فَأَعْرض عَنهُ ثمَّ أُقِيمَت الصَّلَاة فَلَمَّا سلم قَالَ: يَا رَسُول الله إِنِّي أصبت حدا فأقمه عَليّ
[Resûlullah] ondan yüz çevirdi. Sonra namaz için kamet getirildi. [Namazdan] selam verince [adam]: "Ey Allah'ın Resûlü! Ben bir had (cezayı gerektiren günah) işledim, onu bana uygula" dedi.
فَقَالَ رَسُول الله ﷺ هَل تَوَضَّأ ثمَّ أَقبلت قَالَ: نعم
Bunun üzerine Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): "Abdest alıp sonra mı geldin?" buyurdu. [Adam]: "Evet" dedi.
قَالَ: وَصليت مَعنا قَالَ: نعم
[Resûlullah]: "Bizimle beraber namaz kıldın mı?" buyurdu. [Adam]: "Evet" dedi.
قَالَ: فَاذْهَبْ فَإِن الله قد غفر لَك
[Resûlullah]: "O halde git; şüphesiz Allah seni bağışlamıştır" buyurdu.
وَأخرج أَحْمد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم عَن أنس ﵁ قَالَ: كنت عِنْد النَّبِي
Ahmed, Buhârî ve Müslim, Enes'ten (radıyallâhu anh) rivayet ettiler; o şöyle dedi: Nebî'nin
صلى الله عَلَيْهِ وَسلم فَجَاءَهُ رجل فَقَالَ: يَا رَسُول الله إِنِّي أصبت حدا فأقمه عليَّ
(sallallâhu aleyhi ve sellem) yanındaydım. Ona bir adam gelip: "Ey Allah'ın Resûlü! Ben bir had (cezayı gerektiren günah) işledim, onu bana uygula" dedi.
فَلم يسْأَله عَنهُ وَحَضَرت الصَّلَاة فصلى مَعَ النَّبِي ﷺ فَلَمَّا قضى الصَّلَاة قَامَ إِلَيْهِ رجل فَقَالَ: يَا رَسُول الله إِنِّي أصبت حدا فأقم عليّ كتاب الله
Ona bundan [ne yaptığından] sormadı ve namaz vakti geldi; adam Nebî (sallallâhu aleyhi ve sellem) ile beraber namaz kıldı. [Nebî] namazı bitirince adama doğru kalktı / adam ona doğru kalktı ve: "Ey Allah'ın Resûlü! Ben bir had (cezayı gerektiren günah) işledim, bana Allah'ın Kitabı'nı uygula" dedi.
قَالَ أَلَيْسَ قد صليت مَعنا قَالَ: نعم
[Resûlullah]: "Bizimle beraber namaz kılmadın mı?" buyurdu. [Adam]: "Evet" dedi.
قَالَ: فَإِن الله قد غفر لَك ذَنْبك
[Resûlullah]: "Şüphesiz Allah senin günahını bağışlamıştır" buyurdu.
وَأخرج الْبَزَّار وَأَبُو يعلى وَمُحَمّد بن نصر وَابْن مرْدَوَيْه عَن أنس بن مَالك أَن النَّبِي ﷺ قَالَ: مثل الصَّلَوَات الْخمس كَمثل نَهَار جَار عذب غمر على بَاب أحدكُم يغْتَسل مِنْهُ كل يَوْم خمس مَرَّات فَمَاذَا يبْقين من درنه قَالَ: ودرنه إثمه
el-Bezzâr, Ebû Ya'lâ, Muhammed b. Nasr ve İbn Merdeveyh, Enes b. Mâlik'ten rivayet ettiler ki Nebî (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Beş vakit namazın misali, sizden birinin kapısının önünde akan, tatlı ve bol sulu bir nehrin misali gibidir; ondan her gün beş defa yıkanır. [Bu durum] onun kirinden ne bırakır?" [Ravi] dedi ki: Onun kiri, günahıdır.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن جَابر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِن مثل الصَّلَوَات الْخمس كَمثل نهر جَار على بَاب أحدكُم يغْتَسل فِيهِ كل يَوْم خمس مَرَّات
İbn Ebî Şeybe, Câbir'den rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Şüphesiz beş vakit namazın misali, sizden birinin kapısının önünde akan ve içinde her gün beş defa yıkandığı bir nehrin misali gibidir."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِنَّمَا مثل الصَّلَوَات الْخمس كَمثل نهر جَار على بَاب أحدكُم يغْتَسل مِنْهُ كل يَوْم خمس مَرَّات فَمَا يبْقى من درنه
İbn Ebî Şeybe, Ebû Hüreyre'den rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Beş vakit namazın misali ancak sizden birinin kapısının önünde akan ve her gün beş defa ondan yıkandığı bir nehrin misali gibidir; onun kirinden geriye ne kalır ki!"
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عبيد بن عُمَيْر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ مثل الصَّلَوَات الْخمس نهر جَار على بَاب أحدكُم يغْتَسل مِنْهُ كل يَوْم فَمَاذَا يبْقين من الدَّرن
İbn Ebî Şeybe, Ubeyd b. Umeyr'den rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Beş vakit namazın misali, sizden birinin kapısının önünde akan ve her gün ondan yıkandığı bir nehir gibidir; [bu durum] kirden ne bırakır ki!"
