ظهر على صَاحبكُم فاعتنق بَعضهم بَعْضًا وَجعل يُوصي بَعضهم بَعْضًا بدينهم فَلَمَّا دنا الْفَتى مِنْهُم أَرْسلُوهُ فَلَمَّا قدم إِلَى أَصْحَابه مَاتُوا عِنْد
[Gençler]: 'Arkadaşınız ele geçirildi / ortaya çıkarıldı' [diye düşündüler]. Bunun üzerine birbirlerine sarıldılar ve dinleri hususunda birbirlerine vasiyette bulunmaya başladılar. Genç onlara yaklaştığında onu bıraktılar. [Genç] arkadaşlarının yanına varınca o esnada
ذَلِك ميتَة الْحق
tam bir hakikat üzere vefat ettiler.
فَلَمَّا نظر إِلَيْهِم الْملك شقّ عَلَيْهِ أَن لم يقدر عَلَيْهِم أَحيَاء وَقَالَ: لَا أدفنهم إِذا فائتوني بصندوق من ذهب
Kral onlara bakınca, onları sağ olarak ele geçiremediği için bu durum ona çok ağır geldi ve: 'Öyleyse onları [toprağa] gömmeyeceğim; bana altından bir sandık getirin' dedi.
فَأَتَاهُ آتٍ مِنْهُم فِي الْمَنَام فَقَالَ: أردْت أَن تجعلنا فِي صندوق من ذهب فَلَا تفعل وَدعنَا فِي كهفنا فَمن التُّرَاب خلقنَا وَإِلَيْهِ نعود
Rüyasında onlardan biri ona gelip şöyle dedi: 'Bizi altından bir sandığa koymak istedin; sakın böyle yapma! Bizi mağaramızda bırak; zira biz topraktan yaratıldık ve yine ona döneceğiz.'
فتركهم فِي كهفهم وَبنى على كهفهم مَسْجِدا
Bunun üzerine onları mağaralarında bıraktı ve mağaralarının üzerine bir mescid inşa etti.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر عَن وهب بن مُنَبّه ﵁ قَالَ: جَاءَ رجل من حواريي عِيسَى ﵇ إِلَى مَدِينَة أَصْحَاب الْكَهْف فَأَرَادَ أَن يدخلهَا فَقيل: على بَابهَا صنم لَا يدخلهَا أحد إِلَّا سجد لَهُ فكره أَن يدْخل فَأتى حَماما فَكَانَ فِيهِ قَرِيبا من تِلْكَ الْمَدِينَة وَكَانَ يعْمل فِيهِ يُؤَاجر نَفسه من صَاحب الْحمام وَرَأى صَاحب الْحمام فِي حمامه الْبركَة والرزق وَجعل يسترسل إِلَيْهِ وعلقه فتية من أهل الْمَدِينَة فَجعل يُخْبِرهُمْ عَن خبر السَّمَاء وَالْأَرْض وَخبر الْآخِرَة حَتَّى آمنُوا بِهِ وَصَدقُوهُ وَكَانُوا على مثل حَاله فِي حسن الْهَيْئَة وَكَانَ يشْتَرط على صَاحب الْحمام: أَن اللَّيْل لي وَلَا تحول بيني وَبَين الصَّلَاة إِذا حضرت حَتَّى أَتَى ابْن الْملك بِامْرَأَة يدْخل بهَا الْحمام فَعَيَّرَهُ الْحوَاري فَقَالَ: أَنْت ابْن الْملك وَتدْخل مَعَ هَذِه الكداء
Abdürrezzâk ve İbnu'l-Münzir'in Vehb b. Münebbih'ten (radıyallâhu anh) naklettiğine göre o şöyle demiştir: İsa'nın (aleyhisselâm) havarilerinden bir adam Ashâb-ı Kehf'in şehrine geldi ve oraya girmek istedi. [Ona]: 'Şehrin kapısında bir put vardır; ona secde etmeyen hiç kimse içeri giremez' denildi. O da girmek istemedi ve o şehre yakın bir hamama gelip orada kaldı. Hamam sahibine kendini kiralayarak orada çalışmaya başladı. Hamam sahibi ise hamamında bereket ve rızık gördü ve ona iyice bağlandı. Şehir halkından birtakım gençler de ona bağlandılar. [Havari] onlara göğün ve yerin haberlerinden, ahiret haberlerinden bahsetmeye başladı; nihayet ona iman edip onu tasdik ettiler. Onlar da güzel görünüm ve edep hususunda onun gibi idiler. [Havari] hamam sahibine: 'Gece benimdir ve [vakti] geldiğinde namaz kılmama engel olmayacaksın' şartını koşmuştu. Bir gün kralın oğlu, hamama sokmak üzere bir kadınla geldi. Havari onu ayıplayarak: 'Sen kralın oğlusun da şu ahlaksız kadınla mı içeri giriyorsun?' dedi.
فاستحيا فَذهب فَرجع مرّة أُخْرَى فَسَبهُ وانتهره فَلم يلْتَفت حَتَّى دخل - وَدخلت مَعَه الْمَرْأَة فباتا فِي الْحمام جَمِيعًا فماتا فِيهِ
Bunun üzerine [kralın oğlu] utandı ve gitti. Başka bir sefer tekrar geldi; [havari] ona çıkıştı ve azarladı; fakat o aldırış etmeyip içeri girdi. Kadın da onunla birlikte girdi, ikisi birlikte hamamda gecelediler ve orada öldüler.
فَأتى الْملك فَقيل لَهُ: قتل ابْنك صَاحب الْحمام
Krala gidilip: 'Oğlunu hamamcı öldürdü' denildi.
فالتمس فَلم يقدر عَلَيْهِ وهرب من كَانَ يَصْحَبهُ فسموا الْفتية
[Adam] arandı fakat bulunamadı. Onunla arkadaşlık edenler de kaçtılar; böylece o gençler [krala] bildirildi.
