وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد الرَّزَّاق وَالْفِرْيَابِي وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم والزجاجي فِي أَمَالِيهِ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: لَا أَدْرِي مَا الرقيم وَسَأَلت كَعْبًا فَقَالَ: اسْم الْقرْيَة الَّتِي خَرجُوا مِنْهَا
Saîd b. Mansûr, Abdürrezzâk, el-Firyâbî, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Emâlî'sinde ez-Zeccâcî ve İbn Merdûye'nin bildirdiğine göre İbn Abbâs şöyle demiştir: "Rakîm'in ne olduğunu bilmiyorum. Ka'b'a sordum, o da: 'Çıktıkları köyün adıdır' dedi."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كل الْقُرْآن أعلمهُ إِلَّا أَرْبعا: غسلين وَحَنَانًا والأواه والرقيم
Abdürrezzâk'ın bildirdiğine göre İbn Abbâs şöyle demiştir: "Dördü hariç Kur'an'ın tamamını bilirim: Gıslîn, Hanân, el-Evvâh ve er-Rakîm."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أنس بن مَالك قَالَ: {والرقيم} الْكَلْب
İbn Ebî Hâtim'in bildirdiğine göre Enes b. Mâlik: "{والرقيم} “Ve Rakîm”, köpektir" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {أم حسبت أَن أَصْحَاب الْكَهْف والرقيم كَانُوا من آيَاتنَا} يَقُول: الَّذِي آتيتك من الْعلم وَالسّنة وَالْكتاب أفضل من شَأْن أَصْحَاب الْكَهْف والرقيم
İbn Ebî Hâtim'in bildirdiğine göre İbn Abbâs: {أَمْ حَسِبْتَ أَنَّ أَصْحَابَ الْكَهْفِ وَالرَّقِيمِ كَانُوا مِنْ آيَاتِنَا} “Yoksa sen Ashâb-ı Kehf ve Rakîm'i ayetlerimizden... mi sandın?” ayeti hakkında şöyle der: "Sana verdiğim ilim, sünnet ve kitap; Ashâb-ı Kehf ve Rakîm'in durumundan daha üstündür."
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله: {أم حسبت أَن أَصْحَاب الْكَهْف والرقيم كَانُوا من آيَاتنَا عجبا} كَانُوا بقَوْلهمْ أعجب آيَاتنَا لَيْسُوا بِأَعْجَب آيَاتنَا
İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in bildirdiğine göre Mücâhid: {أَمْ حَسِبْتَ أَنَّ أَصْحَابَ الْكَهْفِ وَالرَّقِيمِ كَانُوا مِنْ آيَاتِنَا عَجَبًا} “Yoksa sen Ashâb-ı Kehf ve Rakîm'in ayetlerimizden şaşılacak bir şey olduklarını mı sandın?” ayeti hakkında şöyle demiştir: "Onların iddialarına göre ayetlerimizin en şaşırtıcısı idiler; [oysa] onlar ayetlerimizin en şaşırtıcısı değildir."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله: {أم حسبت أَن أَصْحَاب الْكَهْف والرقيم كَانُوا من آيَاتنَا عجبا} قَالَ: لَيْسُوا بِأَعْجَب آيَاتنَا كَانُوا من أَبنَاء الْمُلُوك
İbn Ebî Hâtim'in bildirdiğine göre Katâde radıyallâhu anh: {أَمْ حَسِبْتَ أَنَّ أَصْحَابَ الْكَهْفِ وَالرَّقِيمِ كَانُوا مِنْ آيَاتِنَا عَجَبًا} “Yoksa sen Ashâb-ı Kehf ve Rakîm'in ayetlerimizden şaşılacak bir şey olduklarını mı sandın?” ayeti hakkında şöyle demiştir: "Onlar ayetlerimizin en şaşırtıcısı değildir; onlar hükümdar çocukları idiler."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي جَعْفَر قَالَ: كَانَ أَصْحَاب الْكَهْف صيارفة
İbn Ebî Hâtim'in bildirdiğine göre Ebû Ca'fer: "Ashâb-ı Kehf sarraftılar" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن النُّعْمَان بن بشير أَنه سمع رَسُول الله ﷺ يحدث عَن أَصْحَاب الرقيم: أَن ثَلَاثَة نفر دخلُوا إِلَى الْكَهْف فَوَقع من الْجَبَل حجر على الْكَهْف فأوصد عَلَيْهِم فَقَالَ قَائِل مِنْهُم: تَذكرُوا أَيّكُم عمل حَسَنَة لَعَلَّ الله أَن يَرْحَمنَا
Abd b. Humeyd, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Taberânî ve İbn Merdûye'nin bildirdiğine göre Nu'mân b. Beşîr, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in Ashâb-ı Rakîm hakkında şöyle anlattığını işitmiştir: "Üç kişi bir mağaraya girdi. Dağdan bir kaya parçası mağaranın [ağzına] düşüp üzerlerini kapattı. İçlerinden biri: 'Allah'ın bize merhamet etmesi umuduyla, hanginiz iyi bir amel işlediyse onu hatırlasın' dedi."
فَقَالَ أحدهم: نعم قد عملت حَسَنَة مرّة
İçlerinden biri dedi ki: "Evet, ben bir defasında güzel bir amel işlemiştim."
إِنَّه كَانَ لي عُمَّال استأجرتهم فِي عمل لي كل رجل مِنْهُم بِأَجْر مَعْلُوم
"Benim, bir işimde çalıştırmak üzere kiraladığım işçilerim vardı; her birine belirli bir ücret [takdir etmiştim]."
فَجَاءَنِي رجل ذَات يَوْم وَذَلِكَ فِي شطر النَّهَار فاستأجرته بِقدر مَا بَقِي من النَّهَار بِشَطْر أَصْحَابه الَّذين يعْملُونَ بَقِيَّة نهارهم ذَلِك كل رجل مِنْهُم نَهَاره كُله
"Günün birinde, günün yarısı geçtiği bir vakitte bana bir adam geldi. Ben de günün geri kalan kısmını, o günün kalanında çalışan ve her biri bütün gün çalışan arkadaşlarının ücretinin yarısı karşılığında [çalışması için] onu kiraladım."
فَرَأَيْت من الْحق أَن لَا أنقصه شَيْئا مِمَّا اسْتَأْجَرت عَلَيْهِ أَصْحَابه
"Arkadaşlarından kiraladığım ücretten ona hiçbir şeyi eksiltmemeyi uygun gördüm."
فَقَالَ رجل مِنْهُم: يُعْطي هَذَا مثل مَا يعطيني وَلم يعْمل إِلَّا نصف نَهَاره
"Onlardan bir adam dedi ki: 'Yarım gün çalıştığı halde buna da bana verdiğinin aynısını mı veriyorsun?'"
