Binûn

"İze'ş-Şemsü Küvviret" Suresinin Tefsiri — 4. Sayfa

Kaynak: Câmiu'l-Beyân (Taberî Tefsiri) · Taberî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وقوله: {وَمَا هُوَ بِقَوْلِ شَيْطَانٍ رَجِيمٍ}. يقول تعالى ذكرُه: وما هذا القرآنُ بقولِ شيطانٍ ملعونٍ مطرودٍ، ولكنه كلامُ اللهِ ووحيه.

O'nun: {وَمَا هُوَ بِقَوْلِ شَيْطَانٍ رَجِيمٍ} “Ve o, kovulmuş bir şeytanın sözü değildir” buyruğu hakkında Allah Teâlâ şöyle buyurmaktadır: Bu Kur'an, lânetlenmiş ve kovulmuş bir şeytanın sözü değildir; aksine o, Allah'ın kelâmı ve vahyidir.

وقوله: {فَأَيْنَ تَذْهَبُونَ}. يقولُ تعالى ذكرُه: فأينَ تذهَبون عن هذا القرآنِ، وتعدِلون عنه؟ وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويل.

O'nun: {فَأَيْنَ تَذْهَبُونَ} “O halde nereye gidiyorsunuz?” buyruğu hakkında Allah Teâlâ şöyle buyurmaktadır: Bu Kur'an'ı bırakıp nereye gidiyorsunuz ve ondan nereye sapıyorsunuz? Bu konuda bizim söylediğimiz gibi tefsir ehli de söylemiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيد، قال: ثنا سعيد، عن قتادةَ: {فَأَيْنَ تَذْهَبُونَ}: يقولُ: فأينَ تعدِلون عن كتابى وطاعتى؟

Bize Bişr rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet edip dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den: {فَأَيْنَ تَذْهَبُونَ} “O halde nereye gidiyorsunuz?” [ayeti hakkında]: “Kitabımdan ve bana itaatten nereye sapıyorsunuz?” dediğini rivayet etti .

وقيل: {فَأَيْنَ تَذْهَبُونَ}. ولم يُقَل: فإلى أينَ تذهَبون؟ كما يقالُ: ذَهَبتُ الشامَ. وذهَبتُ السوق. وحُكِى عن العربِ سماعًا: انطُلِقَ به الفورَ . على معنى إلقاءِ الصفةِ، وقد يُنشَدُ لبعض بنى عُقيلٍ :

Nitekim “Şam'a gittim” (ذَهَبتُ الشامَ) ve “Çarşıya gittim” (ذهَبتُ السوق) denildiği gibi, [burada da] “fe ilâ eyne tezhebûn” (فإلى أينَ تذهَبون) denilmeyip {فَأَيْنَ تَذْهَبُونَ} denilmiştir. Nitekim Araplardan işitilerek, sıfatın (harf-i cerrin) düşürülmesi (hazfedilmesi) kuralına göre: “Hemen onunla gidildi” (انطُلِقَ به الفورَ) denildiği rivayet edilmiştir. Benî Ukayl'den birine ait şu beyit de inşad edilir :

تَصِيحُ بنا حَنِيفَةُ إِذْ رَأَتْنا … وأيَّ الأرضِ تذهَبُ للصِّياحِ

Hanîfe bizi gördüğünde feryat ediyor ... O feryatla hangi diyara gidiyor?

بمعنى: إلى أيِّ الأرضِ تذهَبُ؟ واستُجِيزَ إلقاءُ الصفةٍ في ذلك للاستعمالِ.

Yani: “Hangi diyara doğru gidiyor?” (إلى أيِّ الأرضِ تذهَبُ) demektir. Kullanım yaygınlığından ötürü bu tür yerlerde sıfatın (harf-i cerrin) düşürülmesi caiz görülmüştür.

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ لِلْعَالَمِينَ (٢٧) لِمَنْ شَاءَ مِنْكُمْ أَنْ يَسْتَقِيمَ (٢٨) وَمَا تَشَاءُونَ إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ (٢٩)}.

