وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ {إِن الله لَا يُغير مَا بِقوم حَتَّى يُغيرُوا مَا بِأَنْفسِهِم} لَا يُغير مَا بهم من النِّعْمَة حَتَّى يعملوا بِالْمَعَاصِي فيرفع الله عَنْهُم النعم
Ebu'ş-Şeyh'in İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan bildirdiğine göre: {إِنَّ اللَّهَ لَا يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ} “Şüphesiz ki bir topluluk kendi durumunu değiştirmedikçe Allah onların durumunu değiştirmez” [ayeti hakkında şöyle dedi]: Allah, onlar günah işleyip de Allah da onların üzerindeki nimetleri kaldırıncaya kadar onların sahip olduğu nimeti değiştirmez.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة فِي كتاب الْعَرْش وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن عَليّ ﵁ عَن رَسُول الله ﷺ يَقُول الله وَعِزَّتِي وَجَلَالِي وارتفاعي فَوق عَرْشِي مَا من أهل قَرْيَة وَلَا أهل بَيت وَلَا رجل ببادية كَانُوا على مَا كرهته من معصيتي ثمَّ تحوّلوا عَنْهَا إِلَى مَا أَحْبَبْت من طَاعَتي إِلَّا تحوّلت لَهُم عَمَّا يكْرهُونَ من عَذَابي إِلَى مَا يحبونَ من رَحْمَتي وَمَا من أهل بَيت وَلَا قَرْيَة وَلَا رجل ببادية كَانُوا على مَا أَحْبَبْت من طَاعَتي ثمَّ تحولوا إِلَى مَا كرهت من معصيتي إِلَّا تحولت لَهُم عَمَّا يحبونَ من رَحْمَتي إِلَى مَا يكْرهُونَ من غَضَبي
İbn Ebî Şeybe Kitâbu'l-Arş'ta, Ebu'ş-Şeyh ve İbn Merdûye, Ali radıyallâhu anh'tan, o da Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet ettiğine göre [Allah Teâlâ şöyle buyurur]: "İzzetime, celâlime ve Arşımın üzerindeki yüceliğime andolsun ki, hiçbir karye halkı, ev halkı veya çöldeki hiçbir kimse yoktur ki hoşlanmadığım isyanım üzereyken sonra bundan sevdiğim itaetime dönmüş olsunlar da Ben de onlar için hoşlanmadıkları azabımdan sevdikleri rahmetime dönmüş olmayayım. Hiçbir ev halkı, karye halkı veya çöldeki hiçbir kimse yoktur ki sevdiğim itaatim üzereyken sonra hoşlanmadığım isyanıma dönmüş olsunlar da Ben de onlar için sevdikleri rahmetimden hoşlanmadıkları gazabıma dönmüş olmayayım."
وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن زيد ﵁ قَالَ: أَتَى عَامر بن الطُّفَيْل وأربد بن ربيعَة إِلَى رَسُول الله ﷺ فَقَالَ لَهُ عَامر: مَا تجْعَل لي إِن اتبعتك قَالَ: أَنْت فَارس أُعْطِيك أَعِنَّة الْخَيل
İbn Cerîr ve Ebu'ş-Şeyh, İbn Zeyd radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Âmir b. et-Tufeyl ile Erbed b. Rebîa, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına geldiler. Âmir ona: "Sana uyarsam bana ne kılarsın?" dedi. [Resûlullah]: "Sen bir süvarisin, sana atların dizginlerini [komutasını] veririm" buyurdu.
قَالَ: فَقَط قَالَ: فَمَا تبغي قَالَ: لي الشرق وَلَك الغرب ولي الْوَبر وَلَك الْمدر
[Âmir]: "Sadece bu mu?" dedi. [Resûlullah]: "Peki ne istiyorsun?" dedi. [Âmir]: "Doğu benim, batı senin olsun; çadır halkı [bedeviler] benim, şehir halkı senin olsun" dedi.
قَالَ: لَا
[Resûlullah]: "Hayır" buyurdu.
قَالَ: لأَمْلَأَنهَا إِذا عَلَيْك خيلاً ورجالاً
[Âmir]: "O halde [Medine'yi] senin aleyhine atlılar ve yayalarla doldururum!" dedi.
قَالَ: يمنعك الله ذَلِك
[Resûlullah]: "Allah buna sana engel olur" buyurdu.
وَأَتيا قَبيلَة تدعى الْأَوْس والخزرج فَخَرَجَا فَقَالَ عَامر لأربد: إِن كَانَ الرجل لنا يمكنا لَو قَتَلْنَاهُ مَا انتطحت فِيهِ عنزان ولرضوا بِأَن نعقله لَهُم وأحبوا السّلم وكرهوا الْحَرْب إِذا رَأَوْا أَمر قد وَقع فَقَالَ الآخر: إِن شِئْت
İkisi Evs ve Hazrec denilen kabileye geldiler, sonra çıktılar. Âmir, Erbed'e şöyle dedi: "O adam bizim elimize geçmişti; şayet onu öldürseydik iki keçi bile birbirine boynuz vurmazdı [hiçbir ihtilaf çıkmazdı], onlar da kendilerine diyet ödememize razı olurlardı ve işin olup bittiğini gördüklerinde barışı ister, savaştan kaçınırlardı." Diğeri: "İstersen [yapalım]" dedi.
فتشاورا وَقَالَ: أرجع أَنا أشغله عَنْك بالمجادلة وَكن وَرَاءه فَاضْرِبْهُ بِالسَّيْفِ ضَرْبَة وَاحِدَة فَكَانَا كَذَلِك وَاحِد وَرَاء النَّبِي ﷺ وَالْآخر قَالَ: أقصص عليّ قصصك
Müşavere ettiler ve [Âmir]: "Ben geri dönüp onu tartışmayla meşgul edeyim, sen de arkasında bulun ve ona kılıçla tek bir darbe vur" dedi. Böylece yaptılar; biri Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in arkasında durdu, diğeri ise: "Bana kıssalarını anlat" dedi.
قَالَ: مَا تَقول قَالَ: قرأتك فَجعل
[Resûlullah]: "Ne diyorsun?" dedi. [Âmir]: "Okuduğun şeyleri..." dedi. Bunun üzerine...
يجادله ويستبطئه حَتَّى قَالَ لَهُ مَا لَك أحشمت قَالَ: وضعت يَدي على قَائِم السَّيْف فيبست فَمَا قدرت على أَن أحلي وَلَا أَمْرِي فَجعل يحركها وَلَا تتحرك
...onunla tartışmaya ve [Erbed'i] gecikmiş bulmaya başladı; nihayet ona: "Sana ne oldu, utandın mı [korktun mu]?" dedi. [Erbed]: "Elimi kılıcın kabzasına koydum ama [elim] kuruyuverdi; ne [kılıcı] çekebildim ne de işimi görebildim" dedi ve elini hareket ettirmeye çalıştı ama hareket etmiyordu.