وَأخرج أَحْمد وَابْن خُزَيْمَة وَمُحَمّد بن نصر وَالطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان بِسَنَد صَحِيح عَن عَامر بن سعد بن أبي وَقاص قَالَ: سَمِعت سَعْدا وناساً من أَصْحَاب النَّبِي ﷺ يَقُولُونَ: كَانَ رجلَانِ أَخَوان على عهد رَسُول الله ﷺ وَكَانَ أَحدهمَا أفضل من الآخر فَتوفي الَّذِي هُوَ أفضلهما وَعمر الآخر بعده أَرْبَعِينَ لَيْلَة ثمَّ توفّي فَذكر لرَسُول الله ﷺ فضل الأول على الْآخِرَة قَالَ ألم يكن يُصَلِّي قَالُوا: بلَى يَا رَسُول الله
Ahmed, İbn Huzeyme, Muhammed b. Nasr, et-Taberânî el-Evsat'ta, el-Hâkim -sahih olduğunu belirterek- ve Beyhakî Şuabü'l-Îmân'da sahih bir senetle Âmir b. Sa'd b. Ebî Vakkâs'tan rivayet ettiler; o şöyle dedi: Sa'd'ı ve Nebî'nin (sallallâhu aleyhi ve sellem) ashabından birtakım kimseleri şöyle derlerken işittim: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) devrinde kardeş olan iki adam vardı; biri diğerinden daha faziletliydi. Faziletli olanı vefat etti, diğeri ise ondan sonra kırk gece daha yaşayıp sonra vefat etti. Resûlullah'a (sallallâhu aleyhi ve sellem) birincisinin sonrakine olan üstünlüğü zikredilince: "O namaz kılmıyor muydu?" buyurdu. Onlar: "Evet, ey Allah'ın Resûlü" dediler.
فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: مَا يدريكم مَا بلغت بِهِ صلَاته ثمَّ قَالَ عِنْد ذَلِك: إِنَّمَا مثل الصَّلَوَات كَمثل نهر جَار بِبَاب أحدكُم غمرٌ عذبٌ يقتحم فِيهِ كل يَوْم خمس مَرَّات فَمَاذَا ترَوْنَ يبْقى من درنه
Bunun üzerine Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): "Namazının onu nereye ulaştırdığını nereden bileceksiniz?" buyurdu. Sonra bunun ardından şöyle buyurdu: "Şüphesiz namazların misali, sizden birinin kapısının önünde akan, bol sulu, tatlı ve içine her gün beş defa daldığı bir nehrin misali gibidir; onun kirinden geriye ne kalacağını sanıyorsunuz?"
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن أبي أُمَامَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ مثل الصَّلَوَات الْخمس كَمثل نهر عذب يجْرِي عِنْد بَاب أحدكُم يغْتَسل فِيهِ كل يَوْم خمس مَرَّات فَمَاذَا يبْقى عَلَيْهِ من الدَّرن
et-Taberânî, Ebû Ümâme'den rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Beş vakit namazın misali, sizden birinin kapısının yanında akan ve içinde her gün beş defa yıkandığı tatlı bir nehrin misali gibidir; onun üzerinde kirden geriye ne kalır?"
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي بَرزَة سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: مَا صليت صَلَاة إِلَّا وَأَنا أَرْجُو أَن تكون كَفَّارَة لما أمامها
İbn Ebî Şeybe, Ebû Berze'den rivayet etti: Resûlullah'ı (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyururken işittim: "Önündeki [günahlara] keffaret olmasını ummadığım hiçbir namaz kılmadım."
وَأخرج أَحْمد وَالطَّبَرَانِيّ عَن أبي أُمَامَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ مَا من امْرِئ تحضر صَلَاة مَكْتُوبَة فَيقوم فيتوضأ فَيحسن الْوضُوء وَيُصلي فَيحسن الصَّلَاة إِلَّا غفر لَهُ مَا بَينهَا وَبَين الصَّلَاة الَّتِي كَانَت قبلهَا من ذنُوبه
Ahmed ve et-Taberânî, Ebû Ümâme'den rivayet ettiler; o şöyle dedi: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Bir kimse farz namaz vakti geldiğinde kalkıp abdest alır, abdestini güzelce tamamlar, namaz kılar ve namazını güzelce eda ederse, Allah mutlaka onunla kendisinden önceki namaz arasındaki günahlarını bağışlar."
وَأخرج الْبَزَّار وَالطَّبَرَانِيّ عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ أَنه سمع رَسُول الله ﷺ يَقُول: الصَّلَوَات الْخمس كَفَّارَة مَا بَينهَا ثمَّ قَالَ رَسُول الله ﷺ: أَرَأَيْت لَو أَن رجلا كَانَ يعتمل وَكَانَ بَين منزله ومعتمله خَمْسَة أَنهَار فَإِذا أَتَى معتمله عمل فِيهِ مَا شَاءَ الله فَأَصَابَهُ الْوَسخ أَو الْعرق فَكلما مر بهر اغْتسل مَا كَانَ يبْقى من درنه فَكَذَلِك الصَّلَاة كلما عمل خَطِيئَة صلى صَلَاة فَدَعَا واستغفر الله غفر الله لَهُ مَا كَانَ قبلهَا
el-Bezzâr ve et-Taberânî, Ebû Saîd el-Hudrî'den rivayet ettiler; o, Resûlullah'ı (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyururken işitmiştir: "Beş vakit namaz aralarındakilere keffarettir." Sonra Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Ne dersiniz; bir adam çalışıyor olsa ve evi ile çalıştığı yer arasında beş nehir bulunsa, çalıştığı yere vardığında Allah'ın dilediği kadar çalışıp üzerine kir veya ter bulaşsa, her nehre uğradıkça yıkansa, onun kirinden geriye bir şey kalır mıydı? İşte namaz da böyledir; kul her hata işlediğinde bir namaz kılıp dua eder ve Allah'tan bağışlanma dilerse, Allah onun öncesindekileri bağışlar."