فالتمسوا فَخَرجُوا من الْمَدِينَة فَمروا بِصَاحِب لَهُم فِي زرع لَهُ وَهُوَ على مثل أَمرهم فَذكرُوا لَهُ أَنهم التمسوا فَانْطَلق مَعَه وَمَعَهُ كلب حَتَّى آواهم اللَّيْل إِلَى الْكَهْف فَدَخَلُوا فِيهِ فَقَالُوا: نبيت هَهُنَا اللَّيْلَة حَتَّى نصبح إِن شَاءَ الله ثمَّ تروا رَأْيكُمْ
Bunun üzerine [gençler de] arandılar. Şehirden çıktılar ve tarlasında bulunan, kendileri gibi aynı inançta olan bir arkadaşlarının yanına uğradılar. Kendilerinin arandığını ona anlattılar. O da yanındaki bir köpekle birlikte onlarla beraber gitti. Gece olunca mağaraya sığındılar ve içeri girdiler. 'İnşallah sabaha kadar bu gece burada kalalım, sonra durumunuzu değerlendirirsiniz' dediler.
فَضرب على آذانهم فَخرج الْملك لأَصْحَابه يبتغونهم حَتَّى وجدوهم قد دخلُوا الْكَهْف فَكلما أَرَادَ الرجل مِنْهُم أَن يدْخل أرعب فَلم يطق أحد أَن يدْخلهُ فَقَالَ لَهُ قَائِل: أَلَسْت قلت: لَو قدرت عَلَيْهِم قَتلتهمْ قَالَ: بلَى
Bunun üzerine kulaklarına [ağırlık] vuruldu [uykuya daldılar]. Kral ve adamları onları aramak üzere çıktılar ve nihayet onların mağaraya girdiklerini buldular. Onlardan bir adam içeri girmek istese dehşete kapılıyor, hiç kimse oraya girmeye güç yetiremiyordu. [Kralın yanındakilerden] biri ona: 'Sen: Onları ele geçirirsem öldürürüm, dememiş miydin?' dedi. Kral: 'Evet' dedi.
قَالَ: فَابْن عَلَيْهِم بَاب الْكَهْف ودعهم يموتوا عطشاً وجوعاً
[Adam]: 'Öyleyse mağaranın kapısını üzerlerine ör/kapat da susuzluktan ve açlıktan ölsünler' dedi.
فَفعل
O da [bunu] yaptı.
ثمَّ صَبَرُوا زَمَانا ثمَّ إِن راعي غنم أدْركهُ الْمَطَر عِنْد الْكَهْف فَقَالَ: لَو فتحت هَذَا الْكَهْف وأدخلت غنمي من الْمَطَر فَلم يزل يعالجه حَتَّى فتح لغنمه فادخلها فِيهِ ورد الله أَرْوَاحهم فِي أَجْسَادهم من الْغَد حِين أَصْبحُوا فبعثوا أحدهم بورق ليَشْتَرِي لَهُم طَعَاما فَكلما أَتَى بَاب مدينتهم لَا يرى أحد من ورقهم شَيْئا إِلَّا استنكرها حَتَّى جَاءَ رجلا فَقَالَ: بِعني
Sonra aradan uzun bir zaman geçti. Derken bir koyun çobanı mağaranın yanında yağmura yakalandı ve: 'Şu mağarayı açsam da koyunlarımı yağmurdan içeri soksam' dedi. Uğraşa uğraşa nihayet koyunları için [mağaranın kapısını] açtı ve onları içeri soktu. Ertesi gün sabah olunca Allah onların ruhlarını bedenlerine geri verdi. İçlerinden birini kendilerine yiyecek satın alması için gümüş para ile gönderdiler. Şehirlerinin kapısına vardığında, onların parasından bir şey gören herkes onu yadırgıyordu. Nihayet bir adama gelip: 'Bana sat...' dedi,
بِهَذِهِ الدَّرَاهِم طَعَاما
'...şu dirhemler karşılığında yiyecek [sat].'
فَقَالَ: وَمن أَيْن لَك هَذِه الدَّرَاهِم قَالَ: إِنِّي رحت وأصحابي أمس فَأتى اللَّيْل ثمَّ أَصْبَحْنَا فأرسلوني
[Adam]: 'Bu dirhemler sana nereden geldi?' dedi. [Genç]: 'Ben ve arkadaşlarım dün yola çıktık, sonra gece oldu, sabah olunca da beni gönderdiler' dedi.
قَالَ: فَهَذِهِ الدَّرَاهِم كَانَت على عهد ملك فلَان
[Adam]: 'Ama bu dirhemler filanca kralın dönemine aittir' dedi.
فَأنى لَك هَذِه الدَّرَاهِم
'Peki bu dirhemler sana nereden geldi?'
فرفعه إِلَى الْملك ٠ وَكَانَ رجلا صَالحا - فَقَالَ: وَمن أَيْن لَك هَذَا الْوَرق قَالَ: خرجت أَنا وأصحابي أمس حَتَّى إِذا أدركنا اللَّيْل فِي كَهْف كَذَا وَكَذَا ثمَّ أمروني أَن اشْترِي لَهُم طَعَاما
Onu krala götürdü -kral salih bir adamdı-. [Kral]: 'Bu gümüş para sana nereden geldi?' dedi. [Genç]: 'Ben ve arkadaşlarım dün çıktık, gece olunca falan falan mağaraya sığındık, sonra kendilerine yiyecek satın almamı emrettiler' dedi.
قَالَ: وَأَيْنَ أَصْحَابك قَالَ: فِي الْكَهْف
[Kral]: 'Arkadaşların nerede?' dedi. [Genç]: 'Mağarada' dedi.
فَانْطَلق مَعَه حَتَّى أَتَوا بَاب الْكَهْف فَقَالَ: دَعونِي أَدخل على أَصْحَابِي قبلكُمْ
Bunun üzerine onunla birlikte gittiler ve nihayet mağaranın kapısına vardılar. [Genç]: 'Bırakın, sizden önce arkadaşlarımın yanına ben gireyim' dedi.
