Binûn

Fâtiha — 4. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Masûn (İ'rab Tefsiri) · Semîn el-Halebî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وكذلك أخواتُها، أعني نحوَ: مثل وشِبْه وشبيه وخِدْن وتِرْب، وقد يُستثنى بها حَمْلاً على «إلاّ» ، كما يوصف بإلاّ حَمْلاً عليها، وقد يُرَاد بها النفيُ ك لا، فيجوز تقديمُ معمولِ معمولها عليها كما يجوز في «لا» تقول: أنا زيداً غيرُ ضاربٍ، أي غير ضاربٍ زيداً، ومنه قول الشاعر:

Aynı şekilde benzerleri de [marifelik kazanmaz]; yani «misl» (مثل), «şibh» (شِبْه), «şebîh» (شبيه), «hidn» (خِدْن) ve «tirb» (تِرْب) gibi kelimeler. Bazen «illâ» (إلاّ) kelimesine hamledilerek kendisiyle istisna yapılır; nitekim «illâ» da ona hamledilerek sıfat olarak kullanılır. Bazen de «lâ» (لا) gibi onunla nefy kastedilir; bu durumda «lâ»da caiz olduğu gibi, onun ma'mûlünün ma'mûlünün onun önüne geçirilmesi caiz olur. «Ben Zeyd'i dövüyor değilim» anlamında «Ene Zeyden gayru dâribin» (أنا زيداً غيرُ ضاربٍ) dersin, yani «gayru dâribin Zeyden» demektir. Şairin şu sözü de bu kabildendir:

٨١ - إنَّ امرأً خَصَّني عَمْداً مودَّتَه ... على التنائي لَعِنْدي غيرُ مَكْفورِ

81 - Uzaklığa rağmen sevgisini bana kasten tahsis eden bir kişi, / Benim katımda asla nankörlükle karşılanacak değildir.

تقديرُه: لغيرُ مكفورٍ عندي، ولا يجوز ذلك فيها إذا كَانَتْ لغير النفي، لو قلت: جاء القومُ زيداً غيرَ ضاربٍ، تريد: غيرَ ضاربٍ زيداً لم يَجُزْ، لأنها ليست بمعنى «لا» التي يجوز فيها ذلك على الصحيح من الأقوالِ في «لا» . وفيها قولٌ ثانٍ يمنعُ ذلك مطلقاً، وقولٌ ثالثٌ: مفصِّلٌ بين أن تكونَ جوابَ قَسَمٍ فيمتنعَ فيها ذلك وبين أن لا تكونَ فيجوزَ.

Takdiri: «Le-gayru mekfûrin 'indî» şeklindedir. Nefy dışında bir anlamda olduğunda ise bu durum caiz olmaz; şayet «gayra dâribin Zeyden» kastıyla «Câe'l-kavmu Zeyden gayra dâribin» (جاء القومُ زيداً غيرَ ضاربٍ) dersen caiz olmaz; çünkü bu durumda, «lâ» hakkındaki görüşlerin sahih olanına göre kendisinde bu [öne geçirme] caiz olan «lâ» anlamında değildir. Bu konuda [yani lâ'da] bunu mutlak olarak meneden ikinci bir görüş ve kasem cevabı olduğunda bunu meneden, olmadığında ise caiz gören tafsilatlı üçüncü bir görüş daha vardır.

وهي من الألفاظ الملازمة للإِضافة لفظاً أو تقديراً، فإدخالُ الألفِ واللامِ عليها خطأٌ.

O, lafzen veya takdiren izâfete mülâzım (ayrılmaz şekilde bağlı) olan lafızlardandır; bu sebeple ona elif-lâm takısının dahil edilmesi yanlıştır.

