Zelekahû” (زلقه) derler. Dolayısıyla okuyucu bunlardan hangisiyle okursa isabet etmiş olur.

وقولُه: {لَمَّا سَمِعُوا الذِّكْرَ}. يقولُ: لما سمِعوا كتابَ اللهِ يُتْلَى، {وَيَقُولُونَ إِنَّهُ لَمَجْنُونٌ}. يقولُ تعالى ذكرُه: يقولُ هؤلاء المشرِكون الذين وصَف صفتَهم: إن محمدًا لمجنونٌ، وهذا الذى جاءنا به من الهذَيان الذى يَهْذِى به فى جنونِه، {وَمَا هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ لِلْعَالَمِينَ}: وما محمدٌ إلا ذكرٌ ذَكَّر اللهُ به العالمين؛ الثَّقَلَين الجنَّ والإنسَ.

{لَمَّا سَمِعُوا الذِّكْرَ} “Zikr’i (Kur'an'ı) işittikleri zaman” kavli; Allah’ın Kitabı’nın okunduğunu işittikleri zaman, demektir. {وَيَقُولُونَ إِنَّهُ لَمَجْنُونٌ} “ve: ‘O kesinlikle bir delidir’ diyorlardı” kavli; Zikri yüce olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: Niteliklerini vasfettiği bu müşrikler: ‘Muhammed bir delidir, bize getirdiği bu şey de deliliğinde hezeyan edip sayıklamalarından ibarettir’ derler. {وَمَا هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ لِلْعَالَمِينَ} “Hâlbuki o (Kur'an), âlemler için ancak bir öğüttür” kavli ise; Muhammed, Allah’ın kendisiyle âlemlere -yani iki ağır topluluk olan cinlere ve insanlara- öğüt verdiği bir zikirden/öğütten başkası değildir, demektir.

آخرُ تفسيرِ سورةِ "ن والقلم"

"Nûn ve'l-Kalem" Sûresi tefsirinin sonu.