Binûn

Enbiyâ Suresi — 9. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن زيد {إِن الَّذين سبقت لَهُم منا الْحسنى} قَالَ: السَّعَادَة

İbn Merdûye, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Zeyd'den naklettiğine göre {إِن الَّذين سبقت لَهُم منا الْحسنى} “Şüphesiz kendileri hakkında tarafımızdan en güzel [akıbet] takdir edilmiş olanlar...” ayeti hakkında: ‘[Bu,] mutluluktur’ demiştir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُحَمَّد بن حَاطِب قَالَ:

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in Muhammed b. Hâtıb'dan naklettiğine göre şöyle demiştir:

سُئِلَ عَليّ عَن هَذِه الْآيَة {إِن الَّذين سبقت لَهُم منا الْحسنى} قَالَ: هُوَ عُثْمَان وَأَصْحَابه

Ali'ye {إِن الَّذين سبقت لَهُم منا الْحسنى} “Şüphesiz kendileri hakkında tarafımızdan en güzel [akıbet] takdir edilmiş olanlar...” ayeti sorulduğunda: ‘O, Osman ve arkadaşlarıdır’ demiştir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {لَا يسمعُونَ حَسِيسهَا} يَقُول: لَا يسمع أهل الْجنَّة حسيس أهل النَّار إِذا نزلُوا مَنَازِلهمْ من الْجنَّة

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan naklettiğine göre {لَا يسمعُونَ حَسِيسهَا} “Onun uğultusunu [bile] duymazlar” ayeti hakkında şöyle demiştir: ‘Cennet ehli cennetteki konaklarına yerleştikleri zaman cehennem ehlinin uğultusunu işitmezler.’

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن سُفْيَان {لَا يسمعُونَ حَسِيسهَا} قَالَ: صَوتهَا

Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Süfyân'dan naklettiğine göre {لَا يسمعُونَ حَسِيسهَا} “Onun uğultusunu [bile] duymazlar” ifadesi hakkında: ‘Onun sesini [işitmezler]’ demiştir.

وَأخرج ابْن جرير عَن عِكْرِمَة وَالْحسن الْبَصْرِيّ قَالَا: قَالَ فِي سُورَة الْأَنْبِيَاء {إِنَّكُم وَمَا تَعْبدُونَ من دون الله حصب جَهَنَّم أَنْتُم لَهَا وَارِدُونَ} إِلَى قَوْله: {وهم فِيهَا لَا يسمعُونَ} ثمَّ اسْتثْنى فَقَالَ: {إِن الَّذين سبقت لَهُم منا الْحسنى أُولَئِكَ عَنْهَا مبعدون} فقد عبدت الْمَلَائِكَة من دون الله وعزير وَعِيسَى

İbn Cerîr'in İkrime ve Hasan-ı Basrî'den naklettiğine göre her ikisi şöyle demiştir: ‘Enbiyâ sûresinde {إِنَّكُم وَمَا تَعْبدُونَ من دون الله حصب جَهَنَّم أَنْتُم لَهَا وَارِدُونَ} “Siz ve Allah'tan başka taptığınız şeyler cehennem yakıtısınız; oraya gireceksiniz” ayetinden {وهم فِيهَا لَا يسمعُونَ} “onlar orada hiçbir şey işitmezler” kavline kadar buyurmuş, sonra istisna yaparak {إِن الَّذين سبقت لَهُم منا الْحسنى أُولَئِكَ عَنْهَا مبعدون} “Şüphesiz kendileri hakkında tarafımızdan en güzel [akıbet] takdir edilmiş olanlar, işte onlar oradan uzak tutulacaklardır” buyurmuştur. Çünkü Allah'tan başka meleklere, Üzeyr'e ve Îsâ'ya da tapılmıştır.’