وَأخرج الْبَزَّار عَن أنس عَن النَّبِي ﷺ قَالَ الصَّلَوَات الْخمس وَالْجُمُعَة إِلَى الْجُمُعَة كَفَّارَة لما بَينهُنَّ مَا اجْتنبت الْكَبَائِر
el-Bezzâr, Enes'ten rivayet etti; o, Nebî'den (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurduğunu rivayet etti: "Büyük günahlardan kaçınıldığı müddetçe beş vakit namaz ve cuma namazı diğer cuma namazına kadar aralarındakilere keffarettir."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط وَالصَّغِير عَن أنس بن مَالك ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِن لله تَعَالَى ملكا يُنَادي عِنْد كل صَلَاة يَا بني آدم قومُوا إِلَى نيرانكم الَّتِي أوقدتموها على أَنفسكُم فاطفئوها
et-Taberânî el-Evsat ve es-Sagîr'de, Enes b. Mâlik'ten (radıyallâhu anh) rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Şüphesiz Allah Teâlâ'nın bir meleği vardır, her namaz vaktinde: 'Ey Âdemoğulları! Kendi aleyhinize yaktığınız ateşlerinize doğru kalkın da onları söndürün!' diye seslenir."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْكَبِير عَن عبد الله بن مَسْعُود عَن رَسُول الله ﷺ أَنه قَالَ يبْعَث مُنَاد عِنْد حَضْرَة كل صَلَاة فَيَقُول: يَا بني آدم قومُوا فاطفئوا عَنْكُم مَا أقدتم على أَنفسكُم فَيقومُونَ فيتطهرون وَيصلونَ فَيغْفر لَهُم مَا بَينهمَا فَإِذا حضرت الْعَصْر فَمثل ذَلِك فَإِذا حضرت الْمغرب فَمثل ذَلِك فَإِذا حضرت الْعَتَمَة فَمثل ذَلِك فينامون فَيغْفر لَهُم فمدلج فِي خير ومدلج فِي شَرّ
et-Taberânî el-Kebîr'de, Abdullah b. Mes'ûd'dan rivayet etti; Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: "Her namaz vakti geldiğinde bir münadi gönderilir ve: 'Ey Âdemoğulları! Kalkın, kendi aleyhinize yaktığınız şeyleri söndürün!' der. Bunun üzerine kalkarlar, temizlenirler ve namaz kılarlar; böylece ikisi arasındaki [günahları] bağışlanır. İkindi vakti geldiğinde yine böyledir; akşam vakti geldiğinde yine böyledir; yatsı vakti geldiğinde yine böyledir. Sonra uyurlar ve bağışlanırlar; artık kimi hayra yönelmiş, kimi de şerre yönelmiştir."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن أبي أُمَامَة الْبَاهِلِيّ سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: الصَّلَاة الْمَكْتُوبَة تكفر مَا قبلهَا إِلَى الصَّلَاة الْأُخْرَى وَالْجُمُعَة تكفر مَا قبلهَا إِلَى الْجُمُعَة الْأُخْرَى وَشهر رَمَضَان يكفر مَا قبله إِلَى شهر رَمَضَان وَالْحج يكفر مَا قبله إِلَى الْحَج
et-Taberânî, Ebû Ümâme el-Bâhilî'den rivayet etti: Resûlullah'ı (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyururken işittim: "Farz namaz, diğer namaza kadar kendisinden öncekileri örter; cuma namazı, diğer cumaya kadar kendisinden öncekileri örter; ramazan ayı, diğer ramazan ayına kadar kendisinden öncekileri örter ve hac, diğer hacca kadar kendisinden öncekileri örter."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن أبي بكرَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ الصَّلَوَات الْخمس والحمعة إِلَى الْجُمُعَة كَفَّارَات لما بَينهُنَّ مَا اجْتنبت الْكَبَائِر
et-Taberânî, Ebû Bekre'den (radıyallâhu anh) rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Büyük günahlardan kaçınıldığı müddetçe beş vakit namaz ve cuma namazı diğer cuma namazına kadar aralarındakilere keffarettir."
وَأخرج الْبَزَّار وَالطَّبَرَانِيّ عَن سلمَان الْفَارِسِي قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ الْمُسلم يُصَلِّي وخطاياه مَرْفُوعَة على رَأسه كلما سجد تحاتت عَنهُ فيفرغ من صلَاته وَقد تحاتت عَنهُ خطاياه
el-Bezzâr ve et-Taberânî, Selmân el-Fârisî'den rivayet ettiler; o şöyle dedi: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Müslüman, hataları başının üzerine konmuş olarak namaz kılar; her secde ettiğinde onlar üzerinden dökülür ve hataları üzerinden dökülmüş olarak namazından çıkar."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط عَن ابْن عمر أَن النَّبِي ﷺ قَالَ: إِن العَبْد إِذا قَامَ يُصَلِّي جمعت ذنُوبه على رقبته فَإِذا ركع تَفَرَّقت
