فَلم تزل بِهِ حَتَّى أطمعها فهمّت بِهِ وهمّ بهَا فدخلا الْبَيْت {وغلقت الْأَبْوَاب} فَذهب ليحل سراويله فَإِذا هُوَ بِصُورَة يَعْقُوب ﵇ قَائِما فِي الْبَيْت قد عض على أُصْبُعه يَقُول: يَا يُوسُف لَا تواقعها فَإِنَّمَا مثلك مثل الطير فِي جوّ السَّمَاء لَا يُطَاق وَمثلك إِذا وَقعت عَلَيْهَا مثله إِذا مَاتَ فَوَقع على الأَرْض لَا يَسْتَطِيع أَن يدْفع عَن نَفسه وَمثلك مثل الثور الصعب الَّذِي لم يعْمل عَلَيْهِ وَمثلك إِذا واقعتها مثله إِذا مَاتَ فَدخل المَاء فِي أصل قرنيه لَا يَسْتَطِيع أَن يدْفع عَن نَفسه
Kadın, onun aklını çelene kadar onunla uğraşmaya devam etti; kadın ona meyletti, o da kadına meyletti. Eve girdiler {وغلقت الْأَبْوَاب} “ve kapıları sımsıkı kapattı”. [Yûsuf] şalvarını çözmeye davrandı. Bir de baktı ki Ya'kûb aleyhisselâm'ın sureti evin içinde ayakta durmuş, parmağını ısırarak şöyle diyor: "Ey Yûsuf! Onunla beraber olma! Çünkü senin misalin, göğün boşluğundaki alt edilemeyen kuşun misali gibidir. Onunla beraber olduğunda senin misalin ise, o [kuşun] ölüp yere düştüğü ve kendisini savunamadığı halinin misali gibidir. Senin misalin, kendisiyle [çift sürülüp] çalışılmamış azgın boğanın misali gibidir. Onunla beraber olduğunda senin misalin ise, o [boğanın] ölüp suyun boynuzlarının dibine girdiği ve kendisini savunamadığı halinin misali gibidir."
فَربط سراويله وَذهب ليخرج فَأَدْرَكته فَأخذت بمؤخر قَمِيصه من خَلفه فخرقته حَتَّى أخرجته مِنْهُ وَسقط وَطَرحه يُوسُف وَاشْتَدَّ نَحْو الْبَاب والفيا سَيِّدهَا جَالِسا عِنْد الْبَاب هُوَ وَابْن عَم الْمَرْأَة فَلَمَّا رَأَتْهُ الْمَرْأَة {قَالَت مَا جَزَاء من أَرَادَ بأهلك سوءا إِلَّا أَن يسجن أَو عَذَاب أَلِيم} إِنَّه راودني عَن نَفسِي فَدَفَعته عني فشققت قَمِيصه
Bunun üzerine şalvarını bağladı ve çıkmak için davrandı. Kadın ona yetişti ve arkasından gömleğinin arka eteğinden tuttu, onu yırttı, nihayet [Yûsuf'u] ondan çıkardı ve [gömlek] düştü; Yûsuf onu fırlatıp attı ve kapıya doğru koştu. İkisi kadının efendisini, yanında kadının amcasının oğluyla birlikte kapının yanında otururken buldular. Kadın onu görünce: {قَالَت مَا جَزَاء من أَرَادَ بأهلك سوءا إِلَّا أَن يسجن أَو عَذَاب أَلِيم} “'Ailene kötülük etmek isteyen birinin cezası, zindana atılmaktan veya can yakıcı bir azaptan başka nedir?' dedi.” [Ve devam etti]: "O benden murad almak istedi, ben de onu kendimden ittim ve gömleğini yırttım."
فَقَالَ يُوسُف: لَا بل هِيَ راودتني عَن نَفسِي فأبيت وفررت مِنْهَا فأدركتني فَأخذت بقميصي فشقته عَليّ
Yûsuf dedi ki: "Hayır, bilakis o benden murad almak istedi. Ben reddedip ondan kaçtım, o bana yetişti, gömleğimden tuttu ve üzerimden yırttı."
فَقَالَ ابْن عَمها: فِي الْقَمِيص تبيان الْأَمر انْظُرُوا
Amcasının oğlu dedi ki: "Gömlekte işin açıklaması vardır, bakın!"
إِن كَانَ الْقَمِيص قدّ من قبل فصدقت وَهُوَ من الْكَاذِبين وَإِن كَانَ قدّ من دُبر فَكَذبت وَهُوَ من الصَّادِقين فَلَمَّا أُتِي بالقميص وجده قد قدّ من دُبر فَقَالَ {إِنَّه من كيدكن إِن كيدكن عَظِيم يُوسُف أعرض عَن هَذَا واستغفري لذنبك} يَقُول: لَا تعودي لذنبك
"Eğer gömlek önden yırtılmışsa [kadın] doğru söylemiştir, o ise yalancılardandır. Eğer arkadan yırtılmışsa [kadın] yalan söylemiştir, o ise doğru söyleyenlerdendir." Gömlek getirildiğinde onun arkadan yırtıldığını gördü ve şöyle dedi: {إِنَّه من كيدكن إِن كيدكن عَظِيم يُوسُف أعرض عَن هَذَا واستغفري لذنبك} “'Şüphesiz bu, siz kadınların tuzağındandır. Gerçekten sizin tuzağınız büyüktür. Yûsuf! Sen bundan vazgeç. [Ey kadın,] sen de günahın için bağışlanma dile!'” [Yani]: "Günahına bir daha dönme" demektedir.
{وَقَالَ نسْوَة فِي الْمَدِينَة امْرَأَة الْعَزِيز تراود فتاها عَن نَفسه قد شغفها حبا} والشغاف جلدَة على الْقلب يُقَال لَهَا لِسَان الْقلب يَقُول دخل الْحبّ الْجلد حَتَّى أصَاب الْقلب - فَلَمَّا سَمِعت بمكرهن - يَقُول بقولهن - أرْسلت إلَيْهِنَّ واعتدت لَهُنَّ متكأً يتكئن عَلَيْهِ وآتت كل وَاحِدَة مِنْهُنَّ سكيناً وأترجاً تَأْكُله وَقَالَت ليوسف: أخرج عَلَيْهِنَّ
{وَقَالَ نسْوَة فِي الْمَدِينَة امْرَأَة الْعَزِيز تراود فتاها عَن نَفسه قد شغفها حبا} “Şehirdeki bazı kadınlar: 'Aziz'in hanımı, delikanlısından murad almak istiyormuş; sevgisi yüreğine işlemiş' dediler.” Şeğaf (الشغاف), kalbin üzerindeki bir zardır, ona kalbin dili denir; yani sevgi deriye girip kalbe kadar ulaştı [demektir]. -onların hilelerini işitince- [yani] sözlerini [işitince]- onlara [davetçi] gönderdi, yaslanacakları birer koltuk hazırladı ve her birine bir bıçak ile yiyecekleri bir ağaç kavunu verdi. Yûsuf'a da: "Onların karşısına çık" dedi.
فَلَمَّا خرج وَرَأى النسْوَة يُوسُف أعظمنه وجعلن يحززن أَيْدِيهنَّ وهم يَحسبن إنَّهُنَّ يقطعن الأترج وَيَقُلْنَ {حاش لله مَا هَذَا بشرا إِن هَذَا إِلَّا ملك كريم} قَالَت: {فذلكن الَّذِي لمتنني فِيهِ وَلَقَد راودته عَن نَفسه فاستعصم} بَعْدَمَا كَانَ حل سراويله ثمَّ لَا أَدْرِي مَا بدا لَهُ
[Yûsuf] çıkıp kadınlar onu görünce, onu pek büyük gördüler ve ağaç kavununu kestiklerini sanarak ellerini doğramaya başladılar ve: {حاش لله مَا هَذَا بشرا إِن هَذَا إِلَّا ملك كريم} “'Hâşâ Allah için! Bu bir insan değil; bu ancak değerli bir melektir!'” dediler. [Kadın] dedi ki: {فذلكن الَّذِي لمتنني فِيهِ وَلَقَد راودته عَن نَفسه فاستعصم} “'İşte beni hakkında kınadığınız kişi budur! Andolsun ben ondan murad almak istedim de o iffetini korudu.'” [Bu], şalvarını çözdükten sonra olmuştu; sonra ona ne göründü bilmiyorum.
قَالَ يُوسُف {رب السجْن أحب إِلَيّ مِمَّا يدعونني إِلَيْهِ} من الزِّنَا
Yûsuf dedi ki: {رب السجْن أحب إِلَيّ مِمَّا يدعونني إِلَيْهِ} “'Rabbim! Zindan, bana bunların beni davet ettikleri şeyden'” -yani zinadan- “'daha sevimlidir.'”
