حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا الحكمُ بنُ بشيرٍ، قال: ثنا عمرُو بنُ قيسٍ، عن قتادةَ، قال: [جنبتَيْه الجنةُ] والنارُ. قال: هذا حينَ ينزِلُ مِن عرشِه إِلى كُرْسِيِّه لحسابِ خلْقِه. وقرَأ: {وَجِيءَ يَوْمَئِذٍ بِجَهَنَّمَ}.
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize el-Hakem b. Beşîr anlattı, dedi ki: Bize Amr b. Kays, Katâde'den nakletti; o şöyle dedi: "[İki yanında cennet] ve cehennem [bulunur]." Dedi ki: "Bu, [Allah'ın] yarattıklarını hesaba çekmek için Arş'ından Kürsî'sine indiği zamandır." Ve {وَجِيءَ يَوْمَئِذٍ بِجَهَنَّمَ} “Ve o gün cehennem getirildiğinde” ayetini okudu.
حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا ابنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن أبانِ : {وَجِيءَ يَوْمَئِذٍ بِجَهَنَّمَ}. قال: جيء بها مزمومةً .
Bize İbn Abdi'l-A'lâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma'mer'den, o Ebân'dan {وَجِيءَ يَوْمَئِذٍ بِجَهَنَّمَ} “Ve o gün cehennem getirildiğinde” ayeti hakkında nakletti; dedi ki: "O, yularlanmış olarak getirilir" .
وقولُه: {يَوْمَئِذٍ يَتَذَكَّرُ الْإِنْسَانُ}. يقولُ تعالى ذكرُه: يومئذٍ يتذكرُ الإنسانُ تفريطَه في الدنيا في طاعةِ اللهِ، وفيما يقرِّبُ إليه مِن صالحِ الأعمالِ، {وَأَنَّى لَهُ الذِّكْرَى}. يقولُ: و مِن أيِّ وجْهٍ له التذكُّرُ !
Ve O'nun {يَوْمَئِذٍ يَتَذَكَّرُ الْإِنْسَانُ} “O gün insan hatırlar” buyruğu. Zikri yüce olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: O gün insan, dünyada iken Allah'a itaatte ve O'na yaklaştıracak salih ameller hususunda yaptığı kusurları hatırlar; {وَأَنَّى لَهُ الذِّكْرَى} “fakat hatırlamanın ona ne faydası var?”. Şöyle buyurmaktadır: [Artık] hatırlamak ona nereden fayda versin ki !
وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.
Bu hususta bizim söylediğimize benzer bir görüşü tevil ehli de söylemiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri
حدَّثني عليٌّ، قال: ثنا أبو صالحٍ، قال: ثني معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابن عباسٍ قولَه: {وَأَنَّى لَهُ الذِّكْرَى}. يقولُ: وكيف له !
Bana Ali anlattı, dedi ki: Bize Ebû Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o İbn Abbâs'tan {وَأَنَّى لَهُ الذِّكْرَى} “fakat hatırlamanın ona ne faydası var?” buyruğu hakkında şöyle dediğini nakletti: "Bu [hatırlama] ona nereden fayda versin ki !"
القولُ في تأويلِ قولِه ﷿: {يَقُولُ يَالَيْتَنِي قَدَّمْتُ لِحَيَاتِي (٢٤) فَيَوْمَئِذٍ لَا يُعَذِّبُ عَذَابَهُ أَحَدٌ (٢٥) وَلَا يُوثِقُ وَثَاقَهُ أَحَدٌ (٢٦) يَاأَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ (٢٧) ارْجِعِي إِلَى رَبِّكِ رَاضِيَةً مَرْضِيَّةً (٢٨) فَادْخُلِي فِي عِبَادِي (٢٩) وَادْخُلِي جَنَّتِي (٣٠)}.
Allah Azze ve Celle'nin şu buyruğunun tefsirine dair görüş: {يَقُولُ يَالَيْتَنِي قَدَّمْتُ لِحَيَاتِي (٢٤) فَيَوْمَئِذٍ لَا يُعَذِّبُ عَذَابَهُ أَحَدٌ (٢٥) وَلَا يُوثِقُ وَثَاقَهُ أَحَدٌ (٢٦) يَاأَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ (٢٧) ارْجِعِي إِلَى رَبِّكِ رَاضِيَةً مَرْضِيَّةً (٢٨) فَادْخُلِي فِي عِبَادِي (٢٩) وَادْخُلِي جَنَّتِي (٣٠)} “[İnsan]: ‘Keşke bu hayatım için önceden bir şeyler yapmış olsaydım!’ der. Artık o gün, O'nun azabı gibi hiç kimse azap edemez. O'nun vurduğu bağ gibi hiç kimse bağ vuramaz. Ey huzura ermiş nefis! Razı olmuş ve razı olunmuş olarak Rabbine dön! [Salih] kullarımın arasına katıl ve cennetime gir!”.