فَلَمَّا رَأَوْهُ ودنا مِنْهُم ضرب على أُذُنه وآذانهم فأرادوا أَن يدخلُوا فَجعل كلما دخل رجل مِنْهُم رعب فَلم يقدروا أَن يدخلُوا إِلَيْهِم فبنوا عِنْدهم مَسْجِدا يصلونَ فِيهِ
Onu gördüklerinde ve genç onlara yaklaştığında, onun kulağına da onların kulaklarına da [tekrar uyku] vuruldu. [Dışarıdakiler] içeri girmek istediler; fakat onlardan bir adam ne zaman girmek istese dehşete kapılıyordu. Bu yüzden onların yanına girmeye güç yetiremediler; bunun üzerine yanlarında namaz kılacakları bir mescid inşa ettiler.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: أَصْحَاب الْكَهْف أعوان الْمهْدي
İbn Merdûye'nin İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: "Ashâb-ı Kehf, Mehdî'nin yardımcılarıdır."
وَأخرج الزجاجي فِي أَمَالِيهِ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {أم حسبت أَن أَصْحَاب الْكَهْف والرقيم} قَالَ: إِن الْفتية لما هربوا من أَهْليهمْ خوفًا على دينهم
Zeccâcî el-Emâlî'sinde İbn Abbâs'tan naklettiğine göre; { أَمْ حَسِبْتَ أَنَّ أَصْحَابَ الْكَهْفِ وَالرَّقِيمِ } “Yoksa sen, Ashâb-ı Kehf ve Rakîm'i... mi sandın?” ayeti hakkında şöyle demiştir: Gençler dinlerinden endişe ederek ailelerinden kaçtıklarında,
فقدوهم فخبروا الْملك خبرهم فَأمر بلوح من رصاص فَكتب فِيهِ أَسْمَاءَهُم وألقاه فِي خزانته وَقَالَ: إِنَّه سَيكون لَهُم شَأْن وَذَلِكَ اللَّوْح هُوَ الرقيم وَالله أعلم
onları kaybettiler [bulamadılar] ve krallarına durumlarını haber verdiler. Kral kurşundan bir levha getirilmesini emretti, içine onların isimlerini yazdırdı ve onu hazinesine koyup: 'Muhakkak onların önemli bir durumu olacaktır' dedi. İşte o levha Rakîm'dir. Doğrusunu Allah bilir.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج فِي قَوْله: {فضربنا على آذانهم} يَقُول: أرقدناهم {ثمَّ بعثناهم لنعلم أَي الحزبين} من قوم الْفتية أهل الْهدى وَأهل الضَّلَالَة {أحصى لما لَبِثُوا} أَنهم كتبُوا الْيَوْم الَّذِي خَرجُوا فِيهِ والشهر وَالسّنة
İbnu'l-Münzir'in İbn Cüreyc'den bildirdiğine göre; { فَضَرَبْنَا عَلَى آذَانِهِمْ } “Bunun üzerine onların kulaklarına [ağırlık] vurduk” ayeti hakkında: "Onları uyuttuk" demektedir. { ثُمَّ بَعَثْنَاهُمْ لِنَعْلَمَ أَيُّ الْحِزْبَيْنِ } “Sonra iki gruptan hangisinin... daha iyi hesap ettiğini bilelim diye onları uyandırdık” ifadesi hakkında [ise]: Gençlerin kavminden olan hidayet ehli ile dalalet ehlinden [hangisinin]; { أَحْصَى لِمَا لَبِثُوا } “kaldıkları süreyi daha iyi hesap ettiğini” [demektir]; çünkü onlar [gençlerin] çıktıkları günü, ayı ve yılı yazmışlardı.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله: {أَي الحزبين} قَالَ: من قوم الْفتية {أحصى لما لَبِثُوا أمداً} قَالَ: عددا
İbn Ebî Şeybe, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den (radıyallâhu anh) bildirdiğine göre; { أَيُّ الْحِزْبَيْنِ } “İki gruptan hangisi” ayeti hakkında: "Gençlerin kavminden [olan iki gruptan]" demiş; { أَحْصَى لِمَا لَبِثُوا أَمَدًا } “kaldıkları süreyi daha iyi hesap ettiğini” ayeti hakkında da: "Sayıca/müddetçe" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله: {لنعلم أَي الحزبين أحصى لما لَبِثُوا أمداً} يَقُول: مَا كَانَ لوَاحِد من الْفَرِيقَيْنِ علم لَا لكفارهم وَلَا لمؤمنيهم
İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den (radıyallâhu anh) bildirdiğine göre; { لِنَعْلَمَ أَيُّ الْحِزْبَيْنِ أَحْصَى لِمَا لَبِثُوا أَمَدًا } “İki gruptan hangisinin kaldıkları süreyi daha iyi hesap ettiğini bilelim diye” ayeti hakkında şöyle demiştir: "İki gruptan hiçbirinin; ne kâfirlerinin ne de müminlerinin [bu hususta kesin] bir bilgisi yoktu."
الْآيَة ١٣ - ١٥
13-15. Ayetler
أخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄: مَا بعث الله نَبيا إِلَّا وَهُوَ شَاب وَلَا أُوتِيَ الْعلم عَالما إِلَّا وَهُوَ شَاب
Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Taberânî ve İbn Merdûye'nin İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) bildirdiğine göre [o şöyle demiştir]: "Allah hiçbir peygamber göndermemiştir ki o genç olmasın; hiçbir âlime de ilim verilmemiştir ki o genç olmasın."