فَخَرَجَا فَلَمَّا كَانَا بِالْحرَّةِ سمع بذلك سعد بن معَاذ وَأسيد بن حضير فَخَرَجَا إِلَيْهِ على كل وَاحِد مِنْهُمَا لأمته وَرمحه بِيَدِهِ وَهُوَ متقلد سَيْفه فَقَالَ أسيد لعامر بن الطُّفَيْل: يَا أَعور الْخَبيث أَنْت الَّذِي تشْتَرط على رَسُول الله ﷺ
Bunun üzerine çıktılar. Harre mevkiine geldiklerinde Sa'd b. Muâz ile Üseyd b. Hudayr bunu duydular ve her birinin üzerinde zırhı, elinde mızrağı ve kılıcı kuşanmış halde onun yanına çıktılar. Üseyd, Âmir b. et-Tufeyl'e: "Ey pis tek gözlü! Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e şart koşan sen misin?!"
لَوْلَا أَنَّك فِي أَمَان من رَسُول الله ﷺ مَا رمت الْمنزل حَتَّى ضربت عُنُقك
"Eğer Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in emanında olmasaydın, senin boynunu vurmadıkça konakladığın yerden ayrılamazdın!" dedi.
فَقَالَ: من هَذَا قَالُوا: أسيد بن حضير
[Âmir]: "Bu kim?" dedi. "Üseyd b. Hudayr" dediler.
قَالَ: لَو كَانَ أَبوهُ حَيا لم يفعل بِي هَذَا
[Âmir]: "Babası sağ olsaydı bana bunu yapmazdı" dedi.
ثمَّ قَالَ عَامر لأربد: أخرج أَنْت يَا أَرْبَد إِلَى نَاحيَة عذبة وَأخرج أَنا إِلَى مُحَمَّد فأجمع الرِّجَال فنلتقي عَلَيْهِ فَخرج أَرْبَد حَتَّى إِذا كَانَ بِالرَّقْمِ بعث الله سَحَابَة من الصَّيف فِيهَا صَاعِقَة فَأَحْرَقتهُ وَخرج عَامر حَتَّى إِذا كَانَ بوادي الحريد أرسل الله عَلَيْهِ الطَّاعُون فَجعل يَصِيح: يَا آل عَامر اغدة كَغُدَّة الْبَعِير تقتلني وَمَوْت أَيْضا فِي بَيت سَلُولِيَّة وَهِي امْرَأَة من قيس فَذَلِك قَوْله {سَوَاء مِنْكُم من أسر القَوْل وَمن جهر بِهِ} إِلَى قَوْله {لَهُ مُعَقِّبَات من بَين يَدَيْهِ وَمن خَلفه يَحْفَظُونَهُ من أَمر الله} هَذَا مقدم ومؤخر لرَسُول الله ﷺ تِلْكَ المعقبات من أَمر الله {إِن الله لَا يُغير مَا بِقوم حَتَّى يُغيرُوا مَا بِأَنْفسِهِم} حَتَّى بلغ {وَمَا دُعَاء الْكَافرين إِلَّا فِي ضلال} وَقَالَ لبيد فِي أَخِيه أَرْبَد وَهُوَ يبكيه: أخْشَى على أَرْبَد الحتوف وَلَا أرهب نوء السَّمَاء والأسد فجعتني الرَّعْد وَالصَّوَاعِق بالفا رس [بالفارس] يَوْم الكريهة النجد وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {إِن الله لَا يُغير مَا بِقوم حَتَّى يُغيرُوا مَا بِأَنْفسِهِم} قَالَ: إِنَّمَا يَجِيء التَّغْيِير من النَّاس والتيسير من الله فَلَا تغيرُوا مَا بكم من نعم الله
Sonra Âmir, Erbed'e: "Sen ey Erbed, Uzbe tarafına çık; ben de Muhammed'e karşı çıkıp adam toplayayım, sonra onun üzerine birleşiriz" dedi. Erbed çıktı, Rakm mevkiine vardığında Allah yaz bulutlarından bir yıldırım gönderdi ve onu yaktı. Âmir ise çıktı, Vâdi'l-Harîd'e vardığında Allah ona veba gönderdi. Bunun üzerine o şöyle feryat etmeye başladı: "Ey Âmir oğulları! Beni bir devenin bezesi gibi bir beze mi öldürüyor? Üstelik Kays kabilesinden Sellûliyye bir kadının evinde ölüm ha!" İşte Allah'ın: {سَوَاءٌ مِنْكُمْ مَنْ أَسَرَّ الْقَوْلَ وَمَنْ جَهَرَ بِهِ} “Sizden sözü gizleyen de, onu açığa vuran da... birdir” ayetinden {لَهُ مُعَقِّبَاتٌ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَمِنْ خَلْفِهِ يَحْفَظُونَهُ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ} “Onun önünden ve arkasından onu Allah'ın emriyle koruyan takipçileri vardır” ayetine kadarki buyruğu bu sebepledir. Bu, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem için öne alınmış ve ertelenmiştir; o takipçiler Allah'ın emrindendir. {إِنَّ اللَّهَ لَا يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ} “Bir topluluk kendi durumunu değiştirmedikçe Allah onların durumunu değiştirmez” ayetinden {وَمَا دُعَاءُ الْكَافِرِينَ إِلَّا فِي ضَلَالٍ} “İnkârcıların duası ise sapıklıktan başka bir şey değildir” ayetine kadar böyledir. Lebîd de kardeşi Erbed için ağlayarak şöyle demiştir: "Erbed üzerine ecellerin gelmesinden korkarım; göğün fırtınasından ve aslandan ise korkmam. Yıldırımlar ve şimşekler, o zorlu günün yiğit süvarisini benden alıp acıya boğdu." Ebu'ş-Şeyh, Katâde radıyallâhu anh'tan {إِنَّ اللَّهَ لَا يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ} “Bir topluluk kendi durumunu değiştirmedikçe Allah onların durumunu değiştirmez” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "Değiştirme insanlardan, kolaylaştırma ise Allah'tandır. O halde üzerinizdeki Allah'ın nimetlerini değiştirmeyin."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن إِبْرَاهِيم ﵁ قَالَ: أوحى الله إِلَى نَبِي من أَنْبيَاء بني إِسْرَائِيل أَن قل لقَوْمك أَنه لَيْسَ من أهل قَرْيَة وَلَا أهل بَيت يكونُونَ على طَاعَة الله فيتحوّلون إِلَى مَعْصِيّة الله إِلَّا تحوّل الله مِمَّا يحبونَ إِلَى مَا يكْرهُونَ ثمَّ قَالَ: إِن تَصْدِيق ذَلِك فِي كتاب الله تَعَالَى {إِن الله لَا يُغير مَا بِقوم حَتَّى يُغيرُوا مَا بِأَنْفسِهِم}
İbn Ebî Hâtim, İbrâhîm radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "Allah İsrâiloğulları peygamberlerinden birine şöyle vahyetti: 'Kavmine de ki: Hiçbir karye halkı veya ev halkı yoktur ki Allah'a itaat üzere olsunlar da sonra Allah'a isyana dönsünler ve Allah da onların sevdikleri şeyden hoşlanmadıkları şeye dönmüş olmasın.' Sonra şöyle dedi: 'Bunun doğrulaması Allah Teâlâ'nın Kitabı'ndaki şu ayettedir: {إِنَّ اللَّهَ لَا يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ} “Bir topluluk kendi durumunu değiştirmedikçe Allah onların durumunu değiştirmez”.'"