فَقلت لَهُ: إِنِّي لَا أبخسك شَيْئا من شرطك وَإِنَّمَا هُوَ مَالِي أحكم فِيهِ بِمَا شِئْت
"Ben de ona dedim ki: 'Ben senin şart koşulan hakkından hiçbir şeyi eksiltmiyorum; bu benim malımdır, onda dilediğim gibi tasarrufta bulunurum.'"
فَغَضب وَترك أجره فَلَمَّا رَأَيْت ذَلِك عزلت حَقه فِي جَانب الْبَيْت مَا شَاءَ الله ثمَّ مر بِي بعد ذَلِك بقر فاشتريت لَهُ فصيلاً من الْبَقر حَتَّى بلغ مَا شَاءَ الله ثمَّ مر بِي الرجل بعد حِين وَهُوَ شيخ ضَعِيف وَأَنا لَا أعرفهُ فَقَالَ لي: إِن لي عنْدك حَقًا
"Bunun üzerine kızdı ve ücretini bıraktı. Ben bunu görünce, onun hakkını Allah'ın dilediği bir süre evin bir köşesinde ayırdım. Sonra bana sığırlar uğradı, ben de onun için Allah'ın dilediği miktara ulaşana kadar sığırlardan bir buzağı satın aldım. Bir süre sonra o adam zayıf bir ihtiyar olarak bana geldi; ben onu tanıyamadım. Bana: 'Benim sende bir hakkım var' dedi."
فَلم أذكرهُ حَتَّى عرّفني ذَلِك فَقلت لَهُ: نعم
"Bana durumu hatırlatana kadar onu hatırlayamadım. Sonra ona: 'Evet' dedim."
إياك أبغي
"'Ben de seni arıyordum.'"
فعرضت عَلَيْهِ مَا قد أخرج الله لَهُ من ذَلِك الفصيل من الْبَقر فَقلت لَهُ: هَذَا حَقك من الْبَقر
"Allah'ın o buzağıdan onun için çoğalttığı sığırları ona gösterdim ve ona: 'İşte sığırlardan payına düşen hakkın budur' dedim."
فَقَالَ لي: يَا عبد الله لَا تسخر بِي
"Bana dedi ki: 'Ey Allah'ın kulu! Benimle alay etme.'"
إِن لَا تَتَصَدَّق عَليّ أَعْطِنِي حَقي
"'Bana sadaka vermeyeceksen de hakkımı ver!'"
فَقلت: وَالله مَا أسخر مِنْك: إِن هَذَا لحقك
"Ben de: 'Vallahi seninle alay etmiyorum, bu gerçekten senin hakkındır' dedim."
فَدَفَعته إِلَيْهِ اللَّهُمَّ فَإِن كنت تعلم أَنِّي قد كنت صَادِقا وَأَنِّي فعلت ذَلِك لوجهك فأفرج عَنَّا
"Böylece onu ona teslim ettim. 'Allahım! Eğer benim doğru söylediğimi ve bunu sadece senin rızan için yaptığımı biliyorsan, bizi..."
هَذَا الْحجر
"...bu kayadan kurtar!'"
فانصدع حَتَّى رَأَوْا الضوؤ وأبصروا
"Bunun üzerine kaya ışığı görüp etrafı fark edecekleri kadar yarıldı."
وَقَالَ الآخر: قد عملت حَسَنَة مرّة وَذَلِكَ أَنه كَانَ عِنْدِي فضل فَأصَاب النَّاس شدَّة فجاءتني امْرَأَة فطلبت مني مَعْرُوفا فَقلت: لَا وَالله مَا هُوَ دون نَفسك
"Diğeri dedi ki: 'Ben bir defasında güzel bir amel işlemiştim. Şöyle ki; yanımda fazla mal vardı, insanlara da bir darlık ve kıtlık isabet etmişti. Bana bir kadın gelip bir iyilik istedi. Ben de: 'Hayır, vallahi kendini bana teslim etmedikçe olmaz' dedim.'"
فَأَبت عَليّ ثمَّ رجعت فذكرتني بِاللَّه فأبيت عَلَيْهَا وَقلت: لَا وَالله مَا هُوَ دون نَفسك
"Bunu kabul etmedi; sonra geri dönüp bana Allah'ı hatırlattı. Ben yine kabul etmedim ve: 'Hayır, vallahi kendini bana teslim etmedikçe olmaz' dedim."
فَأَبت عَليّ ثمَّ رجعت فذكرتني بِاللَّه فأبيت عَلَيْهَا وَقلت: لَا وَالله مَا هُوَ دون نَفسك
"Bunu kabul etmedi; sonra geri dönüp bana Allah'ı hatırlattı. Ben yine kabul etmedim ve: 'Hayır, vallahi kendini bana teslim etmedikçe olmaz' dedim."
فَأَبت عليّ فذكَرَتْ ذَلِك لزَوجهَا فَقَالَ: أعْطِيه نَفسك وَأغْنِي عِيَالك
"Bunu kabul etmedi ve durumu kocasına anlattı. Kocası: 'Ona kendini ver ve aileni [kıtlıktan] kurtar' dedi."
فَلَمَّا رَأَيْت ذَلِك سمحت بِنَفسِهَا فَلَمَّا هَمَمْت بهَا قَالَت: إِنِّي أَخَاف الله رب الْعَالمين
"Bunu görünce nefsini teslim etmeye razı oldu. Ona yaklaştığımda dedi ki: 'Ben âlemlerin Rabbi olan Allah'tan korkarım.'"
فَقلت لَهَا: تَخَافِينَ الله فِي الشدّة وَلم أخفه فِي الرخَاء فأعطيتها مَا استغنت هِيَ وعيالها
"Ben de ona: 'Sen darlık anında Allah'tan korkuyorsun da ben bolluk içindeyken O'ndan korkmuyor muyum?' dedim ve kendisine ve ailesine yetecek kadarını ona verdim."
اللَّهُمَّ فَإِن كنت تعلم أَنِّي فعلت ذَلِك لوجهك فأفرج عَنَّا هَذَا الْحجر فانصدع الْحجر حَتَّى رَأَوْا الضَّوْء وأيقنوا الْفرج
"'Allahım! Eğer bunu senin rızan için yaptığımı biliyorsan, bu kayayı bizden aç!' Kaya ışığı görecekleri ve kurtuluşa kesin olarak inanacakları kadar yarıldı."