ثمَّ إِن الْمَرْأَة قَالَت لزَوجهَا: إِن العَبْد العبراني قد فضحني فِي النَّاس إِنَّه يعْتَذر إِلَيْهِم ويخبرهم أَنِّي راودته عَن نَفسه وَلست أُطِيق أَن أعْتَذر بعذري فإمَّا أَن تَأذن لي فَأخْرج فَاعْتَذر كَمَا يعْتَذر وَإِمَّا أَن تحبسه كَمَا حبستني فَذَلِك قَوْله {ثمَّ بدا لَهُم من بعد مَا رَأَوْا الْآيَات} وَهُوَ شقّ الْقَمِيص وَقطع الْأَيْدِي {ليسجننه حَتَّى حِين وَدخل مَعَه السجْن فتيَان} غضب الْملك على خَبّازه أَنه يُرِيد أَن يسمه فحبسه وَحبس الساقي وَظن أَنه مالأه على السم
Sonra kadın kocasına şöyle dedi: "Şüphesiz İbrani köle beni insanlar arasında rezil etti. İnsanlara mazeretler bildiriyor ve benim ondan murad almak istediğimi onlara haber veriyor. Ben ise kendi mazeretimi sunmaya güç yetiremiyorum. Ya bana izin ver çıkıp onun mazeret bildirdiği gibi mazeret bildireyim ya da beni hapsettiğin gibi onu hapse at." İşte bu, [Allah Teâlâ'nın]: {ثمَّ بدا لَهُم من بعد مَا رَأَوْا الْآيَات} -ki bu, gömleğin yırtılması ve ellerin kesilmesidir- {ليسجننه حَتَّى حِين وَدخل مَعَه السجْن فتيَان} “Sonra o delilleri görmelerinin ardından, onu bir süreye kadar mutlaka zindana atmaları [fikri] onlara uygun göründü. Onunla birlikte zindana iki delikanlı girdi” sözüdür. Hükümdar, ekmekçisine kendisini zehirlemek istediği gerekçesiyle kızıp onu hapsetti; sakiyi de hapsetti ve zehirleme konusunda ona yardım ettiğini düşündü.
فَلَمَّا دخل يُوسُف ﵇ السجْن قَالَ: إِنِّي أعبّر الأحلام
Yûsuf aleyhisselâm zindana girince: "Ben rüyaları tabir ederim" dedi.
قَالَ أحد الفتيين: هَلُمَّ فَلْنُجَرِّب هَذَا العَبْد العبراني فتراءيا من غير أَن يَكُونَا رَأيا شَيْئا ولكنهما خرصا فَعبر لَهما يُوسُف خرصهما فَقَالَ الساقي: رَأَيْتنِي أعصر خمرًا
İki gençten biri: "Gelin şu İbrani köleyi bir deneyelim" dedi. Bir şey görmedikleri halde rüya görmüş gibi davrandılar, sadece uydurdular. Yûsuf onların bu uydurmalarını tabir etti. Saki dedi ki: "Kendimi şarap sıkarken gördüm."
وَقَالَ الخباز: رَأَيْتنِي أحمل فَوق رَأْسِي خبْزًا تَأْكُل الطير مِنْهُ
Ekmekçi de: "Kendimi başımın üstünde ekmek taşırken ve kuşlar da ondan yerken gördüm" dedi.
قَالَ يُوسُف ﵇: لَا يأتيكما طَعَام ترزقانه فِي النّوم إِلَّا نبأتكما بتأويله فِي الْيَقَظَة ثمَّ قَالَ: {يَا صَاحِبي السجْن أما أَحَدكُمَا فيسقي ربه خمرًا} فيعاد على مَكَانَهُ {وَأما الآخر فيصلب فتأكل الطير من رَأسه} ففزعا وَقَالا: وَالله مَا رَأينَا شَيْئا
Yûsuf aleyhisselâm dedi ki: "Uykuda rızıklanacağınız hiçbir yemek size gelmez ki, ben uyanıklıkta onun tabirini size haber vermiş olmayayım." Sonra şöyle dedi: {يَا صَاحِبي السجْن أما أَحَدكُمَا فيسقي ربه خمرًا} “Ey zindan arkadaşlarım! Biriniz efendisine şarap sunacak” -eski makamına iade edilecektir-, {وَأما الآخر فيصلب فتأكل الطير من رَأسه} “diğeri ise asılacak ve kuşlar başından yiyecektir.” Bunun üzerine korkup: "Vallahi biz hiçbir şey görmedik!" dediler.
قَالَ يُوسُف ﵇: {قضي الْأَمر الَّذِي فِيهِ تستفتيان} إِن هَذَا كَائِن لَا بُد مِنْهُ وَقَالَ يُوسُف ﵇ للساقي: {اذْكُرْنِي عِنْد رَبك}
Yûsuf aleyhisselâm: {قضي الْأَمر الَّذِي فِيهِ تستفتيان} “Hakkında fetva istemekte olduğunuz iş hükme bağlanmıştır”, şüphesiz bu kesinlikle gerçekleşecektir dedi. Yûsuf aleyhisselâm sakiye de: {اذْكُرْنِي عِنْد رَبك} “Efendinin yanında beni an” dedi.
ثمَّ أَن الله أرى الْملك رُؤْيا فِي مَنَامه هالته فَرَأى سبع بقرات سمان يأكلهن سبع عجاف وَسبع سنبلات خضر يأكلهن سبع يابسات
Sonra Allah hükümdara uykusunda onu dehşete düşüren bir rüya gösterdi: Yedi semiz ineği yedi zayıf [ineğin] yediğini ve yedi yeşil başağı yedi kuru [başağın] yediğini gördü.
فَجمع السَّحَرَة والكهنة والعافة - وهم الْقَافة - والحاذة - وهم الَّذين يزجرون الطير - فَقَصَّهَا عَلَيْهِم فَقَالُوا: أضعاث أَحْلَام وَمَا نَحن بِتَأْوِيل الأحلام بعالمين
Bunun üzerine sihirbazları, kâhinleri, âfeleri (العافة) -ki onlar iz sürücülerdir (el-kâfe)- ve hâzeleri (الحاذة) -ki onlar kuş uçurarak uğur/uğursuzluk çıkaranlardır- topladı ve [rüyayı] onlara anlattı. Onlar: "Karmaşık düşler; biz rüyaların tabirini bilenler değiliz" dediler.
{وَقَالَ الَّذِي نجا مِنْهُمَا وادّكر بعد أمة أَنا أنبئكم بتأويله فأرسلون}
{وَقَالَ الَّذِي نجا مِنْهُمَا وادّكر بعد أمة أَنا أنبئكم بتأويله فأرسلون} “O ikiden kurtulmuş olan, nice zaman sonra hatırlayarak dedi ki: 'Ben size onun tabirini haber veririm, hemen beni gönderin!'”
قَالَ ابْن عَبَّاس ﵄: لم يكن السجْن فِي الْمَدِينَة فَانْطَلق الساقي إِلَى يُوسُف ﵇ فَقَالَ {أَفْتِنَا فِي سبع بقرات} إِلَى قَوْله {لعَلي أرجع إِلَى النَّاس لَعَلَّهُم يعلمُونَ} تَأْوِيلهَا {قَالَ تزرعون سبع سِنِين دأباً فَمَا حصدتم فذروه فِي سنبله} قَالَ هُوَ أبقى لَهُ {إِلَّا قَلِيلا مِمَّا تَأْكُلُونَ ثمَّ يَأْتِي من بعد ذَلِك سبع شَدَّاد يأكلن مَا قدمتم لَهُنَّ إِلَّا قَلِيلا مِمَّا تحصنون} قَالَ: مِمَّا ترفعون {ثمَّ يَأْتِي من بعد ذَلِك عَام فِيهِ يغاث النَّاس وَفِيه يعصرون} قَالَ: الْعِنَب فَلَمَّا أَتَى الْملك الرَّسُول وَأخْبرهُ قَالَ: {ائْتُونِي بِهِ فَلَمَّا جَاءَهُ الرَّسُول} فَأمره أَن يخرج إِلَى الْملك أَبى يُوسُف وَقَالَ: {ارْجع إِلَى رَبك فَاسْأَلْهُ مَا بَال النسْوَة اللَّاتِي قطعن أَيْدِيهنَّ}
İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ dedi ki: Zindan şehirde değildi. Saki, Yûsuf aleyhisselâm'a gidip: {أَفْتِنَا فِي سبع بقرات} “Bize yedi inek hakkında fetva ver...” [ayetinden] {لعَلي أرجع إِلَى النَّاس لَعَلَّهُم يعلمُونَ} “...belki insanlara dönerim de onlar da [bunun tabirini] bilirler” sözüne kadar [olan kısmı söyledi]. [Yûsuf] {قَالَ تزرعون سبع سِنِين دأباً فَمَا حصدتم فذروه فِي سنبله} “Dedi ki: 'Âdetiniz üzere yedi yıl ekin ekersiniz; biçtiğinizi başağında bırakın'” -[İbn Abbâs] dedi ki: Bu, onun daha kalıcı olmasını sağlar- {إِلَّا قَلِيلا مِمَّا تَأْكُلُونَ ثمَّ يَأْتِي من بعد ذَلِك سبع شَدَّاد يأكلن مَا قدمتم لَهُنَّ إِلَّا قَلِيلا مِمَّا تحصنون} “'ancak yiyeceğiniz az bir miktar müstesna. Sonra bunun ardından, saklayacağınız az bir miktar hariç, onlar için önceden biriktirdiğinizi yiyip tüketecek yedi şiddetli [kurak yıl] gelecektir'” -[İbn Abbâs] dedi ki: Yani saklayıp kaldırdığınızdan- {ثمَّ يَأْتِي من بعد ذَلِك عَام فِيهِ يغاث النَّاس وَفِيه يعصرون} “'Sonra bunun ardından bir yıl gelecektir ki onda insanlara bol yağmur verilecek ve onda [meyve] sıkacaklardır'” -[İbn Abbâs] dedi ki: Üzümü [sıkarak]- [dedi]. Elçi hükümdara gelip [bunu] haber verince, [hükümdar]: {ائْتُونِي بِهِ فَلَمَّا جَاءَهُ الرَّسُول} “'Onu bana getirin.' Elçi ona gelince” ve hükümdarın yanına çıkmasını emredince Yûsuf reddetti ve: {ارْجع إِلَى رَبك فَاسْأَلْهُ مَا بَال النسْوَة اللَّاتِي قطعن أَيْدِيهنَّ} “'Efendine dön ve ona sor: Ellerini kesen o kadınların durumu neydi?'” dedi.
