وَأخرج ابْن جرير عَن السّديّ ﵁ {أرْسلهُ مَعنا غَدا يرتع ويلعب} هُوَ يَعْنِي بِالْيَاءِ
İbn Cerîr, Süddî radıyallâhu anh'tan: {أرْسلهُ مَعنا غَدا يرتع ويلعب} “Onu yarın bizimle gönder de gezip oynasın” kavli hakkında: "O, yani ye harfiyle [okumuştur]" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن زيد ﵁ أَنه قَرَأَ {يرتع} بِالْيَاءِ وَكسر الْعين
İbn Cerîr, İbn Zeyd radıyallâhu anh'tan, onun {يرتع} “otlasın/otlatsın” kelimesini ye harfiyle ve ayn harfinin kesresiyle (yerte'i) okuduğunu rivayet etti.
قَالَ يرْعَى غنمه ينظر وَيعْقل وَيعرف مَا يعرف الرجل
[İbn Zeyd]: "Koyununu otlatır, bakar, aklı erer ve bir adamın bildiklerini bilir [anlamındadır]" dedi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ أَنه قَرَأَ / نرتع / بالنُّون وَكسر الْعين
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Mücâhid radıyallâhu anh'tan, onun / nerte'i / şeklinde nun harfiyle ve ayn harfinin kesresiyle okuduğunu rivayet etti.
قَالَ يحفظ بَعْضنَا بَعْضًا نتكالأ نتحارس
[Mücâhid]: "Birbirimizi koruruz, birbirimizi gözetiriz, birbirimize bekçilik ederiz [anlamındadır]" dedi.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن الحكم بن عمر الرعيني قَالَ: بَعَثَنِي خَالِد الْقَسرِي إِلَى قَتَادَة أسأله عَن قَوْله نرتع وَنَلْعَب فَقَالَ قَتَادَة ﵁ لَا نرتع وَنَلْعَب بِكَسْر الْعين
Ebü'ş-Şeyh, Hakem b. Amr er-Ruaynî'den rivayet etti: Hâlid el-Kasrî beni Katâde'ye 'nerta' ve nel'ab' kavlini sormam için gönderdi. Katâde radıyallâhu anh: "Hayır, ayn harfinin kesresiyle 'nerte'i ve nel'ab' şeklindedir" dedi.
ثمَّ قَالَ: النَّاس لَا يرتعون إِنَّمَا ترتع الْغنم
Sonra: "İnsanlar otlamaz (yerte'ûn), sadece koyunlar otlar" dedi.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن مقَاتل بن حَيَّان ﵁
Ebü'ş-Şeyh, Mukâtil b. Hayyân radıyallâhu anh'tan rivayet etti:
أَنه كَانَ يقرؤوها أرْسلهُ مَعنا غَدا نَلْهُو وَنَلْعَب
O, bu ayeti 'Onu yarın bizimle gönder de eğlenip oynayalım' şeklinde okurdu.
وَأخرج ابْن الْأَنْبَارِي فِي الْمَصَاحِف عَن الْأَعْرَج ﵁
İbnü'l-Enbârî el-Mesâhif'te el-A'rec radıyallâhu anh'tan rivayet etti:
أَنه قَرَأَ نرتعي بالنُّون وَالْيَاء {ويلعب} بِالْيَاءِ
O, nun ve ye ile 'nerte'î' ve {ويلعب} “ve oynasın” kelimesini de ye harfiyle [yel'ab şeklinde] okumuştur.
الْآيَات ١٣ - ١٤
13 - 14. Âyetler
أخرج أَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه والسلفي فِي الطيوريات عَن ابْن عمر ﵄ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لَا تلقنوا النَّاس فيكذبوا فَإِن بني يَعْقُوب لم يعلمُوا أَن الذِّئْب يَأْكُل النَّاس فَلَمَّا لقنهم أبوهم كذبُوا فَقَالُوا أكله الذِّئْب
Ebü'ş-Şeyh, İbn Merdûye ve et-Tuyûriyyât'ta es-Silefî, İbn Ömer radıyallâhu anhümâ'dan rivayet etti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “İnsanlara [bahane] telkin etmeyin ki yalan söylemesinler. Zira Ya'kûb'un oğulları kurdun insan yediğini bilmiyorlardı; babaları onlara telkin edince yalan söyleyip 'Onu kurt yedi' dediler.”
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي مجلز ﵁ قَالَ: لَا يَنْبَغِي لأحد أَن يلقن ابْنه الشَّرّ فَإِن بني يَعْقُوب لم يدروا أَن الذِّئْب يَأْكُل النَّاس حَتَّى قَالَ لَهُم أبوهم إِنِّي (أَخَاف أَن يَأْكُلهُ الذِّئْب)
İbn Ebî Hâtim, Ebû Miclez radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "Kimsenin oğluna kötülüğü telkin etmesi uygun olmaz. Zira Ya'kûb'un oğulları, babaları kendilerine 'Doğrusu onu bir kurdun yemesinden korkuyorum' diyene kadar kurdun insan yediğini bilmiyorlardı" dedi.