وَأخرج ابْن جرير عَن الضَّحَّاك قَالَ: يَقُول نَاس من النَّاس: إِن الله قَالَ: {إِن الَّذين سبقت لَهُم منا الْحسنى أُولَئِكَ عَنْهَا مبعدون} يَعْنِي من النَّاس أَجْمَعِينَ وَلَيْسَ كَذَلِك إِنَّمَا يَعْنِي من يعبد الله تَعَالَى وَهُوَ لله مُطِيع مثل عِيسَى وَأمه وعزير وَالْمَلَائِكَة

İbn Cerîr'in Dahhâk'tan naklettiğine göre şöyle demiştir: ‘İnsanlardan bazıları: «Allah {إِن الَّذين سبقت لَهُم منا الْحسنى أُولَئِكَ عَنْهَا مبعدون} “Şüphesiz kendileri hakkında tarafımızdan en güzel [akıbet] takdir edilmiş olanlar, işte onlar oradan uzak tutulacaklardır” buyurmuştur, yani bütün insanları kastetmiştir» derler. Halbuki öyle değildir; O ancak Allah Teâlâ'ya ibadet eden ve Îsâ, annesi, Üzeyr ve melekler gibi Allah'a itaatkâr olanları kastetmektedir.’

وَاسْتثنى الله تَعَالَى هَؤُلَاءِ من الْآلهَة المعبودة الَّتِي هِيَ مَعَ من يَعْبُدهَا فِي النَّار

Allah Teâlâ bunları, kendilerine tapanlarla birlikte ateşte olacak olan tapılan ilahlardan istisna etmiştir.

وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي صفة النَّار عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {لَا يحزنهم الْفَزع الْأَكْبَر} قَالَ: أذا أطبقت جَهَنَّم على أَهلهَا

İbn Ebi'd-Dünyâ'nın Sıfatü'n-Nâr'da İbn Abbâs'tan naklettiğine göre {لَا يحزنهم الْفَزع الْأَكْبَر} “O en büyük dehşet onları tasalandırmaz” ayeti hakkında: ‘Cehennem ehlinin üzerine kapatıldığı vakittir’ demiştir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {لَا يحزنهم الْفَزع الْأَكْبَر} يَعْنِي النفخة الْآخِرَة

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan naklettiğine göre {لَا يحزنهم الْفَزع الْأَكْبَر} “O en büyük dehşet onları tasalandırmaz” ayeti hakkında: ‘[Bundan maksat] son sûr üfürülüşüdür’ demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير فِي قَوْله: {لَا يحزنهم الْفَزع الْأَكْبَر} قَالَ: النَّار إِذا أطبقت على أَهلهَا

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Saîd b. Cübeyr'den naklettiğine göre {لَا يحزنهم الْفَزع الْأَكْبَر} “O en büyük dehşet onları tasalandırmaz” ayeti hakkında: ‘Ateşin, ehlinin üzerine kapatıldığı andır’ demiştir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير عَن الْحسن {لَا يحزنهم الْفَزع الْأَكْبَر} قَالَ: أذا أطبقت النَّار عَلَيْهِم يَعْنِي على الْكفَّار

İbn Ebî Şeybe ve İbn Cerîr'in Hasan[-ı Basrî]'den naklettiğine göre {لَا يحزنهم الْفَزع الْأَكْبَر} “O en büyük dehşet onları tasalandırmaz” ayeti hakkında: ‘Ateş onların, yani kâfirlerin üzerine kapatıldığı zamandır’ demiştir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن {لَا يحزنهم الْفَزع الْأَكْبَر} قَالَ: انصراف العَبْد حِين يُؤمر بِهِ إِلَى النَّار

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in Hasan[-ı Basrî]'den naklettiğine göre {لَا يحزنهم الْفَزع الْأَكْبَر} “O en büyük dehşet onları tasalandırmaz” ayeti hakkında: ‘Kul hakkında cehenneme sevk edilmesi emredildiği andaki gidişidir’ demiştir.

وَأخرج ابْن جرير فِي قَوْله: {لَا يحزنهم الْفَزع الْأَكْبَر} قَالَ: حِين تطبق جَهَنَّم

İbn Cerîr'in naklettiğine göre {لَا يحزنهم الْفَزع الْأَكْبَر} “O en büyük dehşet onları tasalandırmaz” ayeti hakkında: ‘Cehennemin kapatıldığı andır’ demiştir.

وَقَالَ: حِين ذبح الْمَوْت

Ve: ‘Ölümün boğazlandığı andır’ demiştir.

وَأخرج الْبَزَّار وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِن للمهاجرين مَنَابِر من ذهب يَجْلِسُونَ عَلَيْهَا يَوْم الْقِيَامَة قد أمنُوا من الْفَزع

Bezzâr ve İbn Merdûye'nin Ebû Saîd el-Hudrî'den naklettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «Kıyamet gününde muhacirler için altından minberler vardır; korkudan emin kılınmış olarak onların üzerine otururlar.»

