وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {إِنَّمَا أَنْت مُنْذر وَلكُل قوم هاد} قَالَ: الْمُنْذر مُحَمَّد ﷺ {وَلكُل قوم هاد} نَبِي يَدعُوهُم إِلَى الله
İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Mücâhid radıyallâhu anh'tan {إِنَّمَا أَنْت مُنْذر وَلكُل قوم هاد} “Sen ancak bir uyarıcısın ve her kavim için bir yol gösterici vardır” ayeti hakkında: "Uyarıcı, Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'dir; {وَلكُل قوم هاد} “her kavim için bir yol gösterici vardır” [kısmı ise] onları Allah'a davet eden bir peygamberdir" dediğini nakletmiştir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير - رَضِي الله
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Saîd b. Cübeyr -radıyallâhu
عَنهُ - فِي قَوْله {إِنَّمَا أَنْت مُنْذر وَلكُل قوم هاد} قَالَ: مُحَمَّد الْمُنْذر وَالْهَادِي الله ﷿
anh-'tan {إِنَّمَا أَنْت مُنْذر وَلكُل قوم هاد} “Sen ancak bir uyarıcısın ve her kavim için bir yol gösterici vardır” ayeti hakkında: "Uyarıcı Muhammed'dir, yol gösterici (Hâdî) ise Azîz ve Celîl olan Allah'tır" dediğini nakletmiştir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {إِنَّمَا أَنْت مُنْذر وَلكُل قوم هاد} قَالَ: الْمُنْذر مُحَمَّد ﷺ وَالله ﷿ هادي كل قوم
İbn Cerîr ve İbn Merdûye, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {إِنَّمَا أَنْت مُنْذر وَلكُل قوم هاد} “Sen ancak bir uyarıcısın ve her kavim için bir yol gösterici vardır” ayeti hakkında: "Uyarıcı, Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'dir; Azîz ve Celîl olan Allah da her kavme hidayet verendir" dediğini nakletmiştir.
وَفِي لفظ
Başka bir lafızda [şöyledir]:
رَسُول الله ﷺ هُوَ الْمُنْذر وَهُوَ الْهَادِي
"Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem hem uyarıcıdır hem de yol göstericidir."
وَأخرج ابْن جرير عَن عِكْرِمَة ﵁ وَأبي الضُّحَى فِي قَوْله {إِنَّمَا أَنْت مُنْذر وَلكُل قوم هاد} قَالَا: مُحَمَّد ﷺ هُوَ الْمُنْذر وَهُوَ الْهَادِي
İbn Cerîr, İkrime radıyallâhu anh ve Ebü'd-Duhâ'dan {إِنَّمَا أَنْت مُنْذر وَلكُل قوم هاد} “Sen ancak bir uyarıcısın ve her kavim için bir yol gösterici vardır” ayeti hakkında onların: "Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem hem uyarıcıdır hem de yol göstericidir" dediklerini nakletmiştir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه وَأَبُو نعيم فِي الْمعرفَة والديلمي وَابْن عَسَاكِر وَابْن النجار قَالَ: لما نزلت {إِنَّمَا أَنْت مُنْذر وَلكُل قوم هاد} وضع رَسُول الله ﷺ يَده على صَدره فَقَالَ أَنا الْمُنْذر وَأَوْمَأَ بِيَدِهِ إِلَى منْكب عَليّ ﵁ فَقَالَ: أَنْت الْهَادِي يَا عَليّ بك يَهْتَدِي المهتدون من بعدِي
İbn Cerîr, İbn Merdûye, Ebû Nuaym el-Ma'rife'de, Deylemî, İbn Asâkir ve İbnu'n-Neccâr [şöyle] nakletmiştir: {إِنَّمَا أَنْت مُنْذر وَلكُل قوم هاد} “Sen ancak bir uyarıcısın ve her kavim için bir yol gösterici vardır” ayeti indiğinde Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem elini göğsüne koyup: "Uyarıcı benim" buyurdu. Sonra eliyle Ali radıyallâhu anh'ın omzuna işaret ederek: "Yol gösterici sensin ey Ali! Benden sonra doğru yola erenler seninle doğru yolu bulur" buyurdu.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أبي بَرزَة الْأَسْلَمِيّ ﵁: سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول {إِنَّمَا أَنْت مُنْذر} وَوضع يَده على صدر نَفسه ثمَّ وَضعهَا على صدر عَليّ وَيَقُول: لكل قوم هاد
İbn Merdûye, Ebû Berze el-Eslemî radıyallâhu anh'tan [şöyle] nakletmiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in {إِنَّمَا أَنْت مُنْذر} “Sen ancak bir uyarıcısın” buyurup elini kendi göğsüne koyduğunu, sonra elini Ali'nin göğsüne koyup: "Her kavim için bir yol gösterici vardır" buyurduğunu işittim.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه والضياء فِي المختارة عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي الْآيَة
İbn Merdûye ve ed-Dıyâ el-Muhtâre'de, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan bu ayet hakkında [şöyle] nakletmiştir:
قَالَ رَسُول الله ﷺ الْمُنْذر أَنا وَالْهَادِي عَليّ بن أبي طَالب ﵁
Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Uyarıcı benim, yol gösterici de Ali b. Ebî Tâlib radıyallâhu anh'tır."
وَأخرج عبد الله بن أَحْمد فِي زَوَائِد الْمسند وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه وَابْن عَسَاكِر عَن عَليّ بن أبي طَالب ﵁ فِي قَوْله {إِنَّمَا أَنْت مُنْذر وَلكُل قوم هاد} قَالَ: رَسُول الله ﷺ الْمُنْذر وانا الْهَادِي
Abdullah b. Ahmed Zevâidü'l-Müsned'de, İbn Ebî Hâtim, Taberânî el-Evsat'ta, Hâkim -ve bunu sahihlemiştir-, İbn Merdûye ve İbn Asâkir, Ali b. Ebî Tâlib radıyallâhu anh'tan {إِنَّمَا أَنْت مُنْذر وَلكُل قوم هاد} “Sen ancak bir uyarıcısın ve her kavim için bir yol gösterici vardır” ayeti hakkında şöyle dediğini nakletmiştir: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem uyarıcıdır, ben de yol göstericiyim."
وَفِي لفظ الْهَادِي: رجل من بني هَاشم
Başka bir lafızda [şöyledir]: "Yol gösterici, Hâşimoğulları'ndan bir adamdır."
يَعْنِي نَفسه
Kendisini kastetmektedir.
