Binûn

Meryem Suresi — 8. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد عَن قَتَادَة فِي قَوْله: {ونسوق الْمُجْرمين إِلَى جَهَنَّم وردا} قَالَ: ظماء إِلَى النَّار

Abdurrezzâk ve Abd b. Humeyd, Katâde'den {وَنَسُوقُ الْمُجْرِمِينَ إِلَى جَهَنَّمَ وِرْدًا} “ve suçluları susuz olarak cehenneme süreriz” kavli hakkında: 'Ateşe karşı susamış olarak' dediğini rivayet ettiler.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد: {ونسوق الْمُجْرمين إِلَى جَهَنَّم وردا} قَالَ: متقطعة أَعْنَاقهم من الْعَطش

İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den {وَنَسُوقُ الْمُجْرِمِينَ إِلَى جَهَنَّمَ وِرْدًا} “ve suçluları susuz olarak cehenneme süreriz” kavli hakkında: 'Susuzluktan boyunları kopmuş vaziyette' dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن أبي هُرَيْرَة: {ونسوق الْمُجْرمين إِلَى جَهَنَّم وردا} قَالَ: عطاشاً

İbnü'l-Münzir, Ebû Hureyre'den {وَنَسُوقُ الْمُجْرِمِينَ إِلَى جَهَنَّمَ وِرْدًا} “ve suçluları susuz olarak cehenneme süreriz” kavli hakkında: 'Susuz olarak' dediğini rivayet etti.

وَأخرج هناد عَن الْحسن مثله

Hennâd, Hasan'dan da benzerini rivayet etti.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {إِلَّا من اتخذ عِنْد الرَّحْمَن عهدا} قَالَ: شَهَادَة أَن لَا إِلَه إِلَّا الله وتبرأ من الْحول والقوّة وَلَا يَرْجُو إِلَّا الله

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve el-Esmâ ve's-Sıfât'ta Beyhakî, İbn Abbâs'tan {إِلَّا مَنِ اتَّخَذَ عِنْدَ الرَّحْمَنِ عَهْدًا} “Rahmân’ın katında bir ahit almış olan kimseden başkası...” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: 'Allah'tan başka ilah olmadığına şahitlik etmek, güç ve kuvvetten berî olmak ve Allah'tan başkasından ummamaktır.'

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج فِي قَوْله: {إِلَّا من اتخذ عِنْد الرَّحْمَن عهدا} قَالَ: الْمُؤْمِنُونَ يَوْمئِذٍ بَعضهم لبَعض شُفَعَاء

İbnü'l-Münzir, İbn Cüreyc'den {إِلَّا مَنِ اتَّخَذَ عِنْدَ الرَّحْمَنِ عَهْدًا} “Rahmân’ın katında bir ahit almış olan kimseden başkası...” kavli hakkında: 'Müminler o gün birbirlerine şefaatçidirler' dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن مقَاتل بن حَيَّان {إِلَّا من اتخذ عِنْد الرَّحْمَن عهدا} قَالَ: الْعَهْد الصّلاح

İbn Ebî Şeybe, Mukâtil b. Hayyân'dan {إِلَّا مَنِ اتَّخَذَ عِنْدَ الرَّحْمَنِ عَهْدًا} “Rahmân’ın katında bir ahit almış olan kimseden başkası...” kavli hakkında: 'Ahit, salih ameldir' dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {إِلَّا من اتخذ عِنْد الرَّحْمَن عهدا} قَالَ: من مَاتَ لَا يُشْرك بِاللَّه شَيْئا دخل الْجنَّة

İbn Merdûye, İbn Abbâs'tan {إِلَّا مَنِ اتَّخَذَ عِنْدَ الرَّحْمَنِ عَهْدًا} “Rahmân’ın katında bir ahit almış olan kimseden başkası...” kavli hakkında: 'Kim Allah'a hiçbir şeyi ortak koşmadan ölürse cennete girer' dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: من أَدخل على مُؤمن سُرُورًا فقد سرني وَمن سرني فقد اتخذ عِنْد الرَّحْمَن عهدا وَمن اتخذ عِنْد الرَّحْمَن عهدا فَلَا تمسه النَّار

İbn Merdûye, İbn Abbâs'tan rivayet etti ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Kim bir mümine sevinç verirse beni sevindirmiş olur. Kim beni sevindirirse Rahmân'ın katında bir ahit almış olur. Kim de Rahmân'ın katında bir ahit alırsa ona ateş dokunmaz.

إِن الله لَا يخلف الميعاد

Şüphesiz Allah vaadinden dönmez.'