Allah Teâlâ'nın: {إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ لِلْعَالَمِينَ (٢٧) لِمَنْ شَاءَ مِنْكُمْ أَنْ يَسْتَقِيمَ (٢٨) وَمَا تَشَاءُونَ إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ (٢٩)} “O, âlemler için bir öğütten başka bir şey değildir; içinizden dosdoğru olmak isteyenler için. Âlemlerin Rabbi olan Allah dilemedikçe siz dileyemezsiniz.” buyruğunun tefsirine dair söz:

يقول تعالى ذكره: إنْ هذا القرآن - وقوله: {هُوَ}. من ذكر القرآن - {إِلَّا ذِكْرٌ لِلْعَالَمِينَ}. يقول: إلا تذكرةٌ وعظةٌ للعالمين من الجنِّ والإنسِ، {لِمَنْ شَاءَ مِنْكُمْ أَنْ يَسْتَقِيمَ}. فجعَل ذلك تعالى ذكرُه ذكرًا لمن شاء العالمين أن يستقيمَ، ولم يجعَلْه ذكرًا لجميعهم. فاللامُ في قوله: {لِمَنْ شَاءَ مِنْكُمْ}. إبدالٌ من اللام في {لِلْعَالَمِينَ}. وكأن معنى الكلامِ: إن هو إلا ذكرٌ لمن شاء منكم أن يستقيمَ على سبيل الحقَّ فيتَّبِعَه ويؤمنَ به.

Allah Teâlâ -şânı yücedir- buyuruyor ki: Bu Kur'an -O'nun {هُوَ} “O” buyruğu Kur'an'ı kastetmektedir- {إِلَّا ذِكْرٌ لِلْعَالَمِينَ} “âlemler için bir öğütten başka bir şey değildir”. [Yani] cin ve insan âlemleri için bir öğüt ve ibrettir; {لِمَنْ شَاءَ مِنْكُمْ أَنْ يَسْتَقِيمَ} “içinizden dosdoğru olmak isteyenler için”. Allah Teâlâ -şânı yücedir- bunu âlemlerin hepsi için değil, [yalnızca] âlemlerden dosdoğru olmak isteyen kimse için bir öğüt kılmıştır. {لِمَنْ شَاءَ مِنْكُمْ} “içinizden dileyenler için” buyruğundaki lâm harfi, {لِلْعَالَمِينَ} “âlemler için” ifadesindeki lâm harfinden bedeldir. Sözün manası sanki şöyledir: “O, içinizden hak yolda dosdoğru gitmek, ona tâbi olmak ve ona iman etmek isteyen kimse için bir öğütten ibarettir.”

وبنحو الذي قلنا في ذلك قال أهل التأويل.

Bu konuda bizim söylediğimiz gibi tefsir ehli de söylemiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثنى الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، جميعًا عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ قولَه: {لِمَنْ شَاءَ مِنْكُمْ أَنْ يَسْتَقِيمَ}. قال: يَتَّبِعَ الحقَّ .

Bana Muhammed b. Amr rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Âsım rivayet edip dedi ki: Bize Îsâ rivayet etti. Bana el-Hâris de rivayet edip dedi ki: Bize el-Hasan rivayet edip dedi ki: Bize Verkā rivayet etti; hepsi birden İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'den O'nun: {لِمَنْ شَاءَ مِنْكُمْ أَنْ يَسْتَقِيمَ} “içinizden dosdoğru olmak isteyenler için” buyruğu hakkında: “Hakka uymak [isteyenler için]” dediğini rivayet etti .

وقوله: {وَمَا تَشَاءُونَ إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ}. يقولُ تعالى ذكرُه: وما تشاءون أيُّها الناسُ الاستقامة على الحقِّ، إلا أن يشاء اللهُ ذلك لكم.

O'nun: {وَمَا تَشَاءُونَ إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ} “Âlemlerin Rabbi olan Allah dilemedikçe siz dileyemezsiniz” buyruğu hakkında Allah Teâlâ şöyle buyurmaktadır: Ey insanlar! Allah sizin için bunu dilemedikçe, siz hak üzere dosdoğru olmayı dileyemezsiniz.