قَالَ السّديّ: قَالَ ابْن عَبَّاس ﵄: لَو خرج يُوسُف يَوْمئِذٍ قبل أَن يعلم الْملك بِشَأْنِهِ مَا زَالَت فِي نفس الْعَزِيز مِنْهُ حَاجَة يَقُول هَذَا الَّذِي راود امْرَأَته
Süddî dedi ki: İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ şöyle dedi: Eğer Yûsuf o gün hükümdar onun durumunu öğrenmeden önce çıksaydı, Aziz'in içinde ona karşı 'İşte hanımımdan murad almak isteyen bu adamdı' [şüphesi] kalmaya devam edecekti.
قَالَ الْملك ائْتُونِي بِهن {قَالَ مَا خطبكن إِذْ راودتُنَّ يُوسُف عَن نَفسه قُلْنَ حاش لله مَا علمنَا عَلَيْهِ من سوء} وَلَكِن امْرَأَة الْعَزِيز أخبرتنا أَنَّهَا راودته عَن نَفسه وَدخل مَعهَا الْبَيْت وَحل سراويله ثمَّ شده بعد ذَلِك وَلَا تَدْرِي مَا بدا لَهُ
Hükümdar: "Onları bana getirin" dedi. {قَالَ مَا خطبكن إِذْ راودتُنَّ يُوسُف عَن نَفسه قُلْنَ حاش لله مَا علمنَا عَلَيْهِ من سوء} “[Hükümdar]: 'Yûsuf'tan murad almak istediğiniz zaman durumunuz neydi?' dedi. [Kadınlar]: 'Hâşâ Allah için! Biz onun hakkında hiçbir kötülük bilmedik' dediler.” Fakat Aziz'in hanımı bize, kendisinin ondan murad almak istediğini, Yûsuf'un onunla eve girdiğini ve şalvarını çözdüğünü, sonra onu bağladığını ve ona ne olduğunu bilmediğini haber verdi.
فَقَالَت امْرَأَة الْعَزِيز {الْآن حصحص الْحق} قَالَ تبين
Aziz'in hanımı dedi ki: {الْآن حصحص الْحق} “'Şimdi hak ortaya çıktı.'” [İbn Abbâs] dedi ki: "Açığa çıktı [demektir]."
{أَنا راودته عَن نَفسه} قَالَ يُوسُف - وَقد جِيءَ بِهِ - ذَلِك ليعلم الْعَزِيز {أَنِّي لم أخنه بِالْغَيْبِ} فِي أَهله {وَأَن الله لَا يهدي كيد الخائنين}
{أَنا راودته عَن نَفسه} “'Ondan ben murad almak istedim.'” Yûsuf -getirildiğinde- şöyle dedi: Aziz bilsin diye [böyle yaptım]: {أَنِّي لم أخنه بِالْغَيْبِ} “'Şüphesiz ben gıyabında ona hıyanet etmedim'” -ailesi hususunda- {وَأَن الله لَا يهدي كيد الخائنين} “'ve şüphesiz Allah hainlerin tuzağını başarıya ulaştırmaz.'”
فَقَالَت امْرَأَة الْعَزِيز: يَا يُوسُف وَلَا حِين حللت السَّرَاوِيل قَالَ يُوسُف ﵇: {وَمَا أبرئ نَفسِي}
Aziz'in hanımı dedi ki: "Ey Yûsuf! Şalvarı çözdüğün zaman da mı [hıyanet etmedin]?" Yûsuf aleyhisselâm dedi ki: {وَمَا أبرئ نَفسِي} “'Ben nefsimi temize çıkarmam.'”
فَلَمَّا وجد الْملك لَهُ عذرا قَالَ: {ائْتُونِي بِهِ استخلصه لنَفْسي} فأستعمله على مصر فَكَانَ صَاحب أمرهَا هُوَ الَّذِي يَلِي البيع وَالْأَمر فَأصَاب الأَرْض الْجُوع وَأصَاب بِلَاد يَعْقُوب الَّتِي كَانَ فِيهَا فَبعث بنيه إِلَى مصر وَأمْسك بينامين أَخا يُوسُف فَلَمَّا دخلُوا على يُوسُف {فعرفهم وهم لَهُ منكرون} فَلَمَّا نظر إِلَيْهِم أَخذهم وأدخلهم الدَّار - دَار الْملك - وَقَالَ لَهُم: أخبروني مَا أَمركُم فَإِنِّي أنكر شَأْنكُمْ
Hükümdar onun mazeretini [ve masumiyetini] görünce şöyle dedi: {ائْتُونِي بِهِ استخلصه لنَفْسي} “'Onu bana getirin, onu kendime özel danışman yapayım.'” Onu Mısır'a vali tayin etti. Artık onun işlerinin yetkilisi o oldu; satışı ve yönetimi o yürütüyordu. Derken yeryüzünü kıtlık vurdu, Ya'kûb'un bulunduğu beldeye de isabet etti. Ya'kûb oğullarını Mısır'a gönderdi, Yûsuf'un öz kardeşi Bünyâmin'i ise yanında tuttu. Yûsuf'un huzuruna girdiklerinde: {فعرفهم وهم لَهُ منكرون} “[Yûsuf] onları tanıdı, onlar ise onu tanıyamamışlardı.” Onlara bakınca onları yakalattı ve konağa -hükümdarın sarayına- soktu ve onlara: "Durumunuzu bana bildirin, çünkü ben sizin halinizden şüphelendim" dedi.
قَالُوا: نَحن من أَرض الشَّام
Dediler ki: "Biz Şam diyarındanız."
قَالَ: فَمَا جَاءَ بكم قَالُوا: نمتار طَعَاما
[Yûsuf]: "Sizi buraya ne getirdi?" dedi. "Zahire almak için [geldik]" dediler.
قَالَ: كَذبْتُمْ أَنْتُم عُيُون كم أَنْتُم قَالُوا نَحن عشرَة
"Yalan söylediniz, siz casuslarsınız! Kaç kişisiniz?" dedi. "Biz on kişiyiz" dediler.
قَالَ أَنْتُم عشرَة آلَاف كل رجل مِنْكُم أَمِير ألف فَأَخْبرُونِي خبركم
"Siz on bin kişisiniz; her biriniz bin kişinin komutanısınız. Bana asıl haberinizi verin!" dedi.
قَالُوا: إِنَّا إخْوَة بَنو رجل
Dediler ki: "Biz kardeşleriz; bir adamın oğullarıyız,"
صديق وَإِنَّا كُنَّا إثني عشر فَكَانَ يحب أَخا لنا وَأَنه ذهب مَعنا إِلَى الْبَريَّة فَهَلَك منا وَكَانَ أحبنا إِلَى أَبينَا
[ki o] dosdoğru bir kimsedir. Biz on iki kişiydik; [babamız] bir kardeşimizi çok severdi. O bizimle çöle gitti ve aramızdan kaybolup helak oldu; o babamıza en sevgili olanımızdı.
قَالَ: فَإلَى من يسكن أبوكم بعده
"Ondan sonra babanız kime teselli bulur?" dedi.