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن أبي أُمَامَة أَن رَسُول الله صلى عَلَيْهِ وَسلم قَالَ: بشر المدلجين فِي الظُّلم بمنابر من نور يَوْم الْقِيَامَة يفزع النَّاس وَلَا يفزعون

Taberânî'nin Ebû Ümâme'den naklettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «Karanlıklarda [mescitlere] yürüyenleri, kıyamet gününde nurdan minberlerle müjdele; insanlar korkuya kapılırken onlar korkmazlar.»

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط عَن أبي الدَّرْدَاء قَالَ: سَمِعت رَسُول الله صلى عَلَيْهِ وَسلم يَقُول: المتحابون فِي الله فِي ظلّ الله يَوْم لَا ظلّ إِلَّا ظله على مَنَابِر من نور يفزع النَّاس وَلَا يفزعون

Taberânî'nin el-Evsat'ta Ebü'd-Derdâ'dan naklettiğine göre şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu işittim: «Allah için birbirini sevenler, O'nun gölgesinden başka hiçbir gölgenin bulunmadığı günde, Allah'ın gölgesinde nurdan minberler üzerindedirler; insanlar korkuya kapılırken onlar korkmazlar.»

وَأخرج أَحْمد وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه عَن ابْن عمر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: ثَلَاثَة على كُثْبَان الْمسك لَا يهولهم الْفَزع الْأَكْبَر يَوْم الْقِيَامَة: رجل أمَّ قوما وهم بِهِ راضون وَرجل كَانَ يُؤذن فِي كل يَوْم وَلَيْلَة وَعبد أدّى حق الله وَحقّ موَالِيه

Ahmed ve hasen olduğunu belirterek Tirmizî'nin İbn Ömer'den naklettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «Üç kişi vardır ki kıyamet gününde misk tepeleri üzerindedirler; en büyük dehşet onları korkutmaz: Kendisinden razı oldukları bir topluluğa imamlık yapan kişi; her gün ve gece ezan okuyan kişi ve Allah'ın hakkını da efendilerinin hakkını da eda eden köle.»

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله: {وتتلقاهم الْمَلَائِكَة} قَالَ: تتلقاهم الْمَلَائِكَة الَّذين كَانُوا قرناءهم فِي الدُّنْيَا يَوْم الْقِيَامَة فَيَقُولُونَ: نَحن أولياؤكم فِي الْحَيَاة الدُّنْيَا وَفِي الْآخِرَة لَا نفارقكم حَتَّى تدْخلُوا الْجنَّة

İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den naklettiğine göre {وتتلقاهم الْمَلَائِكَة} “Ve melekler onları karşılar” ayeti hakkında şöyle demiştir: ‘Kıyamet gününde dünyada onların yakın yoldaşları olan melekler onları karşılar ve: «Biz dünya hayatında da ahirette de sizin dostlarınızız; cennete girinceye kadar sizden ayrılmayacağız» derler.’

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن زيد فِي قَوْله: {هَذَا يومكم الَّذِي كُنْتُم توعدون} قَالَ: هَذَا قبل أَن يدخلُوا الْجنَّة

İbn Cerîr'in İbn Zeyd'den naklettiğine göre {هَذَا يومكم الَّذِي كُنْتُم توعدون} “İşte bu, size vadedilmiş olan gününüzdür” ayeti hakkında: ‘Bu, cennete girmelerinden öncedir’ demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن عَليّ فِي قَوْله: {كطي السّجل} قَالَ: ملك

Abd b. Humeyd'in Ali'den naklettiğine göre {كطي السّجل} “Sicilin dürmesi gibi” ifadesi hakkında: ‘[Sicil,] bir melektir’ demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن عَطِيَّة قَالَ: السّجل اسْم ملك

Abd b. Humeyd'in Atiyye'den naklettiğine göre: ‘Sicil bir meleğin adıdır’ demiştir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عمر فِي قَوْله: {يَوْم نطوي السَّمَاء كطي السّجل} قَالَ: السّجل ملك فَإِذا صد بالاستغفار قَالَ: اكتبوها نورا

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Ömer'den naklettiğine göre {يَوْم نطوي السَّمَاء كطي السّجل} “Günü geldiğinde göğü, sicilin dürmesi gibi düreriz” ayeti hakkında şöyle demiştir: ‘Sicil bir melektir; [amel defteri] istiğfar ile yükselince: «Onu nur olarak yazın» der.’