ثمَّ قَالَ الثَّالِث: قد عملت حَسَنَة مرّة كَانَ لي أَبَوَانِ شَيْخَانِ كبيران قد بلغما الْكبر وَكَانَت لي غنم فَكنت أرعاها
"Sonra üçüncüsü dedi ki: 'Ben bir defasında güzel bir amel işlemiştim. Benim çok yaşlanmış iki ihtiyar anne babam vardı ve koyunlarım vardı, onları otlatıyordum.'"
وأختلف فِيمَا بَين غنمي وَبَين أَبَوي أطعمهما وأشبعهما وأرجع إِلَى غنمي فَلَمَّا كَانَ ذَات يَوْم أصابني غيث شَدِيد فحبسني فَلم أرجع إِلَّا مُؤَخرا فَأتيت أَهلِي فَلم أَدخل منزلي حَتَّى حلبت غنمي ثمَّ مضيت إِلَى أَبَوي أسقيهما فوجدتهما قد نَامَا فشق عليّ أَن أوقظهما وشق عَليّ عليّ أَن أترك غنمي فَلم أَبْرَح جَالِسا ومحلبي على يَدي حَتَّى أيقظهما الصُّبْح فسقيتهما الله إِن كنت تعلم أَنِّي فعلت ذَلِك لوجهك فأفرج عَنَّا هَذَا الْحجر
"Koyunlarım ile anne babam arasında gidip gelir, onları doyurur, sonra koyunlarıma dönerdim. Bir gün şiddetli bir yağmura yakalandım ve bu beni alıkoydu, ancak geç vakitte dönebildim. Ailemin yanına geldim; koyunlarımı sağmadan evime girmedim. Sonra anne babama içirmek için gittim, onların uyumuş olduğunu gördüm. Onları uyandırmak bana zor geldi, koyunlarımı bırakmak da zor geldi. Sabah onları uyandırana kadar süt kabı elimde öylece oturup bekledim ve onlara içirdim. 'Allahım! Eğer bunu senin rızan için yaptığımı biliyorsan, bu kayayı bizden aç!'"
ففرّج الله عَنْهُم وَخَرجُوا إِلَى أَهْليهمْ رَاجِعين
"Bunun üzerine Allah onlardan kayayı açtı ve ailelerine dönmek üzere çıktılar."
وَأخرج أَحْمد وَابْن الْمُنْذر عَن أنس عَن النَّبِي ﷺ: أَن ثَلَاثَة نفر فِيمَا سلف من النَّاس انْطَلقُوا يرتادون لأهليهم فَأَخَذتهم السَّمَاء فَدَخَلُوا غاراً فَسقط عَلَيْهِم حجر فجافّ حَتَّى مَا يرَوْنَ مِنْهُ خصَاصَة
Ahmed ve İbnu'l-Münzir'in Enes'ten bildirdiğine göre Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Sizden önceki insanlardan üç kişi aileleri için yiyecek aramak üzere yola çıktılar. Yağmura tutuldular ve bir mağaraya girdiler. Üzerlerine bir kaya düştü ve hiçbir delik göremeyecekleri şekilde [mağaranın ağzını] kapattı."
فَقَالَ بَعضهم لبَعض: قد وَقع الْحجر وَعَفا الْأَثر وَلَا يعلم مَكَانكُمْ إِلَّا الله فَادعوا الله ﷿ بأوثق أَعمالكُم
"Birbirlerine dediler ki: 'Kaya düştü, izler silindi; Allah'tan başka yerinizi bilen yok. Allah Teâlâ'ya en güvendiğiniz amellerinizle dua edin!'"
فَقَالَ رجل مِنْهُم: اللَّهُمَّ إِن كنت تعلم أَنه كَانَ لي والدان فَكنت أحلب لَهما فِي إنائهما فآتيهما فَإِذا وجدتهما راقدين قُمْت على رأسيهما كَرَاهَة أَن أرد سنتهما فِي رأسيهما حَتَّى يستيقظا مَتى استيقظا اللَّهُمَّ إِن كنت تعلم أَنِّي إِنَّمَا فعلت ذَلِك رَجَاء رحمتك ومخافة عذابك فَفرج عَنَّا
"İçlerinden biri dedi ki: 'Allahım! Eğer biliyorsan ki benim anne babam vardı, kaplarına onlar için süt sağar, onlara getirirdim. Onları uyur bulunca, uykularını bölmeyeyim diye ne zaman uyanırlarsa o zamana kadar başuçlarında beklerdim. Allahım! Eğer bunu sadece senin rahmetini umarak ve azabından korkarak yaptığımı biliyorsan, bizi kurtar!'"
فَزَالَ ثلث الْحجر
"Kayanın üçte biri açıldı."
وَقَالَ الثَّانِي: اللَّهُمَّ إِن كنت تعلم أَنِّي اسْتَأْجَرت أَجِيرا على عمل يعمله فَأَتَانِي يطْلب أجره وَأَنا غَضْبَان فزبرته فَانْطَلق وَترك أجره فجمعته وثمرته حَتَّى كَانَ مِنْهُ كل المَال فَأَتَانِي يطْلب أجره فَدفعت إِلَيْهِ ذَلِك كُله وَلَو شِئْت لم أعْطه إِلَّا أجره الأوّل اللَّهُمَّ إِن كنت تعلم أَنِّي إِنَّمَا فعلت ذَلِك رَجَاء رحمتك ومخافة عذابك فافرج عَنَّا
"İkincisi dedi ki: 'Allahım! Eğer biliyorsan ki ben bir iş için bir işçi tutmuştum; bana gelip ücretini istedi, ben ise öfkeliydim ve onu azarladım. O da çekip gitti ve ücretini bıraktı. Ben o ücreti biriktirip nemalandırdım, öyle ki ondan koca bir mal meydana geldi. Sonra gelip benden ücretini istedi, ben de hepsini ona verdim. İsteseydim ona sadece ilk ücretini verirdim. Allahım! Eğer bunu sadece senin rahmetini umarak ve azabından korkarak yaptığımı biliyorsan, bizi kurtar!'"
فَزَالَ ثلث الْحجر
"Kayanın üçte biri [daha] açıldı."
وَقَالَ الثَّالِث: اللَّهُمَّ إِن كنت تعلم أَنه أَعْجَبته امْرَأَة فَجعل لَهَا جعلا فَلَمَّا قدر عَلَيْهَا وفر لَهَا نَفسهَا وسلّم لَهَا جَعْلَها
"Üçüncüsü dedi ki: 'Allahım! Eğer biliyorsan ki bir kadından çok hoşlanmıştı, ona bir ücret teklif etmişti. Ona güç yetirdiğinde ise onun iffetini korudu ve ücretini ona teslim etti...'"