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن مَسْعُود أَنه قَرَأَ {إِلَّا من اتخذ عِنْد الرَّحْمَن عهدا} قَالَ: إِن الله يَقُول يَوْم الْقِيَامَة: من كَانَ لَهُ عِنْدِي عهد فَليقمْ فَلَا يقوم إِلَّا من قَالَ هَذَا فِي الدُّنْيَا

İbn Ebî Şeybe, İbn Ebî Hâtim, Taberânî, [sahih olduğunu belirterek] Hâkim ve İbn Merdûye, İbn Mes'ûd'dan rivayet ettiler ki o, {إِلَّا مَنِ اتَّخَذَ عِنْدَ الرَّحْمَنِ عَهْدًا} “Rahmân’ın katında bir ahit almış olan kimseden başkası...” ayetini okudu ve şöyle dedi: 'Allah kıyamet günü şöyle buyurur: Katımda bir ahdi olan kalksın! Dünyada şu [sözleri] söylemiş olandan başkası kalkamaz:

قُولُوا اللَّهُمَّ فاطر السَّمَوَات وَالْأَرْض عَالم الْغَيْب وَالشَّهَادَة إِنِّي أَعهد إِلَيْك فِي هَذِه الْحَيَاة الدُّنْيَا أَنَّك أَن تَكِلنِي إِلَى نَفسِي تقربني

Şöyle deyiniz: Ey gökleri ve yeri yoktan var eden, gaybı ve görünen âlemi bilen Allahım! Şu dünya hayatında Sana ahdediyorum ki, şayet beni nefsime bırakırsan beni'

من الشَّرّ وَتُبَاعِدنِي من الْخَيْر وَإِنِّي لَا أَثِق إِلَّا بِرَحْمَتك فاجعله لي عنْدك عهدا تُؤَدِّيه إِلَى يَوْم الْقِيَامَة إنكى لَا تخلف الميعاد

şerre yaklaştırır ve hayırdan uzaklaştırırsın. Ben yalnız Senin rahmetine güvenirim; bunu katında benim için kıyamet gününe kadar [koruyup] bana ödeyeceğin bir ahit kıl. Şüphesiz Sen vaadinden dönmezsin.'

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: من جَاءَ بالصلوات الْخمس يَوْم الْقِيَامَة - قد حَافظ على وضوئها ومواقيتها وركوعها وسجودها لم ينقص مِنْهَا شَيْئا - جَاءَ لَهُ عِنْد الله عهد إِن لَا يعذبه وَمن جَاءَ قد انْتقصَ مِنْهُنَّ شَيْئا فَلَيْسَ لَهُ عِنْد الله عهد إِن شَاءَ رَحمَه وَإِن شَاءَ عذبه

Taberânî el-Evsat'ta Ebû Hureyre'den rivayet etti ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Kim kıyamet gününe beş vakit namazı -abdestlerini, vakitlerini, rükûlarını ve secdelerini koruyarak, onlardan hiçbir şeyi eksiltmeksizin- getirirse, Allah katında ona azap etmeyeceğine dair bir ahdi bulunarak gelir. Kim de onlardan bir şeyi eksiltmiş olarak gelirse, Allah katında onun bir ahdi yoktur; dilerse ona merhamet eder, dilerse ona azap eder.'

وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ عَن أبي بكر الصّديق قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: من قَالَ فِي دبر كل صَلَاة - بَعْدَمَا سلم - هَؤُلَاءِ الْكَلِمَات: كتبه ملك فِي رق فختم بِخَاتم ثمَّ دَفعهَا إليّ يَوْم الْقِيَامَة فَإِذا بعث الله العَبْد من قَبره جَاءَهُ الْملك وَمَعَهُ الْكتاب يُنَادي: أَيْن أهل العهود حَتَّى تدفع إِلَيْهِم والكلمات أَن تَقول: اللَّهُمَّ فاطر السَّمَوَات وَالْأَرْض عَالم الْغَيْب وَالشَّهَادَة الرَّحْمَن الرَّحِيم - إِنِّي أَعهد إِلَيْك فِي هَذِه الْحَيَاة الدُّنْيَا بأنك أَنْت الله الَّذِي لَا إِلَه إِلَّا أَنْت وَحدك لَا شريك لَك وَأَن مُحَمَّدًا عَبدك وَرَسُولك فَلَا تَكِلنِي إِلَى نَفسِي فَإنَّك إِن تَكِلنِي إِلَى نَفسِي تقربني من الشَّرّ وَتُبَاعِدنِي من الْخَيْر وَإِنِّي لَا أَثِق إِلَّا بِرَحْمَتك فَاجْعَلْ رحمتك لي عهدا عنْدك تُؤَدِّيه إِلَيّ يَوْم الْقِيَامَة: إِنَّك لَا تخلف الميعاد وَعَن طَاوس: أَنه أَمر بِهَذِهِ الْكَلِمَات فَكتبت فِي كَفنه