الْآيَة ١٥
15. Âyet
أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {وأوحينا إِلَيْهِ} الْآيَة
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Mücâhid radıyallâhu anh'tan: {وأوحينا إِلَيْهِ} “Biz de ona vahyettik” ayeti hakkında rivayet etti:
قَالَ: أوحى إِلَى يُوسُف ﵇ وَهُوَ فِي الْجب لتنبئن إخْوَتك بِمَا صَنَعُوا وهم لَا يَشْعُرُونَ بذلك الْوَحْي
[Mücâhid] dedi ki: "Yûsuf aleyhisselâm kuyu içindeyken ona: 'Kardeşlerine bu yaptıklarını mutlaka haber vereceksin' diye vahyedildi; onlar ise bu vahyi fark etmiyorlardı."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {وأوحينا إِلَيْهِ} الْآيَة
Abdurrezzâk, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Katâde radıyallâhu anh'tan: {وأوحينا إِلَيْهِ} “Biz de ona vahyettik” ayeti hakkında rivayet etti:
قَالَ: أوحى الله إِلَيْهِ وحْياً وَهُوَ فِي الْجب أَن ستنبئهم بِمَا صَنَعُوا وهم - أَي إخْوَته - لَا يَشْعُرُونَ بذلك الْوَحْي فهوّن ذَلِك الْوَحْي عَلَيْهِ مَا صنع بِهِ
[Katâde] dedi ki: "Allah o kuyudayken ona, yaptıklarını onlara haber vereceğini; onların -yani kardeşlerinin- ise bu vahyi fark etmeyeceklerini vahyetti. Bu vahiy, ona yapılanlara [katlanmasını] kolaylaştırdı."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {وهم لَا يَشْعُرُونَ} قَالَ: لَا يَشْعُرُونَ أَنه أُوحِي إِلَيْهِ
İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan: {وهم لَا يَشْعُرُونَ} “onlar farkında değillerken” kavli hakkında: "Ona vahyedildiğinin farkında değillerdi" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن جريج ﵁ فِي قَوْله {وهم لَا يَشْعُرُونَ} يَقُول: لَا يَشْعُرُونَ أَنه يُوسُف
İbn Cerîr, İbn Cüreyc radıyallâhu anh'tan rivayet etti: {وهم لَا يَشْعُرُونَ} “onlar farkında değillerken” kavli hakkında: "Onun Yûsuf olduğunun farkında değillerken demektir" dedi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: لما دخل إخْوَة يُوسُف على يُوسُف فعرفهم وهم لَهُ منكرون
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet etti: Yûsuf'un kardeşleri Yûsuf'un yanına girdiklerinde, o onları tanıdı; onlar ise onu tanımıyorlardı.
جِيءَ بالصواع فَوَضعه على يَده ثمَّ نقره فطن فَقَالَ: إِنَّه ليخبرني هَذَا الْجَام أَنه كَانَ لكم أَخ من أبيكم يُقَال لَهُ يُوسُف يدين دينكُمْ وأنكم انطلقتم بِهِ فألقيتموه فِي غيابة الْجب فأتيتم أَبَاكُم فقلتم أَن الذِّئْب أكله وجئتم على قَمِيصه بِدَم كذب
Su tası getirildi, onu eline koydu, sonra ona vurdu, o da çınladı. Bunun üzerine [Yûsuf] şöyle dedi: "Bu kadeh bana haber veriyor ki sizin babanızdan olma, adına Yûsuf denilen ve sizin dininize inanan bir kardeşiniz vardı; siz onu alıp götürdünüz ve kuyunun derinliklerine attınız; sonra babanıza gelip onu kurdun yediğini söylediniz ve gömleği üzerine yalan bir kan getirdiniz."
فَقَالَ بَعضهم لبَعض أَن هَذَا الْجَام ليخبره خبركم
Birbirlerine: "Bu kadeh ona haberinizi bildiriyor" dediler.
قَالَ ابْن عَبَّاس ﵄: فَلَا نرى هَذِه الْآيَة نزلت إِلَّا فِي ذَلِك {لتنبئنهم بأمرهم هَذَا وهم لَا يَشْعُرُونَ}
İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ dedi ki: "Biz bu ayetin ancak bunun hakkında indiğini görüyoruz: {لتنبئنهم بأمرهم هَذَا وهم لَا يَشْعُرُونَ} “'Onlar hiç farkında değillerken bu işlerini kendilerine mutlaka haber vereceksin.'”"
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عمر ﵄ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: لما ألقِي يُوسُف فِي الْجب أَتَاهُ جِبْرِيل ﵇ فَقَالَ لَهُ: يَا غُلَام من أَلْقَاك فِي هَذَا الْجب قَالَ: إخوتي
İbn Merdûye, İbn Ömer radıyallâhu anhümâ'dan rivayet etti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Yûsuf kuyuya atılınca Cebrâîl aleyhisselâm ona gelip: 'Ey çocuk! Seni bu kuyuya kim attı?' dedi. [Yûsuf]: 'Kardeşlerim' dedi.”
قَالَ: وَلم قَالَ: لمودة أبي إيَّايَ حسدوني
“[Cebrâîl]: 'Neden?' dedi. [Yûsuf]: 'Babamın bana olan sevgisinden ötürü beni kıskandılar' dedi.”