وقرئ «غيرَ» نصباً، فقيل: حالٌ من «الذين» وهو ضعيفٌ لمجيئهِ من المضافِ إليه في غير المواضعِ الجائزِ فيها ذلك، كما ستعرِفُه إن شاء الله تعالى، وقيل: من الضمير في «عليهم» وقيل: على الاستثناءِ المنقطعِ، ومنعه الفراء قال: لأن «لا» لا تُزاد إلا إذا تقدَّمها نفيٌ، كقوله:

«Gayra» (غيرَ) mansûb olarak da kıraat edilmiştir. Bunun «ellezîne»den hâl olduğu söylenmiştir; ancak muzafun ileyhten hâl gelmesi caiz olan durumların dışında geldiği için bu görüş zayıftır; Allah Teâlâ dilerse bunu ileride öğreneceksin. «Aleyhim»deki zamirden [hâl olduğu] da söylenmiştir. Munkatı' istisna üzere [mansûb olduğu] da söylenmiştir; fakat Ferrâ bunu menedip şöyle demiştir: Çünkü «lâ» (لا), ancak kendisinden önce bir nefy geçtiğinde zâid kılınır; şairin şu sözünde olduğu gibi:

٨٢ - ما كان يرضى رسولُ الله فِعْلَهما ... والطيبان أبو بكرٍ ولا عُمَرُ

82 - Resûlullah da, iki tertemiz şahsiyet olan / Ebû Bekir ile Ömer de onların yaptıklarından razı olmazdı.

وأجابوا بأنَّ «لا» صلةٌ زائدةٌ، مِثْلُها في قوله تعالى: {مَا مَنَعَكَ أَلاَّ تَسْجُدَ} [الأعراف: ١٢] وقول الشاعر:

Buna cevaben şöyle dediler: «Lâ» (لا) sıla yani zâiddir; tıpkı Allah Teâlâ'nın {مَا مَنَعَكَ أَلاَّ تَسْجُدَ} “Sana secde etmeni engelleyen neydi?” [el-A'râf 12] kavlinde ve şairin şu sözünde olduğu gibi:

٨٣ - وما ألومُ البيضَ ألاَّ تَسْخَرا ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

83 - Beyaz tenli kadınları alay etmediler [diye] kınamam...

وقول الآخر:

Bir diğerinin şu sözünde olduğu gibi:

٨٤ - وَيلْحَيْنَني في اللهو ألاَّ أُحِبُّه ... وللَّهوِ داعٍ دائبٌ غيرُ غافلِ

84 - Beni eğlenceden ötürü, onu sevmiyorum [diye] kınarlar; / Oysa eğlencenin ardı arkası kesilmeyen, gafil olmayan bir çağırıcısı vardır.

وقول الآخر:

Bir diğerinin şu sözünde olduğu gibi:

٨٥ - أبى جودُه لا البخلَ واستعجلتْ نَعَمْ ... به مِنْ فتىً لا يمنعُ الجودَ نائِلُه

85 - Onun cömertliği cimriliğe 'hayır' dedi ve 'evet' [sözü] / Bağışı cömertliği engellemeyen bir yiğidin ağzından aceleyle çıktı.

ف «لا» في هذه المواضع صلةٌ. وفي هذا الجواب نظرٌ، لأن الفراء لَمْ يَقُلْ إنها غيرُ زائدة، فقولُهم: إن «لا» زائدةٌ في هذه الآية وتنظيرهُم لها بالمواضع المتقدمة لا يفيد/، وإنما تحريرُ الجواب أن يقولوا: وُجِدَتْ «لا» زائدةً من غير تقدُّم نفي كهذه المواضعِ المتقدمة. وتحتملُ أن تكونَ «لا» في قوله: «لا البخلَ» مفعولاً به ل «أبى» ، ويكونَ نصبُ «البخلَ» على أنه بدلٌ من «لا» ، أي أبى جودُه قولَ لا، وقولُ لا هو البخلُ، ويؤيِّدُ هذا قولُه: «واستعجَلَتْ