قال أبو جعفرٍ ﵀: وقولُه جلَّ وعزَّ: {يَالَيْتَنِي قَدَّمْتُ لِحَيَاتِي}. يقولُ تعالى ذكرُه مُخْبِرًا عن تلهُّفِ ابن آدم [وحزنِه] يومَ القيامةِ، وتندُّمِه على تفريطِه في الصالحاتِ مِن الأعمالِ في الدنيا التي تُورِثُه بقاءَ الأبدِ، في نعيمٍ لا انقطاعَ له: يا ليتني قدمتُ في الدنيا من صالحِ الأعمالِ لحياتي هذه التي لا موتَ
Ebû Ca‘fer [et-Taberî] -rahimehullâh- der ki: Azze ve Celle olan [Allah]'ın: {يَالَيْتَنِي قَدَّمْتُ لِحَيَاتِي} “Keşke bu hayatım için önceden bir şeyler yapmış olsaydım!” buyruğunda zikri yüce olan Allah, Âdemoğlunun kıyamet günündeki hasretini, [hüznünü] ve dünyada iken kendisine kesintisiz bir nimet içinde ebedî kalıcılık kazandıracak salih ameller hususundaki ihmalkârlığından ötürü duyduğu pişmanlığı haber vererek [onun şöyle diyeceğini] bildirmektedir: 'Keşke dünyada iken, kendisinden sonra ölüm bulunmayan şu hayatım için...
بعدَها، ما يُنْجينى مِن غضبِ اللهِ ويُوجِبُ لى رِضوانَه.
beni Allah'ın gazabından kurtaracak ve O'nun rızasını bana kazandıracak salih amelleri önceden göndermiş olsaydım!'
وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.
Bu hususta bizim söylediğimize benzer bir görüşü tevil ehli de söylemiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri
حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا هوذةُ، قال: ثنا عوفٌ، عن الحسنِ في قولِه: {يَوْمَئِذٍ يَتَذَكَّرُ الْإِنْسَانُ وَأَنَّى لَهُ الذِّكْرَى (٢٣) يَقُولُ يَالَيْتَنِي قَدَّمْتُ لِحَيَاتِي}. قال: علِم واللهِ أنه لصادقٌ، هنالك حياةٌ طويلةٌ لا موتَ فيها، آخر ما عليه .
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Hevze anlattı, dedi ki: Bize Avf, el-Hasen'den {يَوْمَئِذٍ يَتَذَكَّرُ الْإِنْسَانُ وَأَنَّى لَهُ الذِّكْرَى (٢٣) يَقُولُ يَالَيْتَنِي قَدَّمْتُ لِحَيَاتِي} “O gün insan hatırlar, fakat hatırlamanın ona ne faydası var? [İnsan]: ‘Keşke bu hayatım için önceden bir şeyler yapmış olsaydım!’ der” ayeti hakkında şöyle nakletti: "Vallahi o [insan] çok doğru bildi; işte orada içinde ölüm olmayan uzun bir hayat vardır; [bu onun] son durumudur" .
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {يَالَيْتَنِي قَدَّمْتُ لِحَيَاتِي}: هُناكم واللهِ الحياةُ الطويلةُ.
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den {يَالَيْتَنِي قَدَّمْتُ لِحَيَاتِي} “Keşke bu hayatım için önceden bir şeyler yapmış olsaydım!” buyruğu hakkında şöyle dediğini nakletti: "Vallahi asıl uzun hayat orasıdır."
حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثنى الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، جميعًا عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ قولَه: {يَالَيْتَنِي قَدَّمْتُ لِحَيَاتِي}. قال: الآخرةِ .
Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ anlattı; ve bana el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize el-Hasen anlattı, dedi ki: Bize Verkā anlattı; hepsi İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'den {يَالَيْتَنِي قَدَّمْتُ لِحَيَاتِي} “Keşke bu hayatım için önceden bir şeyler yapmış olsaydım!” buyruğu hakkında şöyle dediğini nakletti: "Ahiret için" .
وقولُه: {فَيَوْمَئِذٍ لَا يُعَذِّبُ عَذَابَهُ أَحَدٌ (٢٥) وَلَا يُوثِقُ وَثَاقَهُ أَحَدٌ}.
Ve O'nun {فَيَوْمَئِذٍ لَا يُعَذِّبُ عَذَابَهُ أَحَدٌ (٢٥) وَلَا يُوثِقُ وَثَاقَهُ أَحَدٌ} “Artık o gün, O'nun azabı gibi hiç kimse azap edemez. O'nun vurduğu bağ gibi hiç kimse bağ vuramaz” buyruğu.
أجمعتِ القرأةُ؛ قرأةُ الأمصارِ في قراءةِ ذلك على كسرِ الذالِ من {يُعَذَّبُ}، والثاءِ من {يُوثِقُ} ، خلا الكسائيِّ؛ فإنه قرَأ ذلك بفتحِ الذالِ والثاءِ ، اعتلالًا منه بخبرٍ رُوى عن رسولِ اللهِ ﷺ أنه قرأه كذلك - واهي الإسنادِ.
Şehirlerin kıraat âlimleri (kurrâ), el-Kisâî hariç, {يُعَذَّبُ} kelimesindeki zâl harfinin ve {يُوثِقُ} kelimesindeki se harfinin kesresiyle [yani mâlûm sîgasıyla] okunması üzerinde icmâ etmişlerdir . El-Kisâî ise, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in bunu böyle okuduğuna dair rivayet edilen -fakat isnadı zayıf olan- bir habere dayanarak zâl ve se harflerini fetha ile [yani meçhul sîgasıyla] okumuştur .
حدَّثنا به ابنُ حميدٍ، قال: ثنا مِهْرانُ، عن خارِجةَ، عن خالدٍ
Bunu bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Mihrân, Hârice'den, [o da] Hâlid
الحذَّاء، عن أبي قِلابةَ، قال: ثنى مَن أقرَأه النبيُّ ﷺ: {فَيَوْمَئِذٍ لَا يُعَذِّبُ عَذَابَهُ أَحَدٌ} .
o Ebû Kılâbe'den nakletti; o dedi ki: Bana, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in kendisine: {فَيَوْمَئِذٍ لَا يُعَذِّبُ عَذَابَهُ أَحَدٌ} şeklinde okuttuğu kimse anlattı .