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن عَسَاكِر عَن أبي جَعْفَر الباقر قَالَ: السّجل ملك وَكَانَ هاروت وماروت من أعوانه وَكَانَ لَهُ كل يَوْم ثَلَاث لمحات ينظرهن فِي أم الْكتاب فَنظر نظرة لم تكن لَهُ فأبصر فِيهَا خلق آدم وَمَا فِيهِ من الْأُمُور فأسّر ذَلِك إِلَى هاروت وماروت فَلَمَّا قَالَ تَعَالَى: (إِنِّي جَاعل فِي الأَرْض خَليفَة قَالُوا أَتجْعَلُ فِيهَا من يفْسد فِيهَا) (الْبَقَرَة آيَة ٣٠) قَالَ: ذَلِك استطالة على الْمَلَائِكَة

İbn Ebî Hâtim ve İbn Asâkir'in Ebû Ca'fer el-Bâkır'dan naklettiğine göre şöyle demiştir: ‘Sicil bir melektir; Hârût ve Mârût da onun yardımcılarındandı. Onun Ümmü'l-Kitâb'a her gün bakabileceği üç anı vardı. [Bir keresinde] kendisine ait olmayan bir bakışla baktı ve orada Âdem'in yaratılışını ve ona dair meseleleri gördü. Bunu Hârût ve Mârût'a gizlice söyledi. Yüce Allah: (إِنِّي جَاعل فِي الأَرْض خَليفَة قَالُوا أَتجْعَلُ فِيهَا من يفْسد فِيهَا) (Bakara Suresi, 30. Ayet) “Ben yeryüzünde bir halife var edeceğim... Orada bozgunculuk yapacak birini mi var edeceksin? dediler” buyurduğunda, [Bâkır] şöyle dedi: «Bu, [onların bildiklerini ima ederek] meleklere üstünlük taslamalarıydı.»’

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ قَالَ: السّجل ملك مُوكل بالصحف فَإِذا مَاتَ دفع كِتَابه إِلَى السّجل فطواه وَرَفعه إِلَى يَوْم الْقِيَامَة

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in Süddî'den naklettiğine göre şöyle demiştir: ‘Sicil, amel defterleriyle görevlendirilmiş bir melektir; [kul] öldüğü zaman amel defteri Sicil'e teslim edilir; o da onu dürer ve kıyamet gününe kadar kaldırır.’

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد فِي الْآيَة قَالَ: السّجل الصَّحِيفَة

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in Mücâhid'den naklettiğine göre ayet hakkında: ‘Sicil, sahifedir’ demiştir.

وَأخرج أَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مَنْدَه فِي الْمعرفَة وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه وَصَححهُ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: السّجل كَاتب للنَّبِي ﷺ

Ebû Dâvûd, Nesâî, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Taberânî, el-Ma'rife'de İbn Mende, İbn Merdûye ve es-Sünen'inde Beyhakî'nin -sahih olduğunu belirterek- İbn Abbâs'tan naklettiklerine göre: ‘Sicil, Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in bir kâtibidir’ demiştir.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن عدي وَابْن عَسَاكِر عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كَانَ لرَسُول الله صلى عَلَيْهِ وَسلم كَاتب يُسمى السّجل وَهُوَ قَوْله: {يَوْم نطوي السَّمَاء كطي السّجل للكتب}

İbnü'l-Münzir, İbn Adiy ve İbn Asâkir'in İbn Abbâs'tan naklettiğine göre şöyle demiştir: ‘Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in Sicil adında bir kâtibi vardı; işte: {يَوْم نطوي السَّمَاء كطي السّجل للكتب} “Yazılı kâğıt tomarını dürer gibi göğü düreceğimiz gün...” ayeti bunu ifade etmektedir.’

وَأخرج النَّسَائِيّ وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه وَابْن عَسَاكِر عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: السّجل هُوَ الرجل زَاد ابْن مرْدَوَيْه بلغَة الْحَبَشَة

Nesâî, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, İbn Merdûye ve İbn Asâkir'in İbn Abbâs'tan naklettiğine göre: ‘Sicil, adam demektir’ demiştir. İbn Merdûye: ‘Habeş dilinde’ [ilavesinde bulunmuştur].