الْآيَة ٨
8. Ayet
أخرج ابْن جرير عَن الضَّحَّاك ﵁ {الله يعلم مَا تحمل كل أُنْثَى} قَالَ: يعلم ذكر هُوَ أَو أُنْثَى {وَمَا تغيض الْأَرْحَام} قَالَ: هِيَ الْمَرْأَة ترى الدَّم فِي حملهَا
İbn Cerîr, Dahhâk radıyallâhu anh'tan {الله يعلم مَا تحمل كل أُنْثَى} “Allah her dişinin ne taşıdığını bilir” ayeti hakkında: "Erkek mi yoksa dişi mi olduğunu bilir"; {وَمَا تغيض الْأَرْحَام} “ve rahimlerin neyi eksilttiğini [bilir]” ayeti hakkında da: "O, hamileliğinde kan gören kadındır" dediğini nakletmiştir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {وَمَا تغيض الْأَرْحَام} قَالَ: خُرُوج الدَّم {وَمَا تزداد} قَالَ: استمساكه
İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Ebû'ş-Şeyh, Mücâhid radıyallâhu anh'tan {وَمَا تغيض الْأَرْحَام} “ve rahimlerin neyi eksilttiğini” ayeti hakkında: "Kanın çıkmasıdır"; {وَمَا تزداد} “neyi artırdığını [bilir]” ayeti hakkında da: "Onun tutulmasıdır (kanın kesilmesidir)" dediğini nakletmiştir.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {وَمَا تغيض الْأَرْحَام} قَالَ: أَن ترى الدَّم فِي حملهَا {وَمَا تزداد} قَالَ: فِي التِّسْعَة أشهر
İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {وَمَا تغيض الْأَرْحَام} “ve rahimlerin neyi eksilttiğini” ayeti hakkında: "[Kadının] hamileliğinde kan görmesidir"; {وَمَا تزداد} “neyi artırdığını [bilir]” ayeti hakkında da: "Dokuz ayda [artmasıdır]" dediğini nakletmiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم من طَرِيق الضَّحَّاك ﵁ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {وَمَا تغيض الْأَرْحَام وَمَا تزداد} قَالَ: مَا تزداد على التِّسْعَة وَمَا تنقص من التِّسْعَة
İbn Ebî Hâtim, Dahhâk radıyallâhu anh yoluyla İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {وَمَا تغيض الْأَرْحَام وَمَا تزداد} “rahimlerin neyi eksilttiğini ve neyi artırdığını [bilir]” ayeti hakkında: "Dokuz [ay] üzerine artırdığı ve dokuz [aydan] eksilttiğidir" dediğini nakletmiştir.
قَالَ الضَّحَّاك ﵁ وَضَعتنِي أُمِّي وَقد حَملتنِي فِي بَطنهَا سنتَيْن وولدتني قد خرجت ثنيتي
Dahhâk radıyallâhu anh şöyle demiştir: "Annem karnında bana iki yıl hamile kaldıktan sonra beni doğurdu ve ön dişim çıkmış halde doğdum."
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {وَمَا تغيض الْأَرْحَام} قَالَ: مَا دون تِسْعَة أشهر وَمَا تزداد فَوق التِّسْعَة
İbnü'l-Münzir ve Ebû'ş-Şeyh, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {وَمَا تغيض الْأَرْحَام} “ve rahimlerin neyi eksilttiğini [bilir]” ayeti hakkında: "Dokuz aydan az olanıdır; artırdığı ise dokuz [ayın] üzeridir" dediğini nakletmiştir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {الله يعلم مَا تحمل كل أُنْثَى وَمَا تغيض الْأَرْحَام} يَعْنِي السقط {وَمَا تزداد} يَقُول: مَا زَادَت فِي الْحمل على مَا غاضت حَتَّى وَلدته تَمامًا وَذَلِكَ أَن من النِّسَاء من تحمل عشرَة أشهر ومنهن من تحمل تِسْعَة أشهر ومنهن من تزيد فِي الْحمل ومنهن من تنقص
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiğine göre o, {الله يعلم مَا تحمل كل أُنْثَى وَمَا تغيض الْأَرْحَام} “Allah her dişinin ne taşıdığını ve rahimlerin neyi eksilttiğini bilir” ayeti hakkında: Düşüğü kastetmektedir; {وَمَا تزداد} “neyi artırdığını da [bilir]” ayeti hakkında ise şöyle demiştir: "Eksilttiğinin üzerine hamilelikte artırdığı [süredir ki] nihayetinde onu tam olarak doğurur. Zira kadınlardan kimi on ay hamile kalır, kimi dokuz ay hamile kalır; kimi hamilelik süresini artırır, kimi de eksiltir.
فَذَلِك الغيض وَالزِّيَادَة الَّتِي ذكر الله تَعَالَى وكل ذَلِك بِعِلْمِهِ تَعَالَى
İşte Allah Teâlâ'nın zikrettiği eksilme ve artma budur; bunların hepsi O Teâlâ'nın ilmiyledir."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن الضَّحَّاك ﵁ قَالَ: مَا دون التِّسْعَة أشهر فَهُوَ غيض وَمَا فَوْقهَا فَهُوَ زِيَادَة
İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Dahhâk radıyallâhu anh'tan: "Dokuz aydan az olan eksilmedir (gayzdır), üzerindeki ise artmadır" dediğini nakletmiştir.
وَأخرج ابْن جرير عَن عَائِشَة ﵂ قَالَت: لَا يكون الْحمل أَكثر من سنتَيْن قدرٌ مَا يتَحَوَّل فلكة مغْزَل
İbn Cerîr, Âişe radıyallâhu anhâ'dan: "Hamilelik, bir iğ ağırşağının dönmesi kadar bile iki yıldan fazla sürmez" dediğini nakletmiştir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن عِكْرِمَة ﵁ قَالَ: مَا غاضت الرَّحِم بِالدَّمِ يَوْمًا إِلَّا زَاد فِي الْحمل يَوْمًا حَتَّى تستكمل تِسْعَة أشهر طَاهِرا
İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, İkrime radıyallâhu anh'tan: "Rahim kan akıtarak bir gün eksiltirse, temiz olarak dokuz ayı tamamlayıncaya kadar hamileliğe bir gün eklenir" dediğini nakletmiştir.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن ﵁ فِي قَوْله {وَمَا تغيض الْأَرْحَام} قَالَ: السقط
İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Hasan[-ı Basrî] radıyallâhu anh'tan {وَمَا تغيض الْأَرْحَام} “ve rahimlerin neyi eksilttiğini [bilir]” ayeti hakkında: "[O] düşüktür" dediğini nakletmiştir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ فِي الْآيَة قَالَ: إِذا رَأَتْ الدَّم هش الْوَلَد
İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid radıyallâhu anh'tan bu ayet hakkında: "Kadın kan gördüğünde çocuk zayıflar (gevşer);
وَإِذا لم تَرَ الدَّم عظم الْوَلَد
kan görmediğinde ise çocuk büyür (iri olur)" dediğini nakletmiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مَكْحُول ﵁ قَالَ: الْجَنِين فِي بطن أمه لَا يطْلب وَلَا يحزن وَلَا يغتم وَإِنَّمَا يَأْتِيهِ رزقه فِي بطن أمه من دم حَيْضَتهَا فَمن ثمَّ لَا تحيض الْحَامِل فَإِذا وَقع إِلَى الأَرْض اسْتهلّ
İbn Ebî Hâtim, Mekhûl radıyallâhu anh'tan [şöyle] nakletmiştir: "Cenin anne karnında ne talepte bulunur, ne üzülür, ne de kederlenir. Rızkı anne karnında ona annesinin hayız kanından gelir; bu sebeple hamile kadın hayız görmez. Yeryüzüne düştüğünde (doğduğunda) ilk çığlığını atar (ağlar).