والصوابُ مِن القولِ في ذلك عندى ما عليه قرأةُ الأمصارِ، وذلك كسرُ الذالِ والثاءِ ؛ لإجماعِ الحجةِ مِن القرأةِ عليه. فإذا كان ذلك كذلك، فتأويلُ الكلامِ: فيومَئذٍ لا يعذِّبُ كعذابِ اللهِ أحدٌ في الدنيا، ولا يُوثِقُ [كوَثَاقِ اللهِ] أحدٌ في الدنيا، وكذلك تأوَّله قارئو ذلك كذلك مِن أهلِ التأويلِ.
Bu hususta bana göre doğru olan söz, beldelerin kurrâsının benimsediği görüştür; o da hüccet ehli kurrânın üzerindeki icmâından ötürü zâl ve se harflerinin kesreli okunmasıdır . Durum böyle olunca sözün tevili şöyledir: O gün dünyada hiç kimse Allah'ın azabı gibi azap edemez ve dünyada hiç kimse [Allah'ın vurduğu bağ gibi] bağ vuramaz. Bunu bu şekilde okuyan tevil ehli de böyle tevil etmiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {فَيَوْمَئِذٍ لَا يُعَذِّبُ عَذَابَهُ أَحَدٌ (٢٥) وَلَا يُوثِقُ وَثَاقَهُ أَحَدٌ}: [لا يعذِّبُ عَذَابَ اللهِ أحدٌ، ولا يُوثِقُ وثاقَ اللهِ أحدٌ] .
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den {فَيَوْمَئِذٍ لَا يُعَذِّبُ عَذَابَهُ أَحَدٌ (٢٥) وَلَا يُوثِقُ وَثَاقَهُ أَحَدٌ} “Artık o gün, O'nun azabı gibi hiç kimse azap edemez. O'nun vurduğu bağ gibi hiç kimse bağ vuramaz” buyruğu hakkında şöyle dediğini nakletti: ["Allah'ın azabı gibi hiç kimse azap edemez ve Allah'ın bağı gibi hiç kimse bağ vuramaz"] .
حدَّثنا ابنُ عبد الأعلى، قال: ثنا ابنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن الحسنِ: {فَيَوْمَئِذٍ لَا يُعَذِّبُ عَذَابَهُ أَحَدٌ (٢٥) وَلَا يُوثِقُ وَثَاقَهُ أَحَدٌ}. قال: قد علم اللهُ أنَّ في الدنيا عذابًا ووَثاقًا، فقال: فيومئذ لا يعذِّبُ عذابَه أحدٌ في الدنيا، ولا يُوثِقُ وثاقَه أحدٌ في الدنيا.
Bize İbn Abdi'l-A'lâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma'mer'den, o da el-Hasan'dan {فَيَوْمَئِذٍ لَا يُعَذِّبُ عَذَابَهُ أَحَدٌ (٢٥) وَلَا يُوثِقُ وَثَاقَهُ أَحَدٌ} “Artık o gün, O'nun azabı gibi hiç kimse azap edemez. O'nun vurduğu bağ gibi hiç kimse bağ vuramaz” buyruğu hakkında şöyle dediğini nakletti: “Allah dünyada da bir azap ve bağ olduğunu bilmiş ve şöyle buyurmuştur: O gün, dünyada hiç kimse O'nun azabı gibi azap edemez ve dünyada hiç kimse O'nun bağı gibi bağ vuramaz”.
وأمَّا الذي قرَأ ذلك بالفتحِ؛ فإنه وجَّه تأويلَه إلى: فيومئذٍ لا يعذَّبُ أحدٌ في الدنيا كعذابِ اللهِ يومَئِذٍ، ولا يُوثَقُ أحدٌ في الدنيا كوَثَاقِه يومئذٍ. وقد تأوَّل ذلك بعضُ مَن قرَأ ذلك كذلك بالفتحِ مِن المتأخرين: فيومئذٍ لا يعذَّبُ عذابَ الكافِرِ أحدٌ ولا يُوثَقُ وَثاقَ الكافر أحدٌ. وقال: وكيف يجوزُ الكسرُ، ولا معذِّبَ يومئذٍ سوى الله؟! وهذا من التأويلِ غلطٌ؛ لأنَّ أهلَ التأويلِ تأوَّلوه بخلافِ ذلك، مع إجماعِ الحجةِ من القرأةِ على قراءتِه بالمعنى الذي جاء به تأويلُ أهلِ التأويلِ، وما أحسَبه دعاه إلى قراءةِ ذلك كذلك، إلا ذهابُه عن وجْهِ صحتِه في التأويلِ.