Dolayısıyla bu yerlerdeki «lâ» (لا) sıladır (zâiddir). Bu cevapta bir eleştiriye açık yön (nazar) vardır; çünkü Ferrâ onun zâid olmadığını söylememiştir. Bu sebeple onların: «Bu ayette 'lâ' zâiddir» demeleri ve bunu önceki yerlerle örneklendirmeleri bir fayda sağlamaz. Cevabın asıl tashih edilmiş şekli şöyle demeleridir: Tıpkı geçen bu yerlerde olduğu gibi, öncesinde bir nefy geçmeksizin de «lâ» zâid olarak bulunmuştur. Şiirdeki «lâ el-buhle» (لا البخلَ) ifadesinde «lâ»nın «ebâ» (أبى) fiilinin mef'ûlü bihi olması, «el-buhle» kelimesinin nasbının ise «lâ»dan bedel olması da muhtemeldir; yani onun cömertliği «lâ» (hayır) demeyi reddetti; «lâ» demek ise cimriliktir. Bunu şairin şu sözü de desteklemektedir: «ve'ste'celet...

به نَعَمْ» فَجَعَلَ «نَعَم» فاعلَ «استعجَلَتْ» ، فهو من الإِسناد اللفظي، أي أبى جودُه هذا اللفظ، واستعجل به هذا اللفظُ.

...bihî ne'am»; zira şair «ne'am» (نَعَم) lafzını «iste'celet» fiilinin fâili kılmıştır. Bu durum lafzî isnattandır; yani onun cömertliği bu lafzı («lâ» sözünü) reddetti, bu lafız («ne'am» sözü) ise onunla acele etti.

وقيل: إنَّ نَصْبَ «غيرَ» بإضمار أعني، ويُحكى عن الخليل. وقدَّر بعضُهم بعد «غير» محذوفاً، قال: التقديرُ: غيرَ صراطِ المغضوبِ، وأَطْلَقَ هذا التقديرَ، فلم يقيِّدْه بجرِّ «غير» ولا نصبِه، ولا يتأتَّى إلا مع نصبها، وتكون صفةً لقوله: {الصراط المستقيم} ، وهذا ضعيفٌ، لأنه متى اجتمع البدلُ والوصفُ قُدِّم الوصفُ، فالأولى أن يكون صفةً ل «صراطَ الذين» ويجوز أن تكونَ بدلاً من {الصراط المستقيم} أو من {صِرَاطَ الذين} إلا انه يلزم منه تكرارُ البدل، وفي جوازِه نظرٌ، وليس في المسألة نقلٌ، إلا انهم قد ذكروا ذلك في بدلِ البَداء خاصة، أو حالاً من «الصراط» الأول أو الثاني.

«Gayra» (غيرَ) kelimesinin nasbının «a'nî» (kastediyorum) takdiriyle olduğu da söylenmiştir ve bu Halîl'den nakledilir. Bazıları da «gayr» kelimesinden sonra mahzûf bir kelime takdir etmiş ve takdirin: «Gayra sırâti'l-mağdûbi» olduğunu söylemiştir. Bu takdiri mutlak bırakmış, «gayr» kelimesinin cerri veya nasbı ile sınırlandırmamıştır; oysa bu takdir ancak kelimenin nasbıyla mümkündür ve {الصراط المستقيم} “Dosdoğru yol” kavlinin sıfatı olur. Bu görüş zayıftır; çünkü bedel ile sıfat bir arada bulunduğunda sıfat öne alınır. Bu sebeple «sırâta'llezîne» (صراطَ الذين) için sıfat olması daha uygundur. {الصراط المستقيم} “Dosdoğru yol”dan veya {صِرَاطَ الذين} “kendilerine [nimet verdiklerinin] yoluna” ifadesinden bedel olması da caizdir; ancak bu durumda bedelin tekrarı gerekir ki bunun cevazında tereddüt vardır. Bu meselede bir nakil bulunmamaktadır; ancak bunu sadece bedel-i bedâda zikretmişlerdir. Yahut birinci veya ikinci «es-Sırât» kelimesinden hâl olması da mümkündür.