قَالُوا إِلَى أَخ لَهُ أَصْغَر مِنْهُ
Dediler ki: "Ondan daha küçük olan bir kardeşine."
قَالَ: كَيفَ تحدثوني أَن أَبَاكُم صدّيق وَهُوَ يحب الصَّغِير مِنْكُم دون الْكَبِير ائْتُونِي بأخيكم هَذَا حَتَّى أنظر إِلَيْهِ {فَإِن لم تَأْتُونِي بِهِ فَلَا كيل لكم عِنْدِي وَلَا تقربون قَالُوا سنراود عَنهُ أَبَاهُ وَإِنَّا لفاعلون} قَالَ: فَإِنِّي أخْشَى أَن لَا تَأْتُونِي بِهِ فضعوا بَعْضكُم رهينة حَتَّى ترجعوا
Dedi ki: "Babanızın dosdoğru bir kimse olduğunu söylerken nasıl olur da büyükleri bırakıp küçüğünüzü sever? Bana şu kardeşinizi getirin de ona bir bakayım! {فَإِن لم تَأْتُونِي بِهِ فَلَا كيل لكم عِنْدِي وَلَا تقربون قَالُوا سنراود عَنهُ أَبَاهُ وَإِنَّا لفاعلون} “Eğer onu bana getirmezseniz, artık yanımda sizin için hiçbir ölçek zahire yoktur ve bana yaklaşmayın!' Dediler ki: 'Onu babasından istemeye çalışacağız ve bunu mutlaka yapacağız.'” [Yûsuf]: "Onu bana getirmemenizden korkarım; öyleyse siz dönene kadar içinizden birini rehin bırakın" dedi.
فارتهن شَمْعُون عِنْده فَقَالَ لفتيته وَهُوَ يَكِيل لَهُم: اجعلوا بضاعتهم فِي رحالهم لَعَلَّهُم يعرفونها إِذا انقلبوا إِلَى أهلهم لَعَلَّهُم يرجعُونَ إليَّ
Yanında Şem'ûn'u rehin bıraktı. [Yûsuf] onlara zahire ölçüp verirken gençlerine: "Mallarını yüklerinin içine koyun; umulur ki ailelerine döndüklerinde onu fark ederler de belki bana geri dönerler" dedi.
فَلَمَّا رجعٍ الْقَوْم إِلَى أَبِيهِم كَلمُوهُ فَقَالُوا: يَا أَبَانَا إِن ملك مصر أكرمنا كَرَامَة لَو كَانَ رجلا منا من بني يَعْقُوب مَا أكرمنا كرامته وَإنَّهُ ارْتهن شَمْعُون وَقَالَ: ائْتُونِي بأخيكم هَذَا الَّذِي عطف عَلَيْهِ أبوكم بعد أخيكم الَّذِي هلك حَتَّى أنظر إِلَيْهِ فَإِن لم تَأْتُونِي بِهِ فَلَا تقربُوا بلادي أبدا
Topluluk babalarına döndüklerinde onunla konuşup dediler ki: "Ey babamız! Mısır hükümdarı bize öyle bir ikramda bulundu ki, bizden biri, Ya'kûb oğullarından biri olsaydı bize bu ikramı yapamazdı. Şem'ûn'u rehin aldı ve: 'Helak olan kardeşinizden sonra babanızın üzerine titrediği şu kardeşinizi bana getirin de ona bakayım. Eğer onu bana getirmezseniz asla ülkeme yaklaşmayın' dedi."
فَقَالَ لَهُم يَعْقُوب ﵇: إِذا أتيتم ملك مصر فاقرؤوه مني السَّلَام وَقُولُوا: إِن أَبَانَا يُصَلِّي عَلَيْك وَيَدْعُو لَك بِمَا أوليتنا وَلما فتحُوا رحالهم وجدوا بضاعتهم ردَّتْ إِلَيْهِم أَتَوا أباهم {قَالُوا يَا أَبَانَا مَا نبغي هَذِه بضاعتنا ردَّتْ إِلَيْنَا}
Ya'kûb aleyhisselâm onlara dedi ki: "Mısır hükümdarına vardığınızda benden ona selam söyleyin ve: 'Babamız bize yaptığın iyiliklerden ötürü sana dua etmektedir' deyin." Yüklerini açtıklarında mallarının kendilerine geri verilmiş olduğunu gördüler, babalarına gelip: {قَالُوا يَا أَبَانَا مَا نبغي هَذِه بضاعتنا ردَّتْ إِلَيْنَا} “'Ey babamız! Daha ne isteriz? İşte sermayemiz bize geri verilmiş' dediler.”
فَقَالَ أَبوهُ حِين رأى ذَلِك: {لن أرْسلهُ مَعكُمْ حَتَّى تؤتون موثقًا من الله لتأتنني بِهِ إِلَّا أَن يحاط بكم}
Babaları bunu görünce şöyle dedi: {لن أرْسلهُ مَعكُمْ حَتَّى تؤتون موثقًا من الله لتأتنني بِهِ إِلَّا أَن يحاط بكم} “'Kuşatılıp çaresiz kalmanız müstesna, onu bana mutlaka getireceğinize dair Allah adına sağlam bir söz verinceye kadar onu sizinle asla göndermeyeceğim.'”
فَحَلَفُوا لَهُ {فَلَمَّا آتوه موثقهم} قَالَ يَعْقُوب: {الله على مَا نقُول وَكيل}
Ona yemin ettiler. {فَلَمَّا آتوه موثقهم} “Ona sağlam sözlerini verdiklerinde”, Ya'kûb: {الله على مَا نقُول وَكيل} “'Söylediklerimize Allah vekildir' dedi.”
ورهب عَلَيْهِم أَن يصيبهم الْعين إِن دخلُوا مصر فَيُقَال هَؤُلَاءِ لرجل وَاحِد قَالَ: {يَا بني لَا تدْخلُوا من بَاب وَاحِد} - يَقُول من طَرِيق وَاحِد - فَلَمَّا دخلُوا على يُوسُف عرف أَخَاهُ فأنزلهم منزلا وأجرى عَلَيْهِم الطَّعَام وَالشرَاب فَلَمَّا كَانَ اللَّيْل أَتَاهُم بِمثل قَالَ: لينم كل أَخَوَيْنِ مِنْكُم على مِثَال حَتَّى بَقِي الْغُلَام وَحده فَقَالَ يُوسُف ﵇: هَذَا ينَام معي على فِرَاشِي فَبَاتَ مَعَ يُوسُف فَجعل يشم رِيحه ويضمه إِلَيْهِ حَتَّى أصبح وَجعل يَقُول روبيل: مَا رَأينَا رجلا مثل هَذَا إِن نَحن نجونا مِنْهُ
Mısır'a girdiklerinde "Bunlar bir tek adama aittir" denilerek kendilerine nazar değmesinden korktu ve şöyle dedi: {يَا بني لَا تدْخلُوا من بَاب وَاحِد} “'Oğullarım! Bir tek kapıdan girmeyin'” -yani bir tek yoldan-. Yûsuf'un huzuruna girdiklerinde kardeşini tanıdı; onları bir konakta konaklattı ve kendilerine yiyecek içecek tahsis etti. Gece olunca onlara döşekler getirdi ve: "Her iki kardeşiniz bir döşek üzerinde uyusun" dedi, nihayet çocuk yalnız kaldı. Yûsuf aleyhisselâm: "Bu, benimle beraber yatağımda uyusun" dedi. [Bünyâmin] Yûsuf ile birlikte geceledi; [Yûsuf] sabaha kadar onun kokusunu koklayıp onu bağrına bastı. Rûbîl ise: "Eğer biz bundan kurtulursak, bunun gibi bir adam görmedik" demeye başladı.