واستهلاله استنكار لمكانه فَإِذا قطعت سرته حول الله رزقه إِلَى ثدي أمه حَتَّى لَا يطْلب وَلَا يغتم وَلَا يحزن ثمَّ يصير طفْلا يتَنَاوَل الشَّيْء بكفه فيأكله فَإِذا بلغ قَالَ: أَنى لي بالرزق يَا وَيحك غَذَّاكَ وَأَنت فِي بطن أمك وَأَنت طِفْل صَغِير حَتَّى إِذا اشتددت وعقلت قلت: أَنى لي بالرزق ثمَّ قَرَأَ مَكْحُول ﵁ {يعلم مَا تحمل كل أُنْثَى} الْآيَة
İlk çığlığı bulunduğu yeri yadırgamasıdır. Göbek bağı kesilince Allah onun rızkını talepte bulunmasın, kederlenmesin ve üzülmesin diye annesinin memesine dönüştürür. Sonra çocuk olur, bir şeyi avucuyla alıp yer. Büyüyüp ergenliğe erdiğinde ise: 'Rızık bana nereden gelecek?' der. Yazıklar olsun sana! Sen annenin karnındayken ve küçük bir çocukken seni besledi; nihayet güçlenip aklın erdiğinde ise: 'Rızık bana nereden gelecek?' dedin." Sonra Mekhûl radıyallâhu anh: {يعلم مَا تحمل كل أُنْثَى} “[Allah] her dişinin ne taşıdığını bilir” ayetini okudu.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وكل شَيْء عِنْده بِمِقْدَار} أَي بِأَجل حفظ أرزاق خلقه وآجالهم وَجعل لذَلِك أَََجَلًا مَعْلُوما
İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Katâde'den {وكل شَيْء عِنْده بِمِقْدَار} “O'nun katında her şey bir ölçü iledir” ayeti hakkında: "Yani bir ecel (süre) iledir; yaratıklarının rızıklarını ve ecellerini korumuş ve bunun için belirlenmiş bir süre tayin etmiştir" dediğini nakletmiştir.
الْآيَات ٩ - ١٠
9-10. Ayetler
أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {عَالم الْغَيْب وَالشَّهَادَة} قَالَ: السِّرّ وَالْعَلَانِيَة
İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {عَالم الْغَيْب وَالشَّهَادَة} “Gaybı da görünen âlemi de bilendir” ayeti hakkında: "[Bu,] gizliyi ve açığı [bilendir]" dediğini nakletmiştir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {سَوَاء مِنْكُم من أسر القَوْل وَمن جهر بِهِ} قَالَ: من أسره وأعلنه عِنْده سَوَاء {وَمن هُوَ مستخف بِاللَّيْلِ} رَاكب رَأسه فِي الْمعاصِي {وسارب بِالنَّهَارِ} قَالَ: ظَاهر بِالنَّهَارِ بِالْمَعَاصِي
İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Mücâhid radıyallâhu anh'tan {سَوَاء مِنْكُم من أسر القَوْل وَمن جهر بِهِ} “Sizden sözü gizleyen ile onu açığa vuran birdir” ayeti hakkında: "Sözü gizleyen de onu açığa vuran da O'nun katında birdir"; {وَمن هُوَ مستخف بِاللَّيْلِ} “geceleyin gizlenen de” ayeti hakkında: "Günahlara pervasızca dalandır"; {وسارب بِالنَّهَارِ} “gündüzün serbestçe gezen de” ayeti hakkında da: "Gündüzün günahlarla ortaya çıkandır" dediğini nakletmiştir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ {سَوَاء مِنْكُم من أسر القَوْل وَمن جهر بِهِ} قَالَ: كل ذَلِك عِنْده سَوَاء السِّرّ عِنْده عَلَانيَة والظلمة عِنْده ضوء
İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Katâde radıyallâhu anh'tan {سَوَاء مِنْكُم من أسر القَوْل وَمن جهر بِهِ} “Sizden sözü gizleyen ile onu açığa vuran birdir” ayeti hakkında: "Bunların hepsi O'nun katında birdir; gizli O'nun katında açıktır, karanlık da O'nun katında ışıktır" dediğini nakletmiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن ﵁ فِي الْآيَة قَالَ: يعلم من السِّرّ مَا يعلم من الْعَلَانِيَة وَيعلم من الْعَلَانِيَة مَا يعلم من السِّرّ وَيعلم من اللَّيْل مَا يعلم من النَّهَار وَيعلم من النَّهَار مَا يعلم من اللَّيْل
İbn Ebî Hâtim, Hasan[-ı Basrî] radıyallâhu anh'tan bu ayet hakkında şöyle dediğini nakletmiştir: "Açığı bildiği gibi gizliyi de bilir, gizliyi bildiği gibi açığı da bilir; gündüzü bildiği gibi geceyi de bilir, geceyi bildiği gibi gündüzü de bilir."
وَأخرج أَبُو عبيد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {وسارب بِالنَّهَارِ} قَالَ: الظَّاهِر
Ebû Ubeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Ebû'ş-Şeyh, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {وسارب بِالنَّهَارِ} “gündüzün serbestçe gezen” ayeti hakkında: "[O,] açıkta olandır" dediğini nakletmiştir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {وَمن هُوَ مستخف بِاللَّيْلِ وسارب بِالنَّهَارِ} قَالَ: هُوَ صَاحب رِيبَة {مستخف بِاللَّيْلِ} وَإِذا خرج بِالنَّهَارِ أرى النَّاس أَنه بَرِيء من الْإِثْم
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {وَمن هُوَ مستخف بِاللَّيْلِ وسارب بِالنَّهَارِ} “ve geceleyin gizlenen ile gündüzün serbestçe gezen [birdir]” ayeti hakkında: "O, şüpheli işler yapan kimsedir; {مستخف بِاللَّيْلِ} “geceleyin gizlenir”, gündüz çıktığında ise insanlara günahtan uzak olduğunu gösterir" dediğini nakletmiştir.
الْآيَة ١١
11. Ayet
أخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ فِي الْكَبِير وَابْن مرْدَوَيْه وَأَبُو نعيم فِي الدَّلَائِل من طَرِيق عَطاء بن يسَار ﵁ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ أَن أَرْبَد بن قيس وعامر بن الطُّفَيْل قدما الْمَدِينَة على رَسُول الله ﷺ فَانْتَهَيَا إِلَيْهِ وَهُوَ جَالس فَجَلَسَا بَين يَدَيْهِ فَقَالَ عَامر: مَا تجْعَل لي إِن أسلمت قَالَ النَّبِي ﷺ: لَك مَا للْمُسلمين وَعَلَيْك مَا عَلَيْهِم
İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Taberânî el-Kebîr'de, İbn Merdûye ve Ebû Nuaym ed-Delâil'de Atâ b. Yesâr radıyallâhu anh yoluyla İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan [şöyle] nakletmiştir: Erbed b. Kays ile Âmir b. et-Tufeyl Medine'ye Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına geldiler. O otururken yanına varıp önüne oturdular. Âmir: "Müslüman olursam bana ne verirsin (ne makam tanırsın)?" dedi. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Müslümanların lehine olan haklar senin de lehinedir, aleyhlerine olan yükümlülükler senin de aleyhinedir" buyurdu.