Bunu fetha ile okuyan kimseye gelince; o, tevilini şöyle yorumlamıştır: O gün dünyada hiç kimseye Allah'ın o günkü azabı gibi azap edilmez ve dünyada hiç kimse O'nun o günkü bağı gibi bağlanmaz. Bunu fetha ile okuyan müteahhir âlimlerden bazıları da bunu şöyle tevil etmiştir: O gün hiç kimseye kâfirin azabı gibi azap edilmez ve hiç kimse kâfirin bağlandığı gibi bağlanmaz. Ve şöyle demiştir: 'Kesre ile okumak nasıl caiz olabilir ki; o gün Allah'tan başka azap eden yoktur!' Bu tevil bir hatadır; zira tevil ehli bunu bu görüşün hilafına tevil etmişlerdir; üstelik hüccet ehli kurrâ da tevil ehlinin getirdiği anlama uygun okuma üzerinde icmâ etmiştir. Onu bu şekilde okumaya sevk eden şeyin, tevilin sahih yönünden uzaklaşması olduğunu zannediyorum.
وقوله: {يَاأَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ (٢٧) ارْجِعِي إِلَى رَبِّكِ رَاضِيَةً مَرْضِيَّةً}. يقولُ تعالى ذكرُه مُخْبِرًا عن قيلِ الملائكةِ لأوليائِه يوم القيامةِ: يأيَّتُها النفسُ المطمئنةُ. يعنى بالمطمئنةِ التي اطمأنَّت إلى وعدِ اللهِ الذي وعَد أهلَ الإيمانِ به في الدنيا، مِن الكرامةِ في الآخرةِ، فصدَّقت بذلك.
Ve O'nun {يَاأَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ (٢٧) ارْجِعِي إِلَى رَبِّكِ رَاضِيَةً مَرْضِيَّةً} “Ey huzura ermiş nefis! Razı olmuş ve razı olunmuş olarak Rabbine dön!” buyruğu. Zikri yüce olan [Allah], kıyamet gününde meleklerin O'nun veli kullarına şöyle diyeceğini haber vermektedir: 'Ey huzura ermiş (mutmain) nefis!' Mutmainne ile; Allah'ın dünyada iman ehline ahiretteki ikram hususunda vadettiğine güvenip yatışan ve bunu tasdik eden nefsi kastetmektedir.
وقد اختلَف أهلُ التأويلِ في تأويلِ ذلك؛ فقال بعضُهم نحوَ الذي قلنا فيه.
Tevil ehli bunun tevilinde ihtilaf etmişlerdir; bazısı bu hususta bizim söylediğimize benzer bir görüş belirtmiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri
حدَّثني عليٌّ، قال: ثنا أبو صالحٍ، قال: ثني معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابن عباسٍ قولَه: {يَاأَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ}. يقولُ: المُصَدِّقةُ .
Bana Ali anlattı, dedi ki: Bize Ebû Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o İbn Abbâs'tan {يَاأَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ} “Ey huzura ermiş nefis!” buyruğu hakkında şöyle dediğini nakletti: "[Yani] tasdik eden [nefis]" .
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {يَاأَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ}: هو المؤمنُ اطمأنَّت نفسُه إلى ما وعَد اللهُ ﵎ .
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den {يَاأَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ} “Ey huzura ermiş nefis!” buyruğu hakkında şöyle dediğini nakletti: "O, nefsi Allah Celle Celâluhu'nun vadettiğine güvenip yatışmış olan mümindir" .
حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا ابنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن الحسنِ وقتادةَ في
Bize İbn Abdi'l-A‘lâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma‘mer'den, o el-Hasan ve Katâde'den [şu] hususta nakletti:
قوله: {يَاأَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ}. قال: المطمئنةُ إلى ما قال اللهُ، والمُصَدِّقة بما قال اللهُ .
{يَاأَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ} “Ey huzura ermiş nefis!” buyruğu hakkında şöyle dediklerini nakletti: "Allah'ın buyurduğuna güvenip huzur bulan ve Allah'ın buyurduğunu tasdik eden [nefis]" .
وقال آخرون: بل معنى ذلك : الموقِنةُ بأنَّ الله رَبُّها، المسلِّمةُ لأمرِه فيما هو فاعلٌ بها.
Başkaları ise şöyle demiştir: Aksine bunun anlamı : Allah'ın kendi Rabbi olduğuna kesin olarak inanan (mûkın) ve kendisine yapacağı şeylerde O'nun emrine teslim olan [nefis]tir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri
حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا جريرٌ، عن منصورٍ، عن مجاهدٍ في قولِه: {يَاأَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ}. قال: النفسُ التي أَيْقَنَت أَنَّ الله ربُّها، وضرَبَتْ جأْشًا لأمرِه وطاعتِه .
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Cerîr, Mansûr'dan, o Mücâhid'den {يَاأَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ} “Ey huzura ermiş nefis!” buyruğu hakkında şöyle dediğini nakletti: "[O,] Allah'ın kendi Rabbi olduğuna kesin olarak inanan, O'nun emri ve itaati karşısında metanet gösterip sebat eden nefistir" .
حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سفيانُ، عن منصورٍ، عن مجاهدٍ : {يَاأَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ}. قال: أيقَنَت بأنَّ الله ربُّها، وضربَتْ لأمرِه جأْشًا.
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahman anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Mansûr'dan, o Mücâhid'den {يَاأَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ} “Ey huzura ermiş nefis!” buyruğu hakkında şöyle nakletti: "Allah'ın kendi Rabbi olduğuna kesin olarak inanan ve O'nun emri karşısında metanet gösterip sebat eden [nefis]."
حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا ابنُ يمانٍ، عن سفيانَ، عن منصورٍ، عن مجاهدٍ: {يَاأَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ}. قال: المُنيبةُ المُخْبِتةُ التي قد أيقَنَت أنَّ الله رَبُّها، وضربَتْ لأمرِه جأْشًا.