قَالَ: تُرِيدُ الْخُرُوج من هَهُنَا قَالَ: ذَاك إِلَى إِلَه يَعْقُوب
“[Cebrâîl]: 'Buradan çıkmak istiyor musun?' dedi. [Yûsuf]: 'O, Ya'kûb'un İlahına kalmıştır' dedi.”
قَالَ: قل اللَّهُمَّ إِنِّي أَسأَلك بِاسْمِك المخزون والمكنون يَا بديع السَّمَوَات وَالْأَرْض يَا ذَا الْجلَال والاكرام أَن تغْفر لي ذَنبي وترحمني وَأَن تجْعَل لي من أَمْرِي فرجا ومخرجاً وَأَن ترزقني من حَيْثُ أحتسب وَمن حَيْثُ لَا أحتسب
“[Cebrâîl] şöyle dedi: De ki: 'Allah'ım! Saklı ve gizli ismin hürmetine Sen'den istiyorum. Ey gökleri ve yeri eşsiz yaratan! Ey celâl ve ikram sahibi! Günahımı bağışlamanı, bana merhamet etmeni, işimde bana bir ferahlık ve bir çıkış yolu kılmanı, umduğum ve ummadığım yerden beni rızıklandırmanı dilerim.'”
فَقَالَهَا فَجعل الله لَهُ من أمره فرجا ومخرجاً ورزقه ملك مصر من حَيْثُ لَا يحْتَسب فَقَالَ النَّبِي ﷺ: أَلظُّوا بهؤلاء الْكَلِمَات فَإِنَّهُنَّ دُعَاء المصطفين الأخيار
“[Yûsuf] bunu söyledi; Allah da onun işinde bir ferahlık ve çıkış yolu kıldı, hiç ummadığı yerden onu Mısır hükümdarlığı ile rızıklandırdı.” Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: “Bu kelimelere sımsıkı sarılın; çünkü onlar seçilmiş hayırlı kimselerin duasıdır” buyurdu.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي بكر بن عَيَّاش ﵁ قَالَ: كَانَ يُوسُف ﵇ فِي الْجب ثَلَاثَة أَيَّام
İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye, Ebû Bekir b. Ayyâş radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "Yûsuf aleyhisselâm kuyuda üç gün kaldı" dedi.
الْآيَات ١٦ - ١٧
16 - 17. Âyetler
أخرج ابْن الْمُنْذر عَن الشّعبِيّ ﵁ قَالَ: جَاءَت امْرَأَة إِلَى شُرَيْح ﵁ تخاصم فِي شَيْء فَجعلت تبْكي فَقَالُوا: يَا أَبَا أُميَّة أما ترَاهَا تبْكي فَقَالَ: قد جَاءَ اخوة يُوسُف أباهم عشَاء يَبْكُونَ
İbnü'l-Münzir, Şa'bî radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Bir kadın bir meselede davalaşmak üzere Şüreyh radıyallâhu anh'a geldi ve ağlamaya başladı. [Yanındakiler]: "Ey Ebû Ümeyye! Onun ağladığını görmüyor musun?" dediler. [Şüreyh]: "Yûsuf'un kardeşleri de babalarına yatsı vakti ağlayarak gelmişlerdi" dedi.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن الضَّحَّاك ﵁ {وَمَا أَنْت بِمُؤْمِن لنا} قَالَ بمصدق لنا
Ebü'ş-Şeyh, Dahhâk radıyallâhu anh'tan rivayet etti: {وَمَا أَنْت بِمُؤْمِن لنا} “ama sen bize inanacak değilsin” kavli hakkında: "Bizi tasdik edecek değilsin [demektir]" dedi.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج ﵁ فِي قَوْله {وَمَا أَنْت بِمُؤْمِن لنا وَلَو كُنَّا صَادِقين} قَالَ: نزلت على كَلَام الْعَرَب
İbnü'l-Münzir, İbn Cüreyc radıyallâhu anh'tan: {وَمَا أَنْت بِمُؤْمِن لنا وَلَو كُنَّا صَادِقين} “Her ne kadar doğru söyleyenler olsak da sen bize inanacak değilsin” kavli hakkında: "Arapların konuşma tarzına göre inmiştir" dediğini rivayet etti.
كَقَوْلِك: لَا تصدق بِالصّدقِ وَلَو كنت صَادِقا
Tıpkı senin: "Doğru söylesem de doğruya inanmıyorsun" demen gibidir.
الْآيَة ١٨
18. Âyet
أخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {وجاؤوا على قَمِيصه بِدَم كذب} قَالَ: كَانَ دم سخلة
Abdurrezzâk, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan: {وجاؤوا على قَمِيصه بِدَم كذب} “Gömleğinin üstünde yalan bir kan getirdiler” kavli hakkında: "O, bir kuzu kanı idi" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {بِدَم كذب} قَالَ: كَانَ ذَلِك الدَّم كذبا لم يكن دم يُوسُف كَانَ دم سخلة
İbn Cerîr, Mücâhid radıyallâhu anh'tan: {بِدَم كذب} “yalan bir kan” kavli hakkında rivayet etti: "O kan yalandı, Yûsuf'un kanı değildi; bir kuzu kanı idi" dedi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ فِي الْآيَة قَالَ: أخذُوا ظَبْيًا فذبحوه فلطخوا بِهِ الْقَمِيص فَجعل يَعْقُوب ﵇ يقلب الْقَمِيص فَيَقُول: مَا أرى أثر أثر نَاب وَلَا ظفر إِن هَذَا السَّبع رَحِيم
İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Katâde radıyallâhu anh'tan bu ayet hakkında rivayet etti: "Bir ceylan yakalayıp kestiler ve gömleği onunla bulaştırdılar. Ya'kûb aleyhisselâm gömleği evirip çeviriyor ve: 'Ne bir diş izi ne de bir tırnak izi görüyorum; doğrusu bu yırtıcı hayvan pek merhametliymiş!' diyordu."