قَالَ: أَتجْعَلُ لي إِن أسلمت الْأَمر من بعْدك قَالَ: لَيْسَ لَك وَلَا لقَوْمك وَلَكِن لَك أَعِنَّة الْخَيل
[Âmir]: "Müslüman olursam benden sonra yönetimi bana verir misin?" dedi. [Peygamber]: "Ne sana ne de kavmine veririm; fakat süvari birliklerinin komutası senin olsun" buyurdu.
قَالَ: فَجعل لي الْوَبر وَلَك الْمدر
[Âmir]: "O halde çöl ehli (bedeviler) benim olsun, şehir ehli (yerleşikler) senin olsun" dedi.
فَقَالَ النَّبِي ﷺ: لَا
Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Hayır" buyurdu.
فَلَمَّا قفى من عِنْده قَالَ: لأمَلأَنَّها عَلَيْك خيلاً ورجالاً
Onun yanından ayrılıp geri dönerken: "Andolsun ki orayı (Medine'yi) sana karşı atlılar ve yayalarla dolduracağım!" dedi.
قَالَ النَّبِي ﷺ: يمنعك الله
Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Allah sana engel olur" buyurdu.
فَلَمَّا خرج أَرْبَد وعامر قَالَ عَامر: يَا أَرْبَد إِنِّي سألهي مُحَمَّدًا عَنْك بِالْحَدِيثِ فَاضْرِبْهُ بِالسَّيْفِ فَإِن النَّاس إِذا قتلت مُحَمَّدًا لم يزِيدُوا على أَن يرْضوا بِالدِّيَةِ وَيَكْرَهُوا الْحَرْب فسنعطيهم الدِّيَة
Erbed ile Âmir dışarı çıkınca Âmir şöyle dedi: "Ey Erbed! Ben Muhammed'i konuşarak oyalayacağım, sen de kılıçla ona vur. Zira sen Muhammed'i öldürdüğünde insanlar savaştan hoşlanmayıp diyete razı olmaktan başka bir şey yapamazlar; biz de onlara diyeti veririz."
فَقَالَ أَرْبَد: أفعل
Erbed: "Yaparım" dedi.
فَأَقْبَلَا رَاجِعين فَقَالَ عَامر: يَا مُحَمَّد قُم معي أُكَلِّمك
Geri döndüler ve Âmir: "Ey Muhammed! Kalk benimle gel, seninle konuşayım" dedi.
فَقَامَ مَعَه فخليا إِلَى الْجِدَار ووقف مَعَه عَامر يكلمهُ وسل أَرْبَد السَّيْف فَلَمَّا وضع يَده على سَيْفه يَبِسَتْ على قَائِم السَّيْف فَلَا يَسْتَطِيع سل سَيْفه وَأَبْطَأ أَرْبَد على عَامر بِالضَّرْبِ فَالْتَفت رَسُول الله ﷺ فَرَأى أَرْبَد وَمَا يصنع فَانْصَرف عَنْهُمَا
[Resûlullah] onunla birlikte kalktı; duvarın kenarına çekildiler ve Âmir onunla durup konuşmaya başladı. Erbed kılıcını sıyırdı; fakat elini kılıcına koyduğunda eli kılıcın kabzası üzerinde kaskatı kesildi ve kılıcını çekemedi. Erbed vurmakta gecikince Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem dönüp baktı, Erbed'i ve ne yaptığını gördü, ardından yanlarından ayrıldı.
وَقَالَ عَامر
Âmir şöyle dedi:
لأربد مَا لَك حشمت قَالَ وضعت يَدي على قَائِم السَّيْف فيبست فَلَمَّا خرج عَامر واربد من عِنْد رَسُول الله ﷺ حَتَّى إِذا كَانَا بحرة واقم نزلا
Erbed'e: "Sana ne oldu da çekindin?" [dedi]. [Erbed]: "Elimi kılıcın kabzasına koydum, derken kaskatı kesildi" dedi. Âmir ile Erbed, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanından çıkıp Harretü Vâkım'a vardıklarında konakladılar.
فَخرج إِلَيْهِمَا سعد بن معَاذ وَأسيد بن حضير فَقَالَ: اُشْخُصَا يَا عدوَّي الله لَعَنَكُمَا الله وَوَقع بهما
Bunun üzerine Sa'd b. Muâz ile Üseyd b. Hudayr onların yanına çıktılar ve [Sa'd]: "Defolun gidin ey Allah'ın iki düşmanı! Allah size lânet etsin!" dedi ve onlara sert sözler söylediler.
فَقَالَ عَامر: من هَذَا يَا سعد فَقَالَ سعد: هَذَا أسيد بن حضير الْكَتَائِب قَالَ: اما وَالله ان كَانَ حضير صديقا لي حَتَّى إِذا كَانَا بِالرَّقْمِ أرسل الله على أَرْبَد صَاعِقَة فَقتلته وَخرج عَامر حَتَّى إِذا كَانَ بالخريب أرسل الله عَلَيْهِ قرحَة فأدركه الْمَوْت فِيهَا: فَأنْزل الله {الله يعلم مَا تحمل كل أُنْثَى} إِلَى قَوْله {لَهُ مُعَقِّبَات من بَين يَدَيْهِ} قَالَ: المعقبات من أَمر الله يحفظون مُحَمَّدًا ﷺ
Âmir: "Ey Sa'd! Bu kimdir?" dedi. Sa'd: "Bu, bölükler [komutanı] Üseyd b. Hudayr'dır" dedi. [Âmir]: "Vallahi Hudayr benim dostumdu" dedi. Nihayet er-Ragm'a vardıklarında Allah, Erbed'in üzerine bir yıldırım gönderdi ve [yıldırım] onu öldürdü. Âmir de çıkıp gitti, nihayet el-Harîb'e vardığında Allah onun üzerine bir çıban musallat etti ve o çıban sebebiyle ölüm ona ulaştı. Bunun üzerine Allah {اللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَحْمِلُ كُلُّ أُنْثَى} “Allah, her dişinin ne taşıdığını... bilir” [ayetinden] {لَهُ مُعَقِّبَاتٌ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ} “Onun önünden... takipçileri vardır” sözüne kadar indirdi. [İbn Abbâs] dedi ki: "Takipçiler (muakkibât), Allah'ın emriyle Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'i korurlar."