اللَّهُمَّ إِن كنت تعلم أَنِّي إِنَّمَا فعلت ذَلِك رَجَاء رحمتك ومخافة عذابك فَفرج عَنَّا
"'Allahım! Eğer bunu sadece senin rahmetini umarak ve azabından korkarak yaptığımı biliyorsan, bizi kurtar!'"
فَزَالَ الْحجر وَخَرجُوا معاتيق يَمْشُونَ
"Kaya tamamen açıldı ve azat edilmiş kimseler gibi yürüyerek çıktılar."
وَأخرج البُخَارِيّ وَمُسلم وَالنَّسَائِيّ وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عمر أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: بَيْنَمَا ثَلَاثَة نفر مِمَّن كَانَ قبلكُمْ يَمْشُونَ إِذْ أَصَابَهُم مطر فأووا إِلَى غَار فانطبق عَلَيْهِم فَقَالَ بَعضهم لبَعض: إِنَّه وَالله يَا هَؤُلَاءِ لَا ينجيكم إِلَّا الصّدْق فَليدع كل رجل مِنْكُم بِمَا يعلم أَنه قد صدق فِيهِ
"Buhârî, Müslim, Nesâî ve İbnu'l-Münzir'in İbn Ömer'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Sizden öncekilerden üç kişi yürürken yağmura yakalandılar ve bir mağaraya sığındılar; derken [mağaranın ağzı] üzerlerine kapandı. Birbirlerine: 'Vallahi ey cemaat, sizi ancak doğruluk kurtarır. Herkes içinde doğru davrandığını bildiği bir ameliyle dua etsin' dediler.'"
فَقَالَ وَاحِد مِنْهُم: اللَّهُمَّ إِن كنت تعلم أَنه كَانَ لي أجِير يعلم على فرق من أرز فَذهب وَتَركه وَإِنِّي عَمَدت إِلَى ذَلِك الْفرق فزرعته فَصَارَ من أمره أَنِّي اشْتريت مِنْهُ بقرًا وَأَنه أَتَانِي يطْلب أجره فَقلت لَهُ: اعمد إِلَى تِلْكَ الْبَقر فسقْها فَقَالَ لي: إِنَّمَا لي عنْدك فرق من أرز
"İçlerinden biri dedi ki: 'Allahım! Eğer biliyorsan ki bir fırak pirinç karşılığında çalışan bir işçim vardı; gitti ve onu bıraktı. Ben de o bir fırak pirince yönelip onu ektim. İş o hale geldi ki ondan sığırlar satın aldım. Sonra o bana gelip ücretini istedi. Ona: 'Şu sığırlara git ve onları alıp götür' dedim. O bana: 'Benim sende sadece bir fırak pirincim var' dedi.'"
فَقلت لَهُ: اعمد إِلَى تِلْكَ الْبَقر فَإِنَّهَا من ذَلِك الْفرق فساقها فَإِن كنت تعلم أَنِّي فعلت ذَلِك من خشيتك فَفرج عَنَّا
"'Ben de ona: 'Şu sığırlara yönel, çünkü onlar o bir fırak pirinçtendir' dedim ve onları sürüp götürdü. Eğer bunu senin korkundan yaptığımı biliyorsan, bizi kurtar!'"
فانساخت عَنْهُم الصَّخْرَة
"Bunun üzerine kaya onlardan [biraz] aralandı."
فَقَالَ الآخر: اللَّهُمَّ إِن كنت تعلم أَنه كَانَ لي أَبَوَانِ شَيْخَانِ كبيران فَكنت آتيهما كل لية بِلَبن غنم لي فأبطأت عَلَيْهِمَا لَيْلَة فَجئْت وَقد رقدا وعيالي يتضاغون من الْجُوع فَكنت لَا أسقيهم حَتَّى يشرب أَبَوي فَكرِهت أَن أوقظهما وكرهت أَن أدعهما فيستكنا بشربتهما فَلم أزل أنْتَظر حَتَّى طلع الْفجْر فَإِن كنت تعلم أَنِّي فعلت ذَلِك من خشيتك فَفرج عَنَّا
"Diğeri dedi ki: 'Allahım! Eğer biliyorsan ki benim çok yaşlanmış iki ihtiyar anne babam vardı; her gece onlara koyunlarımın sütünden getirirdim. Bir gece yanlarına geç geldim; geldiğimde uyumuşlardı, çoluk çocuğum ise açlıktan feryat ediyordu. Anne babam içmedikçe onlara içirmezdim. Onları uyandırmaktan çekindim, sütlerini içmeden onları öylece bırakmayı da istemedim. Sabah aydınlanana kadar beklemeye devam ettim. Eğer bunu senin korkundan yaptığımı biliyorsan, bizi kurtar!'"
فانساخت عَنْهُم الصَّخْرَة حَتَّى نظرُوا إِلَى السَّمَاء
"Bunun üzerine kaya onlardan gökyüzünü görecekleri kadar aralandı."
فَقَالَ الآخر: اللَّهُمَّ إِن كنت تعلم أَنه كَانَ لي ابْنة عَم من أحب النَّاس إليّ وَإِنِّي راودتها عَن نَفسهَا فَأَبت إِلَّا أَن آتيها بِمِائَة دِينَار فطلبتها حَتَّى قَدِرْتُ فأتيتها بهَا فدفعْتها إِلَيْهَا فأمكنتني من نَفسهَا فَلَمَّا قعدت بَين رِجْلَيْهَا قَالَ: اتَّقِ الله وَلَا تفض الْخَاتم إِلَّا بِحقِّهِ
"Diğeri dedi ki: 'Allahım! Eğer biliyorsan ki insanların bana en sevimlisi olan bir amcamın kızı vardı. Ondan nefsiyle baş başa kalmayı istedim, o ise bana yüz dinar getirmedikçe kabul etmedi. Bunu elde edene kadar arayıp buldum ve ona getirdim, ona verdim; o da kendisini bana teslim etti. İki bacağının arasına oturduğumda dedi ki: 'Allah'tan kork ve mührü ancak hakkıyla aç!''"
فَقُمْت وَتركت الْمِائَة دِينَار فَإِن كنت تعلم أَنِّي فعلت ذَلِك من خشيتك فَفرج عنّا
Bunun üzerine kalktım ve yüz dinarı bıraktım. Eğer bunu senin korkundan yaptığımı biliyorsan, bizi kurtar!'
فَفرج الله عَنْهُم فَخَرجُوا
Allah da onları kurtardı ve çıkıp gittiler.