. . واعلم أنه حيث جَعَلْنَا «غير» صفةً فلا بد من القول بتعريف «غير» أو بإبهامِ الموصوف وجريانه مَجْرى النكرةِ، كما تقدَّم تقريرُ ذلك في القراءة بجرِّ «غير» .

Bil ki «gayr» kelimesini nerede sıfat kılarsak kılalım, daha önce «gayr» kelimesinin cerriyle okunan kıraatte açıklandığı üzere, ya «gayr» kelimesinin marifeliğini veya mevsûfun müphemliğini ve nekra hükmünde cereyan ettiğini söylemek kaçınılmazdır.

و «لا» في قوله: {وَلاَ الضآلين} زائدةٌ لتأكيد معنى النفي المفهومِ من «غير» لئلا يُتَوَهَّم عَطْفُ «الضالِّين» على {الذين أَنْعَمْتَ} وقال الكوفيون: هي بمعنى «غير» ، وهذا قريبٌ من كونها زائدةً، فإنه لو صُرِّح ب «غير» كانَتْ للتأكيد أيضاً، وقد قرأ بذلك عمر بن الخطاب.

{وَلاَ الضآلين} “sapmışların da [yoluna] değil” kavlindeki «lâ» (لا), «ed-Dâllîn» (الضالِّين) kelimesinin {الذين أَنْعَمْتَ} “kendilerine nimet verdiğin kimseler” üzerine atfedildiği vehmine kapılınmaması için, «gayr» kelimesinden anlaşılan nefy anlamını pekiştirmek üzere zâiddir. Kûfeliler: «O, 'gayr' anlamındadır» demişlerdir; bu da onun zâid olması görüşüne yakındır. Zira «gayr» lafzı açıkça getirilseydi yine tekit için olacaktı. Nitekim Ömer b. el-Hattâb da bu şekilde kıraat etmiştir.

و «الضَّالين» مجرورٌ عطفاً على «المغضوب» ، وقُرِئَ شاذاً: الضَّأَلِّين بهمز الألف، وأنشدوا:

«Ed-Dâllîn» (الضَّالين) kelimesi «el-Mağdûbi» kelimesine matuf olarak mecrurdur. Şaz bir kıraatte ise elifin hemzelenmesiyle «ed-Da'ellîn» (الضَّأَلِّين) şeklinde okunmuştur. Şairin şu beytini inşad etmişlerdir:

٨٦ - وللأرضِ أمَّا سُودُها فَتَجلَّلَتْ ... بياضاً وأمَّا بِيضُها فادْهََأمَّتِ

86 - Yeryüzüne gelince; kara yerleri beyaza büründü, / Ak yerleri ise simsiyah kesildi.

قال أبو القاسم الزمخشري: «فعلوا ذلك للجَدّ في الهرب من التقاء الساكنين» انتهى وقد فعلوا ذلك حيث لا ساكنان، قال الشاعر:

Ebu'l-Kāsım ez-Zemahşerî şöyle demiştir: «Bunu, iki sâkinin yan yana gelmesinden (iltikā-i sâkineyn) kaçınmada aşırıya kaçtıkları için yapmışlardır.» (Alıntı sonu). Oysa onlar bunu iki sâkin harfin bulunmadığı yerlerde de yapmışlardır; nitekim şair şöyle demiştir:

٨٧ - فخِنْدِفٌ هامةُ هذا العَألَمِ ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

87 - Hındif, bu âlemin başıdır...

بهمز «العَأْلَمِ» وقال آخر:

[Burada şair] «el-a'lem» (العَأْلَمِ) kelimesini hemze ile söylemiştir. Bir başkası da şöyle demiştir:

٨٨ - ولَّى نَعامُ بني صفوانَ زَوْزَأَةً ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

88 - Safvânoğulları'nın devecikleri aceleyle ve telaşla kaçıp gitti...