ثمَّ ذكر أَرْبَد وَمَا قَتله فَقَالَ {هُوَ الَّذِي يريكم الْبَرْق} إِلَى قَوْله {وَهُوَ شَدِيد الْمحَال}
Sonra Erbed'i ve onu öldüren şeyi zikredip {هُوَ الَّذِي يُرِيكُمُ الْبَرْقَ} “O, size şimşeği gösterendir...” [ayetinden] {وَهُوَ شَدِيدُ الْمِحَالِ} “O, azabı pek çetin olandır” sözüne kadar buyurdu.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {لَهُ مُعَقِّبَات من بَين يَدَيْهِ وَمن خَلفه يَحْفَظُونَهُ} قَالَ: هَذِه للنَّبِي ﷺ خَاصَّة
İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Taberânî, Ebü'ş-Şeyh ve İbn Merdûye, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {لَهُ مُعَقِّبَاتٌ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَمِنْ خَلْفِهِ يَحْفَظُونَهُ} “Onun önünden ve arkasından onu koruyan takipçileri vardır” ayeti hakkında [şöyle] dediğini rivayet etmiştir: "Bu, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e hastır."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {يَحْفَظُونَهُ من أَمر الله} قَالَ: عَن أَمر الله يَحْفَظُونَهُ من بَين يَدَيْهِ وَمن خَلفه
İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {يَحْفَظُونَهُ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ} “Onu Allah'ın emriyle korurlar” ayeti hakkında [şöyle] dediğini rivayet etmiştir: "Allah'ın emriyle onu önünden ve arkasından korurlar."
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {يَحْفَظُونَهُ من أَمر الله} قَالَ: ذَلِك الْحِفْظ من أَمر الله بِأَمْر الله
Ebü'ş-Şeyh, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {يَحْفَظُونَهُ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ} “Onu Allah'ın emriyle korurlar” ayeti hakkında [şöyle] dediğini rivayet etmiştir: "Bu koruma, Allah'ın emrinden olup Allah'ın emriyledir."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {لَهُ مُعَقِّبَات} قَالَ: الْمَلَائِكَة {يَحْفَظُونَهُ من أَمر الله} قَالَ: باذن الله
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {لَهُ مُعَقِّبَاتٌ} “Onun takipçileri vardır” ayeti hakkında: "Meleklerdir", {يَحْفَظُونَهُ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ} “Onu Allah'ın emriyle korurlar” ayeti hakkında da: "Allah'ın izniyle [korurlar]" dediğini rivayet etmiştir.
وَأخرج ابْن جرير عَن الْحسن ﵁ فِي قَوْله {لَهُ مُعَقِّبَات} قَالَ: الْمَلَائِكَة
İbn Cerîr, Hasan[-ı Basrî] radıyallâhu anh'tan {لَهُ مُعَقِّبَاتٌ} “Onun takipçileri vardır” ayeti hakkında: "Meleklerdir" dediğini rivayet etmiştir.
وَأخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {لَهُ مُعَقِّبَات} الْآيَة قَالَ: الْمَلَائِكَة من أَمر الله
İbn Cerîr, Mücâhid radıyallâhu anh'tan {لَهُ مُعَقِّبَاتٌ} “Onun takipçileri vardır” ayeti hakkında: "Allah'ın emrinden olan meleklerdir" dediğini rivayet etmiştir.
وَأخرج ابْن جرير عَن سعيد بن جُبَير ﵁ فِي قَوْله {لَهُ مُعَقِّبَات} قَالَ: الْمَلَائِكَة {يَحْفَظُونَهُ من أَمر الله} قَالَ: حفظهم إِيَّاه بِأَمْر الله
İbn Cerîr, Saîd b. Cübeyr radıyallâhu anh'tan {لَهُ مُعَقِّبَاتٌ} “Onun takipçileri vardır” ayeti hakkında: "Meleklerdir", {يَحْفَظُونَهُ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ} “Onu Allah'ın emriyle korurlar” ayeti hakkında da: "Onların onu koruması Allah'ın emriyledir" dediğini rivayet etmiştir.
وَأخرج ابْن جرير عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {يَحْفَظُونَهُ من أَمر الله} قَالَ: بِأَمْر الله
İbn Cerîr, Katâde radıyallâhu anh'tan {يَحْفَظُونَهُ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ} “Onu Allah'ın emriyle korurlar” ayeti hakkında: "Allah'ın emriyle [korurlar]" dediğini rivayet etmiştir.
قَالَ: وَفِي بعض الْقِرَاءَة [يَحْفَظُونَهُ بِأَمْر الله]
[Katâde] dedi ki: "Bazı kıraatlerde '[يَحْفَظُونَهُ بِأَمْرِ اللَّهِ] (Onu Allah'ın emriyle korurlar)' şeklindedir."
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {لَهُ مُعَقِّبَات} الْآيَة
İbn Cerîr, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {لَهُ مُعَقِّبَاتٌ} “Onun takipçileri vardır...” ayeti hakkında [şöyle dediğini] rivayet etmiştir:
يَعْنِي ولي السُّلْطَان يكون عَلَيْهِ الحراس يَحْفَظُونَهُ من بَين يَدَيْهِ وَمن خَلفه يَقُول الله يَحْفَظُونَهُ من أَمْرِي
"Yani sultanın valisi kastedilmektedir; onun önünden ve arkasından kendisini koruyan muhafızları olur. Allah: 'Onlar onu Benim emrimden [mi] koruyorlar?' buyurmaktadır."
فَإِنِّي إِذا أردْت بِقوم سوء فَلَا مرد لَهُ
"Zira Ben bir topluma bir kötülük dilediğimde artık onun geri çevrilmesi mümkün değildir."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {لَهُ مُعَقِّبَات} الْآيَة
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {لَهُ مُعَقِّبَاتٌ} “Onun takipçileri vardır...” ayeti hakkında [şöyle dediğini] rivayet etmiştir:
قَالَ: الْمُلُوك يتخذون الحرس يَحْفَظُونَهُ من أَمَامه وَمن خَلفه وَعَن يَمِينه وَعَن شِمَاله يَحْفَظُونَهُ من الْقَتْل
[İbn Abbâs] dedi ki: "Hükümdarlar; önünden, arkasından, sağından ve solundan kendilerini koruyan ve öldürülmekten muhafaza eden muhafızlar tutarlar."
ألم تسمع أَن الله تَعَالَى يَقُول {وَإِذا أَرَادَ الله بِقوم سوءا} لم يغن الحرس عَنهُ شَيْئا
"Allah Teâlâ'nın {وَإِذَا أَرَادَ اللَّهُ بِقَوْمٍ سُوءًا} “Allah bir topluma bir kötülük dilediğinde...” buyurduğunu işitmedin mi? [Bu durumda] muhafızlar ona hiçbir fayda sağlamaz."
وَأخرج ابْن جرير عَن عِكْرِمَة ﵁ فِي قَوْله {لَهُ مُعَقِّبَات} قَالَ: هَؤُلَاءِ الْأُمَرَاء
İbn Cerîr, İkrime radıyallâhu anh'tan {لَهُ مُعَقِّبَاتٌ} “Onun takipçileri vardır” ayeti hakkında: "Bunlar yöneticilerdir" dediğini rivayet etmiştir.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {لَهُ مُعَقِّبَات} قَالَ: هم الْمَلَائِكَة تعقب بِاللَّيْلِ وَالنَّهَار وتكتب على بني آدم
İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {لَهُ مُعَقِّبَاتٌ} “Onun takipçileri vardır” ayeti hakkında [şöyle] dediğini rivayet etmiştir: "Onlar, gece ve gündüz nöbetleşe gelip Âdemoğlunun [amellerini] yazan meleklerdir."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {لَهُ مُعَقِّبَات} قَالَ: الْحفظَة
İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Mücâhid radıyallâhu anh'tan {لَهُ مُعَقِّبَاتٌ} “Onun takipçileri vardır” ayeti hakkında: "Hafaza melekleridir" dediğini rivayet etmiştir.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر من وَجه آخر عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {لَهُ مُعَقِّبَات} قَالَ: الْمَلَائِكَة تعقب اللَّيْل وَالنَّهَار تكْتب على ابْن آدم
İbnü'l-Münzir başka bir yoldan Mücâhid radıyallâhu anh'tan {لَهُ مُعَقِّبَاتٌ} “Onun takipçileri vardır” ayeti hakkında: "Gece ve gündüz birbirini takip edip Âdemoğlunun [amellerini] yazan meleklerdir" dediğini rivayet etmiştir.