وَأخرج البُخَارِيّ فِي تَارِيخه من حَدِيث ابْن عَبَّاس مثله
Buhârî Tarih'inde İbn Abbâs'ın hadisinden benzerini rivayet etti.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: غزونا مَعَ مُعَاوِيَة غَزْوَة الْمضيق نَحْو الرّوم فمررنا بالكهف الَّذِي فِيهِ أَصْحَاب الْكَهْف الَّذِي ذكر الله فِي الْقُرْآن
İbn Ebî Şeybe, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Muâviye ile birlikte Rum tarafına el-Madîk gazvesine çıktık. Allah'ın Kur'an'da zikrettiği Ashâb-ı Kehf'in bulunduğu mağaranın yanından geçtik.
فَقَالَ مُعَاوِيَة: لَو كشف لنا عَن هَؤُلَاءِ فَنَظَرْنَا إِلَيْهِم فَقَالَ لَهُ ابْن عَبَّاس: لَيْسَ ذَلِك لَك قد منع الله ذَلِك عَمَّن هُوَ خير مِنْك فَقَالَ: {لَو اطَّلَعت عَلَيْهِم لَوَلَّيْت مِنْهُم فِرَارًا ولَمُلِئْتَ مِنْهُم رعْبًا} فَقَالَ مُعَاوِيَة: لَا أَنْتَهِي حَتَّى أعلم علمهمْ
Muâviye: 'Keşke bunlar bize açılsaydı da onlara baksaydık' dedi. İbn Abbâs ona: 'Bunu yapamazsın; Allah bunu senden daha hayırlı olan kimseye de yasaklamış ve: { لَوِ اطَّلَعْتَ عَلَيْهِمْ لَوَلَّيْتَ مِنْهُمْ فِرَارًا وَلَمُلِئْتَ مِنْهُمْ رُعْبًا } “Onları görseydin mutlaka onlardan yüz çevirip kaçardın ve için onlardan korkuyla dolardı” buyurmuştur' dedi. Muâviye: 'Onların durumunu öğrenmedikçe vazgeçmem' dedi.
فَبعث رجَالًا فَقَالَ: اذْهَبُوا فادخلوا الْكَهْف فانظروا
Bunun üzerine birtakım adamlar gönderip: 'Gidin, mağaraya girin ve bakın' dedi.
فَذَهَبُوا فَلَمَّا دخلُوا الْكَهْف بعث الله عَلَيْهِم ريحًا فأخرجتهم
Gittiler; mağaraya girdiklerinde Allah üzerlerine bir rüzgâr gönderdi ve onları dışarı çıkardı.
فَبلغ ذَلِك ابْن عَبَّاس فَأَنْشَأَ يحدث عَنْهُم فَقَالَ: إِنَّهُم كَانُوا فِي مملكة ملك من الْجَبَابِرَة يعبد الْأَوْثَان وَقد أجبر النَّاس على عبادتها وَكَانَ وَهَؤُلَاء الْفتية فِي الْمَدِينَة فَلَمَّا رَأَوْا ذَلِك خَرجُوا من تِلْكَ الْمَدِينَة فَجَمعهُمْ الله على غير ميعاد فَجعل بَعضهم يَقُول لبَعض: أَيْن تُرِيدُونَ
Bu durum İbn Abbâs'a ulaşınca onlar hakkında anlatmaya başlayıp şöyle dedi: 'Onlar putlara tapan ve insanları da onlara tapmaya zorlayan zorba bir kralın krallığında idiler. Bu gençler de o şehirde idiler. Bunu görünce o şehirden çıktılar; Allah onları sözleşmeksizin bir araya getirdi. Birbirlerine: 'Nereyi kastediyorsunuz?' demeye başladılar.
أَيْن تذهبون
'Nereye gidiyorsunuz?'
فَجعل بَعضهم يخفي على بعض لِأَنَّهُ لَا يدْرِي هَذَا على مَا خرج هَذَا وَلَا يدْرِي هَذَا
Bunun üzerine birbirlerinden [durumlarını] gizlemeye başladılar; çünkü ne bu [ötekinin] ne sebeple çıktığını biliyordu ne de öteki biliyordu.
فَأخذُوا العهود والمواثيق أَن يخبر بَعضهم بَعْضًا فَإِن اجْتَمعُوا على شَيْء وَإِلَّا كتم بَعضهم بَعْضًا
Birbirlerine gerçeği haber vermek, şayet aynı gaye üzerinde birleşirlerse [birlikte hareket etmek], aksi takdirde birbirlerinden sır saklamak üzere kesin sözleşip yeminleştiler.
فَاجْتمعُوا على كلمة وَاحِدَة {فَقَالُوا رَبنَا رب السَّمَاوَات وَالْأَرْض} إِلَى قَوْله: {مرفقاً} قَالَ: فقعدوا فجَاء أهلهم يطلبونهم لَا يَدْرُونَ أَيْن ذَهَبُوا فَرفع أَمرهم إِلَى الْملك فَقَالَ: لَيَكُونن لهَؤُلَاء الْقَوْم بعد الْيَوْم شَأْن
Hepsi tek bir söz üzerinde birleştiler: { فَقَالُوا رَبُّنَا رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ } “Dediler ki: Rabbimiz göklerin ve yerin Rabbidir” ayetinden { مِرْفَقًا } “...bir kolaylık” ayetine kadar. [İbn Abbâs] dedi ki: Oturup kaldılar. Aileleri onları aramaya geldi, nereye gittiklerini bilmiyorlardı. Durumları krala intikal ettirildi. Kral: 'Bugünden sonra bu topluluğun elbette mühim bir hadisesi olacaktır.
نَاس خَرجُوا لَا يدْرِي أَيْن ذَهَبُوا فِي غير خِيَانَة وَلَا شَيْء يعرف
Ortada bir hıyanet yahut bilinen bir sebep yokken nereye gittikleri bilinmeyen kimseler çıkıp gitmiş' dedi.
فَدَعَا بلوح من رصاص فَكتب فِيهِ أَسمَاؤُهُم ثمَّ طرح فِي خزانته
Bunun üzerine kurşundan bir levha getirtip içine isimlerini yazdı, sonra da onu hazinesine koydu.
فَذَلِك قَول الله: {أم حسبت أَن أَصْحَاب الْكَهْف والرقيم} والرقيم هُوَ اللَّوْح الَّذِي كتبُوا
İşte Allah'ın: { أَمْ حَسِبْتَ أَنَّ أَصْحَابَ الْكَهْفِ وَالرَّقِيمِ } “Yoksa sen Kehf ve Rakîm ehlini... mi sandın?” buyruğu budur. Rakîm ise [isimlerinin] yazıldığı o levhadır.