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن سعيد بن أبي هِلَال ﵁ قَالَ: بَلغنِي أَن
Ebu'ş-Şeyh, Saîd b. Ebî Hilâl radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "Bana ulaştığına göre...
نَبيا من الْأَنْبِيَاء ﵈ لما أسْرع قومه فِي الْمعاصِي قَالَ لَهُم: اجْتَمعُوا إِلَيّ لأبلغكم رِسَالَة رَبِّي فَاجْتمعُوا إِلَيْهِ وَفِي يَده فخارة فَقَالَ: إِن الله ﵎ يَقُول لكم إِنَّكُم قد عملتم ذنوباً قد بلغت السَّمَاء وَإِنَّكُمْ لَا تتوبون مِنْهَا وتنزعون عَنْهَا إِلَّا أَن كسرتكم كَمَا تكسر هَذِه
...peygamberlerden aleyhimüsselâm bir peygamber, kavmi günahlara hızla dalınca onlara şöyle dedi: 'Rabbimin elçiliğini size tebliğ etmem için yanıma toplanın.' Yanına toplandılar, onun elinde ise bir çömlek vardı. Şöyle dedi: 'Allah azze ve celle size buyuruyor ki: Siz göğe ulaşan günahlar işlediniz ve bu çömleğin kırıldığı gibi sizi kırmadıkça onlardan tevbe etmiyor ve vazgeçmiyorsunuz.'
فألقاها فَانْكَسَرت فتفرقت ثمَّ قَالَ: وأفرقكم حَتَّى لَا ينْتَفع بكم ثمَّ أبْعث عَلَيْكُم من لَا حَظّ لَهُ فينتقم لي مِنْكُم ثمَّ أكون الَّذِي أنتقم لنَفْسي بعد
Onu fırlattı, o da kırılıp parçalandı. Sonra şöyle dedi: 'Ve sizden faydalanılamayacak şekilde sizi darmadağın ederim. Sonra üzerinize [hayırdan] nasibi olmayan birini musallat ederim de Benim adıma sizden intikam alır. Sonra da Ben bizzat Kendim intikam alırım.'"
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن الْحسن ﵁ قَالَ: إِن الْحجَّاج عُقُوبَة فَلَا تستقبلوا عُقُوبَة الله بِالسَّيْفِ وَلَكِن استقبلوها بتوبة وتضرع واستكانة
Ebu'ş-Şeyh el-Hasan radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "Haccâc bir cezadır; Allah'ın cezasını kılıçla karşılamayın, aksine onu tevbe, yalvarış ve boyun büküşle karşılayın."
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن مَالك بن دِينَار ﵁ قَالَ: كلما أحدثتم ذَنبا أحدث الله لكم من سلطانكم عُقُوبَة
Ebu'ş-Şeyh Mâlik b. Dînâr radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "Siz ne zaman yeni bir günah işlerseniz, Allah da yöneticinizden size yeni bir ceza çıkarır."
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن مَالك بن دِينَار ﵁ قَالَ: قَرَأت فِي بعض الْكتب: إِنِّي أَنا الله مَالك الْمُلُوك قُلُوب الْمُلُوك بيَدي فَلَا تشْغَلُوا قُلُوبكُمْ بسب الْمُلُوك وادعوني أعطفهم عَلَيْكُم
Ebu'ş-Şeyh Mâlik b. Dînâr radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "Bazı kitaplarda okudum: 'Hükümdarların Hükümdarı olan Allah Benim; hükümdarların kalpleri elimdedir. Kalplerinizi hükümdarlara sövmekle meşgul etmeyin, Bana dua edin ki onları size şefkatli kılayım.'"
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن السّديّ ﵁ {وَمَا لَهُم من دونه من وَال} قَالَ: هُوَ الَّذِي تولاهم فينصرهم ويلجئهم إِلَيْهِ
Ebu'ş-Şeyh es-Süddî radıyallâhu anh'tan {وَمَا لَهُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ وَالٍ} “Onlar için O'ndan başka bir koruyucu/yardımcı da yoktur” ayeti hakkında: "Onları sahiplenip yardım eden ve onları Kendisine sığındıran O'dur" dediğini rivayet etti.
الْآيَة ١٢
Ayet 12
أخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {هُوَ الَّذِي يريكم الْبَرْق خوفًا وَطَمَعًا} قَالَ: خوفًا للْمُسَافِر يخَاف أَذَاهُ ومشقته {وَطَمَعًا} للمقيم يطْمع فِي رزق الله ويرجو بركَة الْمَطَر ومنفعته
Abdürrezzâk, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebu'ş-Şeyh; Katâde radıyallâhu anh'tan {هُوَ الَّذِي يُرِيكُمُ الْبَرْقَ خَوْفًا وَطَمَعًا} “Korku ve ümit vermek üzere size şimşeği gösteren O'dur” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "[Şimşek], eziyetinden ve meşakkatinden korkan yolcu için bir korku; {وَطَمَعًا} “ümit olarak” ise Allah'ın rızkını uman, yağmurun bereketini ve faydasını bekleyen mukim [yerleşik kimse] içindir."
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن الْحسن ﵁ فِي قَوْله {يريكم الْبَرْق خوفًا وَطَمَعًا} قَالَ {خوفًا} لأهل الْبَحْر {وَطَمَعًا} لأهل الْبر
Ebu'ş-Şeyh el-Hasan radıyallâhu anh'tan {يُرِيكُمُ الْبَرْقَ خَوْفًا وَطَمَعًا} “Korku ve ümit vermek üzere size şimşeği gösteren O'dur” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "{خَوْفًا} “Korku” denizdekiler için, {وَطَمَعًا} “ümit” ise karadakiler içindir."
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن الضَّحَّاك ﵁ فِي قَوْله {يريكم الْبَرْق خوفًا وَطَمَعًا} قَالَ: الْخَوْف: مَا يخَاف من الصَّوَاعِق والطمع: الْغَيْث
Ebu'ş-Şeyh ed-Dahhâk radıyallâhu anh'tan {يُرِيكُمُ الْبَرْقَ خَوْفًا وَطَمَعًا} “Korku ve ümit vermek üzere size şimşeği gösteren O'dur” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "Korku, yıldırımlardan korkulan şeydir; ümit ise yağmurdur."