فَعرف أَنهم كذبوه
Böylece onların kendisine yalan söylediklerini anladı.
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ {وجاؤوا على قَمِيصه بِدَم كذب} قَالَ: لما أُتِي يَعْقُوب
Feryâbî, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet etti: {وجاؤوا على قَمِيصه بِدَم كذب} “Gömleğinin üstünde yalan bir kan getirdiler” [kavli hakkında] dedi ki: "Ya'kûb'a getirildiğinde..."
بقميص يُوسُف ﵇ فَلم ير فِيهِ خرقاً قَالَ كَذبْتُمْ لَو كَانَ كَمَا تَقولُونَ أكله الذِّئْب لخرق الْقَمِيص
...Yûsuf aleyhisselâm'ın gömleğinde bir yırtık görmeyince: 'Yalan söylediniz! Söylediğiniz gibi onu kurt yemiş olsaydı gömleği yırtardı' dedi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن الْحسن ﵁ قَالَ: لما جِيءَ بقميص يُوسُف ﵇ إِلَى يَعْقُوب ﵇ جعل يقلبه فَيرى أثر الدَّم وَلَا يرى فِيهِ شقاً وَلَا خرقاً فَقَالَ: يَا بني وَالله مَا كنت أَعهد الذِّئْب حَلِيمًا إِذْ أكل ابْني وَأبقى قَمِيصه
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh, Hasan[-ı Basrî] radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Yûsuf aleyhisselâm'ın gömleği Ya'kûb aleyhisselâm'a getirildiğinde onu evirip çevirmeye başladı; kan izini görüyor ama onda hiçbir yarık ve yırtık görmüyordu. Bunun üzerine: "Ey oğullarım! Vallahi kurdun oğlumu yiyip de gömleğini sağlam bırakacak kadar yumuşak huylu olduğunu hiç bilmezdim!" dedi.
وَأخرج ابْن جرير عَن الشّعبِيّ ﵁ قَالَ: ذَبَحُوا جدياً ولطخوه بدمه فَلَمَّا نظر يَعْقُوب إِلَى الْقَمِيص صَحِيحا عرف أَن الْقَوْم كذبوه فَقَالَ لَهُم: ان كَانَ هَذَا الذِّئْب لَحَلِيمًا حَيْثُ رحم الْقَمِيص وَلم يرحم ابْني
İbn Cerîr, Şa'bî radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "Bir oğlak kestiler ve gömleği onun kanına buladılar. Ya'kûb gömleğin sağlam olduğunu görünce bu topluluğun kendisine yalan söylediğini anladı ve onlara: 'Bu kurt gömleğe acıyıp da oğluma acımayacak kadar yumuşak huyluymuş!' dedi."
وَأخرج ابْن جرير عَن قَتَادَة ﵁ قَالَ: لما أَتَوا نَبِي الله يَعْقُوب بِقَمِيصِهِ قَالَ: مَا أرى أثر سبع وَلَا طعن وَلَا خرق
İbn Cerîr, Katâde radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "Allah'ın nebisi Ya'kûb'a gömleğini getirdiklerinde: 'Ne bir yırtıcı hayvan izi ne bir darbe izi ne de bir yırtık görüyorum' dedi."
وَأخرج ابو عبد الله مُحَمَّد بن إِبْرَاهِيم الْجِرْجَانِيّ فِي أَمَالِيهِ عَن ربيعَة ﵁ قَالَ: لما أَتَى يَعْقُوب ﵇ فَقيل: إِن يُوسُف ﵇ أكله الذِّئْب
Ebû Abdillâh Muhammed b. İbrâhîm el-Cürcânî el-Emâlî'sinde Rebîa radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Ya'kûb aleyhisselâm'a gelinip "Yûsuf aleyhisselâm'ı kurt yedi" denilince,
دَعَا الذِّئْب فَقَالَ: أكلت قُرَّة عَيْني وَثَمَرَة فُؤَادِي
kurdu çağırdı ve: "Gözümün nurunu, gönlümün meyvesini sen mi yedin?" dedi.
قَالَ: لم أفعل
[Kurt]: "Ben yapmadım" dedi.
قَالَ: فَمن أَيْن جِئْت وَمن أَيْن تُرِيدُ قَالَ: جِئْت من أَرض مصر وَأُرِيد أَرض جرجان
[Ya'kûb]: "Peki nereden geldin ve nereye gitmek istiyorsun?" dedi. [Kurt]: "Mısır diyarından geldim ve Cürcân diyarına gitmek istiyorum" dedi.