وَقَرَأَ: (قَالُوا سمعنَا فَتى يذكرهم يُقَال لَهُ إِبْرَاهِيم) (وَإِذا قَالَ مُوسَى لفتاه) و {إِنَّهُم فتية آمنُوا برَبهمْ}
Ve şu ayetleri okudu: { قَالُوا سَمِعْنَا فَتًى يَذْكُرُهُمْ يُقَالُ لَهُ إِبْرَاهِيمُ } “Dediler ki: 'Kendisine İbrahim denilen bir gencin onları diline doladığını işittik'”, { وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ } “Hani Mûsâ genç yardımcısına demişti ki” ve { إِنَّهُمْ فِتْيَةٌ آمَنُوا بِرَبِّهِمْ } “Şüphesiz onlar Rablerine inanmış birkaç genç yiğitti”.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الرّبيع بن أنس فِي قَوْله: {وزدناهم هدى} قَالَ: إخلاصاً
İbn Ebî Hâtim'in Rebî' b. Enes'ten bildirdiğine göre; { وَزِدْنَاهُمْ هُدًى } “Biz de onların hidayetini artırdık” ayeti hakkında: "İhlas [olarak artırdık]" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله: {وربطنا على قُلُوبهم} قَالَ: بِالْإِيمَان
İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den bildirdiğine göre; { وَرَبَطْنَا عَلَى قُلُوبِهِمْ } “Onların kalplerini pekiştirdik” ayeti hakkında: "İman ile [pekiştirdik]" demiştir.
وَفِي قَوْله: {لقد قُلْنَا إِذا شططا} قَالَ: كذبا
{ لَقَدْ قُلْنَا إِذًا شَطَطًا } “[Yoksa] andolsun ki saçma/haddi aşan bir söz söylemiş oluruz” ayeti hakkında da: "Yalan [söylemiş oluruz]" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ فِي قَوْله: {لقد قُلْنَا إِذا شططا} قَالَ: جوراً
İbn Ebî Hâtim'in Süddî'den bildirdiğine göre; { لَقَدْ قُلْنَا إِذًا شَطَطًا } “[Yoksa] andolsun ki saçma/haddi aşan bir söz söylemiş oluruz” ayeti hakkında: "Zulüm/haksızlık [söylemiş oluruz]" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن زيد فِي الْآيَة قَالَ: الشطط الْخَطَأ من القَوْل
İbn Ebî Hâtim'in İbn Zeyd'den bildirdiğine göre o bu ayet hakkında: "Şatat (شطط), sözün hatalı olanıdır" demiştir.
الْآيَة ١٦
16. Ayet
أخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن عَطاء الْخُرَاسَانِي فِي قَوْله: {وَإِذ اعتزلتموهم وَمَا يعْبدُونَ إِلَّا الله} قَالَ: كَانَ قوم الْفتية يعْبدُونَ الله ويعبدون مَعَه آلِهَة شَتَّى فاعتزلت الْفتية عبَادَة تِلْكَ الْآلهَة وَلم تَعْتَزِل عبَادَة الله
Saîd b. Mansûr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Atâ el-Horasânî'den bildirdiğine göre; { وَإِذِ اعْتَزَلْتُمُوهُمْ وَمَا يَعْبُدُونَ إِلَّا اللَّهَ } “Mademki siz onlardan ve Allah'tan başka taptıklarından ayrıldınız” ayeti hakkında şöyle demiştir: Gençlerin kavmi Allah'a ibadet ediyor, O'nunla beraber çeşitli ilahlara da tapıyorlardı. Gençler o ilahlara ibadet etmekten ayrıldılar, Allah'a ibadetten ayrılmadılar.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ {وَإِذ اعتزلتموهم وَمَا يعْبدُونَ إِلَّا الله} قَالَ: هِيَ فِي مصحف ابْن مَسْعُود: وَمَا يعْبدُونَ من دون الله فَهَذَا تَفْسِيرهَا
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den (radıyallâhu anh) bildirdiğine göre; { وَإِذِ اعْتَزَلْتُمُوهُمْ وَمَا يَعْبُدُونَ إِلَّا اللَّهَ } “Mademki siz onlardan ve Allah'tan başka taptıklarından ayrıldınız” ayeti hakkında şöyle demiştir: "Bu ayet İbn Mes'ûd'un mushafında: 'Allah'tan başka taptıklarından' (وَمَا يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ) şeklindedir; işte tefsiri de budur."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله: {فأووا إِلَى الْكَهْف} قَالَ: كَانَ كهفهم بَين جبلين
İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den bildirdiğine göre; { فَأْوُوا إِلَى الْكَهْفِ } “O halde mağaraya sığının” ayeti hakkında: "Onların mağarası iki dağ arasındaydı" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ فِي قَوْله: {ويهيئ لكم من أَمركُم مرفقاً} يَقُول: عذاء
İbn Ebî Hâtim'in Süddî'den bildirdiğine göre; { وَيُهَيِّئْ لَكُمْ مِنْ أَمْرِكُمْ مِرْفَقًا } “Ve sizin için işinizden bir kolaylık/fayda hazırlasın” ayeti hakkında: "Gıda [hazırlasın]" demiştir.
الْآيَة ١٧ - ٢٠
17-20. Ayetler
أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {تزاور} قَالَ: تميل
İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre; { تَزَاوَرُ } “Meylettiğini [görürdün]” ayeti hakkında: "Meyleder/yönelir" demiştir.
وَفِي قَوْله: {تقرضهم} قَالَ: تذرهم
{ تَقْرِضُهُمْ } “Onları makaslayıp geçtiğini / teğet geçtiğini” ayeti hakkında da: "Onları bırakır/terk eder" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله: {تقرضهم} قَالَ: تتركهم {وهم فِي فجوة مِنْهُ} قَالَ: الْمَكَان الدَّاخِل
İbn Ebî Şeybe, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den bildirdiğine göre; { تَقْرِضُهُمْ } “Onları teğet geçtiğini” ayeti hakkında: "Onları bırakır" demiş; { وَهُمْ فِي فَجْوَةٍ مِنْهُ } “Onlar ise onun geniş bir yerindedirler” ayeti hakkında da: "İç kısımdaki yer" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير فِي قَوْله: {وهم فِي فجوة مِنْهُ} قَالَ: يَعْنِي بالفجوة الْخلْوَة من الأَرْض
İbn Ebî Hâtim'in Saîd b. Cübeyr'den bildirdiğine göre; { وَهُمْ فِي فَجْوَةٍ مِنْهُ } “Onlar ise onun geniş bir yerindedirler” ayeti hakkında şöyle demiştir: "Fecve (فجوة) ile yerin tenha/boş olan kısmını kastetmektedir."