فَانْطَلقُوا حَتَّى دخلُوا الْكَهْف فَضرب الله على آذانهم فَقَامُوا
Gidip mağaraya girdiler. Allah da kulaklarına vurdu [onları uyuttu] ve öylece kaldılar.
فَلَو أَن الشَّمْس تطلع عَلَيْهِم لأحرقتهم وَلَوْلَا أَنهم يقلبون لأكلتهم الأَرْض
Eğer güneş doğrudan üzerlerine doğsaydı onları yakardı; şayet çevrilmeselerdi yer onları yer bitirirdi.
ذَلِك قَول الله: {وَترى الشَّمْس} الْآيَة
İşte bu, Allah'ın: { وَتَرَى الشَّمْسَ } “Güneşi görürsün...” ayetidir.
قَالَ: ثمَّ إِن ذَلِك الْملك ذهب وَجَاء ملك آخر فعبد الله وَترك تِلْكَ الْأَوْثَان وَعدل بَين النَّاس فبعثهم الله لما يُرِيد {قَالَ قَائِل مِنْهُم كم لبثتم} فَقَالَ بَعضهم: يَوْمًا
[İbn Abbâs] dedi ki: Sonra o kral gitti ve başka bir kral geldi; o Allah'a ibadet etti, o putları terk etti ve insanlar arasında adaletle hükmetti. Allah da dilediği hikmet için onları uyandırdı: { قَالَ قَائِلٌ مِنْهُمْ كَمْ لَبِثْتُمْ } “İçlerinden biri: Ne kadar kaldınız? dedi”. Bazıları: 'Bir gün' dedi.
وَقَالَ بَعضهم يَوْمَيْنِ
Bazıları: 'İki gün' dedi.
وَقَالَ بَعضهم أَكثر من ذَلِك
Bazıları da: 'Bundan daha fazla' dedi.
فَقَالَ كَبِيرهمْ: لَا تختلفوا فَإِنَّهُ لم
Büyükleri dedi ki: 'İhtilaf etmeyin; zira hiçbir...
يخْتَلف قوم قطّ إِلَّا هَلَكُوا فَابْعَثُوا أحدكُم بورقكم هَذِه إِلَى الْمَدِينَة
...topluluk ihtilaf etmemiştir ki helak olmuş olmasın. Şu gümüş paranızla birinizi şehre gönderin.'
فَرَأى شارة أنكرها وَرَأى بنياناً أنكرهُ ثمَّ دنا إِلَى خباز فَرمى إِلَيْهِ بدرهم وَكَانَت دراهمهم كخفاف الرّبع - يَعْنِي ولد النَّاقة - فَأنْكر الخباز الدِّرْهَم فَقَالَ: من أَيْن لَك الدِّرْهَم لقد وجدت كنزاً لتدلّني عَلَيْهِ أَو لأرفعنك إِلَى الْأَمِير
[Şehre giren genç] yadırgadığı bir kılık kıyafet gördü, yadırgadığı binalar gördü. Sonra bir fırıncıya yaklaşıp ona bir dirhem attı. Onların dirhemleri rıb'ın -yani deve yavrusunun- ayak tabanı gibiydi. Fırıncı dirhemi yadırgayıp: 'Bu dirhem sana nereden geldi? Kesinlikle bir define bulmuşsun! Ya bana yerini gösterirsin ya da seni emîre götürürüm' dedi.
فَقَالَ: أَوَ تخوّفني بالأمير وأتى الدهْقَان الْأَمِير قَالَ: من أَبوك قَالَ: فلَان
[Genç]: 'Beni emîrle mi korkutuyorsun?' dedi. Köyün reisi (dıhkân) emîre geldi. [Emîr gence]: 'Baban kim?' dedi. O: 'Filandır' dedi.
فَلم يعرفهُ
Fakat onu tanımadı.
قَالَ: فَمن الْملك قَالَ: فلَان
'Peki kral kim?' dedi. O: 'Filandır' dedi.
فَلم يعرفهُ فَاجْتمع عَلَيْهِم النَّاس فَرفع إِلَى عالمهم فَسَأَلَهُ فَأخْبرهُ فَقَالَ: عليّ باللوح فجيء بِهِ فَسمى أَصْحَابه فلَانا وَفُلَانًا
Yine tanımadı. İnsanlar onların etrafına toplandı ve [genç] onların âlimine götürüldü. Âlim ona sordu, o da anlattı. Âlim: 'Bana levhayı getirin' dedi. Levha getirildi; [âlim] onun arkadaşlarını filan ve falan diye tek tek saydı.
وهم مكتوبون فِي اللَّوْح فَقَالَ للنَّاس: إِن الله قد دلكم على إخْوَانكُمْ
Onlar levhada yazılıydı. Bunun üzerine âlim insanlara: 'Allah sizi kardeşlerinize ulaştırdı' dedi.
وَانْطَلَقُوا وركبوا حَتَّى أَتَوا إِلَى الْكَهْف فَلَمَّا دنوا من الْكَهْف قَالَ الْفَتى: مَكَانكُمْ أَنْتُم حَتَّى أَدخل أَنا على أَصْحَابِي وَلَا تهجموا فيفزعون مِنْكُم وهم لَا يعلمُونَ أَن الله قد أقبل بكم وَتَابَ عَلَيْكُم
Yola koyulup bineklerine bindiler ve mağaraya vardılar. Mağaraya yaklaştıklarında genç: 'Siz burada durun, ben arkadaşlarımın yanına gireyim; aniden baskın yapmayın, zira sizden korkarlar; çünkü onlar Allah'ın sizi doğru yola yönelttiğini ve tevbelerinizi kabul ettiğini bilmiyorlar' dedi.
فَقَالُوا لتخْرجن علينا فَقَالَ: نعم إِن شَاءَ الله
Onlar: 'Bize mutlaka geri çıkacaksın değil mi?' dediler. O da: 'Evet, inşallah' dedi.