قَالَ: فَمَا يَعْنِيك بهَا قَالَ: سَمِعت الْأَنْبِيَاء عَلَيْهِم الصَّلَاة وَالسَّلَام قبلك يَقُولُونَ: من زار حميماً أَو قَرِيبا كتب الله لَهُ بِكُل خطْوَة ألف حَسَنَة وَحط عَنهُ ألف سَيِّئَة يرفع لَهُ ألف دَرَجَة
[Ya'kûb]: "Peki orada ne işin var?" dedi. [Kurt]: "Senden önceki peygamberlerin aleyhimüsselâm şöyle dediklerini işittim: 'Kim bir dostunu veya bir yakınını ziyaret ederse, Allah ona attığı her adım için bin sevap yazar, ondan bin günahı siler ve onun için bin derece yükseltir.'" dedi.
فَدَعَا بنيه فَقَالَ: اكتبوا هَذَا الحَدِيث فَأبى أَن يُحَدِّثهُمْ
Bunun üzerine [Ya'kûb] oğullarını çağırdı ve: "Bu hadisi yazın!" dedi. Fakat [kurt] onlara hadis anlatmaktan kaçındı.
فَقَالَ: مَا لَك لَا تحدثهم فَقَالَ: إِنَّهُم عصاة
[Ya'kûb]: "Sana ne oluyor da onlara anlatmıyorsun?" deyince [kurt]: "Çünkü onlar günahkârdır" dedi.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن مبارك قَالَ: سُئِلَ ابْن سِيرِين عَن رجل رأى فِي الْمَنَام أَنه يستاك كلما أخرج السِّوَاك رأى عَلَيْهِ دَمًا
Ebü'ş-Şeyh, Mübârek'ten rivayet etti: İbn Sîrîn'e, rüyasında misvaklandığını ve misvağı her çıkardığında üzerinde kan gördüğünü gören bir adam hakkında soruldu.
قَالَ: اتَّقِ الله وَلَا تكذب
[İbn Sîrîn]: "Allah'tan kork ve yalan söyleme!" dedi
وَقَرَأَ {وجاؤوا على قَمِيصه بِدَم كذب}
ve {وجاؤوا على قَمِيصه بِدَم كذب} “Gömleğinin üstünde yalan bir kan getirdiler” [ayetini] okudu.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {بل سوّلت لكم أَنفسكُم أمرا} قَالَ: أَمرتكُم أَنفسكُم
İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {بل سوّلت لكم أَنفسكُم أمرا} “Aksine nefisleriniz size bir işi süsleyip yaptırdı” kavli hakkında: "Nefisleriniz size [bunu] emretti" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {بل سوّلت لكم أَنفسكُم أمرا}
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Katâde radıyallâhu anh'tan rivayet etti: {بل سوّلت لكم أَنفسكُم أمرا} “Aksine nefisleriniz size bir işi süsleyip yaptırdı” kavli hakkında...
يَقُول: بل زينت لكم أَنفسكُم أمرا {فَصَبر جميل وَالله الْمُسْتَعَان على مَا تصفون} أَي على مَا تكذبون
...şöyle dedi: "Bilakis, nefisleriniz size bir işi süsleyip güzel gösterdi. {فَصَبر جميل وَالله الْمُسْتَعَان على مَا تصفون} 'Artık [bana düşen] güzel bir sabırdır. Sizin anlattıklarınıza karşı yardımı istenecek olan ancak Allah'tır' yani söylediğiniz yalanlara karşı."
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي كتاب الصَّبْر وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن حَيَّان بن أبي حِيلَة ﵁ قَالَ: سُئِلَ رَسُول الله ﷺ عَن قَوْله {فَصَبر جميل} قَالَ: لَا شكوى فِيهِ من بَث وَلم يصبر
İbn Ebi'd-Dünyâ Kitâbu's-Sabr'da, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Hayyân b. Ebî Hîle radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e {فَصَبر جميل} “Artık [bana düşen] güzel bir sabırdır” kavli hakkında sorulduğunda: "[O öyle bir sabırdır ki] onda [insanlara] şikâyet yoktur; derdini döken kimse sabretmiş olmaz" buyurdu.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَالْفِرْيَابِي وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {فَصَبر جميل} قَالَ: لَيْسَ فِيهِ جزع
Abdürrezzâk, Feryâbî, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Mücâhid radıyallâhu anh'tan {فَصَبر جميل} “Artık [bana düşen] güzel bir sabırdır” kavli hakkında: "İçinde feryat figan (tahammülsüzlük) bulunmayandır" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن ﵁ قَالَ: الصَّبْر الْجَمِيل الَّذِي لَيْسَ فِيهِ شكوى إِلَّا إِلَى الله
İbn Ebî Hâtim, Hasan[-ı Basrî] radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "Güzel sabır, içinde Allah'tan başkasına şikâyet bulunmayan sabırdır."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن الثَّوْريّ عَن بعض الصَّحَابَة قَالَ: يُقَال ثَلَاثَة من الصَّبْر: أَن لَا تحدث بِمَا يوجعك وَلَا بمصيبتك وَلَا تزكي نَفسك
Abdürrezzâk, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Sevrî kanalıyla bazı sahâbîlerden rivayet etti: "Üç şey sabırdandır denilirdi: Sana acı veren şeyi anlatmaman, başına gelen musibeti söylememen ve kendini temize çıkarmamandır."