وَبَلغنِي أَن النَّبِي ﷺ قَالَ: يَجْتَمعُونَ فِيكُم عِنْد صَلَاة الصُّبْح وَصَلَاة الْعَصْر من بَين يَدَيْهِ مثله قَوْله (عَن الْيَمين وَعَن الشمَال) (سُورَة ق آيَة ١٧) الْحَسَنَات من بَين يَدَيْهِ والسيئات من خَلفه
[Mücâhid dedi ki:] Bana ulaştığına göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Sabah namazı ve ikindi namazı vaktinde aranızda toplanırlar." "Önünden" [ifadesi], {عَنِ الْيَمِينِ وَعَنِ الشِّمَالِ} “Sağında ve solunda” sözü gibidir; iyilikler önünden, kötülükler ise arkasındandır.
الَّذِي على يَمِينه يكْتب الْحَسَنَات وَالَّذِي على يسَاره لَا يكْتب إِلَّا بِشَهَادَة الَّذِي على يَمِينه فَإِذا مَشى كَانَ أَحدهمَا أَمَامه وَالْآخر وَرَاءه وَإِن قعد كَانَ أَحدهمَا على يَمِينه وَالْآخر على يسَاره وَإِن رقد كَانَ أَحدهمَا عِنْد رَأسه وَالْآخر عِنْد رجلَيْهِ {يَحْفَظُونَهُ من أَمر الله} قَالَ: يحفظون عَلَيْهِ
Sağındaki melek iyilikleri yazar, solundaki melek ise sağındakinin tanıklığı olmadan yazmaz. Yürüdüğünde biri önünde, diğeri arkasında olur. Oturduğunda biri sağında, diğeri solunda olur. Uyuduğunda ise biri başucunda, diğeri ayakucunda bulunur. {يَحْفَظُونَهُ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ} “Onu Allah'ın emriyle korurlar” ayeti hakkında: "Onun yaptıklarını zapt edip kaydederler" dedi.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن عَطاء ﵁ {لَهُ مُعَقِّبَات} قَالَ: هم الْكِرَام الكاتبون حفظَة من الله على ابْن آدم أمروا بِهِ
Ebü'ş-Şeyh, Atâ radıyallâhu anh'tan {لَهُ مُعَقِّبَاتٌ} “Onun takipçileri vardır” ayeti hakkında [şöyle] dediğini rivayet etmiştir: "Onlar Kirâmen Kâtibîn'dir; Allah tarafından Âdemoğlu üzerine görevlendirilmiş, bununla emrolunmuş koruyuculardır."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن إِبْرَاهِيم ﵁ فِي قَوْله {يَحْفَظُونَهُ من أَمر الله} قَالَ: من الْجِنّ
İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, İbrâhim [en-Nehaî] radıyallâhu anh'tan {يَحْفَظُونَهُ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ} “Onu Allah'ın emriyle korurlar” ayeti hakkında: "[Onu] cinlerden [korurlar]" dediğini rivayet etmiştir.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَالْفِرْيَابِي وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {لَهُ مُعَقِّبَات} قَالَ: مَلَائِكَة يَحْفَظُونَهُ من بَين يَدَيْهِ وَمن خَلفه فَإِذا جَاءَ قدره خلوا عَنهُ
Abdürrezzâk, Feryâbî, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {لَهُ مُعَقِّبَاتٌ} “Onun takipçileri vardır” ayeti hakkında [şöyle] dediğini rivayet etmiştir: "[Bunlar] onu önünden ve arkasından koruyan meleklerdir; kaderi geldiğinde ise onu [kaderiyle] baş başa bırakırlar."
وَأخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد ﵁ قَالَ: مَا من عبد إِلَّا بِهِ ملك مُوكل يحفظه فِي نَومه ويقظته من الْجِنّ وَالْإِنْس والهوام
İbn Cerîr, Mücâhid radıyallâhu anh'tan [şöyle] dediğini rivayet etmiştir: "Hiçbir kul yoktur ki uykusunda ve uyanıklığında onu cinlerden, insanlardan ve zararlı haşerattan korumakla görevli bir melek bulunmasın."
فَمَا مِنْهَا شَيْء يَأْتِيهِ يُريدهُ إِلَّا قَالَ وَرَاءَك
"Bunlardan ona zarar vermek isteyen hiçbir şey gelmez ki o melek: 'Geri dur!' demesin;"
إِلَّا شَيْئا يَأْذَن الله فِيهِ فَيُصِيبهُ
"Ancak Allah'ın izin verdiği bir şey müstesnadır; o [kuluna] isabet eder."
وَأخرج ابْن جرير عَن كَعْب الْأَحْبَار ﵁ قَالَ: لَو تجلى لِابْنِ آدم كل سهل وحزن لرَأى على كل شَيْء من ذَلِك شياطين لَوْلَا أَن الله وكل بكم مَلَائِكَة يَذبُّونَ عَنْكُم فِي مطعمكم ومشربكم وعوراتكم إِذا لَتَخَطَّفَتْكُم
İbn Cerîr, Ka'b el-Ahbâr radıyallâhu anh'tan [şöyle] dediğini rivayet etmiştir: "Eğer Âdemoğluna her ova ve dağ aşikâr kılınsaydı, bunlardan her birinin üzerinde şeytanlar görürdü. Şayet Allah yemenizde, içmenizde ve mahrem hallerinizde sizi savunan melekleri üzerinize vekil kılmamış olsaydı, [şeytanlar] sizi mutlaka kapıp götürürdü."
وَأخرج ابْن جرير عَن أبي مجلز ﵁ قَالَ: جَاءَ رجل من مُرَاد إِلَى عَليّ ﵁ وَهُوَ يُصَلِّي فَقَالَ: احترس فَإِن نَاسا من مُرَاد يُرِيدُونَ قَتلك
İbn Cerîr, Ebû Miclez radıyallâhu anh'tan [şöyle] dediğini rivayet etmiştir: Murâd kabilesinden bir adam, Ali radıyallâhu anh namaz kılarken yanına gelip: "Kendini koru! Zira Murâd'dan birtakım kimseler seni öldürmek istiyor" dedi.