{فَلَمَّا جهزهم بجهازهم جعل السِّقَايَة فِي رَحل أَخِيه} وَالْأَخ لَا يشْعر فَلَمَّا ارتحلوا {أذن مؤذّن} قبل أَن يرتحل العير: {أيتها العير إِنَّكُم لسارقون} فَانْقَطَعت ظُهُورهمْ {وَأَقْبلُوا عَلَيْهِم} يَقُولُونَ: {مَاذَا تَفْقِدُونَ} إِلَى قَوْله {فَمَا جَزَاؤُهُ} {قَالُوا جَزَاؤُهُ من وجد فِي رَحْله فَهُوَ جَزَاؤُهُ} يَقُول تأخذونه فَهُوَ لكم {فَبَدَأَ بِأَوْعِيَتِهِمْ قبل وعَاء أَخِيه} فَلَمَّا بَقِي رَحل أَخِيه الْغُلَام قَالَ: مَا كَانَ هَذَا الْغُلَام ليأخذها
{فَلَمَّا جهزهم بجهازهم جعل السِّقَايَة فِي رَحل أَخِيه} “Onların yüklerini hazırlayınca su kabını kardeşinin yükünün içine koydu” -kardeşinin bundan haberi yoktu-. Göç ettiklerinde, kervan tam yola çıkmadan önce {أذن مؤذّن} “bir çağırıcı seslendi:” {أيتها العير إِنَّكُم لسارقون} “'Ey kervancılar! Şüphesiz siz hırsızlarsınız!'” Belleri büküldü {وَأَقْبلُوا عَلَيْهِم} “ve onlara dönerek:” {مَاذَا تَفْقِدُونَ} “'Ne kaybettiniz?'” dediler. {فَمَا جَزَاؤُهُ} “'Onun cezası nedir?'” sözüne kadar [sürdü]. {قَالُوا جَزَاؤُهُ من وجد فِي رَحْله فَهُوَ جَزَاؤُهُ} “'Onun cezası, yükünde [kap] bulunan kimsedir; işte onun cezası bizzat kendisidir' dediler.” Yani: "Onu alırsınız ve o size [köle] olur" demektedirler. {فَبَدَأَ بِأَوْعِيَتِهِمْ قبل وعَاء أَخِيه} “Bunun üzerine kardeşinin kabından önce onların kaplarından başladı.” Kardeşi olan çocuğun yükü kalınca: "Bu çocuk onu alacak değildi" dedi.
قَالُوا وَالله لَا يتْرك حَتَّى
Dediler ki: "Vallahi,
تنظروا فِي رَحْله وَنَذْهَب وَقد طابت نفوسكم فَأدْخل يَده فِي رَحْله فاستخرجها من رَحل أَخِيه
onun yüküne bakıp da gönlünüz rahat bir şekilde gidene kadar [bırakılmayacaktır]." Bunun üzerine elini onun yüküne soktu ve onu kardeşinin yükünden çıkardı.
يَقُول الله {كَذَلِك كدنا ليوسف} يَقُول صنعنَا ليوسف {مَا كَانَ ليَأْخُذ أَخَاهُ فِي دين الْملك} يَقُول فِي حكم الْملك {إِلَّا أَن يَشَاء الله} وَلَكِن صنعنَا لشأنهم قَالُوا فَهَذَا جَزَاؤُهُ
Allah Teâlâ: {كَذَلِك كدنا ليوسف} “İşte Yûsuf'a böyle bir düzen kurduk” -yani Yûsuf için böyle yaptık-, {مَا كَانَ ليَأْخُذ أَخَاهُ فِي دين الْملك} “Kralın kanununa göre kardeşini alamazdı” -yani hükümdarın hükmüne göre-, {إِلَّا أَن يَشَاء الله} “meğerki Allah dilemiş olsun” buyurmaktadır. Fakat biz onların durumunu öyle yaptık ki onlar: "İşte bunun cezası budur" dediler.
قَالَ: فَلَمَّا استخرجها من رَحل الْغُلَام انْقَطَعت ظُهُورهمْ وهلكوا وَقَالُوا: مَا يزَال لنا مِنْكُم بلَاء يَا بني راحيل حَتَّى أخذت هَذَا الصواع
Dedi ki: [Kabı] çocuğun yükünden çıkarınca belleri büküldü, mahvoldular ve: "Ey Râhil'in oğulları! Sizden bize bela eksik olmuyor; nihayet bu su tasını da aldın!" dediler.
قَالَ بنيامين: بَنو راحيل لَا يزل لنا مِنْكُم بلَاء ذهبتم بأخي فأهلكتموه فِي الْبَريَّة وَمَا وضع هَذَا الصواع فِي رحلي إِلَّا الَّذِي وضع الدَّرَاهِم فِي رحالكُمْ قَالُوا لَا تذكر الدَّرَاهِم فتؤخذ بهَا فوقعوا فِيهِ وشتموه فَلَمَّا أدخلوهم على يُوسُف دَعَا بالصواع ثمَّ نقر فِيهِ ثمَّ أدناه من أُذُنه ثمَّ قَالَ: إِن صواعي هَذَا يُخْبِرنِي أَنكُمْ كُنْتُم إثني عشر أَخا وأنكم انطلقتم بِأَخ لكم فبعتموه
Bünyâmin dedi ki: "Râhil'in oğulları [ha]! Asıl sizden bize bela eksik olmuyor; kardeşimi alıp götürdünüz ve çölde onu helak ettiniz! Bu su tasını benim yüküme koyan, dirhemleri sizin yüklerinize koyandan başkası değildir." "Dirhemleri anma, yoksa onlardan ötürü de yakalanırsın" dediler, ona yüklenip küfrettiler. Onları Yûsuf'un huzuruna soktuklarında [Yûsuf] su tasını istedi, sonra ona vurdu, sonra onu kulağına yaklaştırdı ve şöyle dedi: "Şu su tasım bana sizin on iki kardeş olduğunuzu, bir kardeşinizi götürüp sattığınızı haber veriyor."
فَلَمَّا سَمعهَا بنيامين قَامَ فَسجدَ ليوسف وَقَالَ: أَيهَا الْملك سل صواعك هَذَا أحيّ أخي ذَاك أم لَا فنقرها يُوسُف ثمَّ قَالَ: نعم هُوَ حَيّ وسوف ترَاهُ
Bünyâmin bunu duyunca kalkıp Yûsuf'a secde etti ve: "Ey hükümdar! Şu su tasına sor bakalım, o kardeşim hayatta mı değil mi?" dedi. Yûsuf tasa vurdu ve: "Evet, o hayattadır ve yakında onu göreceksin" dedi.
قَالَ: اصْنَع بِي مَا شِئْت فَإِنَّهُ أعلم بِي
[Bünyâmin]: "Bana dilediğini yap, çünkü o benim durumumu en iyi bilendir" dedi.
فَدخل يُوسُف ﵇ فَبكى ثمَّ تَوَضَّأ ثمَّ خرج
Bunun üzerine Yûsuf aleyhisselâm içeri girdi, ağladı, sonra abdest aldı ve dışarı çıktı.
فَقَالَ بنيامين: أَيهَا الْملك إِنِّي أَرَاك تضرب بصواعك الْحق فسله من صَاحبه فَنقرَ فِيهِ ثمَّ قَالَ: إِن صواعي هَذَا غَضْبَان يَقُول: كَيفَ تَسْأَلنِي من صَاحِبي وَقد رَأَيْت مَعَ من كنت وَكَانَ بَنو يَعْقُوب إِذا غضبوا لم يطاقوا فَغَضب روبيل فَقَامَ فَقَالَ: أَيهَا الْملك وَالله لتتركنا أَو لأصِيحَنَّ صَيْحَة لَا تبقى امْرَأَة حَامِل بِمصْر إِلَّا طرحت مَا فِي بَطنهَا وَقَامَت كل شَعْرَة من جَسَد روبيل فَخرجت من ثِيَابه فَقَالَ يُوسُف لِابْنِهِ مرّة: مر إِلَى جنب روبيل فمسه فمسه فَذهب غَضَبه فَقَالَ روبيل: من هَذَا
Bünyâmin dedi ki: "Ey hükümdar! Görüyorum ki su tasınla gerçeğe vuruyorsun; ona sahibinin kim olduğunu sor." [Yûsuf] tasa vurdu, sonra şöyle dedi: "Şu su tasım öfkelidir, 'Benim sahibimin kim olduğunu nasıl bana sorarsın; kimin yanında olduğumu görmedin mi?' diyor." Ya'kûb'un oğulları öfkelendiklerinde önlerinde durulamazdı. Rûbîl öfkelendi, ayağa kalkıp dedi ki: "Ey hükümdar! Vallahi ya bizi bırakırsın ya da öyle bir çığlık atarım ki Mısır'da karnındaki bebeği düşürmeyen hiçbir hamile kadın kalmaz!" Rûbîl'in bedenindeki bütün kıllar dikildi ve elbiselerinden dışarı fırladı. Yûsuf oğlu Mürre'ye: "Rûbîl'in yanına git ve ona dokun" dedi. [Çocuk] ona dokununca öfkesi dindi. Bunun üzerine Rûbîl: "Bu kim?" dedi,
إِن فِي هَذِه الْبِلَاد لبزراً من بزر يَعْقُوب
"Şüphesiz bu beldede Ya'kûb'un soyundan bir tohum vardır!"