el-Hakîm et-Tirmizî, Ebû Bekir es-Sıddîk'tan rivayet etti ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Kim her namazın peşinden -selam verdikten sonra- şu kelimeleri söylerse; melek onu bir parşömene yazar, mühürle mühürler, sonra kıyamet günü onu bana verir. Allah o kulu kabrinden dirilttiğinde melek elinde o yazıyla gelir ve: Ahit sahipleri nerede? diye seslenir, nihayet [ahitleri] onlara verilir. O kelimeler şunlardır: Ey gökleri ve yeri yoktan var eden, gaybı ve görünen âlemi bilen, Rahmân ve Rahîm olan Allahım! Şu dünya hayatında Sana ahdediyorum ki; Sen kendisinden başka ilah olmayan, bir ve teksin, ortağın yoktur ve Muhammed Senin kulun ve resûlündür. Beni nefsime bırakma; zira Sen beni nefsime bırakırsan beni şerre yaklaştırır ve hayırdan uzaklaştırırsın. Ben yalnız Senin rahmetine güvenirim; rahmetini katında benim için kıyamet gününde bana ödeyeceğin bir ahit kıl. Şüphesiz Sen vaadinden dönmezsin.' Tâvûs'tan [rivayet edildiğine göre]: Kendisi bu kelimelerin söylenmesini emretmiş ve kefenine yazılmıştır.

الْآيَة ٨٨ - ٩٧

88 - 97. Ayetler

أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {لقد جئْتُمْ شَيْئا إدّاً} قَالَ: قولا عَظِيما

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan {لَقَدْ جِئْتُمْ شَيْئًا إِدًّا} “Andolsun ki siz çok çirkin/korkunç bir şey ortaya attınız” kavli hakkında: 'Büyük bir söz' dediğini rivayet ettiler.

وَفِي قَوْله: {تكَاد السَّمَاوَات يتفطرن مِنْهُ} الْآيَة

{تَكَادُ السَّمَاوَاتُ يَتَفَطَّرْنَ مِنْهُ} “Neredeyse gökler bundan dolayı çatlayacak...” ayeti hakkında da [şöyle dedi]:

قَالَ: إِن الشّرك فزعت مِنْهُ السَّمَوَات وَالْأَرْض وَالْجِبَال وَجَمِيع الْخَلَائق إِلَّا الثقلَيْن وكادت تَزُول مِنْهُ لِعَظَمَة الله: وكما لَا ينفع مَعَ الشّرك إِحْسَان الْمُشرك كَذَلِك نرجو أَن يغْفر الله ذنُوب الْمُوَحِّدين

Dedi ki: 'Şirkten dolayı gökler, yer, dağlar ve iki ağırlık (insanlar ve cinler) dışındaki bütün mahlûkat dehşete kapıldı ve Allah'ın azametinden dolayı neredeyse yok olup gideceklerdi. Nasıl ki şirkin yanında müşrikin iyiliği fayda vermezse, aynı şekilde Allah'ın muvahhidlerin günahlarını bağışlayacağını umarız.'

وَفِي قَوْله: {وتخر الْجبَال هدّاً} قَالَ: هدماً

{وَتَخِرُّ الْجِبَالُ هَدًّا} “ve dağlar yıkılıp çökecektir” kavli hakkında da: 'Yıkılarak' dedi.

وَأخرج ابْن الْمُبَارك وَسَعِيد بن مَنْصُور وَابْن أبي شيبَة وَأحمد فِي الزّهْد وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ فِي العظمة وَالطَّبَرَانِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان من طَرِيق عون عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: إِن الْجَبَل لينادي الْجَبَل باسمه يَا فلَان هَل مر بك الْيَوْم أحد ذكر الله فَإِذا قَالَ نعم استبشر

İbnü'l-Mübârek, Saîd b. Mansûr, İbn Ebî Şeybe, ez-Zühd'de Ahmed, İbn Ebî Hâtim, el-Azame'de Ebü'ş-Şeyh, Taberânî ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî; Avn yoluyla İbn Mes'ûd'un şöyle dediğini rivayet ettiler: 'Muhakkak ki dağ diğer dağa ismiyle seslenir: Ey filan! Bugün sana Allah'ı zikreden biri uğradı mı? O da evet derse sevinir.'