فَقَالَ: إِن مَعَ كل رجل ملكَيْنِ يحفظانه مِمَّا لم يقدر فَإِذا جَاءَ الْقدر خليا بَينه وَبَينه وَأَن الْأَجَل جنَّة حَصِينَة
[Ali] şöyle dedi: "Şüphesiz her insanın yanında, takdir edilmemiş olan şeylerden onu koruyan iki melek vardır. Kader geldiğinde ise onu [kaderiyle] baş başa bırakırlar. Muhakkak ki ecel, sağlam bir kalkandır."
وَأخرج ابْن جرير عَن أبي أُمَامَة ﵁ قَالَ: مَا من آدَمِيّ إِلَّا وَمَعَهُ ملك يذود عَنهُ حَتَّى يُسلمهُ للَّذي قدر لَهُ
İbn Cerîr, Ebû Ümâme radıyallâhu anh'tan [şöyle] dediğini rivayet etmiştir: "Hiçbir Âdemoğlu yoktur ki, kendisi için takdir edilen şeye teslim edinceye kadar onu [tehlikelerden] savunan bir melek onunla birlikte bulunmasın."
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن السّديّ ﵁ فِي الْآيَة قَالَ: لَيْسَ من عبد إِلَّا لَهُ مُعَقِّبَات من الْمَلَائِكَة ملكان يكونَانِ مَعَه فِي النَّهَار فَإِذا جَاءَ اللَّيْل صعدا وأعقبهما ملكان فَكَانَا مَعَه ليله حَتَّى يصبح يَحْفَظُونَهُ من بَين يَدَيْهِ وَمن خَلفه وَلَا يُصِيبهُ شَيْء لم يكْتب عَلَيْهِ إِذا غشي من ذَلِك شَيْء دفعاه عَنهُ
Ebü'ş-Şeyh, Süddî radıyallâhu anh'tan bu ayet hakkında [şöyle] dediğini rivayet etmiştir: "Hiçbir kul yoktur ki meleklerden takipçileri olmasın; iki melek gündüz onunla birlikte olur, gece gelince yükselirler ve yerlerine iki melek gelip sabaha kadar gecesinde onunla birlikte olurlar. Onu önünden ve arkasından korurlar ve üzerine yazılmamış hiçbir şey ona isabet etmez; böyle bir şey ona yaklaşacak olursa onu defederler."
ألم تره يمر بِالْحَائِطِ فَإِذا جَازَ سقط فَإِذا جَاءَ الْكتاب خلوا بَينه وَبَين مَا كتب لَهُ
"Görmez misin insan bir duvarın yanından geçer, o geçince duvar yıkılır. Fakat [ecel] yazısı geldiğinde onu, hakkında yazılan şeyle baş başa bırakırlar."
وهم {من أَمر الله} أَمرهم أَن يحفظوه
"Onlar {مِنْ أَمْرِ اللَّهِ} “Allah'ın emrindendir”; O, [meleklere] o kulu korumalarını emretmiştir."
وَأخرج ابْن جرير عَن قَتَادَة ﵁ قَالَ: فِي قِرَاءَة أبيّ بن كَعْب ﵁ [لَهُ مُعَقِّبَات من بَين يَدَيْهِ ورقيب من خَلفه يَحْفَظُونَهُ من أَمر الله]
İbn Cerîr, Katâde radıyallâhu anh'tan [şöyle] dediğini rivayet etmiştir: "Übey b. Ka'b radıyallâhu anh'ın kıraatinde [bu ayet] '[لَهُ مُعَقِّبَاتٌ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَرَقِيبٌ مِنْ خَلْفِهِ يَحْفَظُونَهُ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ] (Onun önünden takipçileri ve arkasından onu Allah'ın emriyle koruyan bir gözetleyicisi vardır)' şeklindedir."
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ أَنه كَانَ يقْرَأ [لَهُ مُعَقِّبَات من بَين يَدَيْهِ ورقباء من خَلفه من أَمر الله يَحْفَظُونَهُ]
Saîd b. Mansûr, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiğine göre o [ayeti] şöyle okurdu: '[لَهُ مُعَقِّبَاتٌ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَرُقَبَاءُ مِنْ خَلْفِهِ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ يَحْفَظُونَهُ] (Onun önünden takipçileri ve arkasından onu Allah'ın emriyle koruyan gözetleyicileri vardır).'
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن الْجَارُود بن أبي
Saîd b. Mansûr, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, el-Cârûd b. Ebî
سُبْرَة ﵁ قَالَ: سمعني ابْن عَبَّاس ﵄ اقْرَأ {لَهُ مُعَقِّبَات من بَين يَدَيْهِ وَمن خَلفه} فَقَالَ: لَيست هُنَاكَ وَلَكِن [لَهُ مُعَقِّبَات من بَين يَدَيْهِ ورقيب من خَلفه]
Sebre radıyallâhu anh'tan [şöyle] rivayet etmiştir: İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ beni {لَهُ مُعَقِّبَاتٌ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَمِنْ خَلْفِهِ} “Onun önünden ve arkasından takipçileri vardır” şeklinde okurken işitti ve: "Öyle değil; fakat '[لَهُ مُعَقِّبَاتٌ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَرَقِيبٌ مِنْ خَلْفِهِ] (Onun önünden takipçileri ve arkasından bir gözetleyicisi vardır)' şeklindedir" dedi.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن عَليّ ﵁ {لَهُ مُعَقِّبَات من بَين يَدَيْهِ وَمن خَلفه يَحْفَظُونَهُ من أَمر الله} قَالَ: لَيْسَ من عبد إِلَّا وَمَعَهُ مَلَائِكَة يَحْفَظُونَهُ من أَن يَقع عَلَيْهِ حَائِط أَو يتردى فِي بِئْر أَو يَأْكُلهُ سبع أَو غرق أَو حرق فَإِذا جَاءَ الْقدر خلوا بَينه وَبَين الْقدر
İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh, Ali radıyallâhu anh'tan {لَهُ مُعَقِّبَاتٌ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَمِنْ خَلْفِهِ يَحْفَظُونَهُ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ} “Onun önünden ve arkasından onu Allah'ın emriyle koruyan takipçileri vardır” ayeti hakkında [şöyle] dediğini rivayet etmiştir: "Hiçbir kul yoktur ki, üzerine bir duvar yıkılmasından, kuyuya düşmesinden, onu yırtıcı bir hayvanın yemesinden, boğulmaktan veya yanmaktan kendisini koruyan melekler onunla birlikte bulunmasın. Kader geldiğinde ise onu kaderle baş başa bırakırlar."
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي مكايد الشَّيْطَان وَالطَّبَرَانِيّ والصابوني فِي الْمِائَتَيْنِ عَن أبي أُمَامَة ﵂ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ وكل بِالْمُؤمنِ ثلثمِائة وَسِتُّونَ ملكا يدْفَعُونَ عَنهُ مَا لم يقدر عَلَيْهِ من ذَلِك
İbn Ebî'd-Dünyâ Mekâyidü'ş-Şeytân'da, Taberânî ve es-Sâbûnî el-Mieteyn'de Ebû Ümâme radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Mümine, hakkında takdir edilmemiş olan şeyleri ondan savunan üç yüz altmış melek vekil kılınmıştır. Bunlardan..."