الْآيَة ١٩
19. Âyet
أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن الضَّحَّاك فِي الْآيَة قَالَ: جَاءَت سيارة فَنزلت على الْجب فأرسلوا واردهم فاستقى من المَاء فاستخرج يُوسُف فاستبشروا بِأَنَّهُم أَصَابُوا غُلَاما لَا يعلمُونَ علمه وَلَا مَنْزِلَته عِنْد ربه فزهدوا فِيهِ فباعوه وَكَانَ بَيْعه حَرَامًا وباعوه بِدَرَاهِم مَعْدُودَة
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh, Dahhâk'tan bu ayet hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "Bir kervan gelip kuyunun başına konakladı. Su getiren adamlarını gönderdiler; o da su çekerken Yûsuf'u çıkardı. Bir erkek çocuk buldukları için sevindiler; ancak onun ilmini ve Rabbi katındaki derecesini bilmiyorlardı. Bu yüzden ona değer vermeyip sattılar. Onu satmak haramdı ve onu sayılı birkaç dirheme sattılar."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {فأرسلوا واردهم} يَقُول: فأرسلوا رسولهم فأدلى دلوه فتشبث الْغُلَام بالدلو فَلَمَّا خرج قَالَ: يَا بشراي هَذَا غُلَام تباشروا بِهِ حِين استخرجوه: وَهِي بِئْر بِبَيْت الْمُقَدّس مَعْلُوم مَكَانهَا
Abdürrezzâk, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Katâde radıyallâhu anh'tan {فأرسلوا واردهم} “Su getiren adamlarını gönderdiler” kavli hakkında rivayet etti: "Elçilerini gönderdiler, o da kovasını sarkıttı. Çocuk kovaya tutundu. [Kovayı] çıkarınca: 'Müjde, işte bir oğlan!' dedi. Onu çıkardıklarında birbirlerine müjdelediler. Bu kuyu Beytü'l-Makdis'te yeri bilinen bir kuyudur."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي روق فِي قَوْله [يَا بشراي] قَالَ: يَا بِشَارَة
İbn Ebî Hâtim, Ebû Ravk'tan [يَا بشراي] [kavli] hakkında: "Ey müjde!" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر من طَرِيق أبي عبيد قَالَ: سَمِعت الْكسَائي يحدث عَن حَمْزَة عَن الْأَعْمَش وَأبي بكر عَن عَاصِم أَنَّهُمَا قرآ {يَا بشرى} بإرسال الْيَاء غير مُضَاف إِلَيْهِ
İbnü'l-Münzir, Ebû Ubeyd yoluyla rivayet etti: Kisâî'nin, Hamza kanalıyla A'meş'ten ve Ebû Bekr kanalıyla Âsım'dan aktararak onların {يَا بشرى} “Ey müjde” [kelimesini] sonundaki yâ harfini [mütekellim zamiri olarak] izâfet etmeksizin yalın okuduklarını anlattığını işittim.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن السّديّ فِي قَوْله {يَا بشرى} قَالَ: كَانَ اسْم صَاحبه بشرى
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Süddî'den {يَا بشرى} “Ey Büşrâ / Ey müjde” kavli hakkında: "Arkadaşının adı Büşrâ idi" dediğini rivayet etti.
قَالَ: يَا بشرى كَمَا تَقول يَا زيد
"Tıpkı 'Ey Zeyd!' dediğin gibi 'Ey Büşrâ!' dedi." dedi.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن الشّعبِيّ فِي قَوْله {يَا بشرى} قَالَ كَانَ اسْمه بشرى
Ebü'ş-Şeyh, Şa'bî'den {يَا بشرى} “Ey Büşrâ / Ey müjde” kavli hakkında: "Onun adı Büşrâ idi" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {وأسروه بضَاعَة} يَعْنِي إخْوَة يُوسُف أَسرُّوا شَأْنه وكتموا أَن يكون أَخَاهُم وكتم يُوسُف مَخَافَة أَن يقْتله إخْوَته وَاخْتَارَ البيع فَبَاعَهُ إخْوَته بِثمن بخس
İbn Cerîr, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {وأسروه بضَاعَة} “Onu bir ticaret malı olarak gizlediler” kavli hakkında rivayet etti: "Yani Yûsuf'un kardeşleri onun durumunu gizlediler ve kardeşleri olduğunu sakladılar. Yûsuf da kardeşlerinin kendisini öldürmesinden korkarak sustu ve satılmayı tercih etti. Kardeşleri de onu değersiz bir pahaya sattılar."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ {وأسروه بضَاعَة} قَالَ: أَسرُّوا بَيْعه
Abdürrezzâk, İbn Cerîr ve Ebü'ş-Şeyh, Katâde radıyallâhu anh'tan {وأسروه بضَاعَة} “Onu bir ticaret malı olarak gizlediler” [kavli hakkında]: "Satışını gizlediler" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ {وأسروه بضَاعَة} قَالَ: أسره التُّجَّار بَعضهم من بعض
İbn Cerîr ve Ebü'ş-Şeyh, Mücâhid radıyallâhu anh'tan {وأسروه بضَاعَة} “Onu bir ticaret malı olarak gizlediler” [kavli hakkında]: "Tüccarlar onu birbirlerinden gizlediler" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {وأسروه بضَاعَة} قَالَ: صَاحب الدَّلْو وَمن مَعَه فَقَالُوا لأصحابهم: إِنَّا استَبْضعناه خُفْيَة أَن يستشركوكم فِيهِ إِن عمِلُوا بِهِ وأتبعهم إخْوَته يَقُولُونَ للمدلي وَأَصْحَابه: استوثقوا مِنْهُ لَا يأبقن حَتَّى وثقوه بِمصْر فَقَالَ: من يبتاعني ويستسر فابتاعه الْملك وَالْملك مُسلم
İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Mücâhid radıyallâhu anh'tan {وأسروه بضَاعَة} “Onu bir ticaret malı olarak gizlediler” kavli hakkında rivayet etti: "Kova sahibi ve yanındakilerdi. [Diğer] arkadaşlarına: 'Onu bize emanet bir ticaret malı olarak verdiler' dediler; bunu da şayet öğrenirlerse kendilerine ortak olmalarından korkarak gizlice yaptılar. Kardeşleri de arkalarından gidip kovayı sarkıtana ve arkadaşlarına: 'Ona iyi sahip çıkın, kaçmasın!' diyorlardı; nihayet onu Mısır'da bağladılar. [Yûsuf]: 'Beni kim satın alıp hayır görecek?' dedi. Onu Melik satın aldı; Melik ise Müslümandı."