وَأخرج ابْن جرير عَن أبي جَهْضَم مُوسَى بن سَالم مولى ابْن عَبَّاس - رَضِي
İbn Cerîr, İbn Abbâs'ın âzatlısı Ebû Cahdam Mûsâ b. Sâlim -radıyallâhu...
الله عَنْهُمَا - قَالَ: كتب ابْن عَبَّاس إِلَى أبي الْجلد يسْأَله عَن الْبَرْق فَقَالَ: الْبَرْق: المَاء
...anhümâ-'dan rivayet etti: "İbn Abbâs, Ebü'l-Celd'e mektup yazarak şimşeği sordu. O da: 'Şimşek sudur' dedi."
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن ابْن جريج ﵁ فِي قَوْله {يريكم الْبَرْق} قَالَ شُعَيْب الجياني فِي كتاب الله: الْمَلَائِكَة حَملَة الْعَرْش أَسمَاؤُهُم فِي كتاب الله الْحَيَّات لكل ملك وَجه إِنْسَان واسد ونسر فَإِذا حركوا أجنحتهم فَهُوَ الْبَرْق
Ebu'ş-Şeyh, İbn Cüreyc radıyallâhu anh'tan {يُرِيكُمُ الْبَرْقَ} “Size şimşeği gösteren [O'dur]” ayeti hakkında rivayet etti: "Şuayb el-Ceyyânî şöyle dedi: Allah'ın Kitabı'nda Arş'ı taşıyan melekler vardır; onların Allah'ın Kitabı'ndaki isimleri el-Hayyât'tır. Her meleğin insan, aslan ve kartal yüzü vardır. Kanatlarını çırptıklarında işte bu şimşektir."
قَالَ أُميَّة بن أبي الصَّلْت: رجل وثور تَحت رجل يَمِينه والنسر لِلْأُخْرَى وَلَيْث مرصد وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {يريكم الْبَرْق} قَالَ: مَلَائِكَة تمصع بأجنحتها فَذَلِك الْبَرْق
Ümeyye b. Ebi's-Salt şöyle demiştir: "Bir adam ve sağ ayağının altında bir boğa, diğeri için ise kartal ve pusuda bekleyen bir aslan." İbnü'l-Münzir Mücâhid radıyallâhu anh'tan {يُرِيكُمُ الْبَرْقَ} “Size şimşeği gösteren [O'dur]” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "[Onlar] kanatlarını çırpan meleklerdir, işte şimşek budur."
زَعَمُوا أَنَّهَا تدعى الْحَيَّات
Onlara el-Hayyât denildiğini öne sürdüler.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مُحَمَّد بن مُسلم ﵁ قَالَ: بلغنَا أَن الْبَرْق لَهُ أَرْبَعَة وُجُوه: وَجه إِنْسَان وَوجه ثَوْر وَوجه نسر وَوجه أَسد فَإِذا مصع بِذَنبِهِ فَذَلِك الْبَرْق
İbn Ebî Hâtim, Muhammed b. Müslim radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "Bize ulaştı ki şimşeğin dört yüzü vardır: İnsan yüzü, boğa yüzü, kartal yüzü ve aslan yüzü. Kuyruğunu çırptığında işte bu şimşektir."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ قَالَ: الْبَرْق مصع ملك يَسُوق السَّحَاب
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve Ebu'ş-Şeyh, Mücâhid radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "Şimşek, bulutu sevk eden meleğin [kanat] çırpmasıdır."
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي كتاب الْمَطَر وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: الْبَرْق ملك يترايا
İbn Ebi'd-Dünyâ Kitâbu'l-Matar'da ve Ebu'ş-Şeyh, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet etti: "Şimşek, parıldayan/görünen bir melektir."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ والخرائطي فِي مَكَارِم الْأَخْلَاق وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه من طرق عَن عَليّ بن أبي طَالب ﵁ قَالَ: الْبَرْق مخاريق من نَار بأيدي مَلَائِكَة السَّحَاب يزجرون بِهِ السَّحَاب
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Ebu'ş-Şeyh, el-Harâitî Mekârimü'l-Ahlâk'ta ve el-Beyhakî Sünen'inde çeşitli yollardan Ali b. Ebî Tâlib radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "Şimşek, bulut meleklerinin ellerinde bulunan ve kendisiyle bulutları sevk ettikleri ateşten kamçılardır."
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ قَالَ: الْبَرْق مخاريق يَسُوق بِهِ الرَّعْد السَّحَاب
Ebu'ş-Şeyh Mücâhid radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "Şimşek, gök gürültüsünün [meleğinin] kendisiyle bulutları sevk ettiği kamçılardır."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: الْبَرْق اصطفاق الْبرد
İbn Ebî Hâtim Ebû Hureyre radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "Şimşek, dolunun birbirine çarpmasıdır."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ فِي كتاب العظمة عَن كَعْب ﵁ قَالَ: الْبَرْق تصفيق الْملك الْبرد وَلَو ظهر لأهل الأَرْض لصعقوا
İbn Ebî Hâtim ve el-Azame kitabında Ebu'ş-Şeyh, Ka'b radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "Şimşek, meleğin doluyu birbirine çarpmasıdır. Eğer yer halkına görünseydi çarpılıp bayılırlardı."
وَأخرج الشَّافِعِي عَن عُرْوَة بن الزبير ﵁ قَالَ: إِذا رأى أحدكُم الْبَرْق أَو الودق فَلَا يشر إِلَيْهِ وليصف ولينعت
Şâfiî Urve b. ez-Zübeyr radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "Sizden biri şimşek veya yağmur gördüğünde ona [parmağıyla] işaret etmesin; [yalnızca] nitelesin ve anlatsın."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {وينشئ السَّحَاب الثقال} قَالَ: الَّذِي فِيهِ المَاء
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebu'ş-Şeyh, Mücâhid radıyallâhu anh'tan {وَيُنْشِئُ السَّحَابَ الثِّقَالَ} “Ağır bulutları meydana getiren [de O'dur]” ayeti hakkında: "İçinde su bulunan [bulutlar]dır" dediğini rivayet etti.
وَأخرج أَحْمد وَابْن أبي الدُّنْيَا فِي كتاب الْمَطَر وَأَبُو الشَّيْخ فِي العظمة وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن أبي ذَر الْغِفَارِيّ ﵁: سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: إِن الله ينشئ السَّحَاب فينطق أحسن النُّطْق ويضحك أحسن الضحك
Ahmed, Kitâbu'l-Matar'da İbn Ebi'd-Dünyâ, el-Azame'de Ebu'ş-Şeyh ve el-Esmâ ve's-Sıfât'ta el-Beyhakî, Ebû Zerr el-Gıfârî radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: "Allah bulutları var eder; o en güzel şekilde konuşur ve en güzel şekilde güler."
قَالَ إِبْرَاهِيم بن سعد: النُّطْق الرَّعْد
İbrâhîm b. Sa'd: "Konuşması gök gürültüsü...
والضحك الْبَرْق
...gülüşü ise şimşektir" dedi.