قَالَ عون: أفيسمعن الزُّور إِذا قيل وَلَا يسمعن الْخَيْر هِيَ للخير اسْمَع

Avn dedi ki: 'Söylendiği vakit batılı/yalanı işitiyorlar da hayrı mı işitmiyorlar? Onlar hayrı daha çok işiticidir.'

وَقَرَأَ {وَقَالُوا اتخذ الرَّحْمَن ولدا} الْآيَات

Ve {وَقَالُوا اتَّخَذَ الرَّحْمَنُ وَلَدًا} “'Rahmân çocuk edindi' dediler” ayetlerini [okudu].

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ فِي العظمة عَن مُحَمَّد بن الْمُنْكَدر قَالَ: بَلغنِي أَن الجبلين إِذا

Ebü'ş-Şeyh el-Azame'de Muhammed b. el-Münkedir'den rivayet etti ki: Bana ulaştığına göre iki dağ

أصبحا نَادَى أَحدهمَا صَاحبه يُنَادِيه باسمه فَيَقُول: أَي فلَان هَل مر بك ذَاكر لله فَيَقُول: نعم

sabahlayınca onlardan biri arkadaşına ismiyle seslenerek şöyle der: 'Ey filan! Sana Allah'ı zikreden biri uğradı mı?' O da: 'Evet' der.

فَيَقُول: لقد أقرّ الله عَيْنك وَلَكِن مَا مر بِي ذَاكر لله ﷿ الْيَوْم

Bunun üzerine: 'Allah gözünü aydın etsin; fakat bugün bana aziz ve celil olan Allah'ı zikreden hiç kimse uğramadı' der.

وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ عَن أبي أُمَامَة: أَن رَسُول الله ﷺ قَرَأَ تكَاد السَّمَوَات ينفطرن بِالْيَاءِ وَالنُّون {وتخر الْجبَال} بِالتَّاءِ

Hâkim [sahih olduğunu belirterek] Ebû Ümâme'den rivayet etti ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ye ve nûn ile (tekâdü's-semâvâtü yenfetırne), {وَتَخِرُّ الْجِبَالُ} “ve dağlar [yıkılıp] çöker” kısmını ise te ile okudu.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد فِي قَوْله: {يتفطرن مِنْهُ} قَالَ: الإنقطار الانشقاق

İbnü'l-Münzir, Mücâhid'den {يَتَفَطَّرْنَ مِنْهُ} “ondan dolayı çatlayacak” kavli hakkında: 'İnfitâr, yarılmaktır' dediğini rivayet etti.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن الضَّحَّاك فِي قَوْله: {تكَاد السَّمَاوَات يتفطرن مِنْهُ} قَالَ: يتشققن من عَظمَة الله

Ebü'ş-Şeyh, Dahhâk'tan {تَكَادُ السَّمَاوَاتُ يَتَفَطَّرْنَ مِنْهُ} “Neredeyse gökler bundan dolayı çatlayacak” kavli hakkında: 'Allah'ın azametinden parçalanırlar' dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن هرون قَالَ: فِي قِرَاءَة ابْن مَسْعُود / تكَاد السَّمَوَات ينفطرن / بِالْيَاءِ

İbnü'l-Münzir, Hârûn'dan rivayet etti ki: İbn Mes'ûd'un kıraatinde / tekâdü's-semâvâtü yenfetırne / ye iledir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن مرْدَوَيْه عَن عبد الله بن عَوْف: إِنَّه لما هَاجر إِلَى الْمَدِينَة - وجد فِي نَفسه على فِرَاق أَصْحَابه بِمَكَّة مِنْهُم: شيبَة بن ربيعَة وَعتبَة بن ربيعَة وأميه بن خلف فَأنْزل الله {إِن الَّذين آمنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَات سَيجْعَلُ لَهُم الرَّحْمَن ودا}

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Merdûye, Abdullah b. Avf'tan rivayet ettiler ki: O, Medine'ye hicret ettiğinde -aralarında Şeybe b. Rebîa, Utbe b. Rebîa ve Ümeyye b. Halef'in de bulunduğu- Mekke'deki arkadaşlarından ayrılmaktan dolayı içinde bir üzüntü duydu. Bunun üzerine Allah {إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا} “İman edip salih ameller işleyenlere gelince, Rahmân onlar için bir sevgi var edecektir” ayetini indirdi.