بهمز ألف «زَوْزأة» ، والظاهر أنها لغةٌ مُطَّردةٌ، فإنهم قالوا في قراءة ابن ذكوان: «مِنْسَأْتَه» بهمزة ساكنة: إن أصلَها ألفٌ فقُلِبَتْ همزةً ساكنةً.

[Burada] «zevze'eten» (زَوْزأة) kelimesinin elifini hemzelemiştir. Zahir olan, bunun kurallı/yaygın bir lehçe (lügat) olduğudur; nitekim İbn Zekvân'ın sâkin hemze ile okuduğu «minse'etehû» (مِنْسَأْتَه) kıraati hakkında: «Bunun aslı eliftir, daha sonra sâkin bir hemzeye dönüştürülmüştür» demişlerdir.

فإن قيل: لِمَ أتى بصلة الذين فعلاً ماضياً؟ قيلٍ: لِيَدُلَّ ذلِك على ثبوتِ إنعام الله عليهم وتحقيقه لهم، وأتى بصلة أل اسماً ليشمل سائرَ الأزمانِ، وجاء به مبنياً للمفعول تَحْسِيناً للفظ، لأنَّ مَنْ طُلِبتْ منه الهدايةُ

Eğer: «'Ellezîne'nin sılası niçin mazi fiil olarak getirilmiştir?» denilirse, şöyle cevap verilir: Bu durum, Allah'ın onlara nimet vermesinin sübûtunu ve onlar için tahakkuk ettiğini göstermek içindir. «El-» (أل) takısının sılasını ise bütün zamanları kapsaması için isim olarak getirmiştir; lafzı güzelleştirmek için de meçhul sîgada getirmiştir. Çünkü kendisinden hidayet talep edilen...

ونُسِب الإِنعامُ إليه لا يناسِبُه نسبةُ الغضبِ إليه، لأنه مَقامُ تلطُّفٍ وترفُّق لطلبِ الإِحسانِ فلا يُحْسُنُ مواجَهَتُه بصفةِ الانتقام.

...ve nimet verme eylemi kendisine isnat edilen Zât'a gazabın isnat edilmesi münasip düşmez; zira burası ihsan talep etmek için bir lütuf ve nezaket makamıdır, dolayısıyla intikam sıfatıyla karşı karşıya gelinmesi uygun düşmez.

والإِنعام: إيصالُ الإِحسان إلى الغير، ولا يُقال إلا إذا كان الموصَلُ إليه الإِحسانُ من العقلاءِ، فلا يقال: أَنْعم فلانٌ على فرسِه ولا حماره.

İn'âm (إِنعام); ihsanı başkasına ulaştırmaktır. Kendisine ihsan ulaştırılan varlık akıl sahiplerinden olduğunda ancak bu kelime kullanılır. Dolayısıyla: «Falan kimse atına veya eşeğine nimet verdi/in'amda bulundu» denilmez.

والغضبُ: ثَورَان دم القلب إرادَة الانتقامِ، ومنه قولُه ﵇: «اتقوا الغضبَ فإنه جَمْرةٌ تُوقَدُ في قلب ابن آدم، ألم تَرَوْا إلى انتفاخ أَوْداجه وحُمْرةِ عينيه» ، وإذا وُصف به الباري تعالى فالمرادُ به الانتقام لا غيره، ويقال: فلانٌ غَضَبة «إذا كان سريعَ الغضبِ.

Gadab (غضب / gazap); intikam arzusuyla kalp kanının kaynamasıdır. Peygamber aleyhisselâm'ın şu sözü de bu kabildendir: «Öfkeden sakının; zira o, Âdemoğlunun kalbinde tutuşturulan bir kordur. Boyun damarlarının şiştiğini ve gözlerinin kızardığını görmez misiniz?» Bu vasıf Yüce Yaratıcı hakkında kullanıldığında kastedilen yalnızca intikamdır, başkası değildir. Bir kimse çabuk öfkelendiğinde «Fülânün gadabetün» (فلانٌ غَضَبة) denilir.