وَيَعْنِي بالخلوة النَّاحِيَة من الأَرْض
"Halve (خلوة) ile de yerin bir tarafını/köşesini kastetmektedir."
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن أبي مَالك فِي قَوْله: {وهم فِي فجوة مِنْهُ} قَالَ: فِي نَاحيَة
İbnu'l-Münzir'in Ebû Mâlik'ten bildirdiğine göre; { وَهُمْ فِي فَجْوَةٍ مِنْهُ } “Onlar ise onun geniş bir yerindedirler” ayeti hakkında: "Bir tarafında/köşesinde" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة {وتحسبهم} يَا مُحَمَّد {أيقاظاً وهم رقود}
İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den bildirdiğine göre; { وَتَحْسَبُهُمْ } "[Ey Muhammed!] Sen onları sanırsın;" { أَيْقَاظًا وَهُمْ رُقُودٌ } “onlar uykuda oldukları halde uyanık [sanırsın]” ayeti hakkında:
يَقُول: فِي رقدتهم الأولى {ونقلبهم ذَات الْيَمين وَذَات الشمَال} قَالَ: وَهَذَا التقليب فِي رقدتهم الأولى كَانُوا يقلبون فِي كل عَام مرّة
"Bu, onların ilk uykularındadır" demiştir. { وَنُقَلِّبُهُمْ ذَاتَ الْيَمِينِ وَذَاتَ الشِّمَالِ } “Biz onları sağa ve sola çeviriyorduk” ayeti hakkında da: "Bu çevirme onların ilk uykusundadır; her yıl bir defa çevriliyorlardı" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {ونقلبهم ذَات الْيَمين وَذَات الشمَال} قَالَ: سِتَّة أشهر على ذِي الْجنب وَسِتَّة أشهر على ذِي الْجنب
İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye'nin İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre; { وَنُقَلِّبُهُمْ ذَاتَ الْيَمِينِ وَذَاتَ الشِّمَالِ } “Biz onları sağa ve sola çeviriyorduk” ayeti hakkında: "Altı ay bir yanları üzerine, altı ay da diğer yanları üzerine [çevrilirlerdi]" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عِيَاض فِي قَوْله: {ونقلبهم ذَات الْيَمين وَذَات الشمَال} قَالَ: فِي كل عَام مرَّتَيْنِ
İbn Ebî Şeybe, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn İyâz'dan bildirdiğine göre; { وَنُقَلِّبُهُمْ ذَاتَ الْيَمِينِ وَذَاتَ الشِّمَالِ } “Biz onları sağa ve sola çeviriyorduk” ayeti hakkında: "Her yıl iki defa" demiştir.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله: {ونقلبهم} قَالَ: فِي التسع سِنِين لَيْسَ فِيمَا سواهُ
İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den bildirdiğine göre; { وَنُقَلِّبُهُمْ } “Biz onları çeviriyorduk” ayeti hakkında: "Dokuz yıl içinde [çevrildiler], bundan başkasında değil" demiştir.
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن الْمُنْذر عَن سعيد بن جُبَير فِي قَوْله: {ونقلبهم ذَات الْيَمين وَذَات الشمَال} قَالَ: كي لَا تَأْكُل الأَرْض لحومهم
Saîd b. Mansûr ve İbnu'l-Münzir'in Saîd b. Cübeyr'den bildirdiğine göre; { وَنُقَلِّبُهُمْ ذَاتَ الْيَمِينِ وَذَاتَ الشِّمَالِ } “Biz onları sağa ve sola çeviriyorduk” ayeti hakkında: "Toprak onların etlerini yemesin diye" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله: {وكلبهم} قَالَ: اسْم كلبهم قطمور
İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den bildirdiğine göre; { وَكَلْبُهُمْ } “ve onların köpekleri” ayeti hakkında: "Köpeklerinin adı Kıtmûr idi" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن قَالَ: اسْم كلب أَصْحَاب الْكَهْف قطمير
İbn Ebî Hâtim'in Hasan['ul-Basrî]'den bildirdiğine göre: "Ashâb-ı Kehf'in köpeğinin adı Kıtmîr idi" demiştir.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج قَالَ: قلت لرجل من أهل الْعلم: زَعَمُوا أَن كلبهم كَانَ أسداً قَالَ: لعمر الله مَا كَانَ أسداً وَلكنه كَانَ كَلْبا أَحْمَر خَرجُوا بِهِ من بُيُوتهم يُقَال لَهُ قطمور
İbnu'l-Münzir'in İbn Cüreyc'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: İlim ehlinden bir adama: "Onların köpeğinin aslan olduğunu iddia ediyorlar?" dedim. O da: "Allah'a yemin olsun ki o bir aslan değildi; bilakis o, evlerinden beraberinde çıktıkları kırmızı bir köpekti ve ona Kıtmûr denilirdi" dedi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن كثير النواء قَالَ: كَانَ كلب أَصْحَاب الْكَهْف أصفر
İbn Ebî Hâtim'in Kesîr en-Nevâ'dan bildirdiğine göre: "Ashâb-ı Kehf'in köpeği sarı renkteydi" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم من طَرِيق سُفْيَان قَالَ: قَالَ رجل بِالْكُوفَةِ يُقَال لَهُ: عبيد وَكَانَ لَا يتهم بكذب قَالَ: رَأَيْت كلب أَصْحَاب الْكَهْف أَحْمَر كَأَنَّهُ كسَاء انبجاني
İbn Ebî Hâtim'in Süfyân tarikiyle bildirdiğine göre: Kûfe'de Ubeyd denilen ve yalancılıkla itham edilmeyen bir adam şöyle dedi: "Ashâb-ı Kehf'in köpeğini gördüm; sanki Enbicânî kumaşından bir abâ gibi kırmızı renkteydi."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم من طَرِيق جُوَيْبِر عَن عبيد السواق قَالَ: رَأَيْت كلب أَصْحَاب الْكَهْف صَغِيرا باسطاً ذِرَاعَيْهِ بِفنَاء بَاب الْكَهْف وَهُوَ يَقُول: هَكَذَا يضْرب بأذنيه