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize İbn Yemân, Süfyân'dan, o Mansûr'dan, o Mücâhid'den {يَاأَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ} “Ey huzura ermiş nefis!” buyruğu hakkında şöyle dediğini nakletti: "Allah'a yönelen (münîb), boyun eğen (muhbit), Allah'ın kendi Rabbi olduğuna kesin olarak inanmış ve O'nun emri karşısında metanet gösterip sebat etmiş olan [nefis]."
حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا مِهْرانُ، عن سفيانَ، عن منصورٍ، عن مجاهدٍ:
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân'dan, o Mansûr'dan, o Mücâhid'den nakletti:
{يَاأَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ}. قال: أيقَنَت بأنَّ الله رَبُّها، وضربَتْ لأمرِه جَأْسًا.
{يَاأَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ} “Ey huzura ermiş nefis!” buyruğu hakkında şöyle dedi: "Allah'ın kendi Rabbi olduğuna kesin olarak inanan ve O'nun emri karşısında metanet gösterip sebat eden [nefis]."
حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى،، وحدَّثني الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، جميعًا عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ قوله: {الْمُطْمَئِنَّةُ}. قال: المُخْبِتةُ المطمئنةُ إلى اللهِ .
Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ anlattı; ve bana el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize el-Hasen anlattı, dedi ki: Bize Verkā anlattı; hepsi İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'den {الْمُطْمَئِنَّةُ} “huzura ermiş” buyruğu hakkında şöyle dediğini nakletti: "[O,] Allah'a boyun eğen ve O'na güvenip yatışan [nefis]tir" .
حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا وكيعٌ، عن سفيانَ، عن منصورٍ، عن مجاهدٍ: {يَاأَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ}. قال: التي قد أيقنت بأنَّ الله ربُّها، وضربَتْ لأمرِه جأْشًا.
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Vekî', Süfyân'dan, o Mansûr'dan, o Mücâhid'den {يَاأَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ} “Ey huzura ermiş nefis!” buyruğu hakkında şöyle nakletti: "Allah'ın kendi Rabbi olduğuna kesin olarak inanmış ve O'nun emri karşısında metanet gösterip sebat etmiş olan [nefis]."
حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا ابنُ عليةَ، قال: ثنا ابنُ أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ في قوله: {يَاأَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ}. قال: المُخْبِتةُ.
Bana Ya'kūb anlattı, dedi ki: Bize İbn Uleyye anlattı, dedi ki: Bize İbn Ebî Necîh, Mücâhid'den {يَاأَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ} “Ey huzura ermiş nefis!” buyruğu hakkında şöyle dediğini nakletti: "[O,] boyun eğen [nefis]tir."
حدَّثني سعيدُ بن الربيعِ الرازيُّ، قال: ثنا سفيانُ، عن منصورٍ، عن مجاهدٍ: {يَاأَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ}. قال: التي قد أيقَنَت بلقاءِ اللهِ، وضرَبتْ له جأْشًا.
Bana Saîd b. er-Rebî' er-Râzî anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Mansûr'dan, o Mücâhid'den {يَاأَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ} “Ey huzura ermiş nefis!” buyruğu hakkında şöyle dediğini nakletti: "Allah'a kavuşacağına kesin olarak inanmış ve O'nun için metanet gösterip sebat etmiş olan [nefis]."
وذكر أنَّ ذلك في قراءةِ أُبيِّ: (يا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الآمِنَةُ).
Bunun Übeyy'in kıraatinde: (يا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الآمِنَةُ) "[Ey güvende olan nefis!]" şeklinde olduğu zikredilmiştir.
ذكرُ الروايةِ بذلك
Buna dair rivayetin zikri
حدَّثنا خلَّادُ بن أسلمَ، قال: أخبَرنا النضرُ، عن هارونَ القارِى، قال: ثنى هلالٌ، عن أبي شيخٍ الهُنائيِّ: في قراءةِ أُبيِّ: (يَاأَيَّتُهَا النَّفْسُ الآمِنَةُ الْمُطْمَئِنَّةُ). وقال الكلبي: إِنَّ الآمنة في هذا الموضعِ يعنى به المؤمنةَ .
Bize Hallâd b. Eslem anlattı, dedi ki: Bize en-Nadr, Hârûn el-Kārî'den haber verdi, dedi ki: Bana Hilâl, Ebû Şeyh el-Hünâî'den nakletti; Übeyy'in kıraatinde şöyledir: (يَاأَيَّتُهَا النَّفْسُ الآمِنَةُ الْمُطْمَئِنَّةُ) "[Ey güvende olan ve huzura ermiş nefis!]". El-Kelbî dedi ki: Bu makamda geçen el-Âmine ile mümin [nefis] kastedilmektedir .
وقيل: إنَّ ذلك قولُ الملَكِ للعبدَ عندَ خروجِ نَفْسِه يبشرُه برضا ربِّه عنه، وإعدادِه ما أعَدَّ له من الكرامةِ عندَه.
Şöyle de denilmiştir: Şüphesiz bu, meleğin kula canı çıkarken Rabbini kendisinden razı olduğu ve O'nun katında kendisi için hazırladığı ikramlar ile müjdelediği esnada söylediği sözdür.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri
حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا ابن يمانٍ، [عن أشعثَ] ، عن جعفرٍ، عن سعيدٍ، قال: قُرئت {يَاأَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ (٢٧) ارْجِعِي إِلَى رَبِّكِ رَاضِيَةً مَرْضِيَّةً} عندَ النبيِّ ﷺ، فقال أبو بكرٍ: إن هذا لحسنٌ. فقال رسولُ الله ﷺ:: "أَمَا إِنَّ الملَكَ سيقولُها لك عندَ الموتِ" .