ويقال: غضِبت لفلانٍ [إذا كان حَيًّا] ، وغضبت به إذا كان ميتاً، وقيل: الغضبُ تغيُّر القلبِ لمكروهٍ، وقيل: إن أريدَ بالغضبِ العقوبةُ كان صفةَ فِعْلٍ، وإنْ أريدَ به إرادةُ العقوبةِ كان صفةَ ذاتٍ.

[Kişi hayatta olduğunda] «Gadibtü li-fülânin» (غضِبت لفلانٍ), öldüğünde ise «Gadibtü bihî» (غضبت به) denilir. Gadabın, hoşa gitmeyen bir şeyden ötürü kalbin değişmesi olduğu da söylenmiştir. Şayet gadab ile ceza kastedilirse fiilî sıfat, ceza verme iradesi kastedilirse zâtî sıfat olur da denilmiştir.

والضَّلال: الخَفاءُ والغَيْبوبةُ، وقيل: الهَلاك، فمِن الأول قولُهم: ضَلَّ الماءُ في اللبن، وقوله:

Dalâlet (ضَّلال / sapıklık); gizlenmek ve gözden kaybolmaktır; helâk olmak anlamına geldiği de söylenmiştir. Birinci anlamdan hareketle Arapların: «Sütte su kayboldu» (ضلَّ الماءُ في اللبن) sözü ve şairin şu sözü zikredilir:

٨٩ - ألم تسأَلْ فَتُخْبِرَكَ الدِّيارُ ... عن الحيِّ المُضَلَّلِ أين ساروا

89 - Diyara sormadın mı ki sana haber versin, / [İzleri] kaybolup giden kabilenin nereye yürüdüğünü?

والضَّلْضَلَةُ: حجرٌ أملسُ يَردُّه السيلُ في الوادي. ومن الثاني: {أَإِذَا ضَلَلْنَا فِي الأرض} [السجدة: ١٠] ، وقيل: الضلالُ: العُدول عن الطريق المستقيم، وقد يُعَبَّر به عن النسيان كقوله تعالى: {أَن تَضِلَّ إْحْدَاهُمَا} [البقرة: ٢٨٢] بدليلِ قوله: {فَتُذَكِّرَ} .

«Daldalah» (الضَّلْضَلَةُ); selin vadide sürüklediği düz/pürüzsüz taştır. İkinci manadan [helâk anlamından] ötürü: {أَإِذَا ضَلَلْنَا فِي الأرض} “Biz toprakta yok olup kaybolduğumuz zaman mı?” [es-Secde 10] buyrulmuştur. Dalâletin, dosdoğru yoldan sapmak olduğu da söylenmiştir. Bazen de onunla unutmak kastedilir; nitekim Allah Teâlâ'nın: {فَتُذَكِّرَ} “biri diğerine hatırlatsın” kavlinin delaletiyle {أَن تَضِلَّ إْحْدَاهُمَا} “biri unutacak olursa” [el-Bakara 282] ayetinde olduğu gibi.

القول في «آمين» : ليست من القرآن إجماعاً، ومعناها: استجِبْ، فهي اسمُ فعلٍ مبنيٌ على الفتحِ، وقيل: ليس باسم فِعْل، بل هو من أسماءِ الباري تعالى والتقدير: يا آمين، وضَعَّفَ أبو البقاء هذا بوجهين: أحدهما: أنه لو كان كذلك لكان ينبغي أن يُبنى على الضم لأنه منادى مفردٌ معرفةٌ، والثاني: أن أسماءَ الله تعالى توقيفيةٌ. ووجَّه الفارسي قولَ مَنْ جعله اسماً لله تعالى على معنى أنَّ فيه ضميراً يعودُ على اللهِ تعالى: لأنه اسمُ فعلٍ، وهو توجيهٌ حسنٌ، نقله صاحب «المُغْرِب» .