İbn Ebî Hâtim'in Cüveybir tarikiyle Ubeyd es-Sevvâk'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Ashâb-ı Kehf'in köpeğini küçük [yapılı], mağara kapısının avlusuna kollarını uzatmış bir vaziyette gördüm; o şöyle kulaklarını çırpıyordu."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عبد الله بن حميد الْمَكِّيّ فِي قَوْله: {وكلبهم باسط ذِرَاعَيْهِ بالوصيد} قَالَ: جعل رزقه فِي لحس ذِرَاعَيْهِ
İbn Ebî Hâtim'in Abdullah b. Humeyd el-Mekkî'den bildirdiğine göre; { وَكَلْبُهُمْ بَاسِطٌ ذِرَاعَيْهِ بِالْوَصِيدِ } “Köpekleri de giriş yerinde iki kolunu uzatmıştı” ayeti hakkında: "Onun rızkı kollarını yalamasında kılındı" demiştir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم من طرق عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {بالوصيد} قَالَ: بالفناء
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in çeşitli yollardan İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre; { بِالْوَصِيدِ } “giriş yerinde” ayeti hakkında: "Avluda" demiştir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {بالوصيد} قَالَ: بِالْبَابِ
İbn Cerîr ve İbnu'l-Münzir'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre; { بِالْوَصِيدِ } “giriş yerinde” ayeti hakkında: "Kapıda" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عَطِيَّة فِي قَوْله: {بالوصيد} قَالَ: بِفنَاء بَاب الْكَهْف
İbn Ebî Hâtim'in Atıyye'den bildirdiğine göre; { بِالْوَصِيدِ } “giriş yerinde” ayeti hakkında: "Mağara kapısının avlusunda" demiştir.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير فِي قَوْله: {بالوصيد} قَالَ: بالصعيد
İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Saîd b. Cübeyr'den bildirdiğine göre; { بِالْوَصِيدِ } “giriş yerinde” ayeti hakkında: "Toprakta/yer yüzünde" demiştir.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج فِي قَوْله: {وكلبهم باسط ذِرَاعَيْهِ بالوصيد} قَالَ: مُمْسك عَلَيْهِم بَاب الْكَهْف
İbnu'l-Münzir'in İbn Cüreyc'den bildirdiğine göre; { وَكَلْبُهُمْ بَاسِطٌ ذِرَاعَيْهِ بِالْوَصِيدِ } “Köpekleri de giriş yerinde iki kolunu uzatmıştı” ayeti hakkında: "Onlara mağara kapısını tutuyordu/bekliyordu" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن شهر بن حَوْشَب ﵁ قَالَ: كَانَ لي صَاحب شَدِيد النَّفس فَمر بِجَانِب كهفهم فَقَالَ: لَا أَنْتَهِي حَتَّى أنظر إِلَيْهِم فَقيل لَهُ: لَا تفعل
İbn Ebî Hâtim'in Şehr b. Havşeb radıyallâhu anh'den bildirdiğine göre şöyle demiştir: "Gözü pek/cesur bir arkadaşım vardı. Mağaralarının yanından geçti ve: 'Onlara bakmadan durmayacağım' dedi. Ona: 'Yapma!' denildi.
أما تقْرَأ {لَو اطَّلَعت عَلَيْهِم لَوَلَّيْت مِنْهُم فِرَارًا وَلَمُلئت مِنْهُم رعْبًا} فَأبى إِلَّا أَن ينظر فَأَشْرَف عَلَيْهِم فابيضت عَيناهُ وَتغَير شعره وَكَانَ يخبر النَّاس بعد يَقُول: عدتهمْ سَبْعَة
{ لَوِ اطَّلَعْتَ عَلَيْهِمْ لَوَلَّيْتَ مِنْهُمْ فِرَارًا وَلَمُلِئْتَ مِنْهُمْ رُعْبًا } “Onları görseydin mutlaka onlardan yüz çevirip kaçardın ve için korku ile dolardı” [ayetini] okumuyor musun?' Fakat o bakmaktan vazgeçmedi; üzerlerine doğru baktı. Bunun üzerine iki gözü beyazlaştı (kör oldu) ve saçları değişti (ağardı). Daha sonra insanlara haber verip: 'Onların sayıları yedidir' diyordu."
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {أزكى طَعَاما} قَالَ: أحل ذَبِيحَة وَكَانُوا يذبحون للطواغيت
Saîd b. Mansûr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre; { أَزْكَى طَعَامًا } “daha temiz/helal yiyecek” ayeti hakkında: "Kesimi en helal olanı; zira onlar tağutlar adına kesiyorlardı" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {أزكى طَعَاما} يَعْنِي أطهر لأَنهم كَانُوا يذبحون الْخَنَازِير
İbn Ebî Şeybe ve İbnu'l-Münzir'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre; { أَزْكَى طَعَامًا } “daha temiz yiyecek” ayeti hakkında: "Yani en temiz olanı; çünkü onlar domuz kesiyorlardı" demiştir.
الْآيَة ٢١
21. Ayet
أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {وَكَذَلِكَ أعثرنا عَلَيْهِم} قَالَ: أطْلعنَا
İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre; { وَكَذَلِكَ أَعْثَرْنَا عَلَيْهِمْ } “Böylece onları buldurduk / haberdar ettik” ayeti hakkında: "Onları muttali kıldık/ortaya çıkardık" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ قَالَ: دَعَا الْملك شُيُوخًا من قومه فَسَأَلَهُمْ عَن أَمرهم فَقَالُوا: كَانَ ملك يدعى دقيوس وَإِن فتية فُقِدُوا فِي زَمَانه وَأَنه كتب أَسْمَاءَهُم فِي
İbn Ebî Hâtim'in Süddî'den bildirdiğine göre şöyle demiştir: Kral, kavminden bazı yaşlıları çağırıp onların durumunu sordu. Onlar da şöyle dediler: "Dakyûs adında bir kral vardı; onun zamanında bazı gençler kayboldular. O da onların isimlerini,
الصَّخْرَة الَّتِي كَانَت عِنْد بَاب بِالْمَدِينَةِ
şehirdeki kapının yanında bulunan bir kayaya yazmıştı."