et-Taberânî el-Evsat'ta, İbn Ömer'den rivayet etti ki Nebî (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Kul namaza durduğunda günahları boynunda toplanır; rükûya vardığında ise dağılıp gider."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط عَن أبي الدَّرْدَاء سَمِعت النَّبِي ﷺ يَقُول: مَا من مُسلم يُذنب ذَنبا فيتوضأ ثمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ أَو أَرْبعا مَفْرُوضَة أَو غير مَفْرُوضَة ثمَّ يسْتَغْفر الله إِلَّا غفر الله لَهُ
et-Taberânî el-Evsat'ta, Ebü'd-Derdâ'dan rivayet etti: Nebî'yi (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyururken işittim: "Bir günah işleyip de ardından abdest alan, sonra farz veya nafile iki yahut dört rekat namaz kılan, sonra da Allah'tan bağışlanma dileyen hiçbir Müslüman yoktur ki, Allah onu bağışlamış olmasın."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن سلمَان قَالَ: الصَّلَوَات الْخمس كَفَّارَات لما بَينهُنَّ مَا اجْتنبت الْكَبَائِر
İbn Ebî Şeybe, Selmân'dan rivayet etti; o şöyle dedi: "Büyük günahlardan kaçınıldığı müddetçe beş vakit namaz, aralarındakilere keffarettir."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن ابْن مَسْعُود مَوْقُوفا وَالْبَزَّار وَالطَّبَرَانِيّ عَنهُ مَرْفُوعا قَالَ الصَّلَوَات الْحَقَائِق كَفَّارَات لما بَينهُنَّ مَا اجْتنبت الْكَبَائِر
İbn Ebî Şeybe mevkuf olarak, el-Bezzâr ve et-Taberânî ise merfû olarak İbn Mes'ûd'dan rivayet ettiler; o şöyle dedi: "Büyük günahlardan kaçınıldığı müddetçe hakiki namazlar aralarındakilere keffarettir."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي مُوسَى قَالَ: مثل الصَّلَوَات الْخمس مثل نهر جَار على بَاب أحدكُم يغْتَسل مِنْهُ كل يَوْم خمس مَرَّات فَمَاذَا يبْقين بعد عَلَيْهِ من درنه وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي الدَّرْدَاء
İbn Ebî Şeybe, Ebû Mûsâ'dan rivayet etti; o şöyle dedi: "Beş vakit namazın misali, sizden birinin kapısının önünde akan ve her gün beş defa ondan yıkandığı bir nehrin misali gibidir; bundan sonra onun üzerinde kirinden ne kalır ki!" İbn Ebî Şeybe, Ebü'd-Derdâ'dan rivayet etti:
مثل الصَّلَوَات الْخمس مثل رجل على بَابه نهر يغْتَسل مِنْهُ كل يَوْم خمس مَرَّات فَمَاذَا يبقيي ذَلِك من درنه وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: تَكْفِير كل لحاء رَكْعَتَانِ
"Beş vakit namazın misali, kapısının önünde bir nehir bulunan ve her gün beş defa ondan yıkanan bir adamın misali gibidir; bu durum onun kirinden ne bırakır ki!" İbn Ebî Şeybe, Ebû Hüreyre'den rivayet etti; o şöyle dedi: "Her münakaşanın keffareti iki rekat [namaz]dır."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالطَّبَرَانِيّ فِي الْكَبِير عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: يحترقون فَإِذا صلوا الظّهْر غسلت ثمَّ يحترقون فَإِذا صلوا الْعَصْر غسلت ثمَّ يحترقون فَإِذا صلوا الْمغرب غسلت حَتَّى ذكر الصَّلَوَات كُلهنَّ
İbn Ebî Şeybe ve et-Taberânî el-Kebîr'de, İbn Mes'ûd'dan rivayet ettiler; o şöyle dedi: "[İnsanlar günahlarla] yanarlar; öğle namazını kıldıklarında o [namaz günahları] yıkar. Sonra yanarlar; ikindi namazını kıldıklarında o [günahları] yıkar. Sonra yanarlar; akşam namazını kıldıklarında o [günahları] yıkar." Nihayet namazların hepsini zikretti.
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط وَالصَّغِير عَن عبد الله بن مَسْعُود قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ تحترقون فَإِذا صليتم الصُّبْح غسلتها ثمَّ تحترقون تحترقون فَإِذا صليتم الظّهْر غسلتها ثمَّ تحترقون تحترقون فَإِذا صليتم الْعَصْر غسلتها ثمَّ تحترقون تحترقون فَإِذا صليتم الْمغرب غسلتها ثمَّ تحترقون تحترقون فَإِذا صليتم الْعشَاء غسلتها ثمَّ تنامون فَلَا يكْتب حَتَّى تستيقظوا
et-Taberânî el-Evsat ve es-Sagîr'de, Abdullah b. Mes'ûd'dan rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "[Günahlarla] yanarsınız; sabah namazını kıldığınızda o onu yıkar. Sonra yanarsınız, yanarsınız; öğle namazını kıldığınızda o onu yıkar. Sonra yanarsınız, yanarsınız; ikindi namazını kıldığınızda o onu yıkar. Sonra yanarsınız, yanarsınız; akşam namazını kıldığınızda o onu yıkar. Sonra yanarsınız, yanarsınız; yatsı namazını kıldığınızda o onu yıkar. Sonra uyursunuz ve siz uyanıncaya kadar [aleyhinize hiçbir günah] yazılmaz."
وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد عَن أبي عُبَيْدَة بن الْجراح
Ahmed ez-Zühd'de, Ebû Ubeyde b. el-Cerrâh'tan rivayet etti;
أَنه قَالَ: بَادرُوا السَّيِّئَات القديمات بِالْحَسَنَاتِ الحديثات فَلَو أَن أحدكُم أَخطَأ مَا بَينه وَبَين السَّمَاء وَالْأَرْض ثمَّ عمل حَسَنَة لعلت فَوق سيئاته حَتَّى تقهرهن
O şöyle dedi: "Eski kötülüklere karşı yeni iyiliklerle acele edin! Zira sizden biriniz yer ile gök arasını dolduracak kadar hata işlemiş olsa, sonra da bir iyilik yapsa, o iyilik kötülüklerinin üstüne çıkar ve nihayet onlara galip gelir."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن قَالَ: اسْتَعِينُوا على السَّيِّئَات القديمات
İbn Ebî Hâtim, el-Hasan'dan rivayet etti; o şöyle dedi: "Eski kötülüklere karşı
بِالْحَسَنَاتِ الحديثات وَإِنَّكُمْ لن تَجدوا شَيْئا اذْهَبْ لسيئة قديمَة من حَسَنَة حَدِيثَة وتصديق ذَلِك فِي كتب الله تَعَالَى {إِن الْحَسَنَات يذْهبن السَّيِّئَات}
yeni iyiliklerle yardım arayın. Şüphesiz eski bir kötülüğü gidermek için yeni bir iyilikten daha etkili hiçbir şey bulamazsınız. Bunun doğrulanması Allah Teâlâ'nın Kitabı'ndaki {إِن الْحَسَنَات يذْهبن السَّيِّئَات} “Şüphesiz iyilikler kötülükleri giderir” [ayetindedir]."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن فِي قَوْله {ذَلِك ذكرى لِلذَّاكِرِينَ} قَالَ: هم الَّذين يذكرُونَ الله فِي السَّرَّاء وَالضَّرَّاء والشدة والرخاء والعافية وَالْبَلَاء
İbn Ebî Hâtim, el-Hasan'dan {ذَلِك ذكرى لِلذَّاكِرِينَ} “Bu, öğüt alanlara bir hatırlatmadır” ayeti hakkında rivayet etti; o şöyle dedi: "Onlar; bollukta ve darlıkta, zorlukta ve kolaylıkta, afiyette ve belada Allah'ı anan kimselerdir."
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج قَالَ: لما نزع الَّذِي قبل الْمَرْأَة تذكر فَذَلِك قَوْله {ذَلِك ذكرى لِلذَّاكِرِينَ}
İbnü'l-Münzir, İbn Cüreyc'den rivayet etti; o şöyle dedi: "Kadını öpen kimse [günahından] vazgeçtiğinde hatırına getirdi / öğüt aldı; işte {ذَلِك ذكرى لِلذَّاكِرِينَ} “Bu, öğüt alanlara bir hatırlatmadır” ayeti budur."
الْآيَة ١١٦
Ayet 116
أخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أبي بن كَعْب قَالَ أَقْرَأَنِي رَسُول الله ﷺ {فلولا كَانَ من الْقُرُون من قبلكُمْ أولُوا بَقِيَّة ينهون عَن الْفساد فِي الأَرْض}
İbn Merdeveyh, Übey b. Ka'b'dan rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) bana {فلولا كَانَ من الْقُرُون من قبلكُمْ أولُوا بَقِيَّة ينهون عَن الْفساد فِي الأَرْض} “Sizden önceki nesillerden, yeryüzünde bozgunculuktan meneden akıl ve fazilet sahipleri bulunsaydı ya!” [ayetini] okuttu.
وَأخرج ابْن أبي مَالك فِي قَوْله {فلولا} قَالَ: فَهَلا
İbn Ebî Mâlik'ten {فلولا} hakkında rivayet edildi; o: "Olmalı değil miydi (fe-helâ)?" dedi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة فِي الْآيَة قَالَ: أَي لم يكن من قبلكُمْ من ينْهَى عَن الْفساد فِي الأَرْض إِلَّا قَلِيلا
İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, ayet hakkında Katâde'den rivayet ettiler; o şöyle dedi: "Yani sizden önce yeryüzünde fesattan meneden pek az kimseden başkası yoktu."
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن ابْن جريج {إِلَّا قَلِيلا مِمَّن أنجينا مِنْهُم} يستقلهم الله من كل قوم
Ebü'ş-Şeyh, İbn Cüreyc'den {إِلَّا قَلِيلا مِمَّن أنجينا مِنْهُم} “Onlardan kurtardığımız pek azı müstesna” [ayeti hakkında rivayet etti; o şöyle dedi]: "Allah her kavimden onları az bulur [kurtarılanlar pek azdı]."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد {وَاتبع الَّذين ظلمُوا مَا أترفوا فِيهِ} قَالَ: فِي ملكهم وَتَجَبُّرَهُمْ وتركهم الْحق
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Mücâhid'den {وَاتبع الَّذين ظلمُوا مَا أترفوا فِيهِ} “Zulmedenler ise içinde şımartıldıkları şeyin peşine düştüler” [ayeti hakkında rivayet ettiler; o şöyle dedi]: "Saltanatlarının, zorbalıklarının ve hakkı terk etmelerinin [peşine düştüler]."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ من طَرِيق ابْن جريج قَالَ: قَالَ ابْن عَبَّاس {أترفوا فِيهِ} نظرُوا فِيهِ
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Cüreyc yoluyla rivayet ettiler; o şöyle dedi: İbn Abbâs {أترفوا فِيهِ} [ifadesi hakkında]: "Ona baktılar / aldandılar" dedi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة {وَاتبع الَّذين ظلمُوا مَا أترفوا فِيهِ} من دنياهم وَأَن هَذِه الدُّنْيَا قد تعقدت أَكثر النَّاس وألهتهم عَن آخرتهم
İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Katâde'den rivayet ettiler: {وَاتبع الَّذين ظلمُوا مَا أترفوا فِيهِ} “Zulmedenler ise içinde şımartıldıkları şeyin peşine düştüler”; dünyalıklarının [peşine düştüler]. Şüphesiz bu dünya insanların çoğunu kendine bağlamış ve onları ahiretlerinden alıkoymuştur.