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize İbn Yemân, [Eş'as'tan] , o Ca'fer'den, o Saîd'den nakletti; dedi ki: Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem)'in yanında: {يَاأَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ (٢٧) ارْجِعِي إِلَى رَبِّكِ رَاضِيَةً مَرْضِيَّةً} “Ey huzura ermiş nefis! Sen O'ndan razı, O da senden razı olarak Rabbine dön!” [ayeti] okundu. Bunun üzerine Ebû Bekir: "Bu ne kadar güzel!" dedi. Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) de şöyle buyurdu: "Haberin olsun, melek ölüm anında bunu sana söyleyecektir" .
حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا مِهْرانُ، عن سفيانَ، عن إسماعيلَ بن أبي خالدٍ، عن أبي صالحٍ: {ارْجِعِي إِلَى رَبِّكِ}. قال: هذا عندَ الموتِ، {فَادْخُلِي فِي عِبَادِي}. قال: هذا يومَ القيامةِ .
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân'dan, o İsmâîl b. Ebî Hâlid'den, o Ebû Sâlih'ten nakletti: {ارْجِعِي إِلَى رَبِّكِ} “Rabbine dön!” [buyruğu hakkında]: "Bu, ölüm anındadır" dedi. {فَادْخُلِي فِي عِبَادِي} “Kullarımın arasına gir!” [buyruğu hakkında da]: "Bu ise kıyamet günündedir" dedi .
وقال آخرون في ذلك بما حدَّثنا به أبو كريبٍ، قال: ثنا ابن يمانٍ، عن عن أُسامةَ بن زيدٍ، عن أبيه في قولِه: {يَاأَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ}، قال: بُشِّرت بالجنةِ عندَ الموتِ، ويومَ الجمعِ، وعندَ البعثِ .
Başkaları da bu hususta Ebû Küreyb'in bize anlattığı şu rivayeti söylediler: Bize İbn Yemân, Üsâme b. Zeyd'den, o babasından {يَاأَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ} “Ey huzura ermiş nefis!” buyruğu hakkında şöyle dediğini nakletti: "[O nefis] ölüm anında, toplanma gününde ve diriliş vaktinde cennetle müjdelenmiştir" .
وقولُه: {ارْجِعِي إِلَى رَبِّكِ}. اختلَف أهلُ التأويلِ في تأويلِه؛ فقال بعضُهم: هذا خبرٌ من اللهِ جلَّ ثناؤُه عن قيلِ الملائكةِ لنفسِ المؤمنِ عندَ البعثِ، تأمرُها أَنْ تَرْجِعَ في جسدِ صاحبِها. قالوا: وعُنِى بالربِّ ههنا صاحبُها.
Allah Teâlâ'nın: {ارْجِعِي إِلَى رَبِّكِ} “Rabbine dön!” buyruğu[na gelince]; tevil ehli bunun yorumunda ihtilaf etmiştir. Onlardan bazısı şöyle demiştir: Bu, övgüsü yüce olan Allah'ın, diriliş (ba's) vaktinde meleklerin müminin nefsine, sahibinin bedenine geri dönmesini emretmesine dair bir haberidir. Onlar: "Burada 'Rab' ile kastedilen, onun sahibidir" dediler.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri
حدَّثني محمدُ بن سعدٍ، قال: ثنى أبي، قال: ثنى عمي، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن ابن عباسٍ قولِه: {يَاأَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ (٢٧) ارْجِعِي إِلَى رَبِّكِ رَاضِيَةً مَرْضِيَّةً}. قال: تُرَدُّ الأرواحُ المطمئنةُ يومَ القيامة في الأجسادِ .
Bana Muhammed b. Sa'd anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o İbn Abbâs'tan {يَاأَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ (٢٧) ارْجِعِي إِلَى رَبِّكِ رَاضِيَةً مَرْضِيَّةً} “Ey huzura ermiş nefis! Sen O'ndan razı, O da senden razı olarak Rabbine dön!” buyruğu hakkında şöyle dediğini nakletti: "Huzura ermiş ruhlar kıyamet gününde bedenlere geri döndürülür" .
حُدِّثتُ عن الحسينِ، قال: سمعتُ أبا معاذٍ يقولُ: ثنا عبيدٌ، قال: سمعتُ الضحاكَ يقولُ في قولِه ﷿: {فَادْخُلِي فِي عِبَادِي (٢٩) وَادْخُلِي جَنَّتِي}: يأمرُ اللهُ الأرواحَ يومَ القيامةِ أنْ ترْجِعَ إلى الأجسادِ، فيأتون الله كما خلَقهم أوَّلَ مرَّةٍ .
Hüseyin'den nakledildiğine göre o şöyle demiştir: Ebû Muâz'ı şöyle derken işittim: Bize Ubeyd anlattı, dedi ki: Dahhâk'ın, Azîz ve Celîl olan Allah'ın: {فَادْخُلِي فِي عِبَادِي (٢٩) وَادْخُلِي جَنَّتِي} “Kullarımın arasına gir ve cennetime gir!” buyruğu hakkında şöyle dediğini işittim: "Allah kıyamet gününde ruhlara bedenlere dönmelerini emreder; onlar da ilk defa yarattığı gibi Allah'a gelirler" .