قَالَ يُوسُف ﵇: وَمن يَعْقُوب فَغَضب روبيل فَقَالَ: أَيهَا الْملك لَا تذكرَنَّ يَعْقُوب فَإِنَّهُ بشرى لله ابْن ذبيح الله ابْن خَلِيل الله فَقَالَ يُوسُف ﵇: أَنْت إِذا كنت صَادِقا فَإِذا أتيتم أَبَاكُم فاقرؤوا عَلَيْهِ مني السَّلَام وَقُولُوا لَهُ: إِن ملك مصر يَدْعُو لَك أَن لَا تَمُوت حَتَّى ترى ابْنك يُوسُف حَتَّى يعلم أبوكم أَن فِي الأَرْض صديقين مثله
Yûsuf aleyhisselâm: "Ya'kûb da kim?" dedi. Rûbîl öfkelendi ve: "Ey hükümdar! Ya'kûb'un adını ağzına alma! Çünkü o, Allah'ın müjdesi, Allah'ın kurbanlığının oğlu ve Allah'ın dostunun oğludur!" dedi. Yûsuf aleyhisselâm şöyle dedi: "Eğer doğru söylüyorsan, babanızın yanına vardığınızda benden ona selam iletin ve ona deyin ki: 'Mısır hükümdarı, oğlun Yûsuf'u görünceye kadar ölmeyesin diye sana dua ediyor; ta ki babanız yeryüzünde kendisi gibi sıddîkların da olduğunu bilsin.'"
فَلَمَّا أيسوا مِنْهُ وَأخرج لَهُم شَمْعُون وَكَانَ قد ارْتَهَنَهُ خلوا بَينهم نجياً يتناجون بَينهم قَالَ كَبِيرهمْ - وَهُوَ روبيل وَلم يكن بأكبرهم سنا وَلَكِن كَانَ كَبِيرهمْ فِي الْعلم -: {ألم تعلمُوا أَن أَبَاكُم قد أَخذ عَلَيْكُم موثقًا من الله وَمن قبل مَا فرطتم فِي يُوسُف فَلَنْ أَبْرَح الأَرْض حَتَّى يَأْذَن لي أبي أَو يحكم الله لي وَهُوَ خير الْحَاكِمين}
Ondan ümitlerini kesince ve kendilerine rehin tuttuğu Şem'ûn'u da çıkarınca, kendi aralarında gizlice fısıldaşmak üzere baş başa kaldılar. Büyükleri -ki o Rûbîl idi; yaşça onların en büyüğü değildi, fakat ilim bakımından büyükleriydi- şöyle dedi: {ألم تعلمُوا أَن أَبَاكُم قد أَخذ عَلَيْكُم موثقًا من الله وَمن قبل مَا فرطتم فِي يُوسُف فَلَنْ أَبْرَح الأَرْض حَتَّى يَأْذَن لي أبي أَو يحكم الله لي وَهُوَ خير الْحَاكِمين} “Babanızın sizden Allah adına kesin bir söz aldığını, daha önce de Yûsuf konusunda kusur ettiğinizi bilmez misiniz? Artık babam bana izin verinceye veya Allah benim hakkımda bir hüküm verinceye kadar bu topraklardan asla ayrılmayacağım. O, hüküm verenlerin en hayırlısıdır.”
فَأَقَامَ روبيل بِمصْر وَأَقْبل التِّسْعَة إِلَى يَعْقُوب ﵇ فأخبروه الْخَبَر فَبكى وَقَالَ: يَا بني مَا تذهبون من مرو إِلَّا نقصتم وَاحِدًا
Böylece Rûbîl Mısır'da kaldı, dokuz kişi ise Ya'kûb aleyhisselâm'ın yanına döndü. Ona durumu haber verdiler. [Ya'kûb] ağladı ve: "Ey oğullarım! Her gidişinizde bir kişi eksiliyorsunuz!" dedi.
ذهبتم فنقصتم يُوسُف ثمَّ ذهبتم الثَّانِيَة فنقصتم شَمْعُون ثمَّ ذهبتم الثَّالِثَة فنقصتم بنيامين وروبيل {فَصَبر جميل عَسى الله أَن يأتيني بهم جَمِيعًا إِنَّه هُوَ الْعَلِيم الْحَكِيم وَتَوَلَّى عَنْهُم وَقَالَ يَا أسفى على يُوسُف وابيضت عَيناهُ من الْحزن فَهُوَ كظيم} من الغيظ
"[İlkinde] gittiniz, Yûsuf'u eksilttiniz; ikinci defa gittiniz, Şem'ûn'u eksilttiniz; üçüncü defa gittiniz, Bünyâmin ve Rûbîl'i eksilttiniz! {فَصَبر جميل عَسى الله أَن يأتيني بهم جَمِيعًا إِنَّه هُوَ الْعَلِيم الْحَكِيم وَتَوَلَّى عَنْهُم وَقَالَ يَا أسفى على يُوسُف وابيضت عَيناهُ من الْحزن فَهُوَ كظيم} 'Artık [bana düşen] güzel bir sabırdır. Umulur ki Allah onların hepsini birden bana getirir. Şüphesiz O, her şeyi bilendir, hikmet sahibidir.' Onlardan yüz çevirdi ve: 'Ah, Yûsuf'a vah!' dedi ve kederden iki gözü ağardı; o yutkunup duruyordu." Öfkeden [dolayı yutkunuyordu].
{قَالُوا تالله تفتأ تذكر يُوسُف حَتَّى تكون حرضاً أَو تكون من الهالكين} الميتين
{قَالُوا تالله تفتأ تذكر يُوسُف حَتَّى تكون حرضاً أَو تكون من الهالكين} “Dediler ki: 'Allah'a yemin olsun ki, eriyip bitinceye ya da helak olanlardan oluncaya kadar Yûsuf'u anıp durmaktan vazgeçmeyeceksin.'” [Yani] ölenlerden [oluncaya kadar].
{قَالَ إِنَّمَا أَشْكُو بثي وحزني إِلَى الله وَأعلم من الله مَا لَا تعلمُونَ}
{قَالَ إِنَّمَا أَشْكُو بثي وحزني إِلَى الله وَأعلم من الله مَا لَا تعلمُونَ} “[Ya'kûb]: 'Ben içimdeki dayanılmaz kederi ve üzüntümü ancak Allah'a arz ederim ve ben Allah katından sizin bilmediğiniz şeyleri bilirim' dedi.”
قَالَ: أَتَى يُوسُف جِبْرِيل ﵇ وَهُوَ فِي السجْن فَسلم عَلَيْهِ وجاءه فِي صُورَة رجل حسن الْوَجْه طيب الرّيح نقي الثِّيَاب فَقَالَ لَهُ يُوسُف: أَيهَا الْملك الْحسن الْوَجْه الْكَرِيم على ربه الطّيب رِيحه حَدثنِي كَيفَ يَعْقُوب قَالَ حزن عَلَيْك حزنا شَدِيدا
Dedi ki: Cibrîl aleyhisselâm zindandayken Yûsuf'a geldi, ona selam verdi. Yanına güzel yüzlü, hoş kokulu, temiz elbiseli bir adam suretinde geldi. Yûsuf ona: "Ey güzel yüzlü, Rabbi katında değerli, kokusu hoş melek! Bana Ya'kûb'un nasıl olduğunu anlat" dedi. [Cibrîl]: "Sana çok şiddetli üzüldü" dedi.
قَالَ فَمَا بلغ من حزنه قَالَ حزن سبعين مثكلة
[Yûsuf]: "Üzüntüsü ne dereceye ulaştı?" dedi. [Cibrîl]: "Evladını kaybetmiş yetmiş kadının üzüntüsüne" dedi.
قَالَ فَمَا بلغ من أجره قَالَ أجر سبعين شَهِيدا
[Yûsuf]: "Peki sevabı ne kadara ulaştı?" dedi. [Cibrîl]: "Yetmiş şehidin sevabına" dedi.
قَالَ يُوسُف ﵇: فَإلَى من أَوَى بعدِي قَالَ إِلَى أَخِيك بينامين
Yûsuf aleyhisselâm: "Benden sonra kime sığındı?" dedi. [Cibrîl]: "Kardeşin Bünyâmin'e" dedi.
قَالَ فتراني أَلْقَاهُ قَالَ نعم
[Yûsuf]: "Onunla kavuşacağımı görür müsün?" dedi. [Cibrîl]: "Evet" dedi.
فَبكى يُوسُف ﵇ لما لَقِي أَبوهُ بعده ثمَّ قَالَ: مَا أُبَالِي بِمَا لقِيت أَن الله أرانيه
Babasının kendisinden sonra çektiği sıkıntılar sebebiyle Yûsuf aleyhisselâm ağladı, sonra şöyle dedi: "Allah bana onu gösterdikten sonra çektiklerime hiç aldırış etmem."
قَالَ: فَلَمَّا أَخْبرُوهُ بِدُعَاء الْملك أحست نفس يَعْقُوب وَقَالَ: مَا يكون فِي الأَرْض صديق إِلَّا ابْني فطمع وَقَالَ: لَعَلَّه يُوسُف
Dedi ki: Hükümdarın duasını kendisine haber verdiklerinde Ya'kûb'un içine doğdu ve: "Yeryüzünde oğlumdan başka böyle bir sıddîk olamaz" dedi; ümitlendi ve: "Belki de o Yûsuf'tur!" dedi.