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه والديلمي عَن الْبَراء قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لعليّ: قل: اللَّهُمَّ اجْعَل لي عنْدك عهدا وَاجعَل لي عنْدك ودّاً وَاجعَل لي فِي صُدُور الْمُؤمنِينَ مَوَدَّة فَأنْزل الله {إِن الَّذين آمنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَات سَيجْعَلُ لَهُم الرَّحْمَن ودا} قَالَ: فَنزلت فِي عَليّ

İbn Merdûye ve Deylemî, Berâ'dan rivayet ettiler ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Ali'ye şöyle buyurdu: 'De ki: Allahım! Katında benim için bir ahit kıl, katında benim için bir sevgi kıl ve müminlerin gönüllerinde benim için bir muhabbet kıl.' Bunun üzerine Allah {إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا} “İman edip salih ameller işleyenlere gelince, Rahmân onlar için bir sevgi var edecektir” ayetini indirdi. Dedi ki: Bu ayet Ali hakkında indi.

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: نزلت فِي عَليّ بن أبي طَالب {إِن الَّذين آمنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَات سَيجْعَلُ لَهُم الرَّحْمَن ودا} قَالَ: محبَّة فِي قُلُوب الْمُؤمنِينَ

Taberânî ve İbn Merdûye, İbn Abbâs'tan rivayet ettiler ki: {إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا} “İman edip salih ameller işleyenlere gelince, Rahmân onlar için bir sevgi var edecektir” ayeti Ali b. Ebî Tâlib hakkında indi; [İbn Abbâs] dedi ki: 'Müminlerin kalplerinde bir sevgidir.'

وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن عَليّ قَالَ: سَأَلت رَسُول الله ﷺ عَن قَوْله: {سَيجْعَلُ لَهُم الرَّحْمَن ودا} مَا هُوَ قَالَ: الْمحبَّة فِي قُلُوب الْمُؤمنِينَ وَالْمَلَائِكَة المقربين

el-Hakîm et-Tirmizî ve İbn Merdûye, Ali'den rivayet ettiler ki: Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem {سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا} “Rahmân onlar için bir sevgi var edecektir” kavlinin ne olduğunu sordum, şöyle buyurdu: 'Müminlerin ve mukarreb meleklerin kalplerindeki sevgidir.

يَا عَليّ إِن الله أعْطى الْمُؤمن ثَلَاثًا

Ey Ali! Şüphesiz Allah mümine üç şey vermiştir:

الْمِنَّة والمحبة والحلاوة والمهابة فِي صُدُور الصَّالِحين

Salih kimselerin gönüllerinde lütuf, sevgi, tatlılık ve heybet.'

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَالْفِرْيَابِي وَعبد بن حميد وَابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {سَيجْعَلُ لَهُم الرَّحْمَن ودا} قَالَ: محبَّة فِي النَّاس فِي الدُّنْيَا

Abdurrezzâk, Firyâbî, Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan {سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا} “Rahmân onlar için bir sevgi var edecektir” kavli hakkında: 'Dünyada insanların arasında bir sevgidir' dediğini rivayet ettiler.

وَأخرج هناد عَن الضَّحَّاك {سَيجْعَلُ لَهُم الرَّحْمَن ودا} قَالَ: محبَّة فِي صُدُور الْمُؤمنِينَ

Hennâd, Dahhâk'tan {سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا} “Rahmân onlar için bir sevgi var edecektir” kavli hakkında: 'Müminlerin gönüllerinde bir sevgidir' dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وهناد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس {سَيجْعَلُ لَهُم الرَّحْمَن ودا} قَالَ: يُحِبهُمْ وَيُحِبُّونَهُ

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, Hennâd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan {سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا} “Rahmân onlar için bir sevgi var edecektir” kavli hakkında: 'Onları sever ve onlar da O'nu severler' dediğini rivayet ettiler.

وَأخرج عبد بن حميد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن أبي هُرَيْرَة: أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: إِذا أحب الله عبدا نَادَى جِبْرِيل: إِنِّي قد أَحْبَبْت فلَانا فَأَحبهُ

Abd b. Humeyd, Buhârî, Müslim, Tirmizî, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, İbn Merdûye ve el-Esmâ ve's-Sıfât'ta Beyhakî; Ebû Hureyre'den rivayet ettiler ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Allah bir kulu sevdiği zaman Cebrâil'e şöyle seslenir: Ben filanı sevdim, sen de onu sev!'