وذُكِر أن السبب الذي من أجله نزلت هذه الآيةُ ما حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا مِهْرانُ، عن سفيانَ، عن سعيدِ بن عبدِ العزيزِ، عن سليمانَ، قال: لما نزلت: {لِمَنْ شَاءَ مِنْكُمْ أَنْ يَسْتَقِيمَ}. قال أبو جهلٍ: ذلك إلينا، إن شئْنا استقَمْنا. فنزَلت: {وَمَا تَشَاءُونَ إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ (٢٩)} .

Bu ayetin iniş sebebi olarak şu rivayet zikredilmiştir: Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân'dan, o Saîd b. Abdilazîz'den, o Süleymân'dan rivayet etti; dedi ki: {لِمَنْ شَاءَ مِنْكُمْ أَنْ يَسْتَقِيمَ} “içinizden dosdoğru olmak isteyenler için” ayeti indiğinde Ebû Cehil: “Bu bize kalmış; dilersek dosdoğru oluruz” dedi. Bunun üzerine: {وَمَا تَشَاءُونَ إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ (٢٩)} “Âlemlerin Rabbi olan Allah dilemedikçe siz dileyemezsiniz” ayeti indi .

حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سفيانُ، عن سعيدِ بن عبدِ العزيزِ، عن سليمانَ بن موسى، قال: لما نزَلت هذه الآيةُ: {لِمَنْ شَاءَ مِنْكُمْ أَنْ يَسْتَقِيمَ}. قال أبو جهلٍ: الأمرُ إلينا؛ إن شئنا استقَمنا، وإن شئنا لم نستقِمْ فأنزَل اللهُ: {وَمَا تَشَاءُونَ إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ}.

Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Abdurrahman rivayet edip dedi ki: Bize Süfyân, Saîd b. Abdilazîz'den, o Süleymân b. Mûsâ'dan rivayet etti; dedi ki: Şu: {لِمَنْ شَاءَ مِنْكُمْ أَنْ يَسْتَقِيمَ} “içinizden dosdoğru olmak isteyenler için” ayeti indiğinde Ebû Cehil: “İş bize kalmış; dilersek dosdoğru oluruz, dilersek dosdoğru olmayız” dedi. Bunun üzerine Allah: {وَمَا تَشَاءُونَ إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ} “Âlemlerin Rabbi olan Allah dilemedikçe siz dileyemezsiniz” ayetini indirdi.

حدَّثنى ابنُ البَرْقيِّ، قال: ثنا عمرُو بنُ أبي سلمةَ، عن سعيدٍ، عن سليمانَ بن موسى، قال: لما نزلت هذه الآيةُ: {لِمَنْ شَاءَ مِنْكُمْ أَنْ يَسْتَقِيمَ}. قال أبو جهلٍ: ذلك إلينا؛ إن شئنا استقَمْنا، وإن شئنا لمْ نستقِمْ. فأنزَل اللهُ: {وَمَا تَشَاءُونَ إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ}

Bana İbnü'l-Berkī rivayet edip dedi ki: Bize Amr b. Ebî Seleme, Saîd'den, o Süleymân b. Mûsâ'dan rivayet etti; dedi ki: {لِمَنْ شَاءَ مِنْكُمْ أَنْ يَسْتَقِيمَ} “içinizden dosdoğru olmak isteyenler için” ayeti indiğinde Ebû Cehil: “Bu bize kalmış; dilersek dosdoğru oluruz, dilersek dosdoğru olmayız” dedi. Bunun üzerine Allah: {وَمَا تَشَاءُونَ إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ} “Âlemlerin Rabbi olan Allah dilemedikçe siz dileyemezsiniz” ayetini indirdi.

آخرُ تفسيرِ سورةِ "إذا الشمسُ كُوِّرتْ".

“İze'ş-Şemsu Küvviret” (Tekvîr) suresinin tefsirinin sonu.