حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا ابن يمانٍ، عن أشعثَ، عن جعفرِ بن أبى المغيرةِ، عن سعيدِ بن جبيرٍ في قوله: {أَوْ مِسْكِينًا ذَا مَتْرَبَةٍ}. قال: ذا عيالٍ .
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize İbn Yemân, Eş'as'tan, o Ca'fer b. Ebî'l-Muğîre'den, o Saîd b. Cübeyr'den O'nun: {أَوْ مِسْكِينًا ذَا مَتْرَبَةٍ} “Ya da toprağa serilmiş bir yoksulu.” buyruğu hakkında şöyle dediğini nakletti: "Çoluk çocuk sahibi olandır ."
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {أَوْ مِسْكِينًا ذَا مَتْرَبَةٍ}: كنا نحدَّثُ أن التَّرِبَ هو ذو العيالِ الذي لا شيءَ له.
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'nin: {أَوْ مِسْكِينًا ذَا مَتْرَبَةٍ} “Ya da toprağa serilmiş bir yoksulu.” buyruğu hakkında şöyle dediğini nakletti: Bize nakledilirdi ki 'et-terib' (التَّرِب), hiçbir şeyi olmayan çoluk çocuk sahibidir.
حدِّثتُ عن الحسينِ، قال: سمِعتُ أبا معاذٍ يقولُ: ثنا عبيدٌ، قال: سمِعتُ الضحاكَ يقولُ في قولِه: {أَوْ مِسْكِينًا ذَا مَتْرَبَةٍ}: ذا عيالٍ لاصقين بالأرضِ، من المسكنةِ والجهدِ.
Hüseyin'den nakledildiğine göre o şöyle demiştir: Ebû Muâz'ın şöyle dediğini işittim: Bize Ubeyd anlattı, dedi ki: Dahhâk'ın O'nun: {أَوْ مِسْكِينًا ذَا مَتْرَبَةٍ} “Ya da toprağa serilmiş bir yoksulu.” buyruğu hakkında: "Yoksulluktan ve darlıktan ötürü yere yapışıp kalmış çoluk çocuk sahibidir" dediğini işittim.
وأولى الأقوالِ في ذلك بالصحةِ قولُ مَن قال: عُنِى به: أو مسكينًا قد لَصِق بالترابِ مِن الفقرِ والحاجةِ. لأنَّ ذلك هو الظاهرُ من معانيه، وأنَّ قولَه: {مَتْرَبَةٍ} إنما هي "مَفْعَلة" من: تَرِب الرجلُ. إذا أصابه الترابُ.
Bu husustaki görüşlerin doğruluğa en yakın olanı: 'Bununla, fakirlik ve ihtiyaçtan dolayı toprağa yapışıp kalmış yoksul kastedilmiştir' diyenin görüşüdür. Çünkü onun anlamlarından açık olanı budur ve O'nun: {مَتْرَبَةٍ} “Toprağa serilmiş.” buyruğu, bir kimseye toprak bulaştığında söylenen 'teribe'r-racül' (تَرِبَ الرَّجُلُ) ifadesinden türemiş 'mef'ale' (مَفْعَلَة) veznindedir.
القولُ في تأويل قولِه جلَّ ثناؤه: {ثُمَّ كَانَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ وَتَوَاصَوْا بِالْمَرْحَمَةِ (١٧) أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْمَيْمَنَةِ (١٨) وَالَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِنَا هُمْ أَصْحَابُ الْمَشْأَمَةِ (١٩) عَلَيْهِمْ نَارٌ مُؤْصَدَةٌ (٢٠)}.
Yüce [Allah]'ın şu buyruğunun tevili hakkındaki görüş: {ثُمَّ كَانَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ وَتَوَاصَوْا بِالْمَرْحَمَةِ (١٧) أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْمَيْمَنَةِ (١٨) وَالَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِنَا هُمْ أَصْحَابُ الْمَشْأَمَةِ (١٩) عَلَيْهِمْ نَارٌ مُؤْصَدَةٌ (٢٠)} “Sonra da iman edenlerden ve birbirlerine sabrı tavsiye edenlerden, birbirlerine merhameti tavsiye edenlerden olmaktır. İşte onlar, amel defterleri sağdan verilenlerdir. Âyetlerimizi inkâr edenler ise amel defterleri soldan verilenlerdir. Onların üzerlerine kilitlenmiş bir ateş vardır.”