وَأخرج الْعقيلِيّ وَضَعفه وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ ينشئ الله السَّحَاب ثمَّ ينزل فِيهِ المَاء
Ukaylî -zayıf olduğunu belirterek- ve İbn Merdûye, Ebû Hureyre radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Allah bulutu var eder, sonra içine suyu indirir.
فَلَا شَيْء أحسن من ضحكه وَلَا شَيْء أحسن من مَنْطِقه ومنطقه الرَّعْد وضحكه الْبَرْق
Onun gülüşünden daha güzeli ve konuşmasından daha güzeli yoktur. Onun konuşması gök gürültüsü, gülüşü ise şimşektir."
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن عَمْرو بن بجاد الْأَشْعَرِيّ ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: اسْم السَّحَاب عِنْد الله الْعَنَان والرعد ملك يزْجر السَّحَاب
İbn Merdûye, Amr b. Bicâd el-Eş'arî radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Bulutun Allah katındaki ismi el-Anân'dır. Gök gürültüsü ise bulutu sevk eden bir melektir.
والبرق طرف ملك يُقَال لَهُ روقيل
Şimşek ise kendisine Ravkîl denilen bir meleğin göz ucuyla bakmasıdır."
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن جَابر بن عبد الله ﵁ أَن خُزَيْمَة بن ثَابت - وَلَيْسَ بِالْأَنْصَارِيِّ ﵁ سَأَلَ رَسُول الله ﷺ عَن منشأ السَّحَاب فَقَالَ: إِن ملكا مُوكل بالسحاب يلم القاصية ويلحم الدانية فِي يَده مِخْرَاق فَإِذا رفع برقتْ وَإِذا زجر رعدَتْ وَإِذا ضرب صعِقَتْ
İbn Merdûye Câbir b. Abdillâh radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Huzeyme b. Sâbit -ki o Ensârî olan değildir- radıyallâhu anh Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e bulutun meydana gelişini sordu. [Resûlullah] şöyle buyurdu: "Bulutla görevli bir melek vardır; uzaktakileri toplar, yakındakileri birleştirir. Elinde bir kamçı vardır. Onu kaldırdığında şimşek çakar, seslendiğinde gök gürler, vurduğunda ise yıldırım düşer."
الْآيَة ١٣
13. Ayet
أخرج أَحْمد وَالتِّرْمِذِيّ وَصَححهُ وَالنَّسَائِيّ وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ فِي العظمة وَابْن مرْدَوَيْه وَأَبُو نعيم فِي الدَّلَائِل والضياء فِي المختارة عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: أَقبلت يهود إِلَى رَسُول الله ﷺ فَقَالُوا: يَا
Ahmed, Tirmizî -sahih olduğunu belirterek-, Nesâî, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, el-Azame'de Ebu'ş-Şeyh, İbn Merdûye, ed-Delâil'de Ebû Nuaym ve el-Muhtâre'de ed-Dıyâ, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet etti: Yahudiler Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip şöyle dediler: "Ey
أَبَا الْقَاسِم إِنَّا نَسْأَلك عَن خَمْسَة أَشْيَاء فَإِن أنبئتانا بِهن عرفنَا أَنَّك نَبِي واتبعناك
Ebü'l-Kâsım! Sana beş şey soracağız; şayet bunları bize haber verirsen senin peygamber olduğunu anlar ve sana tâbi oluruz."
فَأخذ عَلَيْهِم مَا أَخذ إِسْرَائِيل على بنيه إِذْ قَالَ (وَالله على مَا نقُول وَكيل) (سُورَة الْقَصَص آيَة ٢٨) قَالَ: هاتوا
[Bunun üzerine Resûlullah], İsrâil'in (Ya'kub'un) oğullarına {وَاللَّهُ عَلَى مَا نَقُولُ وَكِيلٌ} (Kasas Suresi, 28) dediği vakit aldığı sözün benzerini onlardan aldı ve: "Sorun!" dedi.
قَالُوا: أخبرنَا عَن عَلامَة النَّبِي
"Bize peygamberin alâmetini haber ver" dediler.
قَالَ: تنام عَيناهُ وَلَا ينَام قلبه
[Resûlullah]: "Gözleri uyur, fakat kalbi uyumaz" buyurdu.
قَالُوا: أخبرنَا كَيفَ تؤنث الْمَرْأَة وَكَيف تذكر قَالَ: يلتقي الماءان فَإِذا علا مَاء الرجل مَاء الْمَرْأَة اذكرت
"Bize çocuğun nasıl dişi, nasıl erkek olduğunu haber ver" dediler. [Resûlullah]: "İki su (meni) birleşir; erkeğin suyu kadının suyuna üstün gelirse çocuk erkek olur;
وَإِذا علا مَاء الْمَرْأَة مَاء الرجل أنثت
kadının suyu erkeğin suyuna üstün gelirse dişi olur" buyurdu.
قَالُوا: أخبرنَا عَمَّا حرم إِسْرَائِيل على نَفسه فَقَالَ: كَانَ يشتكي عرق النسا فَلم يجد شَيْئا يلائمه إِلَّا ألبان كَذَا وَكَذَا - يَعْنِي الإِبل - فَحرم لحومها
"Bize İsrâil'in (Ya'kub'un) kendi nefsine neyi haram kıldığını haber ver" dediler. [Resûlullah]: "O, siyatik ağrısından şikâyetçiydi; kendisine falan ve falan şeyin sütünden -yani devenin sütünden- başka uygun bir şey bulamadı, bu yüzden etini de haram kıldı" buyurdu.
قَالُوا: صدقت قَالُوا: أخبرنَا مَا هَذَا الرَّعْد قَالَ: ملك من مَلَائِكَة الله مُوكل بالسحاب بيدَيْهِ مِخْرَاق من نَار يزْجر بِهِ السَّحَاب يَسُوقهُ حَيْثُ أمره الله قَالُوا: فَمَاذَا الصَّوْت الَّذِي نسْمع قَالَ: صَوته
"Doğru söyledin" dediler. "Bize bu gök gürültüsünün ne olduğunu haber ver" dediler. [Resûlullah]: "Allah'ın meleklerinden bulutla görevli bir melektir; elinde ateşten bir kamçı vardır, onunla bulutları sevk eder ve Allah'ın emrettiği yere sürer" buyurdu. "Peki, işittiğimiz bu ses nedir?" dediler. [Resûlullah]: "Onun sesidir" buyurdu.
قَالُوا: صدقت إِنَّمَا بقيت وَاحِدَة وَهِي الَّتِي نتابعك إِن أخبرتنا أَنه لَيْسَ من نَبِي إِلَّا لَهُ ملك يَأْتِيهِ بالْخبر فَأخْبرنَا من صَاحبك قَالَ: جِبْرِيل
"Doğru söyledin. Geriye sadece tek bir şey kaldı; eğer onu da bize haber verirsen sana tâbi olacağımız şey işte budur: Şüphesiz her peygambere vahiy getiren bir melek vardır; bize söyle, senin yoldaşın kimdir?" dediler. [Resûlullah]: "Cibrîl'dir" buyurdu.