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {كطي السّجل للكتب} قَالَ: كطي الصَّحِيفَة على الْكتاب

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan naklettiğine göre {كطي السّجل للكتب} “Yazılı kâğıt tomarını dürer gibi” ayeti hakkında: ‘Sahifenin yazı üzerine dürülmesi gibi’ demiştir.

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {كَمَا بدأنا أوّل خلق نعيده} يَقُول: نهلك كل شَيْء كَمَا كَانَ أوّل مرّة

İbn Cerîr'in İbn Abbâs'tan naklettiğine göre {كَمَا بدأنا أوّل خلق نعيده} “İlk yaratmaya nasıl başladıysak onu öylece tekrarlayacağız” ayeti hakkında: ‘Her şeyi ilk başta olduğu gibi yok ederiz’ demektedir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله: {كَمَا بدأنا أوّل خلق نعيده} قَالَ: عُرَاة حُفَاة غرلًا

İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den naklettiğine göre {كَمَا بدأنا أوّل خلق نعيده} “İlk yaratmaya nasıl başladıysak onu öylece tekrarlayacağız” ayeti hakkında: ‘Çıplak, yalınayak ve sünnetsiz olarak [tekrar yaratırız]’ demiştir.

وَأخرج ابْن جرير عَن عَائِشَة قَالَت: دخل عليَّ رَسُول الله صلى عَلَيْهِ وَسلم وَعِنْدِي عَجُوز من بني عَامر فَقَالَ: من هَذِه الْعَجُوز يَا عَائِشَة فَقلت: إِحْدَى خَالَاتِي

İbn Cerîr'in Âişe'den naklettiğine göre şöyle demiştir: ‘Yanımda Âmir oğullarından yaşlı bir kadın varken Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem yanıma girdi ve: «Bu yaşlı kadın kimdir, ey Âişe?» buyurdu. Ben de: «Teyzelerimden biridir» dedim.’

فَقَالَت: ادْع الله أَن يدخلني الْجنَّة

[Yaşlı kadın]: ‘Beni cennete koyması için Allah'a dua et’ dedi.

فَقَالَ: إِن الْجنَّة لَا يدخلهَا الْعَجُوز

[Resûlullah]: «Şüphesiz cennete yaşlı kadın girmez» buyurdu.

فَأخذ الْعَجُوز مَا أَخذهَا فَقَالَ: إِن الله تَعَالَى ينشهنه خلقا غير خَلقهنَّ ثمَّ قَالَ: تحشرون حُفَاة عُرَاة غلفًا

Bunun üzerine yaşlı kadını bir telaş aldı. [Bunun üzerine Resûlullah]: «Allah Teâlâ onları yaratılışlarından başka bir yaratılışla yeniden var eder» buyurdu; sonra: «Sizler yalınayak, çıplak ve sünnetsiz olarak haşredileceksiniz» buyurdu.

فَقَالَت: حاشا لله من ذَلِك

[Kadın]: ‘Bundan Allah'a sığınırım!’ dedi.

فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: بلَى

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «Bilakis!» buyurdu.

إِن الله تَعَالَى قَالَ: {كَمَا بدأنا أوّل خلق نعيده وَعدا علينا إِنَّا كُنَّا فاعلين} فَأول من يكسى إِبْرَاهِيم خَلِيل الرَّحْمَن

«Çünkü Allah Teâlâ: {كَمَا بدأنا أوّل خلق نعيده وَعدا علينا إِنَّا كُنَّا فاعلين} “İlk yaratmaya nasıl başladıysak üzerimize aldığımız bir vaad olarak onu öylece tekrarlayacağız; şüphesiz biz bunu yaparız” buyurmuştur. İlk giydirilecek kişi ise Rahmân'ın dostu İbrâhim'dir.»

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ قَالَ: يَبْعَثهُم الله يَوْم الْقِيَامَة على قامة آدم وجسمه وَلسَانه السريانية عُرَاة حُفَاة غرلًا كَمَا ولدُوا

İbn Ebî Hâtim'in Süddî'den naklettiğine göre şöyle demiştir: ‘Allah kıyamet gününde onları Âdem'in boyunda, cüssesinde ve dili Süryânice olarak; doğdukları gibi çıplak, yalınayak ve sünnetsiz olarak diriltir.’