حدَّثنا ابن عبدِ الأعلى، قال: ثنا المعتمرُ، عن أبيه، عن عكرمةَ في هذه الآيةِ: {ارْجِعِي إِلَى رَبِّكِ رَاضِيَةً مَرْضِيَّةً}. قال: إلى الجسدِ .
Bize İbn Abdila'lâ anlattı, dedi ki: Bize Mu'temir, babasından, o İkrime'den bu ayet {ارْجِعِي إِلَى رَبِّكِ رَاضِيَةً مَرْضِيَّةً} “Sen O'ndan razı, O da senden razı olarak Rabbine dön!” hakkında şöyle dediğini nakletti: "Bedene [dön]."
وقال آخرون: بل يقالُ ذلك لها عندَ الموتِ.
Başkaları ise şöyle dedi: Aksine bu söz ona ölüm anında söylenir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri
حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا مِهْرانُ، عن سفيانَ، عن إسماعيلَ بن أبي خالدٍ، عن أبي صالحٍ: {ارْجِعِي إِلَى رَبِّكِ}. قال: هذا عندَ الموتِ، {فَادْخُلِي فِي عِبَادِي}. قال: هذا يوم القيامةِ .
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân'dan, o İsmâîl b. Ebî Hâlid'den, o Ebû Sâlih'ten nakletti: {ارْجِعِي إِلَى رَبِّكِ} “Rabbine dön!” [buyruğu hakkında]: "Bu, ölüm anındadır" dedi. {فَادْخُلِي فِي عِبَادِي} “Kullarımın arasına gir!” [buyruğu hakkında da]: "Bu ise kıyamet günündedir" dedi .
وأولى القولين في ذلك بالصواب القولُ الذي ذكَرْناه عن ابن عباسٍ والضحاكِ؛ أن ذلك إنما يقالُ لهم عندَ ردِّ الأرواحِ في الأجسادِ يومَ البعثِ، لدلالةِ
Bu hususta iki görüşten doğruya en uygun olanı, İbn Abbâs ve ed-Dahhâk'tan zikrettiğimiz görüştür; zira bu onlara ancak ba's (diriliş) günü ruhlar bedenlere iade edildiğinde söylenir. Çünkü...
قوله: {فَادْخُلِي فِي عِبَادِي (٢٩) وَادْخُلِي جَنَّتِي}. [على صحة ذلك، وأنَّ دخولَها الجنَّةَ إنَّما هو يومئذٍ لا قبلَ ذلك.
...O'nun: {فَادْخُلِي فِي عِبَادِي (٢٩) وَادْخُلِي جَنَّتِي} “Kullarımın arasına gir ve cennetime gir!” buyruğu [bunun doğruluğuna ve onun cennete girişinin daha önce değil, ancak o gün olacağına delalet etmektedir.
وقولُه: {فَادْخُلِي فِي عِبَادِي (٢٩) وَادْخُلِي جَنَّتِي}] . اختلَف أهلُ التأويلِ في معنى ذلك؛ فقال بعضُهم: معناه: فادْخلي في عبادي الصالحين، وادخُلي جنتي.
Cenâb-ı Hakk'ın: {فَادْخُلِي فِي عِبَادِي (٢٩) وَادْخُلِي جَنَّتِي}] buyruğuna gelince; tevil ehli bunun anlamında ihtilaf etmişlerdir. Bazıları: "Bunun anlamı; sâlih kullarımın arasına gir ve cennetime gir, demektir" demiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {فَادْخُلِي فِي عِبَادِي}. قال: اُدْخُلى في عبادى الصالحين، {وَادْخُلِي جَنَّتِي} .
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den {فَادْخُلِي فِي عِبَادِي} “Kullarımın arasına gir” buyruğu hakkında şöyle dediğini nakletti: "Sâlih kullarımın arasına gir, {وَادْخُلِي جَنَّتِي} “ve cennetime gir!” ."
وقال آخرون: معنى ذلك: فادْخُلِي في طاعتِي وادْخلِى جَنَّتي.
Başkaları ise: "Bunun anlamı; itaetime gir ve cennetime gir, demektir" dediler.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri
حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا وكيعٌ، عن نعيمِ بن ضَمْضَمٍ، عن محمدِ بن مزاحمٍ أخى الضحاكِ بن مُزاحمٍ: {فَادْخُلِي فِي عِبَادِي}. قال: في طاعتي، {وَادْخُلِي جَنَّتِي}. قال: في رحمتي.
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Vekî', Nuaym b. Damdam'dan, o Dahhâk b. Müzâhim'in kardeşi Muhammed b. Müzâhim'den nakletti: {فَادْخُلِي فِي عِبَادِي} “Kullarımın arasına gir” [buyruğu hakkında]: "İtaetime [gir]" dedi; {وَادْخُلِي جَنَّتِي} “ve cennetime gir!” [buyruğu hakkında da]: "Rahmetime [gir]" dedi.
وكان بعضُ أهل العربيةِ من أهلِ البصرةِ يوجِّهُ معنى قولِه: {فَادْخُلِي فِي عِبَادِي} إلى: فادخُلي في حزبي.
Basralı Arap dili âlimlerinden bazıları Cenâb-ı Hakk'ın: {فَادْخُلِي فِي عِبَادِي} “Kullarımın arasına gir” buyruğunun anlamını "fırkama/topluluğuma (hizbime) gir" şeklinde yorumlardı.