قَالُوا: جِبْرِيل
Onlar şöyle dediler: "Cibrîl mi?!
ذَلِك ينزل بِالْحَرْبِ والقتال وَالْعَذَاب عدوّنا لَو قلت مِيكَائِيل الَّذِي ينزل بِالرَّحْمَةِ والنبات والمطر لَكَانَ
O, savaşla, çatışmayla ve azapla iner; o bizim düşmanımızdır! Eğer rahmetle, bitkilerle ve yağmurla inen Mîkâîl deseydin [sana tâbi olurduk]."
فَأنْزل الله (قل من كَانَ عدوّاً لجبريل
Bunun üzerine Allah: {قُلْ مَنْ كَانَ عَدُوّاً لِجِبْرِيلَ
) (سُورَة الْبَقَرَة آيَة ٩٧) إِلَى آخر الْآيَة
} (Bakara Suresi, 97) “De ki: Cibrîl'e kim düşman ise...” ayetini sonuna kadar indirdi.
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي كتاب الْمَطَر وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه والخرائطي فِي مَكَارِم الْأَخْلَاق عَن عَليّ بن أبي طَالب ﵁ قَالَ: الرَّعْد ملك
Kitâbu'l-Matar'da İbn Ebi'd-Dünyâ, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, Sünen'inde el-Beyhakî ve Mekârimü'l-Ahlâk'ta el-Harâitî, Ali b. Ebî Tâlib radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "Gök gürültüsü bir melektir,
والبرق ضربه السَّحَاب بمخراق من حَدِيد
şimşek ise onun demirden bir kamçıyla buluta vurmasıdır."
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ والخرائطي عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: الرَّعْد ملك يَسُوق السَّحَاب بالتسبيح كَمَا يَسُوق الْحَادِي الإِبل بحدائه
İbnü'l-Münzir, Ebu'ş-Şeyh ve el-Harâitî, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet etti: "Gök gürültüsü, deve sürücüsünün devesini ezgiyle sürmesi gibi bulutları tesbih ile sevk eden bir melektir."
وَأخرج البُخَارِيّ فِي الْأَدَب الْمُفْرد وَابْن أبي الدُّنْيَا فِي الْمَطَر وَابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس ﵄ أَنه كَانَ إِذا سمع صَوت الرَّعْد قَالَ: سُبْحَانَ الَّذِي سبحت لَهُ وَقَالَ: إِن الرَّعْد ملك ينعق بالغيث كَمَا ينعق الرَّاعِي بغنمه
el-Edebü'l-Müfred'de Buhârî, el-Matar'da İbn Ebi'd-Dünyâ ve İbn Cerîr, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet etti: O, gök gürültüsünü işittiğinde: "Kendisine tesbih ettiğin [Allah]ı tenzih ederim" der ve şöyle buyururdu: "Gök gürültüsü, çobanın koyunlarına seslenmesi gibi yağmura seslenen bir melektir."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ:
İbn Cerîr ve İbn Merdûye, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet etti:
الرَّعْد ملك من الْمَلَائِكَة اسْمه الرَّعْد وَهُوَ الَّذِي تَسْمَعُونَ صَوته والبرق سَوط من نور يزْجر بِهِ الْملك السَّحَاب
"Gök gürültüsü meleklerden bir melektir, ismi er-Ra'd'dır; sesini işittiğiniz varlık odur. Şimşek ise meleğin bulutu kendisiyle sevk ettiği nurdan bir kamçıdır."
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: الرَّعْد ملك اسْمه الرَّعْد وصوته هَذَا تسبيحه فَإِذا اشْتَدَّ زَجره احتك السَّحَاب واصطدم من خَوفه فَتخرج الصَّوَاعِق من بَينه
İbnü'l-Münzir ve İbn Merdûye, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet etti: "er-Ra'd, ismi er-Ra'd olan bir melektir; bu ses ise onun tesbihidir. Onun sevk edip azarlaması şiddetlendiğinde, bulutlar onun korkusundan birbirine sürtünür ve çarpışır, böylece aralarından yıldırımlar çıkar."
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: الرَّعْد ملك يزْجر السَّحَاب بالتسبيح وَالتَّكْبِير
Ebu'ş-Şeyh, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet etti: "er-Ra'd, bulutları tesbih ve tekbir ile sevk eden bir melektir."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: مَا خلق الله شَيْئا أَشد سَوْقاً من السَّحَاب ملك يَسُوقهُ
İbn Ebî Hâtim, Ebû Hureyre radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "Allah, buluttan daha güçlü bir sevk edici yaratmamıştır; onu bir melek sevk eder.
والرعد صَوت الْملك يزْجر بِهِ والمخاريق يَسُوقهُ بهَا
Gök gürültüsü meleğin bulutu kendisiyle sevk ettiği sesidir; [şimşekler de] onu sürdüğü kamçılardır."
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن عبد الله بن عَمْرو أَنه سُئِلَ عَن الرَّعْد فَقَالَ: ملك وَكله الله بسياق السَّحَاب فَإِذا أَرَادَ الله أَن يَسُوقهُ إِلَى بلد أمره فساقه فَإِذا تفرق عَلَيْهِ زَجره بِصَوْتِهِ حَتَّى يجْتَمع كَمَا يرد أحدكُم ركانه ثمَّ تَلا هَذِه الْآيَة {ويسبح الرَّعْد بِحَمْدِهِ}
Ebu'ş-Şeyh, Abdullah b. Amr'dan rivayet etti: Kendisine gök gürültüsü sorulduğunda şöyle dedi: "O, Allah'ın bulutları sevk etmekle görevlendirdiği bir melektir. Allah onu bir beldeye sevk etmek istediğinde meleğe emreder, o da sürer. Bulutlar dağıldığında ise, birinizin devesini toplayıp geri çevirmesi gibi bir araya gelene kadar sesiyle onu azarlar." Sonra şu ayeti okudu: {وَيُسَبِّحُ الرَّعْدُ بِحَمْدِهِ} “Gök gürültüsü O'nu hamd ile tesbih eder...”
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ قَالَ: الرَّعْد ملك ينشئ السَّحَاب ودوّيه صَوته
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve Ebu'ş-Şeyh, Mücâhid radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "er-Ra'd bulutları meydana getiren bir melektir; onun uğultusu ise meleğin sesidir."