قَالَ: {يَا بني اذْهَبُوا فتحسسوا من يُوسُف وأخيه} بِمصْر {وَلَا تيأسوا من روح الله}
Şöyle dedi: {يَا بني اذْهَبُوا فتحسسوا من يُوسُف وأخيه} “Ey oğullarım! Gidin, Yûsuf ve kardeşini araştırın” -Mısır'da- {وَلَا تيأسوا من روح الله} “ve Allah'ın rahmetinden ümidinizi kesmeyin.”
قَالَ: من فرج الله أَن يرد يُوسُف فَلَمَّا رجعُوا إِلَيْهِ {قَالُوا يَا أَيهَا الْعَزِيز مسنا وأهلنا الضّر وَجِئْنَا ببضاعة مزجاة فأوف لنا الْكَيْل} بهَا كَمَا كنت تُعْطِينَا بِالدَّرَاهِمِ الجيدة {وَتصدق علينا} تفضل مَا بَين الْجِيَاد والرديئة
Dedi ki: [Yani] Allah'ın Yûsuf'u geri getireceği ferahlıktan. [Kardeşleri] onun huzuruna dönünce: {قَالُوا يَا أَيهَا الْعَزِيز مسنا وأهلنا الضّر وَجِئْنَا ببضاعة مزجاة فأوف لنا الْكَيْل} “Dediler ki: 'Ey Azîz! Bize ve ailemize darlık dokundu ve değersiz bir sermaye ile geldik. Sen yine de ölçeği bize tam tut'” daha önce bize iyi dirhemler karşılığında verdiğin gibi {وَتصدق علينا} “ve bize sadaka ver [lütfet].” İyi ile kötü [mal] arasındaki farkı bize bağışla.
قَالَ لَهُم يُوسُف - ورحمهم عِنْد ذَلِك -: {مَا فَعلْتُمْ بِيُوسُف وأخيه إِذْ أَنْتُم جاهلون قَالُوا أئنك لأَنْت يُوسُف قَالَ أَنا يُوسُف وَهَذَا أخي}
Yûsuf -o esnada onlara acıyarak- onlara dedi ki: {مَا فَعلْتُمْ بِيُوسُف وأخيه إِذْ أَنْتُم جاهلون قَالُوا أئنك لأَنْت يُوسُف قَالَ أَنا يُوسُف وَهَذَا أخي} “'Cahillik ettiğiniz dönemde Yûsuf'a ve kardeşine ne yaptığınızı bildiniz mi?' 'Yoksa sen, gerçekten sen Yûsuf musun?' dediler. 'Ben Yûsuf'um, bu da kardeşimdir' dedi.”
فاعتذروا إِلَيْهِ {قَالُوا تالله لقد آثرك الله علينا وَإِن كُنَّا لخاطئين قَالَ لَا تَثْرِيب عَلَيْكُم الْيَوْم} لَا أذكر لكم ذنبكم {يغْفر الله لكم}
Ondan özür dilediler: {قَالُوا تالله لقد آثرك الله علينا وَإِن كُنَّا لخاطئين قَالَ لَا تَثْرِيب عَلَيْكُم الْيَوْم} “'Allah'a yemin olsun ki, Allah seni gerçekten bizden üstün kılmıştır. Doğrusu biz suçlu kimselerdik' dediler. [Yûsuf] dedi ki: 'Bugün size hiçbir kınama yoktur'” günahınızı size hatırlatmam {يغْفر الله لكم} “'Allah sizi bağışlasın.'”
ثمَّ قَالَ مَا فعل أبي بعدِي قَالُوا عمي من الْحزن
Sonra: "Benden sonra babam ne yaptı?" dedi. "Üzüntüden kör oldu" dediler.
فَقَالَ {اذْهَبُوا بقميصي هَذَا فألقوه على وَجه أبي يَأْتِ بَصيرًا وأتوني بأهلكم أَجْمَعِينَ}
Bunun üzerine şöyle dedi: {اذْهَبُوا بقميصي هَذَا فألقوه على وَجه أبي يَأْتِ بَصيرًا وأتوني بأهلكم أَجْمَعِينَ} “'Şu gömleğimi götürün, babamın yüzüne sürün de gözü açılsın; sonra da bütün ailenizle birlikte bana gelin.'”
فَقَالَ يهوذا أَنا ذهبت بالقميص إِلَى يَعْقُوب ﵇ وَهُوَ متلطخ بالدماء وَقلت: أَن يُوسُف قد أكله الذِّئْب وَأَنا أذهب بالقميص وَأخْبرهُ أَن يُوسُف ﵇ حَيّ فأفرحه كَمَا أحزنته
Yahûdâ dedi ki: "Gömleği kana bulanmış halde Ya'kûb aleyhisselâm'a götüren ve: 'Yûsuf'u kurt yedi' diyen bendim. Gömleği götürüp ona Yûsuf aleyhisselâm'ın hayatta olduğunu haber verecek ve onu üzdüğüm gibi sevindirecek olan da benim."
فَهُوَ كَانَ البشير
Böylece müjdeci o oldu.
فَلَمَّا {فصلت العير} من مصر
Ne zaman ki {فصلت العير} “kervan ayrılınca” Mısır'dan,
منطلقة إِلَى الشَّام وجد يَعْقُوب ﵇ ريح يُوسُف ﵇ فَقَالَ لبني بنيه: {إِنِّي لأجد ريح يُوسُف لَوْلَا أَن تفندون}
Şam'a doğru yola çıkınca, Ya'kûb aleyhisselâm Yûsuf aleyhisselâm'ın kokusunu aldı ve torunlarına şöyle dedi: {إِنِّي لأجد ريح يُوسُف لَوْلَا أَن تفندون} “'Eğer bana bunak demezseniz, doğrusu ben Yûsuf'un kokusunu alıyorum.'”
قَالَ لَهُ بَنو بنيه {تالله إِنَّك لفي ضلالك الْقَدِيم} من شَأْن يُوسُف {فَلَمَّا أَن جَاءَ البشير} وَهُوَ يهوذا ألْقى الْقَمِيص على وَجهه {فَارْتَد بَصيرًا}
Torunları ona: {تالله إِنَّك لفي ضلالك الْقَدِيم} “'Allah'a yemin olsun ki, sen hâlâ o eski şaşkınlığındasın'” Yûsuf konusundaki [şaşkınlığındasın] dediler. {فَلَمَّا أَن جَاءَ البشير} “Müjdeci gelince” -ki o Yahûdâ idi- gömleği onun yüzüne sürdü {فَارْتَد بَصيرًا} “hemen gözü açılıverdi.”
قَالَ لِبَنِيهِ {ألم أقل لكم إِنِّي أعلم من الله مَا لَا تعلمُونَ} ثمَّ حملُوا أهلهم وعيالهم فَلَمَّا بلغُوا مصر كلم يُوسُف ﵇ الْملك الَّذِي فَوْقه فَخرج هُوَ وَالْملك يتلقونهم فَلَمَّا لَقِيَهُمْ قَالَ: {ادخُلُوا مصر إِن شَاءَ الله آمِنين}
Oğullarına: {ألم أقل لكم إِنِّي أعلم من الله مَا لَا تعلمُونَ} “'Ben size, Allah katından sizin bilmediğiniz şeyleri bilirim dememiş miydim?' dedi.” Sonra ailelerini ve çoluk çocuklarını yükleyip götürdüler. Mısır'a vardıklarında Yûsuf aleyhisselâm kendi üstündeki hükümdarla konuştu. Kendisi ve hükümdar onları karşılamak için çıktılar. Onlarla karşılaştığında: {ادخُلُوا مصر إِن شَاءَ الله آمِنين} “'Allah'ın izniyle Mısır'a güven içinde girin!' dedi.”
فَلَمَّا دخلُوا على يُوسُف آوى إِلَيْهِ أَبَوَيْهِ أَبَاهُ وخالته ورفعهما {على الْعَرْش}
Yûsuf'un huzuruna girdiklerinde anne babasını -babasını ve teyzesini- bağrına bastı ve onları {على الْعَرْش} “tahtın üzerine” çıkardı.
قَالَ: السرير فَلَمَّا حضر يَعْقُوب الْمَوْت أوصى إِلَى يُوسُف أَن يدفنه عِنْد إِبْرَاهِيم
Dedi ki: Taht. Ya'kûb'a ölüm gelip çatınca, Yûsuf'a kendisini İbrâhim'in yanına defnetmesini vasiyet etti.
فَمَاتَ فنفح فِيهِ المر ثمَّ حمله إِلَى الشَّام وَقَالَ يُوسُف ﵇ {رب قد آتيتني من الْملك} إِلَى قَوْله {توفني مُسلما وألحقني بالصالحين}
Vefat edince üzerine mürr sürüldü, sonra onu Şam'a taşıdı. Yûsuf aleyhisselâm: {رب قد آتيتني من الْملك} “'Rabbim! Sen bana mülkten [bir pay] verdin...'” sözünden {توفني مُسلما وألحقني بالصالحين} “'...benim canımı müslüman olarak al ve beni salihler arasına kat!'” sözüne kadar [okudu].