فَدَعَا بالصخرة فقرأها فَإِذا فِيهَا أَسْمَاءَهُم ففرح الْملك فَرحا شَدِيدا وَقَالَ: هَؤُلَاءِ قوم كَانُوا قد مَاتُوا فبعثوا فَفَشَا فيهم أَن الله يبْعَث الْمَوْتَى
Bunun üzerine [kral] kayayı getirtti ve onu okudu. Bir de baktı ki içinde onların isimleri yazılıdır. Kral buna çok sevindi ve: "Bunlar ölmüş, sonra da diriltilmiş bir kavimdir" dedi. Böylece aralarında Allah'ın ölüleri dirilteceği inancı yayıldı.
فَذَلِك قَوْله: {وَكَذَلِكَ أعثرنا عَلَيْهِم ليعلموا أَن وعد الله حق وَأَن السَّاعَة لَا ريب فِيهَا} فَقَالَ الْملك: لأتخذن عِنْد هَؤُلَاءِ الْقَوْم الصَّالِحين مَسْجِدا فلأعبدن الله فِيهِ حَتَّى أَمُوت
İşte bu, O'nun şu buyruğudur: { وَكَذَلِكَ أَعْثَرْنَا عَلَيْهِمْ لِيَعْلَمُوا أَنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَأَنَّ السَّاعَةَ لَا رَيْبَ فِيهَا } “Böylece, Allah'ın vaadinin hak olduğunu ve kıyamet gününden şüphe olmadığını bilsinler diye onları buldurduk”. Bunun üzerine kral: "Bu salih kimselerin yanında mutlaka bir mescid edineceğim ve ölünceye kadar orada Allah'a ibadet edeceğim" dedi.
فَذَلِك قَوْله: {قَالَ الَّذين غلبوا على أَمرهم لنتخذن عَلَيْهِم مَسْجِدا}
İşte bu, O'nun şu buyruğudur: { قَالَ الَّذِينَ غَلَبُوا عَلَى أَمْرِهِمْ لَنَتَّخِذَنَّ عَلَيْهِمْ مَسْجِدًا } “Onların işine galip gelenler: 'Mutlaka üzerlerine bir mescid yapacağız' dediler”.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله: {قَالَ الَّذين غلبوا على أَمرهم} قَالَ: هم الْأُمَرَاء أَو قَالَ: السلاطين
Abdurrezzâk ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den bildirdiğine göre; { قَالَ الَّذِينَ غَلَبُوا عَلَى أَمْرِهِمْ } “Onların işine galip gelenler dediler” ayeti hakkında: "Onlar emirler/yöneticilerdir" yahut "Sultanlardır" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير قَالَ: بنى عَلَيْهِم الْملك بيعَة فَكتب فِي أَعْلَاهَا أَبنَاء الأراكنة أَبنَاء الدهاقين
İbn Ebî Hâtim'in Saîd b. Cübeyr'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Kral onların üzerine bir kilise/mabet inşa etti ve üst kısmına 'Önde gelenlerin oğulları, köy ağalarının oğulları' diye yazdı."
الْآيَة ٢٢
22. Ayet
أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ فِي قَوْله: {سيقولون ثَلَاثَة} قَالَ: الْيَهُود {وَيَقُولُونَ خَمْسَة} قَالَ: النَّصَارَى
İbn Ebî Hâtim'in Süddî'den bildirdiğine göre; { سَيَقُولُونَ ثَلَاثَةٌ } “'Üçtürler' diyecekler” ayeti hakkında: "Yahudilerdir;" { وَيَقُولُونَ خَمْسَةٌ } “'beştirler' diyecekler” ayeti hakkında da: "Hristiyanlardır" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَعبد الرَّزَّاق عَن قَتَادَة فِي قَوْله: {رجما بِالْغَيْبِ} قَالَ: قذفا بِالظَّنِّ
İbn Ebî Hâtim ve Abdurrezzâk'ın Katâde'den bildirdiğine göre; { رَجْمًا بِالْغَيْبِ } “Gaybı taşlayarak / karanlığa taş atarak” ayeti hakkında: "Zanna dayanarak atmaktır" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي مَسْعُود ﵁ فِي قَوْله {مَا يعلمهُمْ إِلَّا قَلِيل} قَالَ: إِنَّا من الْقَلِيل كَانُوا سَبْعَة
İbn Ebî Hâtim'in Ebû Mes'ûd radıyallâhu anh'den bildirdiğine göre; { مَا يَعْلَمُهُمْ إِلَّا قَلِيلٌ } “Onları ancak pek azı bilir” ayeti hakkında: "Şüphesiz biz o az olanlardanız; onlar yedi kişiydiler" demiştir.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَالْفِرْيَابِي وَابْن سعد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم من طرق عَن ابْن عَبَّاس فِي
Abdurrezzâk, Feryâbî, İbn Sa'd, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in çeşitli yollardan İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre;
قَوْله: {مَا يعلمهُمْ إِلَّا قَلِيل} قَالَ: إِنَّا من الْقَلِيل كَانُوا سَبْعَة
{ مَا يَعْلَمُهُمْ إِلَّا قَلِيلٌ } “Onları ancak pek azı bilir” ayeti hakkında şöyle demiştir: "Şüphesiz ben o az olanlardanım; onlar yedi kişiydiler."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط بِسَنَد صَحِيح عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {مَا يعلمهُمْ إِلَّا قَلِيل} قَالَ: أَنا من الْقَلِيل مكسلمينا وتمليخا وَهُوَ الْمَبْعُوث بالورق إِلَى الْمَدِينَة ومرطوس ونينونس ودردوتس وكفاشطهواس ومنطفواسيسوس وَهُوَ الرَّاعِي
Taberânî'nin el-Evsat'ta sahih bir senetle İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan bildirdiğine göre; { مَا يَعْلَمُهُمْ إِلَّا قَلِيلٌ } “Onları ancak pek azı bilir” ayeti hakkında şöyle demiştir: "Ben o az olanlardanım; Mekselmînâ, Temlîhâ -ki şehre gümüş para ile gönderilen odur-, Mertûs, Neynûnes, Dervâtis, Kefaştatıyûs ve Mentofvâsîsyûs -ki o da çobandır-."