قال أبو جعفرٍ ﵀: يقولُ تعالى ذكرُه: ثم كان هذا الذي قال: {أَهْلَكْتُ مَالًا لُبَدًا}. مِن الذين آمَنوا باللهِ ورسولِه، فيؤمنُ معهم كما آمَنوا، {وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ}. يقولُ: وممن أوصَى بعضُهم بعضًا بالصبرِ على ما نابهم في ذاتِ اللهِ، {وَتَوَاصَوْا بِالْمَرْحَمَةِ}. يقولُ: وأوصَى بعضُهم بعضًا بالمرحمةِ.
Ebû Ca'fer [et-Taberî] -rahimehullâh- der ki: Zikri yüce olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: Sonra: {أَهْلَكْتُ مَالًا لُبَدًا} “Yığınla mal tükettim.” diyen bu kimse; Allah'a ve Resûlü'ne iman eden kimselerden olur da onların iman ettiği gibi onlarla beraber iman eder; {وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ} “Ve birbirlerine sabrı tavsiye edenlerden.” Yani Allah yolunda başlarına gelen sıkıntılara karşı birbirlerine sabrı tavsiye edenlerden, {وَتَوَاصَوْا بِالْمَرْحَمَةِ} “Ve birbirlerine merhameti tavsiye edenlerden.” Yani birbirlerine merhametli olmayı tavsiye edenlerden [olur].
كما حدَّثنا محمدُ بنُ سنانٍ القزَّازُ، قال: ثنا أبو عاصمٍ، عن شبيبٍ، عن عكرمةَ، عن ابن عباسٍ: {وَتَوَاصَوْا بِالْمَرْحَمَةِ}. قال: مَرْحَمةِ النَّاسِ .
Nitekim bize Muhammed b. Sinân el-Kazzâz anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım, Şebîb'den, o İkrime'den, o İbn Abbâs'tan O'nun: {وَتَوَاصَوْا بِالْمَرْحَمَةِ} “Ve birbirlerine merhameti tavsiye edenlerden.” buyruğu hakkında şöyle dediğini nakletti: "İnsanlara merhamet etmeyi [tavsiye edenlerden] ."
وقولُه: {أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْمَيْمَنَةِ}. يقولُ: الذين فعلوا هذه الأفعالَ التي ذكرتُها؛ مِن فكِّ الرقابِ، وإطعامِ اليتيمِ، وغيرِ ذلك - أصحابُ اليمينِ، الذين يُؤخذُ بهم يومَ القيامةِ ذاتَ اليمينِ إلى الجنةٍ.
O'nun: {أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْمَيْمَنَةِ} “İşte onlar, amel defterleri sağdan verilenlerdir.” buyruğu hakkında; [Allah] şöyle buyurmaktadır: Zikrettiğim bu amelleri; köle azat etmeyi, yetimi doyurmayı ve diğerlerini yapanlar, kıyamet gününde sağ taraftan cennete götürülecek olan amel defterleri sağdan verilen kimselerdir.
وقولُه: {وَالَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِنَا}. يقولُ: والذين كفَروا بأدلتِنا وأعلامِنا
O'nun: {وَالَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِنَا} “Ayetlerimizi inkâr edenler ise” buyruğu hakkında; [Allah] şöyle buyurmaktadır: Delillerimizi ve işaretlerimizi inkâr edenler
وحججِنا؛ مِن الكتبِ والرسلِ وغيرِ ذلك، {هُمْ أَصْحَابُ الْمَشْأَمَةِ}. يقولُ: هم أصحابُ الشمالِ يومَ القيامةِ، الذين يُؤخذُ بهم ذاتَ الشمالِ. وقد بيَّنا معنى المشأمةِ، ولمَ قيل لليسارِ المشأمةُ فيما مضَى، فأغنَى ذلك عن إعادتِه في هذا الموضِعِ .
ve kitaplardan, peygamberlerden ve diğerlerinden oluşan hüccetlerimizi inkâr edenler; {هُمْ أَصْحَابُ الْمَشْأَمَةِ} “Onlar amel defterleri soldan verilenlerdir.” [Allah] şöyle buyurmaktadır: Onlar kıyamet gününde sol tarafa götürülecek olan amel defterleri soldan verilen kimselerdir. Meş'eme kelimesinin anlamını ve sol tarafa niçin meş'eme dendiğini daha önce açıklamıştık; bu sebeple burada tekrar etmeye gerek kalmamıştır .