فينادي فِي السَّمَاء ثمَّ تنزل لَهُ الْمحبَّة فِي أهل الأَرْض فَذَلِك قَول الله: {إِن الَّذين آمنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَات سَيجْعَلُ لَهُم الرَّحْمَن ودا} وَإِذا أبْغض الله عبدا نَادَى جِبْرِيل: إِنِّي قد أبغضت فلَانا فينادي فِي أهل السَّمَاء ثمَّ تنزل لَهُ الْبغضَاء فِي أهل الأَرْض

Bunun üzerine [Cebrâil] gökte seslenir; sonra yeryüzü halkı arasında onun için bir sevgi indirilir. İşte Allah'ın: {إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا} “İman edip salih ameller işleyenlere gelince, Rahmân onlar için bir sevgi var edecektir” kavli budur. Allah bir kula da buğzettiği zaman Cebrâil'e şöyle seslenir: Ben filana buğzettim! Bunun üzerine [Cebrâil] gök halkı arasında seslenir; sonra yeryüzü halkı arasında onun için bir buğuz indirilir.'

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ثَوْبَان عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: إِن العَبْد ليلتمس مرضاة الله فَلَا يزَال كَذَلِك فَيَقُول الله لجبريل: إِن عَبدِي فلَانا يلْتَمس أَن يرضيني فرضائي عَلَيْهِ فَيَقُول جِبْرِيل: رَحْمَة الله على فلَان ويقوله حَملَة الْعَرْش ويقوله الَّذين يَلُونَهُمْ حَتَّى يَقُوله أهل السَّمَوَات السَّبع ثمَّ يهْبط إِلَى الأَرْض قَالَ رَسُول الله ﷺ وَهِي الْآيَة الَّتِي أنزل الله فِي كِتَابه {إِن الَّذين آمنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَات سَيجْعَلُ لَهُم الرَّحْمَن ودا} وَإِن العَبْد ليلتمس سخط الله فَيَقُول الله: يَا جِبْرِيل إِن فلَانا يسخطني أَلا وَإِن غَضَبي عَلَيْهِ فَيَقُول جِبْرِيل: غضب الله على فلَان ويقوله حَملَة الْعَرْش ويقوله من دونهم حَتَّى يَقُوله أهل السَّمَوَات السَّبع ثمَّ يهبد إِلَى الأَرْض

İbn Merdûye, Sevbân'dan, Nebî'nin sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurduğunu rivayet etti: 'Kul Allah'ın rızasını arar ve bu şekilde devam eder; nihayet Allah Cebrâil'e şöyle buyurur: Kulum filan beni razı etmeye çalışıyor, haberiniz olsun ki benim rızam onun üzerinedir. Bunun üzerine Cebrâil: Allah'ın rahmeti filanın üzerine olsun der; bunu Arş'ı taşıyanlar söyler ve onların ardından gelenler söyler, nihayet yedi göğün ehli bunu söyler; sonra [bu sevgi] yeryüzüne iner. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem dedi ki: İşte bu, Allah'ın Kitabı'nda indirdiği: {إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا} “İman edip salih ameller işleyenlere gelince, Rahmân onlar için bir sevgi var edecektir” ayetidir. Kul Allah'ın gazabını gerektirecek şeyleri arar; Allah da: Ey Cebrâil! Filan kimse beni öfkelendiriyor, bilesiniz ki benim gazabım onun üzerinedir buyurur. Cebrâil: Allah'ın gazabı filanın üzerine olsun der; bunu Arş'ı taşıyanlar söyler ve onların altındakiler söyler, nihayet yedi göğün ehli bunu söyler; sonra [bu buğuz] yeryüzüne iner.'

وَأخرج عبد بن حميد عَن كَعْب قَالَ: أجد فِي التَّوْرَاة: أَنه لم تكن محبَّة لأحد من أهل الأَرْض حَتَّى تكون بدؤها من الله تَعَالَى - ينزلها على أهل الأَرْض ثمَّ قَرَأت الْقُرْآن فَوجدت فِيهِ {إِن الَّذين آمنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَات سَيجْعَلُ لَهُم الرَّحْمَن ودا}

Abd b. Humeyd, Kâ'b'dan rivayet etti ki şöyle dedi: 'Tevrat'ta buluyorum ki: Yeryüzü ehlinden birine duyulan sevgi, başlangıcı Allah Teâlâ'dan olup onu yeryüzü ehline indirmedikçe meydana gelmez. Sonra Kur'an'ı okudum ve onda {إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا} “İman edip salih ameller işleyenlere gelince, Rahmân onlar için bir sevgi var edecektir” [ayetini] buldum.'