الْآيَة ٢٠
20. Âyet
أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {وشروه} قَالَ: إخْوَة يُوسُف باعوه حِين أخرج المدلي دلوه
İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Mücâhid radıyallâhu anh'tan {وشروه} “Onu sattılar” kavli hakkında: "Kovayı sarkıtan kimse kovasını çıkardığında Yûsuf'un kardeşleri onu sattılar" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {وشروه} قَالَ: بيع بَينهمَا بِثمن بخس
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {وشروه} “Onu sattılar” kavli hakkında: "Aralarında değersiz bir pahaya satıldı" dediğini rivayet etti.
قَالَ: حرَام لم يحل لَهُم بَيْعه وَلَا أكل ثمنه
Dedi ki: "Haramdır; onu satmak da bedelini yemek de onlara helal değildi."
وَأخرج ابْن جرير عَن قَتَادَة {وشروه بِثمن بخس} قَالَ: هم السيارة
İbn Cerîr, Katâde'den {وشروه بِثمن بخس} “Onu değersiz bir pahaya sattılar” [kavli hakkında]: "Onlar kervandakilerdir" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن الضَّحَّاك ﵁ {وشروه بِثمن بخس} قَالَ: باعوه بِثمن حرَام كَانَ بَيْعه حَرَامًا وشراؤه حَرَامًا
İbn Cerîr ve Ebü'ş-Şeyh, Dahhâk radıyallâhu anh'tan {وشروه بِثمن بخس} “Onu değersiz bir pahaya sattılar” [kavli hakkında]: "Onu haram bir bedelle sattılar. Onu satmak da haramdı, satın almak da haramdı" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {وشروه بِثمن بخس} قَالَ: البخس هُوَ الظُّلم
İbn Cerîr ve Ebü'ş-Şeyh, Katâde radıyallâhu anh'tan {وشروه بِثمن بخس} “Onu değersiz bir pahaya sattılar” kavli hakkında: "Bahs (بخس), haksızlık/zulüm demektir" dediğini rivayet etti.
وَكَانَ بيع يُوسُف ﵇ وثمنه حَرَامًا عَلَيْهِم وَبيع بِعشْرين درهما
Yûsuf aleyhisselâm'ın satılması da bedeli de onlara haramdı ve yirmi dirheme satıldı.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن عَليّ بن أبي طَالب ﵁
Ebü'ş-Şeyh, Ali b. Ebî Tâlib radıyallâhu anh'tan rivayet etti:
أَنه قضى فِي اللَّقِيط أَنه حر {وشروه بِثمن بخس}
O, bulunmuş çocuk (lakît) hakkında onun hür olduğuna hükmetti [ve]: {وشروه بِثمن بخس} “Onu değersiz bir pahaya sattılar” [ayetini okudu].
وَأخرج ابْن جرير عَن إِبْرَاهِيم ﵁ أَنه كره الشِّرَاء وَالْبيع للبدوي وتلا هَذِه الْآيَة {وشروه بِثمن بخس}
İbn Cerîr, İbrâhîm [en-Nehaî] radıyallâhu anh'tan rivayet etti: O, bedevîye/bedevîden alıp satmayı mekruh görür ve şu ayeti okurdu: {وشروه بِثمن بخس} “Onu değersiz bir pahaya sattılar”.
وَأخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {بِثمن بخس} قَالَ البخس الْقَلِيل
İbn Cerîr, Mücâhid radıyallâhu anh'tan {بِثمن بخس} “Değersiz bir pahaya” kavli hakkında: "Bahs (بخس), az demektir" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن الشّعبِيّ ﵁ قَالَ: البخس الْقَلِيل
İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Şa'bî radıyallâhu anh'tan: "Bahs (بخس), az demektir" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن ابْن مَسْعُود ﵁ قَالَ: إِنَّمَا اشْترِي يُوسُف ﵇ بِعشْرين درهما وَكَانَ أَهله حِين أرسل إِلَيْهِم بِمصْر ثلثمِائة وَتِسْعين إنْسَانا رِجَالهمْ أَنْبيَاء وَنِسَاؤُهُمْ صديقات وَالله مَا خَرجُوا مَعَ مُوسَى ﵇ حَتَّى بلغُوا سِتّمائَة ألف وَسبعين ألفا
İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, Taberânî ve -sahih olduğunu belirterek- Hâkim, İbn Mes'ûd radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "Yûsuf aleyhisselâm ancak yirmi dirheme satın alındı. Mısır'da [kendilerini yanına çağırmak üzere] haber gönderdiği sırada ailesi üç yüz doksan kişiydi; erkekleri nebîler, kadınları ise sıddîkalardı. Vallahi Mûsâ aleyhisselâm ile birlikte [Mısır'dan] çıktıklarında altı yüz yetmiş bin kişiye ulaşmışlardı."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {دَرَاهِم مَعْدُودَة} قَالَ: عشرُون درهما
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {دَرَاهِم مَعْدُودَة} “Sayılı birkaç dirheme” kavli hakkında: "Yirmi dirhemdir" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {دَرَاهِم مَعْدُودَة} قَالَ: اثْنَان وَعِشْرُونَ درهما لإخوة يُوسُف أحد عشر رجلا
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Mücâhid radıyallâhu anh'tan {دَرَاهِم مَعْدُودَة} “Sayılı birkaç dirheme” kavli hakkında: "Yûsuf'un on bir erkek kardeşi için yirmi iki dirhemdir" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن نوف الشَّامي الْبكالِي مثله
İbn Cerîr ve Ebü'ş-Şeyh, Nevf eş-Şâmî el-Bikâlî'den de aynısını rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن عَطِيَّة ﵁ فِي قَوْله {دَرَاهِم مَعْدُودَة} قَالَ: عشرُون درهما كَانُوا عشرَة اقتسموا دِرْهَمَيْنِ دِرْهَمَيْنِ
İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Atıyye radıyallâhu anh'tan {دَرَاهِم مَعْدُودَة} “Sayılı birkaç dirheme” kavli hakkında: "Yirmi dirhemdir; on kişiydiler, ikişer ikişer dirhem paylaştılar" dediğini rivayet etti.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن نعيم بن أبي هِنْد {دَرَاهِم مَعْدُودَة} قَالَ: ثَلَاثُونَ درهما
Ebü'ş-Şeyh, Nuaym b. Ebî Hind'den {دَرَاهِم مَعْدُودَة} “Sayılı birkaç dirheme” [kavli hakkında]: "Otuz dirhemdir" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن عِكْرِمَة فِي قَوْله {بِثمن بخس} قَالَ: البخس الْقَلِيل
İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, İkrime'den {بِثمن بخس} “Değersiz bir pahaya” kavli hakkında: "Bahs (بخس), az demektir" dediğini rivayet etti.
{دَرَاهِم مَعْدُودَة} قَالَ: أَرْبَعُونَ درهما
{دَرَاهِم مَعْدُودَة} “Sayılı birkaç dirheme” [kavli hakkında da]: "Kırk dirhemdir" dedi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن الضَّحَّاك ﵁ فِي قَوْله {وَكَانُوا فِيهِ من الزاهدين} قَالَ: إخْوَته زهدوا فِيهِ لم يعلمُوا بنبوّته وَلَا بِمَنْزِلَتِهِ من الله ومكانه
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Dahhâk radıyallâhu anh'tan {وَكَانُوا فِيهِ من الزاهدين} “Ona karşı isteksiz / değer vermeyen kimselerdendi” kavli hakkında: "Kardeşleri ona değer vermediler; onun peygamberliğini de Allah katındaki derecesini ve konumunu da bilmiyorlardı" dediğini rivayet etti.
الْآيَة ٢١
21. Âyet
أخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن مُحَمَّد بن إِسْحَق ﵁ قَالَ: الَّذِي اشْتَرَاهُ ظيفر بن روحب وَكَانَ اسْم امْرَأَته راعيل بنت رعائيل
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Muhammed b. İshâk radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "Onu satın alan kimse Zayfar b. Ravhab idi; karısının adı ise Râîl bint Raâîl idi."
وَأخرج ابْن إِسْحَق وَابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: لما بَاعَ يُوسُف صَاحبه الَّذِي بَاعه من الْعَزِيز - واسْمه مَالك بن ذعر - قَالَ حِين بَاعه: من أَنْت - وَكَانَ مَالك من مَدين - فَذكر لَهُ يُوسُف من هُوَ وَابْن من هُوَ فَعرفهُ فَقَالَ: لَو كنت أَخْبَرتنِي لم أبعك
İbn İshâk, İbn Cerîr ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet etti: "Yûsuf'u Azîz'e satan sahibi -adı Mâlik b. Za'r idi-, onu sattığı sırada: 'Sen kimsin?' dedi -Mâlik Medyenli idi-. Yûsuf ona kim olduğunu ve kimin oğlu olduğunu anlatınca onu tanıdı ve: 'Eğer bana [daha önce] haber verseydin seni satmazdım' dedi."