الْآيَة ١٠٥ - ١٠٨

Ayet 105 - 108

أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {وَلَقَد كتبنَا فِي الزبُور من بعد الذّكر} الْقُرْآن {أَن الأَرْض} قَالَ: أَرض الْجنَّة

İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan naklettiğine göre {وَلَقَد كتبنَا فِي الزبُور من بعد الذّكر} “Andolsun biz Zikir'den sonra Zebûr'da da yazdık” -yani Kur'an'da- {أَن الأَرْض} “ki yeryüzüne...” ayeti hakkında: ‘Cennet toprağıdır’ demiştir.

وَأخرج ابْن جرير عَن سعيد بن جُبَير فِي قَوْله: {وَلَقَد كتبنَا فِي الزبُور من بعد الذّكر} قَالَ: يَعْنِي بِالذكر كتبنَا فِي الْقُرْآن من بعد التَّوْرَاة و {الأَرْض} أَرض الْجنَّة

İbn Cerîr'in Saîd b. Cübeyr'den naklettiğine göre {وَلَقَد كتبنَا فِي الزبُور من بعد الذّكر} “Andolsun biz Zikir'den sonra Zebûr'da da yazdık” ayeti hakkında: ‘Zikir ile; Tevrat'tan sonra Kur'an'da yazdığımızı kastetmiştir ve {الأَرْض} “yeryüzü” de cennet toprağıdır’ demiştir.

وَأخرج ابْن جرير عَن الضَّحَّاك فِي قَوْله: {وَلَقَد كتبنَا فِي الزبُور من بعد الذّكر} يَعْنِي بِالذكر التَّوْرَاة وَيَعْنِي بالزبور الْكتب من بعد التَّوْرَاة

İbn Cerîr'in Dahhâk'tan naklettiğine göre {وَلَقَد كتبنَا فِي الزبُور من بعد الذّكر} “Andolsun biz Zikir'den sonra Zebûr'da da yazdık” ayeti hakkında: ‘Zikir ile Tevrat'ı, Zebûr ile de Tevrat'tan sonraki kitapları kastetmektedir’ demiştir.

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس {وَلَقَد كتبنَا فِي الزبُور} قَالَ: الْكتب

İbn Cerîr'in İbn Abbâs'tan naklettiğine göre {وَلَقَد كتبنَا فِي الزبُور} “Andolsun biz Zebûr'da yazdık” ayeti hakkında: ‘[Semavi] kitaplardır’ demiştir.

{من بعد الذّكر} قَالَ: التَّوْرَاة

{من بعد الذّكر} “Zikir'den sonra” ifadesi hakkında da: ‘Tevrat'tır’ demiştir.

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس فِي الْآيَة قَالَ: الزبُور التَّوْرَاة وَالْإِنْجِيل وَالْقُرْآن وَالذكر الأَصْل الَّذِي نسخت مِنْهُ هَذِه الْكتب الَّذِي فِي السَّمَاء وَالْأَرْض أَرض الْجنَّة

Saîd b. Mansûr ve İbn Merdûye'nin İbn Abbâs'tan naklettiğine göre ayet hakkında şöyle demiştir: ‘Zebûr; Tevrat, İncil ve Kur'an'dır. Zikir ise gökte bulunan ve bu kitapların kendisinden istinsah edildiği asıl kaynaktır. Yeryüzü ise cennet toprağıdır.’

وَأخرج هناد وَعبد بن حميد وَابْن جريرعن سعيد بن جُبَير فِي قَوْله: {وَلَقَد كتبنَا فِي الزبُور} قَالَ: الزبُور التَّوْرَاة وَالْإِنْجِيل وَالْقُرْآن {من بعد الذّكر} قَالَ: الذّكر الَّذِي فِي السَّمَاء

Hennâd, Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in Saîd b. Cübeyr'den naklettiğine göre {وَلَقَد كتبنَا فِي الزبُور} “Andolsun biz Zebûr'da yazdık” ayeti hakkında şöyle demiştir: ‘Zebûr; Tevrat, İncil ve Kur'an'dır. {من بعد الذّكر} “Zikir'den sonra” ifadesi hakkında da: «Gökteki Zikir'dir» demiştir.’