وَأخرج الحيكم التِّرْمِذِيّ فِي نَوَادِر الْأُصُول عَن ابْن عَبَّاس بِسَنَد ضَعِيف: أَن

el-Hakîm et-Tirmizî Nevâdiru'l-Usûl'de İbn Abbâs'tan zayıf bir senetle rivayet etti ki:

رَسُول الله ﷺ قَالَ: إِن الله أعْطى الْمُؤمن ثَلَاثَة: المقة والملاحة والمودة والمحبة فِي صُدُور الْمُؤمنِينَ ثمَّ تَلا رَسُول الله ﷺ {إِن الَّذين آمنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَات سَيجْعَلُ لَهُم الرَّحْمَن ودا}

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Allah mümine üç şey vermiştir: Müminlerin gönüllerinde sevgi, tatlılık, meveddet ve muhabbet.' Sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem {إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا} “İman edip salih ameller işleyenlere gelince, Rahmân onlar için bir sevgi var edecektir” ayetini okudu.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن عبد الرَّحْمَن بن أبي ليلى قَالَ: كتب أَبُو الدَّرْدَاء إِلَى مسلمة بن مخلد سَلام عَلَيْك أما بعد: فَإِن العَبْد إِذا عمل بِطَاعَة الله أحبه الله فَإِذا أحبه الله حببه إِلَى عباده وَإِن العَبْد إِذا عمل بِمَعْصِيَة الله أبغضه الله فَإِذا أبغضه الله بغضه إِلَى عباده

el-Esmâ ve's-Sıfât'ta Beyhakî, Abdurrahman b. Ebî Leylâ'dan rivayet etti ki: Ebü'd-Derdâ, Mesleme b. Muhalled'e şöyle yazdı: 'Sana selam olsun. İmdi; bir kul Allah'a itaat ile amel ederse Allah onu sever; Allah onu sevdiğinde de onu kullarına sevdirir. Şayet bir kul Allah'a isyan ile amel ederse Allah ona buğzeder; Allah ona buğzettiğinde de onu kullarına buğzettirir.'

وَأخرج الحيكم التِّرْمِذِيّ عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: لكل عبد صيت فَإِن كَانَ صَالحا وضع فِي الأَرْض وَإِن كَانَ شَيْئا وضع فِي الأَرْض

el-Hakîm et-Tirmizî, Ebû Hureyre'den rivayet etti ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Her kul için bir şöhret/nam vardır; şayet hayırlı ise yeryüzüne konulur, şayet kötü ise yeryüzüne konulur.'

وَأخرج أَحْمد والحكيم التِّرْمِذِيّ عَن أبي أُمَامَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِن المقة من الله والصيت من السَّمَاء فَإِذا أحب الله عبدا قَالَ لجبريل: إِنِّي أحب فلَانا فينادي جِبْرِيل: إِن ربكُم يحب فلَانا فَأَحبُّوهُ فتنزل لَهُ الْمحبَّة فِي الأَرْض وَإِذا أبْغض عبدا قَالَ لجبريل: إِنِّي أبْغض فلَانا فَأَبْغضهُ فينادي جِبْرِيل: إِن ربكُم يبغض فلَانا فابغضوه فَيجْرِي لَهُ البغض فِي الأَرْض

Ahmed ve el-Hakîm et-Tirmizî, Ebû Ümâme'den rivayet ettiler ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Sevgi Allah'tandır, şöhret/nam da semadandır. Allah bir kulu sevdiği zaman Cebrâil'e: Ben filanı seviyorum buyurur. Cebrâil de: Rabbiniz filanı seviyor, siz de onu sevin! diye seslenir ve yeryüzünde onun için sevgi indirilir. Bir kula buğzettiği zaman da Cebrâil'e: Ben filana buğzediyorum buyurur. Cebrâil de: Rabbiniz filana buğzediyor, siz de ona buğzedin! diye seslenir ve yeryüzünde onun için buğuz cereyan eder.'

وأخرح ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {وتنذر بِهِ قوما لداً} قَالَ: فجاراً

İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan {وَتُنْذِرَ بِهِ قَوْمًا لُدًّا} “ve onunla inatçı bir topluluğu uyarasın diye...” kavli hakkında: 'Fâsıklar/günahkârlar' dediğini rivayet etti.