فَدخل فَلم يدروا أَيْن ذهب وَعمي عَلَيْهِم فطلبوا وحرضوا فَلم يقدروا على الدُّخُول عَلَيْهِم فَقَالُوا {لنتخذن عَلَيْهِم مَسْجِدا} فاتخذوا عَلَيْهِم مَسْجِدا يصلونَ عَلَيْهِم وَيَسْتَغْفِرُونَ لَهُم
İçeri girdi; nereye gittiğini bilemediler ve durum onlara kapalı kaldı. Aradılar, çok çaba sarf ettiler ama yanlarına girmeye güç yetiremediler. Bunun üzerine: { لَنَتَّخِذَنَّ عَلَيْهِمْ مَسْجِدًا } “Onların üzerine mutlaka bir mescid yapacağız” dediler ve üzerlerine bir mescid inşa edip orada namaz kılmaya ve onlar için istiğfar etmeye başladılar.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي حَاتِم عَن عِكْرِمَة ﵁ قَالَ: كَانَ أَصْحَاب الْكَهْف أَبنَاء مُلُوك رزقهم الله الْإِسْلَام فتعوذوا بدينهم واعتزلوا قَومهمْ حَتَّى انْتَهوا إِلَى الْكَهْف فَضرب الله على صماخاتهم فلبثوا دهراً طَويلا حَتَّى هَلَكت أمتهم وَجَاءَت أمة مسلمة وَكَانَ ملكهم مُسلما وَاخْتلفُوا فِي الرّوح والجسد فَقَالَ قَائِل: يبْعَث الرّوح والجسد جَمِيعًا
Abdurrezzâk ve İbn Ebî Hâtim'in İkrime radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Ashâb-ı Kehf kralların çocukları idi. Allah onlara İslam'ı nasip etti; onlar da dinlerine sığındılar ve kavimlerinden ayrılıp nihayet mağaraya vardılar. Allah onların kulaklarına vurdu [onları uyuttu]. Kendi kavimleri helak olup Müslüman bir kavim gelene kadar uzun bir zaman kaldılar. Kralları da Müslümandı. Fakat ruh ve beden konusunda ihtilafa düştüler. Biri: 'Ruh ile beden birlikte diriltilir' dedi.
وَقَالَ قَائِل: يبْعَث الرّوح وَأما الْجَسَد فتأكله الأَرْض فَلَا يكون شَيْئا فشق على ملكهم إختلافهم فَانْطَلق فَلبس المسوح وَجلسَ على الرماد ثمَّ دَعَا الله فَقَالَ: أَي رب قد ترى إختلاف هَؤُلَاءِ فَابْعَثْ لَهُم آيَة تبين لَهُم فَبعث الله أَصْحَاب الْكَهْف فبعثوا أحدهم ليَشْتَرِي لَهُم طَعَاما فَدخل السُّوق فَلَمَّا نظر جعل يُنكر الْوُجُوه وَيعرف الطّرق وَرَأى الْإِيمَان ظَاهرا بِالْمَدِينَةِ
Diğeri: 'Yalnızca ruh diriltilir, bedene gelince toprak onu yer ve hiçbir şey kalmaz' dedi. Onların bu ihtilafı krallarına ağır geldi. Gidip çul giydi, küllerin üzerine oturdu, sonra da Allah'a dua edip: 'Ey Rabbim! Bunların ihtilafını görüyorsun; onlara gerçeği açıklayacak bir delil gönder' dedi. Bunun üzerine Allah Ashâb-ı Kehf'i uyandırdı. Onlar da kendilerine yiyecek satın alması için içlerinden birini gönderdiler. Çarşıya girdiğinde yüzleri yadırgamaya, yolları ise tanımaya başladı ve şehirde imanın apaçık hakim olduğunu gördü.
فَانْطَلق وَهُوَ مستخف حَتَّى أَتَى رجلا يَشْتَرِي مِنْهُ طَعَاما فَلَمَّا نظر الرجل إِلَى الْوَرق أنكرها
Kendini gizleyerek gitti ve nihayet kendisinden yiyecek satın alacağı bir adama vardı. Adam gümüş parayı görünce onu yadırgadı.
حسبت أَنه قَالَ: كَأَنَّهَا أَخْفَاف الرّبيع - يَعْنِي الْإِبِل الصغار - فَقَالَ الْفَتى: أَلَيْسَ ملككم فلَان قَالَ الرجل: بل ملكنا فلَان
[Râvî der ki:] Sanırım şöyle dedi: Sanki onlar rebî'in -yani küçük develerin- ayak tabanları gibiydi. Genç: 'Sizin kralınız filan değil mi?' dedi. Adam: 'Bilakis kralımız filandır' dedi.
فَلم يزل ذَلِك بَينهمَا حَتَّى رَفعه إِلَى الْملك فَنَادَى فِي النَّاس فَجَمعهُمْ فَقَالَ: إِنَّكُم اختلفتم فِي الرّوح والجسد وَإِن الله قد بعث لكم آيَة فَهَذَا رجل من قوم فلَان - يَعْنِي ملكهم الَّذِي
Aralarındaki bu durum sürüp gitti, nihayet onu krala götürdü. Kral insanlara seslenip onları topladı ve şöyle dedi: 'Siz ruh ve beden konusunda ihtilafa düşmüştünüz. Allah size apaçık bir delil gönderdi; işte bu adam, filanın kavmindendir' -yani kendisinden...
قبله - فَقَالَ الْفَتى: انْطلق بِي إِلَى أَصْحَابِي
...önceki krallarını kastediyor.- Genç: 'Beni arkadaşlarıma götürün' dedi.
فَركب الْملك وَركب مَعَه النَّاس حَتَّى انْتهى إِلَى الْكَهْف فَقَالَ الْفَتى: دَعونِي أَدخل إِلَى أَصْحَابِي
Kral bindi, insanlar da onunla birlikte bineklerine bindiler ve nihayet mağaraya vardılar. Genç: 'Bırakın, arkadaşlarımın yanına ben gireyim' dedi.
فَلَمَّا أبصروه وأبصرهم ضرب على آذانهم فَلَمَّا استبطؤوه دخل الْملك وَدخل النَّاس مَعَه فَإِذا أجساد لَا يبْلى مِنْهَا شَيْء غير أَنَّهَا لَا أَرْوَاح فِيهَا
Onlar genci görüp genç de onları görünce [yeniden] kulaklarına vuruldu [vefat ettiler]. Kral ve yanındaki insanlar onun geciktiğini görünce içeri girdiler; bir de baktılar ki hiçbir yeri çürümemiş, ancak içlerinde ruh bulunmayan cesetler duruyor.
فَقَالَ الْملك: هَذِه آيَة بعثها الله لكم فغزا ابْن عَبَّاس مَعَ حبيب بن مسلمة فَمروا بالكهف فَإِذا فِيهِ عِظَام فَقَالَ رجل: هَذِه عِظَام أهل الْكَهْف
Kral: 'İşte bu, Allah'ın size gönderdiği bir delildir' dedi. İbn Abbâs, Habîb b. Mesleme ile birlikte gazveye çıkmıştı; mağaranın yanından geçtiler, içinde kemikler vardı. Bir adam: 'Bunlar Ashâb-ı Kehf'in kemikleridir' dedi.