قَالَ ابْن عَبَّاس ﵄ هَذَا أول نَبِي سَأَلَ الله الْمَوْت وَأخرجه ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم مفرقاً فِي السُّورَة
İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ: "Bu, Allah'tan ölümü isteyen ilk peygamberdir" dedi. Bunu İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, sûrede dağınık şekilde rivayet etmiştir.
وَأخرج ابْن جرير ثَنَا وَكِيع ثَنَا عَمْرو بن مُحَمَّد العبقري عَن أَسْبَاط عَن السّديّ وَقَالَ ابْن أبي حَاتِم حَدثنَا عبد الله بن سُلَيْمَان بن الْأَشْعَث ثَنَا الْحُسَيْن بن عَليّ ثَنَا عَامر بن الْفُرَات عَن أَسْبَاط عَن السّديّ بِهِ
İbn Cerîr rivayet etti: Bize Vekî' anlattı, bize Amr b. Muhammed el-Abkarî, Esbât'tan, o da es-Süddî'den nakletti. İbn Ebî Hâtim de şöyle dedi: Bize Abdullah b. Süleyman b. el-Eş'as anlattı, bize el-Hüseyn b. Ali anlattı, bize Âmir b. el-Fürât, Esbât'tan, o da es-Süddî'den nakletti.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة رَضِي الله فِي قَوْله {إِذْ قَالُوا ليوسف وَأَخُوهُ} يَعْنِي بينامين وَهُوَ أَخُو يُوسُف لِأَبِيهِ وَأمه
İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Katâde radıyallâhu anh'tan: {إِذْ قَالُوا ليوسف وَأَخُوهُ} “Hani onlar: 'Yûsuf ve kardeşi...' demişlerdi” ayeti hakkında: "Bünyâmin'i kastetmektedir; o, Yûsuf'un ana-baba bir kardeşidir" dediğini rivayet etti.
وَفِي قَوْله {وَنحن عصبَة} قَالَ الْعصبَة مَا بَين الْعشْرَة إِلَى الْأَرْبَعين
{وَنحن عصبَة} “biz ise güçlü bir topluluğuz” kavli hakkında ise: "Usbe, on ile kırk kişi arasıdır" dedi.
وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن زيد ﵁ فِي قَوْله {وَنحن عصبَة} قَالَ: الْعصبَة الْجَمَاعَة
İbn Cerîr ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Zeyd radıyallâhu anh'tan rivayet etti: {وَنحن عصبَة} “biz ise güçlü bir topluluğuz” kavli hakkında: "Usbe, topluluk demektir" dedi.
وَفِي قَوْله {إِن أَبَانَا لفي ضلال مُبين} قَالَ: لفي خطأ من رَأْيه
{إِن أَبَانَا لفي ضلال مُبين} “Şüphesiz babamız apaçık bir yanılgı içindedir” kavli hakkında da: "Görüşünde bir hata içindedir" dedi.
الْآيَة ١٠
10. Âyet
أخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {قَالَ قَائِل مِنْهُم لَا تقتلُوا يُوسُف} قَالَ: كُنَّا نُحدث أَنه روبيل وَهُوَ أكبر إخْوَته وَهُوَ ابْن خَالَة يُوسُف
Abdurrezzâk, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Katâde radıyallâhu anh'tan rivayet etti: {قَالَ قَائِل مِنْهُم لَا تقتلُوا يُوسُف} “İçlerinden bir sözcü: 'Yûsuf'u öldürmeyin' dedi” ayeti hakkında şöyle dedi: "Bize onun Rûbîl olduğu, kardeşlerinin en büyüğü ve Yûsuf'un teyzesinin oğlu olduğu anlatılırdı."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {قَالَ قَائِل مِنْهُم لَا تقتلُوا يُوسُف} قَالَ: هُوَ شَمْعُون
İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Mücâhid radıyallâhu anh'tan: {قَالَ قَائِل مِنْهُم لَا تقتلُوا يُوسُف} “İçlerinden bir sözcü: 'Yûsuf'u öldürmeyin' dedi” ayeti hakkında: "O, Şem'ûn'dur" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن ان عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {قَالَ قَائِل مِنْهُم لَا تقتلُوا يُوسُف وألقوه فِي غيابة الْجب} قَالَ: قَالَه كَبِيرهمْ الَّذِي تخلف
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet etti: {قَالَ قَائِل مِنْهُم لَا تقتلُوا يُوسُف وألقوه فِي غيابة الْجب} “İçlerinden bir sözcü: 'Yûsuf'u öldürmeyin; onu kuyunun derinliklerine bırakın' dedi” ayeti hakkında: "Bunu geride kalan büyükleri söylemiştir" dedi.
قَالَ: والجب بِئْر بِالشَّام {يلتقطه بعض السيارة} قَالَ: التقطه نَاس من الْأَعْرَاب
Dedi ki: Cübb, Şam'da bir kuyudur. {يلتقطه بعض السيارة} “'geçen kervanlardan biri onu bulup alsın.'” [İbn Abbâs]: "Bedevilerden bazı kimseler onu aldı" dedi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {وألقوه فِي غيابة الْجب} يَعْنِي الرَّكية
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet etti: {وألقوه فِي غيابة الْجب} “onu kuyunun derinliklerine bırakın” kavli hakkında: "Yani su kuyusuna" dedi.
وَأخرج ابْن جرير عَن الضَّحَّاك ﵁ قَالَ: الْجب الْبِئْر
İbn Cerîr, Dahhâk radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "Cübb, kuyudur" dedi.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {وألقوه فِي غيابة الْجب} قَالَ: هِيَ بِئْر بِبَيْت الْمُقَدّس
Abdurrezzâk, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Katâde radıyallâhu anh'tan: {وألقوه فِي غيابة الْجب} “onu kuyunun derinliklerine bırakın” kavli hakkında: "O, Beytü'l-Makdis'te bir kuyudur" dediğini rivayet etti.
يَقُول فِي بعض نَوَاحِيهَا
[Katâde]: "Onun civarındaki bir yerdedir" demektedir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن زيد ﵁ قَالَ: الْجب الَّذِي جعل فِيهِ يُوسُف ﵇ بحذاء طبرية بَينه وَبَينهَا أَمْيَال
İbn Ebî Hâtim, İbn Zeyd radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "Yûsuf aleyhisselâm'ın içine atıldığı kuyu Taberiye'nin karşısındadır, onunla arasında birkaç mil mesafe vardır" dedi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن الْحسن ﵁ أَنه قَرَأَ تلتقطه بعض السيارة بِالتَّاءِ
İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Hasan[-ı Basrî] radıyallâhu anh'tan, onun 'teltakıthü ba'du's-seyyâreti' şeklinde te harfiyle okuduğunu rivayet etti.
الْآيَات ١١ - ١٢
11 - 12. Âyetler
أخرج ابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن أبي قَاسم ﵁ قَالَ: قَرَأَ أَبُو رزين مَا لَك لَا تتمنا على يُوسُف قَالَ لَهُ عبيد بن نَضْلَة لحنت قَالَ: مَا لحن من قَرَأَ بلغَة قومه
İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh, Ebü'l-Kâsım radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Ebû Rezîn 'mâ leke lâ te'temünnâ alâ Yûsuf' şeklinde okudu. Ubeyd b. Nadle ona: "Dil kuralına aykırı okudun" dedi. [Ebû Rezîn]: "Kendi kavminin lehçesiyle okuyan kimse dil kuralına aykırı okumuş olmaz" dedi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله أرْسلهُ مَعنا غَدا نرتع وَنَلْعَب قَالَ: نسعى وننشط ونلهو
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet etti: 'Onu yarın bizimle gönder de gezip oynasın' kavli hakkında: "Koşalım, neşelenelim ve eğlenelim [demektir]" dedi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن هرون ﵁ قَالَ: كَانَ أَبُو عَمْرو يقْرَأ / نرتع وَنَلْعَب / بالنُّون فَقلت لأبي عَمْرو: كَيفَ يَقُولُونَ: نرتع وَنَلْعَب وهم أَنْبيَاء
İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Hârûn radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Ebû Amr / nerta' ve nel'ab / şeklinde nun harfiyle okurdu. Ebû Amr'a: "Onlar peygamber oldukları halde nasıl 'gezip oynayalım' derler?" dedim.
قَالَ: لم يَكُونُوا يَوْمئِذٍ أَنْبيَاء
[Ebû Amr]: "Onlar o gün peygamber değillerdi" dedi.