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن فِي قَوْله: {لداً} قَالَ: صمًّا

Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Hasan'dan {لُدًّا} “inatçı [bir topluluk]” kavli hakkında: 'Sağırlar' dediğini rivayet ettiler.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن الضَّحَّاك فِي قَوْله: {لداً} قَالَ: خصماء

İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Dahhâk'tan {لُدًّا} “inatçı [bir topluluk]” kavli hakkında: 'Hasımlar/düşmanlar' dediğini rivayet ettiler.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد عَن قَتَادَة فِي قَوْله: {قوما لداً} قَالَ: جدلاً بِالْبَاطِلِ

Abdurrezzâk ve Abd b. Humeyd, Katâde'den {قَوْمًا لُدًّا} “inatçı bir topluluk” kavli hakkında: 'Bâtıl üzere tartışanlar' dediğini rivayet ettiler.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة {قوما لداً} قَالَ: هم قُرَيْش

İbn Ebî Hâtim, Katâde'den {قَوْمًا لُدًّا} “inatçı bir topluluk” hakkında: 'Onlar Kureyş'tir' dediğini rivayet etti.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد {لداً} قَالَ: لَا يستقيمون

Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den {لُدًّا} “inatçı [bir topluluk]” hakkında: 'Doğrulmazlar/istikamet bulmazlar' dediğini rivayet ettiler.

الْآيَة ٩٨

Ayet 98

أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير فِي قَوْله: {هَل تحس مِنْهُم من أحد} قَالَ: هَل ترى مِنْهُم من أحد

İbn Ebî Hâtim, Saîd b. Cübeyr'den {هَلْ تُحِسُّ مِنْهُمْ مِنْ أَحَدٍ} “Onlardan hiç kimseyi hissediyor musun?” kavli hakkında: 'Onlardan hiç kimseyi görüyor musun?' dediğini rivayet etti.

وَأخرج عبد بن حميد عَن عَاصِم أَنه قَرَأَ {هَل تحس مِنْهُم} بِرَفْع التَّاء وَكسر الْحَاء وَرفع السِّين وَلَا يدغمها

Abd b. Humeyd, Âsım'dan rivayet etti ki kendisi {هَلْ تُحِسُّ مِنْهُمْ} ibaresini te'nin ref'i (ötresi), hâ'nın kesresi ve sîn'in ref'i (ötresi) ile ve idgam yapmaksızın [tuhsissu şeklinde] okumuştur.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد عَن قَتَادَة فِي قَوْله تَعَالَى: {هَل تحس مِنْهُم من أحد أَو تسمع لَهُم ركزاً} قَالَ: هَل ترى عينا أَو تسمع صَوتا

Abdurrezzâk ve Abd b. Humeyd, Katâde'den Allah Teâlâ'nın: {هَلْ تُحِسُّ مِنْهُمْ مِنْ أَحَدٍ أَوْ تَسْمَعُ لَهُمْ رِكْزًا} “Onlardan hiç kimseyi hissediyor yahut onlara ait cılız bir ses işitiyor musun?” kavli hakkında: 'Bir şahıs görüyor musun veya bir ses işitiyor musun?' dediğini rivayet ettiler.

وَأخرج عبد بن حميد عَن الْحسن فِي الْآيَة قَالَ: ذهب الْقَوْم فَلَا صَوت وَلَا عين

Abd b. Humeyd, Hasan'dan ayet hakkında: 'O kavim yok olup gitti; artık ne bir ses var ne de bir şahıs' dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {ركزاً} قَالَ: صَوتا

İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan {رِكْزًا} “cılız bir ses” kavli hakkında: 'Bir ses' dediğini rivayet ettiler.

وَأخرج الطستي فِي مسَائِله عَن ابْن عَبَّاس إِن نَافِع بن الْأَزْرَق سَأَلَهُ عَن قَوْله: {ركزاً} فَقَالَ: حسا

et-Tastî Mesâil'inde İbn Abbâs'tan rivayet etti ki: Nâfi‘ b. el-Ezrak ona {رِكْزًا} kavlini sordu; o da: 'Bir his/ses' dedi.

قَالَ: وَهل تعرف الْعَرَب ذَلِك قَالَ: نعم

[Nâfi‘]: 'Araplar bunu bilir mi?' dedi. [İbn Abbâs]: 'Evet' dedi.

أما سَمِعت قَول الشَّاعِر: وَقد توجس ركزاً متفقد ندس بنية الصَّوْت مَا فِي سَمعه كذب

'Şairin şu sözünü işitmedin mi: Gizli sesi kollayan, sesin yapısını anlayan uyanık kimse bir fısıltı hissetti; onun işitmesinde hiçbir yanılma yoktur.'