وَالْكَلب اسْمه قطمير دون الْكرْدِي وَفَوق القبطي الألطم فَوق القبطي
Köpeğin adı da Kıtmîr'dir; Kürdî'den küçük, Kıptî'den büyüktür; alacalıdır, Kıptî'den büyüktür.
قَالَ أَبُو عبد الرَّحْمَن: بَلغنِي أَن من كتب هَذِه الْأَسْمَاء فِي شَيْء وَطَرحه فِي حريق سكن الْحَرِيق
Ebû Abdirrahmân dedi ki: "Bana ulaştığına göre, bu isimleri bir şeye yazıp yangına atan kimsenin yangını söner/durulur."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن وهب بن مُنَبّه قَالَ: كل شي فِي الْقُرْآن قَلِيل وَإِلَّا قَلِيل فَهُوَ دون الْعشْرَة
İbn Ebî Hâtim'in Vehb b. Münebbih'ten bildirdiğine göre: "Kur'an'da geçen her 'az' (kalîl) ve 'pek azı müstesna' (illâ kalîl) ifadesi ondan azdır" demiştir.
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {فَلَا تمار فيهم} يَقُول: حَسبك مَا قصصت عَلَيْك
İbn Cerîr'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre; { فَلَا تُمَارِ فِيهِمْ } “Artık onlar hakkında tartışmaya girme” ayeti hakkında: "Sana anlattığımız şeyler sana yeter" buyurmaktadır, demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله: {فَلَا تمار فيهم إِلَّا مراء ظَاهرا} قَالَ: يَقُول: إِلَّا مَا أظهرنَا لَك من أَمرهم {وَلَا تستفت فيهم مِنْهُم أحدا} قَالَ: يَقُول لَا تسْأَل الْيَهُود عَن أَصْحَاب الْكَهْف إِلَّا مَا قد أخبرناك من أَمرهم
İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den bildirdiğine göre; { فَلَا تُمَارِ فِيهِمْ إِلَّا مِرَاءً ظَاهِرًا } “Artık onlar hakkında açıkça bildirilenin dışında bir tartışmaya girme” ayeti hakkında: "Onların durumu hakkında sana açıkça bildirdiğimizden başkasıyla [tartışma]" buyurmaktadır demiştir. { وَلَا تَسْتَفْتِ فِيهِمْ مِنْهُمْ أَحَدًا } “ve onlar hakkında bunlardan hiçbirine fetva/malumat sorma” ayeti hakkında da: "Ashâb-ı Kehf hakkında Yahudilere, sana onların durumundan haber verdiğimiz şeylerin haricinde bir şey sorma" buyurmaktadır demiştir.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله: {فَلَا تمار فيهم} الْآيَة
Abdurrezzâk, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den bildirdiğine göre; { فَلَا تُمَارِ فِيهِمْ } “Artık onlar hakkında tartışmaya girme...” ayeti hakkında:
قَالَ: حَسبك مَا قَصَصنَا عَلَيْك
"Sana anlattığımız şeyler sana yeter" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه من طرق عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {وَلَا تستفت فيهم مِنْهُم أحدا} قَالَ: الْيَهُود
İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye'nin çeşitli yollardan İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre; { وَلَا تَسْتَفْتِ فِيهِمْ مِنْهُمْ أَحَدًا } “ve onlar hakkında bunlardan hiçbirine fetva/malumat sorma” ayetindeki kimseler hakkında: "Yahudilerdir" demiştir.
وَالله أعلم
En doğrusunu Allah bilir.
الْآيَة ٢٣ - ٢٤
23-24. Ayetler
أخرج ابْن المنذرعن مُجَاهِد أَن قُريْشًا اجْتمعت فَقَالُوا: يَا مُحَمَّد قد رغبت عَن ديننَا وَدين آبَائِنَا فَمَا هَذَا الدّين الَّذِي جِئْت بِهِ قَالَ: هَذَا دين جِئْت بِهِ من الرَّحْمَن
İbnu'l-Münzir'in Mücâhid'den bildirdiğine göre Kureyş toplandı ve şöyle dediler: "Ey Muhammed! Bizim dinimizden ve atalarımızın dininden yüz çevirdin; peki bu getirdiğin din nedir?" O da: "Bu, Rahmân'dan getirdiğim bir dindir" buyurdu.
فَقَالُوا: إِنَّا لَا نَعْرِف الرَّحْمَن إِلَّا رَحْمَن الْيَمَامَة - يعنون مُسَيْلمَة الْكذَّاب - ثمَّ كاتبوا الْيَهُود فَقَالُوا: قد نبغ فِينَا رجل يزْعم أَنه نَبِي وَقد رغب عَن ديننَا وَدين آبَائِنَا وَيَزْعُم أَن الَّذِي جَاءَ بِهِ من الرَّحْمَن
Bunun üzerine onlar: "Biz Rahmân olarak ancak Yemâme'nin Rahmân'ını -Müseylimetü'l-Kezzâb'ı kastediyorlar- biliriz" dediler. Sonra Yahudilere mektup yazıp şöyle dediler: "İçimizde peygamber olduğunu iddia eden bir adam türedi; bizim dinimizden ve atalarımızın dininden yüz çevirdi ve getirdiği şeyin Rahmân'dan olduğunu iddia ediyor.
قُلْنَا: لَا نَعْرِف الرَّحْمَن إِلَّا رَحْمَن الْيَمَامَة وَهُوَ أَمِين لَا يخون
Biz ise: 'Biz Rahmân olarak ancak Yemâme'nin Rahmân'ını biliriz; o güvenilirdir, hainlik etmez,
وفيّ لَا يغدر
vefalıdır, kalleşlik yapmaz' dedik."