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن الضَّحَّاك ﵁ فِي قَوْله {ويسبح الرَّعْد بِحَمْدِهِ} قَالَ: هُوَ ملك يُسمى الرَّعْد وَذَلِكَ الصَّوْت تسبيحه
İbnü'l-Münzir ve Ebu'ş-Şeyh, ed-Dahhâk radıyallâhu anh'tan {وَيُسَبِّحُ الرَّعْدُ بِحَمْدِهِ} “Gök gürültüsü O'nu hamd ile tesbih eder...” ayeti hakkında: "O, kendisine er-Ra'd denilen bir melektir; o ses de onun tesbihidir" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير والخرائطي وَأَبُو الشَّيْخ عَن أبي صَالح ﵁ {ويسبح الرَّعْد بِحَمْدِهِ} قَالَ: ملك من الْمَلَائِكَة
İbn Cerîr, el-Harâitî ve Ebu'ş-Şeyh, Ebû Sâlih radıyallâhu anh'tan {وَيُسَبِّحُ الرَّعْدُ بِحَمْدِهِ} “Gök gürültüsü O'nu hamd ile tesbih eder...” ayeti hakkında: "Meleklerden bir melektir" dediğini rivayet etti.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن عِكْرِمَة ﵁ قَالَ: إِن الرَّعْد ملك من الْمَلَائِكَة وكل بالسحاب يَسُوقهَا كَمَا يَسُوق الرَّاعِي الإِبل
Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve Sünen'inde el-Beyhakî, İkrime radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "er-Ra'd, meleklerden bir melektir; çobanın develeri sevk etmesi gibi bulutları sevk etmekle görevlendirilmiştir."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ فِي العظمة عَن شهر بن حَوْشَب ﵁ قَالَ: إِن الرَّعْد ملك يزْجر السَّحَاب كَمَا يحث الرَّاعِي الإِبل فَإِذا شذت سَحَابَة ضمهَا فَإِذا اشْتَدَّ غَضَبه طَار من فِيهِ النَّار فَهِيَ الصَّوَاعِق
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve el-Azame'de Ebu'ş-Şeyh, Şehr b. Havşeb radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "er-Ra'd, çobanın develeri sürmesi gibi bulutları sevk eden bir melektir; bir bulut ayrıldığında onu [diğerlerine] katar. Öfkesi şiddetlendiğinde ağzından ateş çıkar; işte yıldırımlar bunlardır."
وَأخرج عبد بن حميد عَن مُجَاهِد أَن رجلا سَأَلَهُ عَن الرَّعْد فَقَالَ: ملك يسبح بِحَمْدِهِ
Abd b. Humeyd, Mücâhid'den rivayet etti: Bir adam ona gök gürültüsünü sordu, o da: "[Allah'ı] hamdiyle tesbih eden bir melektir" dedi.
وَأخرج الخرائطي فِي مَكَارِم الْأَخْلَاق عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: الرَّعْد الْملك والبرق المَاء
Mekârimü'l-Ahlâk'ta el-Harâitî, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet etti: "Gök gürültüsü melektir, şimşek ise sudur."
وَأخرج الخرائطي عَن عِكْرِمَة ﵁ قَالَ: الرَّعْد ملك يزْجر السَّحَاب بِصَوْتِهِ
el-Harâitî, İkrime radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "er-Ra'd, bulutları sesiyle sevk eden bir melektir."
وَأخرج الخرائطي عَن مُجَاهِد ﵁ مثله
el-Harâitî, Mücâhid radıyallâhu anh'tan benzerini rivayet etti.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ فِي العظمة عَن عَمْرو بن أبي عَمْرو عَن الثِّقَة: أَن النَّبِي ﷺ قَالَ: هَذَا سَحَاب ينشئ الله ﷿ فَينزل الله مِنْهُ المَاء فَمَا من منطق أحسن من مَنْطِقه وَلَا من ضحك أحسن من ضحكه وَقَالَ رَسُول الله ﷺ مَنْطِقه الرَّعْد وضحكه الْبَرْق
el-Azame'de Ebu'ş-Şeyh, Amr b. Ebî Amr tarikiyle güvenilir bir râviden rivayet etti: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Bu, Azîz ve Celîl olan Allah'ın var ettiği bir buluttur; Allah ondan su indirir. Onun konuşmasından daha güzel bir konuşma, onun gülüşünden daha güzel bir gülüş yoktur." Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Onun konuşması gök gürültüsü, gülüşü ise şimşektir" buyurdu.
وَأخرج أَحْمد وَالْحَاكِم عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: إِن ربكُم يَقُول: لَو أَن عبَادي أطاعوني لأسقيتهم الْمَطَر بِاللَّيْلِ وأطلعت عَلَيْهِ الشَّمْس بِالنَّهَارِ وَلم أسمعهم صَوت الرَّعْد
Ahmed ve el-Hâkim, Ebû Hureyre radıyallâhu anh'tan, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu rivayet etti: "Rabbiniz buyuruyor ki: Şayet kullarım bana itaat etselerdi, onlara yağmuru gece yağdırır, gündüz de üzerlerine güneşi doğdururdum ve onlara gök gürültüsü sesini işittirmezdim."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَالْبُخَارِيّ فِي الْأَدَب وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ فِي العظمة وَالْحَاكِم وَابْن مرْدَوَيْه والخرائطي فِي مَكَارِم الْأَخْلَاق عَن ابْن عمر ﵁ قَالَ: كَانَ رَسُول الله ﷺ إِذا سمع صَوت الرَّعْد وَالصَّوَاعِق قَالَ: اللَّهُمَّ لَا تَقْتُلنَا بِغَضَبِك وَلَا تُهْلِكنَا بِعَذَابِك وَعَافنَا قبل ذَلِك
İbn Ebî Şeybe, Ahmed, el-Edeb'de Buhârî, Tirmizî, Nesâî, İbnü'l-Münzir, el-Azame'de Ebu'ş-Şeyh, el-Hâkim, İbn Merdûye ve Mekârimü'l-Ahlâk'ta el-Harâitî, İbn Ömer radıyallâhu anhümâ'dan rivayet etti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem gök gürültüsü ve yıldırım sesini işittiğinde şöyle derdi: "Allahım! Bizi gazabınla öldürme, azabınla helâk etme ve bundan önce bize afiyet ver."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ يرفع الحَدِيث أَنه كَانَ إِذا سمع الرَّعْد قَالَ: سُبْحَانَ من يسبح الرَّعْد بِحَمْدِهِ
İbn Cerîr ve İbn Merdûye, Ebû Hureyre radıyallâhu anh'tan merfû olarak rivayet etti: O, gök gürültüsünü işittiğinde: "Gök gürültüsünün hamdiyle tesbih ettiği [Allah]ı tenzih ederim" derdi.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه وَابْن جرير عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ أَن رَسُول الله ﷺ كَانَ إِذا هبت الرّيح أَو سمع صَوت الرَّعْد تغير لَونه حَتَّى عرف ذَلِك فِي وَجهه ثمَّ يَقُول للرعد: سُبْحَانَ من سبحت لَهُ وَيَقُول للريح: اللَّهُمَّ اجْعَلْهَا رَحْمَة وَلَا تجعلها عذَابا
İbn Merdûye ve İbn Cerîr, Ebû Hureyre radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Rüzgâr estiğinde veya gök gürültüsü sesi işittiğinde Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in rengi değişir, bu durum yüzünden anlaşılırdı. Sonra gök gürültüsü için: "Kendisine tesbih ettiğin [Allah]ı tenzih ederim" der; rüzgâr için de: "Allahım! Bunu bir rahmet kıl, azap kılma" buyururdu.