الْآيَة ١١٧
Ayet 117
أخرج الطَّبَرَانِيّ وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه والديلمي عَن جرير قَالَ: سَمِعت رَسُول الله ﷺ يسْأَل عَن تَفْسِيرهَا هَذِه الْآيَة {وَمَا كَانَ رَبك ليهلك الْقرى بظُلْم وَأَهْلهَا مصلحون} فَقَالَ رَسُول الله ﷺ وَأَهْلهَا ينصف بَعضهم بَعْضًا وَأخرجه ابْن أبي حَاتِم والخرائطي فِي مساوي الْأَخْلَاق عَن جرير مَوْقُوفا
et-Taberânî, Ebü'ş-Şeyh, İbn Merdeveyh ve ed-Deylemî, Cerîr'den rivayet ettiler; o şöyle dedi: Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) şu ayetin tefsiri hakkında sorulduğunu işittim: {وَمَا كَانَ رَبك ليهلك الْقرى بظُلْم وَأَهْلهَا مصلحون} “Halkı ıslah edici kimseler iken, Rabbin o memleketleri haksız yere helak edecek değildi.” Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): "[Yani] halkı birbirine adaletle davranırken" buyurdu. Bunu İbn Ebî Hâtim ve Mesâvi'l-Ahlâk'ta el-Harâitî, Cerîr'den mevkuf olarak rivayet ettiler.
الْآيَات ١١٨ - ١١٩
Ayetler 118 - 119
أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الضَّحَّاك {وَلَو شَاءَ رَبك لجعل النَّاس أمة وَاحِدَة} قَالَ: أهل دين وَاحِد أهل ضَلَالَة أَو أهل هدى
İbn Ebî Hâtim, Dahhâk'tan {وَلَو شَاءَ رَبك لجعل النَّاس أمة وَاحِدَة} “Rabbin dileseydi insanları tek bir ümmet yapardı” [ayeti hakkında rivayet etti]; o şöyle dedi: "[Yani] tek bir din ehli; ya dalalet ehli ya da hidayet ehli [yapardı]."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس {وَلَا يزالون مُخْتَلفين} قَالَ: أهل الْحق وَأهل الْبَاطِل {إِلَّا من رحم رَبك} قَالَ: أهل الْحق {وَلذَلِك خلقهمْ} قَالَ: للرحمة
İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan rivayet etti: {وَلَا يزالون مُخْتَلفين} “Fakat ihtilaf edip durmaktadırlar”; [yani] hak ehli ve batıl ehli [olarak]. {إِلَّا من رحم رَبك} “Ancak Rabbinin merhamet ettiği kimseler müstesnadır”; [yani] hak ehli. {وَلذَلِك خلقهمْ} “Zaten onları bunun için yaratmıştır”; "Merhamet için" dedi.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس {وَلَا يزالون مُخْتَلفين إِلَّا من رحم رَبك} قَالَ: إِلَّا أهل رَحمته فَإِنَّهُم لَا يَخْتَلِفُونَ
Abdürrezzâk ve İbnü'l-Münzir, İbn Abbâs'tan rivayet ettiler: {وَلَا يزالون مُخْتَلفين إِلَّا من رحم رَبك} “Fakat ihtilaf edip durmaktadırlar, ancak Rabbinin merhamet ettiği kimseler müstesnadır”; [İbn Abbâs] şöyle dedi: "O'nun rahmetine nail olanlar müstesna; şüphesiz onlar ihtilaf etmezler."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي الْآيَة قَالَ {وَلَا يزالون مُخْتَلفين} فِي الْهوى
İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan ayet hakkında rivayet etti; o şöyle dedi: {وَلَا يزالون مُخْتَلفين} “Fakat ihtilaf edip durmaktadırlar”; [yani] heva ve heves hususunda.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن عَطاء بن أبي رَبَاح {وَلَا يزالون مُخْتَلفين} أَي الْيَهُود وَالنَّصَارَى وَالْمَجُوس والحنيفية وهم الَّذين رحم رَبك الحنيفية
İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Atâ b. Ebî Rabâh'tan rivayet ettiler: {وَلَا يزالون مُخْتَلفين} “Fakat ihtilaf edip durmaktadırlar”; yani Yahudiler, Hristiyanlar, Mecusiler ve Hanifler. Hanifler ise Rabbinin kendilerine merhamet ettiği kimselerdir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن الْحسن فِي الْآيَة قَالَ: النَّاس مُخْتَلفُونَ على أَدْيَان شَتَّى إِلَّا من رحم رَبك غير مُخْتَلف {وَلذَلِك خلقهمْ} قَالَ: للِاخْتِلَاف
İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, ayet hakkında Hasan['dan rivayet ettiler]; o şöyle dedi: "İnsanlar türlü türlü dinler üzere ihtilaf halindedirler. Ancak Rabbinin merhamet ettiği kimse ihtilaf etmez. {وَلذَلِك خلقهمْ} “Zaten onları bunun için yaratmıştır” [ifadesi hakkında da]: 'İhtilaf için' dedi."
وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد {وَلَا يزالون مُخْتَلفين} قَالَ: أهل الْبَاطِل {إِلَّا من رحم رَبك} قَالَ: أهل الْحق {وَلذَلِك خلقهمْ} قَالَ: للرحمة
İbn Cerîr ve Ebü'ş-Şeyh, Mücâhid'den rivayet ettiler: {وَلَا يزالون مُخْتَلفين} “Fakat ihtilaf edip durmaktadırlar”; o: "Batıl ehli" dedi. {إِلَّا من رحم رَبك} “Ancak Rabbinin merhamet ettiği kimseler müstesnadır”; o: "Hak ehli" dedi. {وَلذَلِك خلقهمْ} “Zaten onları bunun için yaratmıştır”; o: "Merhamet için" dedi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن عِكْرِمَة {وَلَا يزالون مُخْتَلفين} قَالَ: اخْتِلَاف الْملَل {إِلَّا من رحم رَبك} قَالَ: أهل الْقبْلَة {وَلذَلِك خلقهمْ} قَالَ: للرحمة
İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, İkrime'den rivayet ettiler: {وَلَا يزالون مُخْتَلفين} “Fakat ihtilaf edip durmaktadırlar”; [İkrime]: "Dinlerin ihtilafıdır" dedi. {إِلَّا من رحم رَبك} “Ancak Rabbinin merhamet ettiği kimseler müstesnadır”; "Kıble ehlidir" dedi. {وَلذَلِك خلقهمْ} “Zaten onları bunun için yaratmıştır”; "Merhamet için" dedi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة فِي الْآيَة قَالَ: أهل رَحْمَة الله أهل الْجَمَاعَة وَإِن تَفَرَّقت دِيَارهمْ وأبدانهم وَأهل مَعْصِيَته أهل فرقة وَإِن اجْتمعت أبدانهم {وَلذَلِك خلقهمْ} للرحمة وَالْعِبَادَة وَلم يخلقهم للِاخْتِلَاف
İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, ayet hakkında Katâde'den rivayet ettiler; o şöyle dedi: "Allah'ın rahmetine mazhar olanlar, yurtları ve bedenleri ayrı olsa da cemaat ehlidir. O'na isyan edenler ise, bedenleri bir arada olsa da tefrika ehlidir. {وَلذَلِك خلقهمْ} “Zaten onları bunun için yaratmıştır”; [yani] rahmet ve ibadet için yaratmıştır, onları ihtilaf etsinler diye yaratmamıştır."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن ابْن عَبَّاس {وَلذَلِك خلقهمْ} قَالَ: خلقهمْ فريقين: فريقاً يرحم فَلَا يخْتَلف وفريقاً لَا يرحم يخْتَلف
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn İbn Abbâs'tan {وَلذَلِك خلقهمْ} “Zaten onları bunun için yaratmıştır” [ayeti hakkında rivayet ettiler]; o şöyle dedi: "Onları iki grup olarak yaratmıştır: Merhamet olunan ve ihtilaf etmeyen bir grup ile merhamet olunmayan ve ihtilaf eden bir grup."
وَكَذَلِكَ قَوْله {فَمنهمْ شقي وَسَعِيد} (هود الْآيَة ١٠٥)
{فَمنهمْ شقي وَسَعِيد} “Onlardan kimi bedbaht (şakî), kimi de mutludur (saîd)” (Hûd suresi, 105. ayet) kavli de böyledir.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن قُرَيْش قَالَ: كنت عِنْد عَمْرو بن عبيد فجَاء رجلَانِ فَجَلَسَا فَقَالَا: يَا أَبَا عُثْمَان مَا كَانَ الْحسن يَقُول فِي هَذِه الْآيَة {وَلَا يزالون مُخْتَلفين إِلَّا من رحم رَبك وَلذَلِك خلقهمْ} قَالَ: كَانَ يَقُول (فريق فِي الْجنَّة وفريق فِي السعير) (الشورى الْآيَة ٧)
İbnü'l-Münzir, Kureyş'ten rivayet etti; o şöyle dedi: Amr b. Ubeyd'in yanındaydım. İki adam gelip oturdular ve: "Ey Ebû Osmân! Hasan şu {وَلَا يزالون مُخْتَلفين إِلَّا من رحم رَبك وَلذَلِك خلقهمْ} “Fakat ihtilaf edip durmaktadırlar, ancak Rabbinin merhamet ettiği kimseler müstesnadır. Zaten onları bunun için yaratmıştır” ayeti hakkında ne derdi?" dediler. O da: "[Hasan] {فريق فِي الْجنَّة وفريق فِي السعير} “Bir kısmı cennette, bir kısmı da çılgın alevli cehennemdedir” (eş-Şûrâ suresi, 7. ayet) derdi" cevabını verdi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن الْحسن فِي قَوْله {وَلذَلِك خلقهمْ} قَالَ: خلق هَؤُلَاءِ للجنة وَهَؤُلَاء للنار وَخلق هَؤُلَاءِ لِرَحْمَتِهِ وَهَؤُلَاء لعذابه
İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, {وَلذَلِك خلقهمْ} “Zaten onları bunun için yaratmıştır” kavli hakkında Hasan['dan rivayet ettiler]; o şöyle dedi: "Şunları cennet için, şunları da cehennem için yaratmıştır; şunları rahmeti için, şunları da azabı için yaratmıştır."
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن ابْن أبي نجيح
Ebü'ş-Şeyh, İbn Ebî Necîh'ten rivayet etti:
أَن رجلَيْنِ تخاصما إِلَى طَاوس فاختلفا عَلَيْهِ فَقَالَ: اختلفتما عَليّ فَقَالَ أَحدهمَا لذَلِك خلقنَا
İki adam bir meselede Tâvûs'un huzurunda davalaştı ve onun yanında anlaşmazlığa düştüler. Bunun üzerine [Tâvûs]: "Bana karşı ihtilaf ettiniz" dedi. Onlardan biri: "Biz bunun için yaratıldık" deyince;
قَالَ: كذبت
[Tâvûs]: "Yalan söyledin!" dedi.
قَالَ: أَلَيْسَ الله يَقُول {وَلَا يزالون مُخْتَلفين إِلَّا من رحم رَبك وَلذَلِك خلقهمْ} قَالَ: إِنَّمَا خلقهمْ للرحمة وَالْجَمَاعَة
[Adam]: "Allah {وَلَا يزالون مُخْتَلفين إِلَّا من رحم رَبك وَلذَلِك خلقهمْ} “Fakat ihtilaf edip durmaktadırlar, ancak Rabbinin merhamet ettiği kimseler müstesnadır. Zaten onları bunun için yaratmıştır” buyurmuyor mu?" dedi. [Tâvûs da]: "O, onları ancak rahmet ve birlik (cemaat) için yaratmıştır" dedi.