«Âmîn» (آمين) hakkındaki görüş: İcma ile Kur'an'dan değildir. Anlamı: «[Duamızı] kabul et» demektir. Fetha üzere mebnî bir ism-i fiildir. İsm-i fiil olmayıp Yüce Yaratıcı'nın isimlerinden olduğu ve takdirinin «Yâ Âmîn» olduğu da söylenmiştir. Ebü'l-Bekâ bunu iki yönden zayıf görmüştür: Birincisi: Eğer öyle olsaydı, müfred marife münâdâ olduğu için damme üzere mebnî olması gerekirdi. İkincisi: Allah Teâlâ'nın isimleri tevkîfîdir (vahye dayalıdır). Fârisî ise onu Allah Teâlâ'nın ismi kılan kimsenin görüşünü, ism-i fiil olması hasebiyle içinde Allah Teâlâ'ya dönen bir zamir bulunduğu manasına hamletmiştir ki bu, «el-Muğrib» müellifinin naklettiği güzel bir tevcîhtir.

وفي آمين لغتان: المدُّ والقصرُ، فمن الأول قوله:

«Âmîn» lafzında iki lügat (okuyuş) vardır: Med (uzun okuma) ve kasr (kısa okuma). Birincisine şairin şu sözü örnektir:

٩٠ - آمينَ آمينَ لا أرضى بواحدةٍ ... حتى أُبَلِّغَهَا ألفينِ آمينا

90 - Âmîn, âmîn! Bir tanesine razı olmam; / Tâ ki onu iki bin âmîne ulaştırıncaya dek.

وقال الآخر:

Bir diğer şair de şöyle demiştir:

٩١ - يا رَبِّ لا تَسْلُبَنِّي حُبَّها أبداً ... ويَرْحمُ اللهُ عبداً قال آمينا

91 - Yâ Rabbi, onun sevgisini benden ebediyen çekip alma! / Ve Allah «Âmîn» diyen kula merhamet etsin.

ومن الثاني قوله:

İkincisine [kasr ile okunuşuna] ise şairin şu sözü örnektir:

٩٢ - تباعَدَ عني فُطْحُلٌ إذ دعوتُه ... آمينَ فزاد الله ما بيننا بُعْدا

92 - Futhul, ben ona dua ettiğimde benden uzaklaştı; / «Emîn» [kabul et], Allah aramızdaki uzaklığı daha da artırsın!

وقيل: الممدودُ اسمٌ أعجمي، لأنه بزنة قابيل وهابيل. وهل يجوز

Medli olanın [Âmîn], Kābîl ve Hâbîl vezninde olması sebebiyle acemî (Arapça kökenli olmayan) bir isim olduğu da söylenmiştir. Peki caiz midir...

تشديدُ الميم؟ المشهورُ أنه خطأ نقله الجوهري، ولكنه قد رُوي عن الحسن وجعفَر الصادق التشديدُ، وهو قولُ الحسين بن الفضل من أمِّ إذا قصد، أي نحن قاصدون نحوك، ومنه {ولا آمِّينَ البيت الحرام} [المائدة: ٢] .

...mîm harfinin şeddeli okunması? Meşhur olan, bunun hata olduğudur ki bunu Cevherî nakletmiştir. Ancak Hasan[-ı Basrî] ve Ca'fer es-Sâdık'tan şeddeli okunuş rivayet edilmiştir. Bu aynı zamanda, yönelmek/kastetmek anlamına gelen «amme» (أمَّ) fiilinden hareketle «Biz Sana yönelenleriz» manasında Hüseyin b. el-Fadl'ın görüşüdür; {وَلاَ آمِّينَ البيت الحرام} “Beyt-i Harâm'a yönelenlere [dokunmayın]” [el-Mâide 2] ayeti de bu köktendir.