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد فِي الْآيَة قَالَ: الزبُور الْكتب وَالذكر أم الْكتاب عِنْد الله وَالْأَرْض الْجنَّة

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in Mücâhid'den naklettiğine göre ayet hakkında şöyle demiştir: ‘Zebûr kitaplar, Zikir Allah katındaki Ümmü'l-Kitâb, yeryüzü ise cennettir.’

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن زيد فِي الْآيَة قَالَ: الزبُور الْكتب الَّتِي أنزلت على الْأَنْبِيَاء وَالذكر أم الْكتاب الَّذِي يكْتب فِيهِ الْأَشْيَاء قبل ذَلِك

İbn Cerîr'in İbn Zeyd'den naklettiğine göre ayet hakkında şöyle demiştir: ‘Zebûr, peygamberlere indirilen kitaplar; Zikir ise bundan önce şeylerin [olacakların] içine yazıldığı Ümmü'l-Kitâb'dır.’

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {أَن الأَرْض يَرِثهَا عبَادي الصالحون} قَالَ: أَرض الْجنَّة

Firyâbî, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan naklettiğine göre {أَن الأَرْض يَرِثهَا عبَادي الصالحون} “Şüphesiz yeryüzüne salih kullarım vâris olacaktır” ayeti hakkında: ‘Cennet toprağıdır’ demiştir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {وَلَقَد كتبنَا فِي الزبُور} الْآيَة

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan naklettiğine göre {وَلَقَد كتبنَا فِي الزبُور} “Andolsun biz Zebûr'da yazdık” ayeti hakkında...

قَالَ: أخبر الله سُبْحَانَهُ فِي التَّوْرَاة وَالزَّبُور وسابق علمه قبل أَن تكون السَّمَوَات وَالْأَرْض أَن يُورث أمة مُحَمَّد الأَرْض ويدخلهم الْجنَّة وهم {الصالحون} وَفِي قَوْله: {لبلاغاً لقوم عابدين} قَالَ: عَالمين

Şöyle demiştir: ‘Allah Subhânehu, Tevrat'ta, Zebûr'da ve gökler ile yer var olmadan önceki ezeli ilminde, Muhammed ümmetini yeryüzüne vâris kılacağını ve onları cennete koyacağını haber vermiştir; onlar {الصالحون} “salih kimselerdir”.’ {لبلاغاً لقوم عابدين} “kulluk eden bir topluluk için yeterli bir tebliğdir” ayeti hakkında da: ‘Âlimler[dir]’ demiştir.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {وَلَقَد كتبنَا فِي الزبُور من بعد الذّكر أَن الأَرْض يَرِثهَا عبَادي الصالحون} قَالَ: أَرض الْجنَّة يَرِثهَا الَّذين يصلونَ الصَّلَوَات الْخمس فِي الْجَمَاعَات

Beyhakî'nin Şuabü'l-Îmân'da İbn Abbâs'tan naklettiğine göre {وَلَقَد كتبنَا فِي الزبُور من بعد الذّكر أَن الأَرْض يَرِثهَا عبَادي الصالحون} “Andolsun, Zikir'den sonra Zebûr'da da: «Yeryüzüne mutlaka salih kullarım vâris olacaktır» diye yazmıştık” ayeti hakkında şöyle demiştir: ‘Cennet toprağıdır; ona beş vakit namazı cemaatle kılanlar vâris olur.’

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم عَن الشّعبِيّ فِي قَوْله: {وَلَقَد كتبنَا فِي الزبُور من بعد الذّكر} قَالَ: فِي زبور دَاوُد {من بعد} ذكر مُوسَى التَّوْرَاة {أَن الأَرْض يَرِثهَا} قَالَ: الْجنَّة

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Hâkim'in Şa'bî'den naklettiğine göre {وَلَقَد كتبنَا فِي الزبُور من بعد الذّكر} “Andolsun biz Zikir'den sonra Zebûr'da da yazdık” ayeti hakkında: ‘Dâvûd'un Zebûr'unda, Mûsâ'nın Zikri olan Tevrat'tan {من بعد} “sonra” [yazdık]’ demiş; {أَن الأَرْض يَرِثهَا} “ki yeryüzüne vâris olacaktır” hakkında da: ‘Cennet[tir]’ demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن عِكْرِمَة مثله

Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim'in İkrime'den naklettiğine göre o da benzerini söylemiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي الْآيَة قَالَ: كتب الله فِي زبور دَاوُد بعد التَّوْرَاة

İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den naklettiğine göre ayet hakkında şöyle demiştir: ‘Allah, Tevrat'tan sonra Dâvûd'un Zebûr'unda [böyle] yazmıştır.’