لبصر سَبْعَة أَمْلَاك يَذبُّونَ عَنهُ كَمَا يذب عَن قَصْعَة الْعَسَل من الذُّبَاب فِي الْيَوْم الصَّائِف وَمَا لَو بدا لكم لرأيتموه على كل سهل وجبل كلهم باسط يَدَيْهِ فاغر فَاه وَمَا لَو وكل العَبْد فِيهِ إِلَى نَفسه طرفَة عين لَاخْتَطَفَتْهُ الشَّيَاطِين
"...yedi melek sadece göz içindir; sıcak bir yaz gününde bal çanağından sineklerin kovulduğu gibi [tehlikeleri] ondan kovarlar. Şayet size görünseydi, her ovada ve dağda ellerini açmış, ağzını ayırmış vaziyette onları görürdünüz. Şayet kul bir göz açıp kapama anı kadar bile kendi haline bırakılsaydı, şeytanlar onu kapıp götürürdü."
وَأخرج أَبُو دَاوُد فِي الْقدر وَابْن أبي الدُّنْيَا وَابْن عَسَاكِر عَن عَليّ بن أبي طَالب ﵁ قَالَ: لكل عبد حفظَة يَحْفَظُونَهُ لَا يخر عَلَيْهِ حَائِط أَو يتردى فِي بِئْر أَو تصيبه دَابَّة حَتَّى إِذا جَاءَ الْقدر الَّذِي قدّر لَهُ خلت عَنهُ الْحفظَة فَأَصَابَهُ مَا شَاءَ الله أَن يُصِيبهُ
Ebû Dâvûd el-Kader'de, İbn Ebî'd-Dünyâ ve İbn Asâkir, Ali b. Ebî Tâlib radıyallâhu anh'tan [şöyle] dediğini rivayet etmiştir: "Her kul için, üzerine bir duvarın yıkılmaması, kuyuya düşmemesi veya ona bir hayvanın çarpıp zarar vermemesi için onu koruyan hafaza melekleri vardır. Kendisi için takdir edilmiş kader geldiğinde hafaza melekleri onu terk eder ve Allah'ın ona isabet etmesini dilediği şey isabet eder."
وَفِي لفظ لأبي دَاوُد: وَلَيْسَ من النَّاس أحد إِلَّا وَقد وكل بِهِ ملك فَلَا تريده دَابَّة وَلَا شَيْء إِلَّا قَالَ اتقه اتقه فَإِذا جَاءَ الْقدر خلى عَنهُ
Ebû Dâvûd'un bir lafzında [şöyledir]: "İnsanlardan hiç kimse yoktur ki kendisine bir melek vekil kılınmış olmasın. Bir hayvan veya herhangi bir şey ona yöneldiğinde [o melek]: 'Ondan sakın! Ondan sakın!' der. Kader geldiğinde ise onu [kaderiyle] baş başa bırakır."
وَأخرج ابْن جرير عَن كنَانَة الْعَدوي ﵁ قَالَ: دخل عُثْمَان بن عَفَّان ﵁ على رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: يَا رَسُول الله أَخْبرنِي عَن العَبْد كم مَعَه من ملك فَقَالَ: ملك عَن يَمِينك على حَسَنَاتك وَهُوَ أَمِين على الَّذِي على الشمَال إِذا عملت حَسَنَة كتبت عشرا فَإِذا عملت سَيِّئَة قَالَ الَّذِي على الشمَال للَّذي على الْيَمين: اكْتُبْ قَالَ: لَا لَعَلَّه يسْتَغْفر الله وَيَتُوب فَإِذا قَالَ ثَلَاثًا قَالَ: نعم اكتبه أراحنا الله مِنْهُ فبئس القرين مَا أقل مراقبته لله وَأَقل استحياؤه مِنْهُ يَقُول الله (وَمَا يلفظ من قَول إِلَّا لَدَيْهِ رَقِيب عتيد) (سُورَة ق آيَة ١٨) وملكان من
İbn Cerîr, Kinâne el-Adevî radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre Osman b. Affân radıyallâhu anh, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in huzuruna girip: "Ey Allah'ın Resûlü! Kulun yanında kaç melek bulunduğunu bana haber ver" dedi. [Resûlullah] şöyle buyurdu: "Sağındaki melek senin iyiliklerine bakar ve solundakinin âmiridir. Sen bir iyilik işlediğinde on [sevap] yazılır; bir kötülük işlediğinde solundaki melek sağındakine: 'Yazayım mı?' der. O da: 'Hayır, belki Allah'tan mağfiret diler ve tevbe eder' der. Bunu üç defa söyleyince [sağdaki]: 'Evet yaz, Allah bizi ondan kurtarsın! Ne kötü bir arkadaştır o; Allah'ın murakabesini ne kadar az gözetiyor ve O'ndan ne kadar az utanıyor!' der. Allah Teâlâ: {مَا يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلَّا لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ} “İnsan hiçbir söz söylemez ki yanında gözetleyen, hazır bekleyen bir [melek] bulunmasın” buyurmaktadır. İki melek de..."
بَين يَديك وَمن خَلفك يَقُول الله {لَهُ مُعَقِّبَات من بَين يَدَيْهِ وَمن خَلفه يَحْفَظُونَهُ من أَمر الله} وَملك قَابض على ناصيتك فَإِذا تواضعت لله رفعك وَإِذا تجبرت على الله قصمك وملكان على شفتيك لَيْسَ يحفظان عَلَيْك إِلَّا الصَّلَاة على النَّبِي ﷺ وَملك قَائِم على فِيك لَا يدع أَن تدخل الْحَيَّة فِي فِيك وملكان على عَيْنَيْك فَهَؤُلَاءِ عشرَة أَمْلَاك على كل بني آدم ينزل مَلَائِكَة اللَّيْل على مَلَائِكَة النَّهَار لِأَن مَلَائِكَة اللَّيْل سوى مَلَائِكَة النَّهَار فَهَؤُلَاءِ عشرُون ملكا على كل آدَمِيّ وإبليس بِالنَّهَارِ وَولده بِاللَّيْلِ
"...önünde ve arkandadır. Allah: {لَهُ مُعَقِّبَاتٌ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَمِنْ خَلْفِهِ يَحْفَظُونَهُ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ} “Onun önünden ve arkasından onu Allah'ın emriyle koruyan takipçileri vardır” buyurmaktadır. Bir melek de alnını tutmaktadır; sen Allah için tevazu gösterirsen seni yükseltir, Allah'a karşı kibirlenirsen belini kırar. İki melek de dudaklarındadır; senin hakkında Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e getirilen salavattan başkasını kaydetmezler. Bir melek ağzının üzerinde durur ve ağzına yılan girmesine izin vermez. İki melek de gözlerindedir. İşte bunlar her Âdemoğlu üzerinde bulunan on melektir. Gece melekleri gündüz meleklerinin yerine inerler; çünkü gece melekleri, gündüz meleklerinden ayrıdır. Dolayısıyla her Âdemoğlu üzerinde yirmi melek vardır. İblis gündüzün, çocukları ise gecenin [peşindedir]."