الْآيَة ١٢٠
Ayet 120
أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن جريج فِي قَوْله {وكلاًّ نقص عَلَيْك من أنباء الرُّسُل مَا نثبت بِهِ فُؤَادك} لتعلم يَا مُحَمَّد مَا لقِيت الرُّسُل من قبلك من أممهم
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh, {وكلاًّ نقص عَلَيْك من أنباء الرُّسُل مَا نثبت بِهِ فُؤَادك} “Peygamberlerin haberlerinden, kendisiyle kalbini pekiştirdiğimiz her bir haberi sana anlatıyoruz” kavli hakkında İbn Cüreyc'den [rivayet ettiler; o şöyle dedi]: "Ey Muhammed! Senden önceki peygamberlerin ümmetlerinden neler çektiklerini bilesin diye [anlatıyoruz]."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَالْفِرْيَابِي وَسَعِيد بن مَنْصُور وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه من طرق عَن ابْن عَبَّاس {وجاءك فِي هَذِه الْحق} قَالَ: فِي هَذِه السُّورَة
Abdürrezzâk, el-Firyâbî, Saîd b. Mansûr, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Ebü'ş-Şeyh ve İbn Merdeveyh çeşitli yollarla İbn Abbâs'tan rivayet ettiler: {وجاءك فِي هَذِه الْحق} “Bu [surede] sana hak gelmiştir”; o: "Bu surede" dedi.
وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي مُوسَى الْأَشْعَرِيّ {وجاءك فِي هَذِه الْحق} قَالَ: فِي هَذِه السُّورَة
İbn Cerîr, Ebü'ş-Şeyh ve İbn Merdeveyh, Ebû Mûsâ el-Eş'arî'den rivayet ettiler: {وجاءك فِي هَذِه الْحق} “Bu [surede] sana hak gelmiştir”; o: "Bu surede" dedi.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن سعيد بن جُبَير
Ebü'ş-Şeyh, Saîd b. Cübeyr'den rivayet etti:
مثله
Bunun bir benzerini [rivayet etti].
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة {وجاءك فِي هَذِه الْحق} قَالَ: فِي هَذِه الدُّنْيَا
İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Katâde'den rivayet ettiler: {وجاءك فِي هَذِه الْحق} “Bu [dünyada] sana hak gelmiştir”; o: "Bu dünyada" dedi.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن سعيد قَالَ: كَانَ قَتَادَة يَقُول فِي هَذِه السُّورَة وَقَالَ الْحسن: فِي الدُّنْيَا
Ebü'ş-Şeyh, Saîd'den rivayet etti; o şöyle dedi: Katâde "Bu surede" derdi; Hasan ise "Dünyada" dedi.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ من طَرِيق أبي رَجَاء عَن الْحسن {وجاءك فِي هَذِه الْحق} قَالَ: فِي هَذِه السُّورَة
Ebü'ş-Şeyh, Ebû Recâ yoluyla Hasan'dan rivayet etti: {وجاءك فِي هَذِه الْحق} “Bu [surede] sana hak gelmiştir”; o: "Bu surede" dedi.
الْآيَات ١٢١ - ١٢٣
Ayetler 121 - 123
أخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {اعْمَلُوا على مكانتكم} أَي مَنَازِلكُمْ
İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, {اعْمَلُوا على مكانتكم} “Elinizden geleni yapın / tutumunuza göre davranın” kavli hakkında Katâde'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiler; [Katâde]: "Yani bulunduğunuz konuma göre" dedi.
وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن جريج فِي قَوْله {وَانْتَظرُوا إِنَّا منتظرون} قَالَ: يَقُول: انتظروا مواعيد الشَّيْطَان إيَّاكُمْ على مَا يزين لكم
İbn Cerîr ve Ebü'ş-Şeyh, {وَانْتَظرُوا إِنَّا منتظرون} “Ve bekleyin, şüphesiz biz de beklemekteyiz” kavli hakkında İbn Cüreyc'den [rivayet ettiler; o] şöyle dedi: "[Yani] şeytanın size süslü gösterdiği şeyler hususunda size verdiği vaatleri bekleyin!"
وَفِي قَوْله {وَإِلَيْهِ يرجع الْأَمر كُله} قَالَ: فَيَقْضِي بَينهم بِحكمِهِ الْعدْل
Ve {وَإِلَيْهِ يرجع الْأَمر كُله} “Bütün işler O'na döndürülür” kavli hakkında da [İbn Cüreyc]: "Böylece O, adil hükmüyle aralarında hüküm verir" dedi.
وَأخرج عبد الله بن أَحْمد فِي زَوَائِد الزّهْد وَابْن الضريس فِي فَضَائِل الْقُرْآن وَابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن كَعْب ﵁ قَالَ: فَاتِحَة التَّوْرَاة فَاتِحَة الْأَنْعَام وخاتمة التَّوْرَاة هود {وَللَّه غيب السَّمَاوَات وَالْأَرْض} إِلَى قَوْله {بغافل عَمَّا تَعْمَلُونَ}
Abdullah b. Ahmed Zevâidü'z-Zühd'de, İbnü'd-Durays Fedâilü'l-Kur'ân'da, İbn Cerîr ve Ebü'ş-Şeyh, Ka'b'dan (radıyallâhu anh) rivayet ettiler; o şöyle dedi: "Tevrat'ın başlangıcı el-En'âm [suresinin] başlangıcı, Tevrat'ın sonu ise Hûd [suresinin] {وَللَّه غيب السَّمَاوَات وَالْأَرْض} “Göklerin ve yerin gaybı Allah'a aittir” [ayetinden], {بغافل عَمَّا تَعْمَلُونَ} “[Rabbin] yaptıklarınızdan gafil değildir” kavline kadar olan kısmıdır."