فَقَالَ ابْن عَبَّاس: ذهبت عظامهم أَكثر من ثلثمِائة سنة
Bunun üzerine İbn Abbâs: 'Onların kemikleri üç yüz yıldan daha fazla bir süre önce yok olup gitti' dedi.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ قَالَ: كَانَ أَصْحَاب الْكَهْف أَبنَاء عُظَمَاء أهل مدينتهم وَأهل شرفهم خَرجُوا فَاجْتمعُوا وَرَاء الْمَدِينَة على غير ميعاد فَقَالَ رجل مِنْهُم - هُوَ أشبههم -: إِنِّي لأجد فِي نَفسِي شَيْئا مَا أَظن أحدا يجده
İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Ashâb-ı Kehf şehir halkının ileri gelenlerinin ve soylularının çocukları idiler. Çıktılar ve şehrin arkasında sözleşmeksizin bir araya geldiler. İçlerinden biri -ki aralarında en olgun olanıydı-: 'Ben içimde hiç kimsenin hissetmediğini sandığım bir şey hissediyorum' dedi.
قَالُوا: مَا تَجِد قَالَ: أجد فِي نَفسِي أَن رَبِّي رب السَّمَوَات وَالْأَرْض
Onlar: 'Ne hissediyorsun?' dediler. O: 'İçimde Rabbimin göklerin ve yerin Rabbi olduğunu hissediyorum' dedi.
فَقَامُوا جَمِيعًا فَقَالُوا: {رَبنَا رب السَّمَاوَات وَالْأَرْض لن ندعوا من دونه إِلَهًا لقد قُلْنَا إِذا شططاً} وَكَانَ مَعَ ذَلِك من حَدِيثهمْ وَأمرهمْ مَا قد ذكر الله فِي الْقُرْآن فَأَجْمعُوا أَن يدخلُوا الْكَهْف وعَلى مدينتهم إِذْ ذَاك جَبَّار يُقَال لَهُ (دقيوس) فلبثوا فِي الْكَهْف مَا شَاءَ الله رقوداً ثمَّ بَعثهمْ الله فبعثوا أحدهم ليبتاع لَهُم طَعَاما فَلَمَّا خرج إِذا هم بحظيرة على بَاب الْكَهْف فَقَالَ: مَا كَانَت هَذِه هَهُنَا عَشِيَّة أمس
Bunun üzerine hepsi ayağa kalkıp: { رَبُّنَا رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ لَنْ نَدْعُوَ مِنْ دُونِهِ إِلَهًا لَقَدْ قُلْنَا إِذًا شَطَطًا } “Rabbimiz göklerin ve yerin Rabbidir; O'ndan başkasına asla ilah diye dua etmeyiz; yoksa andolsun ki saçma bir söz söylemiş oluruz” dediler. Bununla birlikte onların kıssalarından ve durumlarından Allah'ın Kur'an'da zikrettiği şeyler vuku buldu. Mağaraya girmeye karar verdiler; o sırada şehirlerinin başında Dakyus (Decius) denilen zorba bir hükümdar vardı. Mağarada Allah'ın dilediği kadar uykuda kaldılar. Sonra Allah onları uyandırdı; onlar da kendilerine yiyecek satın alması için içlerinden birini gönderdiler. Dışarı çıktığında bir de baktı ki mağaranın kapısında bir ağıl/çit var. Kendi kendine: 'Dün akşam burası böyle değildi' dedi.
فَسمع كلَاما من كَلَام الْمُسلمين بِذكر الله - وَكَانَ النَّاس قد أَسْلمُوا بعدهمْ وَملك عَلَيْهِم رجل صَالح - فَظن أَنه أَخطَأ الطَّرِيق فَجعل ينظر إِلَى مدينته الَّتِي خرج مِنْهَا وَإِلَى مدينتين وجاهها أسماؤهن: اقسوس وايديوس وشاموس
Müslümanların Allah'ı zikreden sözlerinden sözler işitti -zira insanlar onlardan sonra Müslüman olmuş ve başlarına salih bir adam kral olmuştu-. Bunun üzerine yolu şaşırdığını zannetti; çıktığı şehre ve onun karşısındaki iki şehre bakmaya başladı; bu şehirlerin isimleri: Efsus (Ephesos), Eydiyus ve Şamus idi.
فَيَقُول: مَا أَخْطَأت الطَّرِيق - هَذِه اقسوس وايديوس وشاموس
[Kendi kendine] şöyle diyordu: 'Yolu şaşırmadım; işte bunlar Efsus, Eydiyus ve Şamus!'
فَعمد إِلَى مدينته الَّتِي خرج مِنْهَا ثمَّ عمد حَتَّى جَاءَ السُّوق فَوضع ورقة فِي يَد رجل فَنظر فَإِذا ورق لَيست بورق النَّاس فَانْطَلق بِهِ إِلَى الْملك وَهُوَ خَائِف فَسَأَلَهُ وَقَالَ: لَعَلَّ هَذَا من الْفتية الَّذين خَرجُوا على عهد دقيوس فَإِنِّي قد كنت أَدْعُو الله أَن يرينيهم وَأَن يعلمني مكانهم
Bunun üzerine çıktığı şehre yöneldi, sonra çarşıya gelene kadar yürüdü. Bir adamın eline gümüş bir para bıraktı. Adam paraya baktı, insanların kullandığı paralara benzemeyen bir gümüş paraydı. [Adam] korku içindeki genci alıp krala götürdü. Kral ona sordu ve [yanındakilere]: 'Herhalde bu, Dakyus zamanında çıkıp giden gençlerden biridir. Çünkü ben Allah'a onları bana göstermesi ve yerlerini bana bildirmesi için dua ediyordum' dedi.
ودعا مشيخة أهل الْقرْيَة - وَكَانَ رجل مِنْهُم قد كَانَ عِنْده أَسمَاؤُهُم وأنسابهم - فَسَأَلَهُمْ فأخبروه فَسَأَلَ الْفَتى فَقَالَ: صدق
Şehrin ileri gelen ihtiyarlarını çağırdı -onlardan bir adamın yanında o gençlerin isimleri ve soyları kayıtlıydı-. Kral onlara sordu, onlar da haber verdiler. Gence sordu; genç: 'Doğru söyledi' dedi.
وَانْطَلق الْملك وَأهل الْمَدِينَة مَعَه لِأَن يدلهم على أَصْحَابه حَتَّى إِذا دنوا من الْكَهْف سمع الْفتية حسّ النَّاس فَقَالُوا: أتيتم
Kral ve şehir halkı, [genç] onları arkadaşlarına götürsün diye onunla birlikte yola çıktılar. Mağaraya yaklaştıklarında gençler insanların sesini işittiler ve: 'Yakaladılar / Geldiler!' dediler.