وكان بعضُ أهل العربية من أهلِ الكوفةِ يتأوَّلُ ذلك: {يَاأَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ} بالإيمانِ، والمصدِّقة بالثوابِ والبعثِ {ارْجِعِي}. تقولُ لهم الملائكةُ إذا
Kûfeli Arap dili âlimlerinden bazıları ise bunu şöyle tevil ediyordu: {يَاأَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ} “[Ey] imanla huzura kavuşmuş”, mükâfatı ve öldükten sonra dirilmeyi tasdik etmiş [olan nefis!] {ارْجِعِي} “Dön!” [Bu hitabı] melekler onlara...
أُعطُوا كتبَهم بأيمانِهم: {ارْجِعِي إِلَى رَبِّكِ}، إلى ما أعدَّ اللهُ لكِ مِن الثوابِ. قال: وقد يكونُ أنْ تقولَ لهم هذا القولَ ينْوون: ارْجِعوا من الدنيا إلى هذا المرجعِ. قال: وأنت تقولُ للرجلِ: ممَّن أنت؟ فيقولُ: مُضَرِيٌّ. فتقولُ: كنْ تميميًّا أو قيسيًّا. أي: أنت مِن أحدِ هذين، فتكونُ "كن" صلةً، كذلك الرجوعُ يكونُ صلةً؛ لأنه قد صار إلى القيامة، فكان الأمرُ بمعنى الخبرِ، كأنه قال: أيَّتُها النفسُ، أنت راضيةٌ مرضيةُ.
...kitapları sağ ellerine verildiğinde: {ارْجِعِي إِلَى رَبِّكِ} “Rabbine dön!”, yani Allah'ın senin için hazırladığı sevaba [dön], derler. Dedi ki: Onlara bu sözü: "Dünyadan bu dönüş yerine dönün" kastıyla söylemiş olmaları da mümkündür . Dedi ki: Sen bir adama: "Kimlerdensin?" dediğinde, o da: "Mudar kabilesindenim" dediğinde sen: "Temîmli veya Kayslı ol" dersin; yani "Sen bu ikisinden birindensin" [demektir]. Böylece "kün (ol)" kelimesi sıla (pekiştirme/bağlaç) olur. Aynı şekilde rücû (dönüş) da bir sıladır; çünkü o zaten kıyamete varmıştır. Dolayısıyla emir haber anlamındadır; sanki şöyle demiştir: "Ey nefis, sen razı olmuş ve razı olunmuşsun!"
وقد رُوِى عن بعضِ السلف أنه كان يقرَأُ ذلك: (فادْخُلِي فِي عَبْدِى وادْخُلِي جَنَّتِي) .
Selef-i sâlihînin bazısından bunu: (فادْخُلِي فِي عَبْدِى وادْخُلِي جَنَّتِي) "[Kuluma gir ve cennetime gir!]" şeklinde okuduğu rivayet edilmiştir .
ذكرُ مَن قال ذلك حدَّثني أحمد بن يوسفَ، قال: ثنا القاسم بنُ سلَّامٍ، قال: ثنا حجاجٌ، عن هارونَ، عن أبانِ بن أبي عياشٍ، عن سليمانَ بن قتَّةَ، عن ابن عباسٍ، أنه قرَأها: (فادْخُلِي فِي عَبْدِى). على التوحيدِ .
Bunu söyleyenlerin zikri: Bana Ahmed b. Yûsuf anlattı, dedi ki: Bize el-Kāsım b. Sellâm anlattı, dedi ki: Bize Haccâc, Hârûn'dan, o Ebân b. Ebî Ayyâş'tan, o Süleymân b. Katte'den, o İbn Abbâs'tan nakletti; o bunu tekil olarak: (فادْخُلِي فِي عَبْدِى) "[Kuluma gir!]" şeklinde okumuştur .
حدَّثنا خلَّادُ بن أسلمَ، قال: أخبَرنا النضرُ بنُ شميلٍ، عن هارونَ القارِى، قال: ثنا هلالٌ، عن أبي شيخٍ الهنائيِّ [في قراءةِ أبيٍّ]: (فَادْخُلِي فِي عَبْدى) وفي قولِ الكَلْبيِّ: (فَادْخُلِي فِي عَبْدى). يعنى: الروحُ ترجِعُ إلى الجسدِ.
Bize Hallâd b. Eslem anlattı, dedi ki: Bize en-Nadr b. Şümeyl, Hârûn el-Kārî'den haber verdi, dedi ki: Bize Hilâl, Ebû Şeyh el-Hünâî'den nakletti [Übeyy'in kıraatinde]: (فَادْخُلِي فِي عَبْدى) “[Kuluma gir!]” ve el-Kelbî'nin kavlinde [de]: (فَادْخُلِي فِي عَبْدى) “[Kuluma gir!]” şeklindedir. Yani: Ruh, bedene döner.
والصوابُ مِن القراءةِ في ذلك {فَادْخُلِي فِي عِبَادِي} بمعنى: فادْخُلى في عبادى الصالحين؛ لإجماعِ الحجةِ من القرأةِ عليه.
Bu hususta kıraatten doğru olanı, "sâlih kullarımın arasına gir" anlamında {فَادْخُلِي فِي عِبَادِي} “Kullarımın arasına gir!” [kıraatidir]; çünkü hüccet ehli kurrânın icmâı bunun üzerinedir.
آخرُ تفسيرِ سورةِ "والفجرِ"
"Fecr" Suresi tefsirinin sonu.