وَأخرج الشَّافِعِي عَن الْمطلب بن حنْطَب ﵁ أَن النَّبِي ﷺ كَانَ إِذا برقتْ السَّمَاء أَو رعدَتْ عرف ذَلِك فِي وَجهه فَإِذا أمْطرت سري عَنهُ
Şâfiî, el-Muttalib b. Hantab radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Gökyüzünde şimşek çaktığında veya gök gürlediğinde bu durum Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in yüzünden anlaşılırdı; yağmur yağdığında ise üzerinden bu hâl kalkıp rahatlardı.
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِذا سَمِعْتُمْ الرَّعْد فاذكروا الله فَإِنَّهُ لَا يُصِيب ذَاكِرًا
Taberânî, Ebu'ş-Şeyh ve İbn Merdûye, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet etti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Gök gürültüsünü işittiğinizde Allah'ı zikredin; çünkü o, zikreden kimseye isabet etmez."
وَأخرج أَبُو دَاوُد فِي مراسيله عَن عبيد الله بن أبي جَعْفَر ﵁ أَن قوما سمعُوا الرَّعْد فكبروا فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: إِذا سَمِعْتُمْ الرَّعْد فَسَبحُوا وَلَا تكبروا
Ebû Dâvûd Merâsîl'inde Ubeydullah b. Ebî Ca'fer radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Bir topluluk gök gürültüsünü işitip tekbir getirdi; bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Gök gürültüsünü işittiğinizde tesbih edin, tekbir getirmeyin" buyurdu.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن ابْن عَبَّاس ﵄ أَنه كَانَ إِذا سمع الرَّعْد قَالَ: سُبْحَانَ الله وَبِحَمْدِهِ سُبْحَانَ الله الْعَظِيم
İbn Ebî Şeybe, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet etti: O, gök gürültüsünü işittiğinde: "Sübhânallâhi ve bi-hamdihî, Sübhânallâhi'l-Azîm (Allah'ı hamdiyle tesbih ederim, Yüce Allah'ı noksanlıklardan tenzih ederim)" derdi.
وَأخرج ابْن جرير عَن عَليّ ﵁ أَنه كَانَ إِذا سمع صَوت الرَّعْد قَالَ: سُبْحَانَ من سبحت لَهُ
İbn Cerîr, Ali radıyallâhu anh'tan rivayet etti: O, gök gürültüsü sesini işittiğinde: "Kendisine tesbih ettiğin [Allah]ı tenzih ederim" derdi.
وَأخرج مَالك وَابْن سعد وَابْن أبي شيبَة وَأحمد فِي الزّهْد وَالْبُخَارِيّ فِي الْأَدَب وَابْن الْمُنْذر والخرائطي وَأَبُو الشَّيْخ فِي العظمة عَن عبد الله بن الزبير: أَنه كَانَ إِذا سمع الرَّعْد ترك الحَدِيث وَقَالَ: سُبْحَانَ الَّذِي يسبح الرَّعْد بِحَمْدِهِ وَالْمَلَائِكَة من خيفته ثمَّ يَقُول: إِن هَذَا الْوَعيد لأهل الأَرْض شَدِيد
Mâlik, İbn Sa'd, İbn Ebî Şeybe, ez-Zühd'de Ahmed, el-Edeb'de Buhârî, İbnü'l-Münzir, el-Harâitî ve el-Azame'de Ebu'ş-Şeyh, Abdullah b. ez-Zübeyr'den rivayet etti: O, gök gürültüsünü işittiğinde sözü bırakır ve: "Gök gürültüsünün hamdiyle, meleklerin de korkusundan tesbih ettiği [Allah]ı tenzih ederim" der, sonra da: "Şüphesiz bu, yeryüzü halkı için şiddetli bir tehdittir" buyururdu.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عَليّ بن الْحُسَيْن ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِنَّمَا الرَّعْد وَعِيد من الله فَإِذا سمعتموه فأمسكوا عَن الحَدِيث
İbn Ebî Hâtim, Ali b. el-Hüseyin radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Gök gürültüsü ancak Allah'tan bir tehdittir; onu işittiğinizde konuşmaktan vazgeçin."
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: من سمع صَوت الرَّعْد فَقَالَ: سُبْحَانَ من يسبح الرَّعْد بِحَمْدِهِ وَالْمَلَائِكَة من خيفته وَهُوَ على كل شَيْء قدير فَإِن أَصَابَته صَاعِقَة فعليّ دِيَته
Saîd b. Mansûr ve İbnü'l-Münzir, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet etti: "Kim gök gürültüsü sesini işitir de: 'Gök gürültüsünün hamdiyle, meleklerin de korkusundan tesbih ettiği ve her şeye gücü yeten [Allah]ı tenzih ederim' derse, şayet ona yıldırım çarparsa diyeti benim üzerimedir."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن عبد الله بن أبي زَكَرِيَّا ﵁ قَالَ: بَلغنِي أَن من سمع صَوت الرَّعْد فَقَالَ: سُبْحَانَ الله وَبِحَمْدِهِ لم تصبه صَاعِقَة
İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr ve Ebu'ş-Şeyh, Abdullah b. Ebî Zekeriyyâ radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Bana ulaştı ki, kim gök gürültüsü sesini işitip 'Sübhânallâhi ve bi-hamdihî' derse ona yıldırım çarpmaz.
وَأخرج الخرائطي فِي مَكَارِم الْأَخْلَاق عَن أَحْمد بن دَاوُد ﵁ قَالَ: بَيْنَمَا سُلَيْمَان بن دَاوُد ﵇ يمشي مَعَ أَبَوَيْهِ وَهُوَ غُلَام إِذا سمع صَوت الرَّعْد فَخر فلصق بفخذ أَبِيه فَقَالَ: يَا بني هَذَا صَوت مُقَدمَات رَحمته فَكيف لَو سَمِعت صَوت مُقَدمَات عضبه وَأخرج أَبُو الشَّيْخ فِي العظمة عَن كَعْب ﵁ قَالَ: من قَالَ
Mekârimü'l-Ahlâk'ta el-Harâitî, Ahmed b. Dâvûd radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Süleyman b. Dâvûd aleyhisselâm henüz bir çocukken anne babasıyla birlikte yürüdüğü sırada gök gürültüsü sesi işitti; hemen yere kapandı ve babasının uyluğuna yapıştı. Babası şöyle dedi: "Yavrucuğum! Bu, O'nun rahmetinin öncülerinin sesidir; ya bir de O'nun gazabının öncülerinin sesini işitseydin nasıl olurdu?" el-Azame'de Ebu'ş-Şeyh, Ka'b radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Kim derse ki