وقولُه: {عَلَيْهِمْ نَارٌ مُؤْصَدَةٌ}. يقولُ تعالى ذكرُه: عليهم نارُ جهنمَ يومَ القيامةِ مُطْبَقَةٌ، يقالُ منه: أوصدْتُ وأصدتُ. [إذا أطبَقتَ] .
O'nun: {عَلَيْهِمْ نَارٌ مُؤْصَدَةٌ} “Onların üzerlerine kilitlenmiş bir ateş vardır.” buyruğu hakkında; zikri yüce olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: Kıyamet gününde cehennem ateşi onların üzerine kapatılmıştır. Bu ifadeden hareketle [bir şeyi kapattığında]: Evsadtu ve esadtu (أَوْصَدْتُ وَأَصَدْتُ: kapattım/kilitledim) denilir .
وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.
Tevil ehli de bu konuda bizim söylediğimize benzer şekilde demiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثني عليٌّ، قال: ثنا أبو صالحٍ، قال: ثنى معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابن عباسٍ قوله: {عَلَيْهِمْ نَارٌ مُؤْصَدَةٌ}: مُطْبَقَةٌ .
Bana Ali anlattı, dedi ki: Bize Ebû Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o İbn Abbâs'tan O'nun: {عَلَيْهِمْ نَارٌ مُؤْصَدَةٌ} “Onların üzerlerine kilitlenmiş bir ateş vardır.” buyruğu hakkında: "[Üzerlerine] kapatılmıştır " dediğini nakletti.
حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبى، قال: ثنى عمى، قال: ثنى أبى، عن أبيه، عن ابن عباسٍ: {عَلَيْهِمْ نَارٌ مُؤْصَدَةٌ}. قال: مُطْبَقةٌ.
Bana Muhammed b. Sa'd anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o İbn Abbâs'tan O'nun: {عَلَيْهِمْ نَارٌ مُؤْصَدَةٌ} “Onların üzerlerine kilitlenmiş bir ateş vardır.” buyruğu hakkında: "[Üzerlerine] kapatılmıştır" dediğini nakletti.
[حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثنى الحارثُ، قال: ثنا ورقاءُ، جميعًا عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ قولَه: {عَلَيْهِمْ نَارٌ مُؤْصَدَةٌ}. قال: مطبَقةٌ].
[Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ anlattı; bana Hâris de anlattı, dedi ki: Bize Verka anlattı; hepsi birden İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'in: {عَلَيْهِمْ نَارٌ مُؤْصَدَةٌ} “Onların üzerlerine kilitlenmiş bir ateş vardır.” buyruğu hakkında: "[Üzerlerine] kapatılmıştır" dediğini nakletti.]
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {عَلَيْهِمْ نَارٌ مُؤْصَدَةٌ}: أي: مُطْبَقةٌ، أطبَقها اللهُ عليهم، فلا ضوءَ فيها ولا فَرْجَ، ولا خروجَ منها آخرَ الأبدِ .
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den O'nun: {عَلَيْهِمْ نَارٌ مُؤْصَدَةٌ} “Onların üzerlerine kilitlenmiş bir ateş vardır.” buyruğu hakkında şöyle dediğini nakletti: "Yani [üzerlerine] kapatılmıştır; Allah onu üzerlerine kapatmıştır. Orada ne bir ışık ne bir gedik/açıklık vardır, ne de ebediyen oradan bir çıkış vardır ."
حدِّثتُ عن الحسينِ، قال: سمِعتُ أبا معاذٍ يقولُ: ثنا عبيدٌ، قال: سمِعتُ الضحاكَ يقولُ في قولِه: {مُؤْصَدَةٌ}. قال: مغلَقةٌ عليهم .
Hüseyin'den nakledildiğine göre o şöyle demiştir: Ebû Muâz'ın şöyle dediğini işittim: Bize Ubeyd anlattı, dedi ki: Dahhâk'ın O'nun: {مُؤْصَدَةٌ} “Kilitlenmiş.” buyruğu hakkında: "Üzerlerine kilitlenmiştir " dediğini işittim.
آخرُ تفسيرِ سورةِ "لا أقسمُ بهذا البلد"
"Lâ uksimu bi-hâze'l-beled" Suresi tefsirinin sonu.