وَأخرج ابْن جرير عَن أبي الْعَالِيَة فِي قَوْله: {أَن الأَرْض يَرِثهَا} قَالَ: الْجنَّة

İbn Cerîr'in Ebu'l-Âliye'den naklettiğine göre {أَن الأَرْض يَرِثهَا} “ki yeryüzüne vâris olacaktır” ayeti hakkında: ‘Cennet[tir]’ demiştir.

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن زيد فِي قَوْله: {أَن الأَرْض يَرِثهَا عبَادي الصالحون} قَالَ: الْجنَّة وَقَرَأَ (وَقَالُوا الْحَمد لله الَّذِي صدقنا وعده وأورثنا الأَرْض نتبوّأ من الْجنَّة حَيْثُ نشَاء) (الزمر آيَة ٧٤) قَالَ: فالجنة مبتدؤها فِي الأَرْض ثمَّ تذْهب درجاً علوّا

İbn Cerîr'in İbn Zeyd'den naklettiğine göre {أَن الأَرْض يَرِثهَا عبَادي الصالحون} “Şüphesiz yeryüzüne salih kullarım vâris olacaktır” ayeti hakkında: ‘Cennet[tir]’ demiş ve: (وَقَالُوا الْحَمد لله الَّذِي صدقنا وعده وأورثنا الأَرْض نتبوّأ من الْجنَّة حَيْثُ نشَاء) {Onlar da: «Bize verdiği sözü yerine getiren ve bizi bu yere vâris kılan Allah'a hamdolsun; cennetten dilediğimiz yerde oturabiliyoruz» dediler} (Zümer suresi, 74) ayetini okuyup şöyle demiştir: ‘Cennetin başlangıcı yerdedir, sonra dereceler halinde yukarıya doğru gider.’

وَالنَّار مبتدؤها فِي الأَرْض وَبَينهمَا حجاب سور مَا يدْرِي أحد مَا ذَاك السُّور

‘Cehennemin başlangıcı da yerdedir ve ikisi arasında bir perde, bir sur vardır ki o surun ne olduğunu kimse bilemez.’

وَقَرَأَ (بَاب بَاطِنه فِيهِ الرَّحْمَة وَظَاهره من قبله الْعَذَاب) (الْحَدِيد آيَة ١٣) قَالَ: ودرجها تذْهب سفالاً فِي الأَرْض ودرج الْجنَّة تذْهب علوّاً فِي السَّمَاء

Ve (بَاب بَاطِنه فِيهِ الرَّحْمَة وَظَاهره من قبله الْعَذَاب) {Onun bir kapısı vardır ki, iç tarafında rahmet, dış tarafında ise azap vardır} (Hadîd suresi, 13) ayetini okuyup şöyle dedi: ‘Onun [cehennemin] dereceleri yerde aşağıya doğru iner, cennetin dereceleri ise göğe doğru yukarıya çıkar.’

وَأخرج ابْن جرير عَن صَفْوَان قَالَ: سَأَلت عَامر بن عبد الله أَبَا الْيَمَان هَل لأنفس الْمُؤمنِينَ مُجْتَمع فَقَالَ: يَقُول الله: {وَلَقَد كتبنَا فِي الزبُور من بعد الذّكر أَن الأَرْض يَرِثهَا عبَادي الصالحون} قَالَ: هِيَ الأَرْض الَّتِي تجمع إِلَيْهَا أَرْوَاح الْمُؤمنِينَ حَتَّى يكون الْبَعْث

İbn Cerîr'in Safvân'dan naklettiğine göre şöyle demiştir: Âmir b. Abdillâh Ebü'l-Yemân'a: ‘Müminlerin nefislerinin [ruhlarının] toplandığı bir yer var mıdır?’ diye sordum. O da: ‘Allah Teâlâ {وَلَقَد كتبنَا فِي الزبُور من بعد الذّكر أَن الأَرْض يَرِثهَا عبَادي الصالحون} “Andolsun, Zikir'den sonra Zebûr'da da: «Yeryüzüne mutlaka salih kullarım vâris olacaktır» diye yazmıştık” buyurmaktadır’ dedi ve ekledi: ‘O, yeniden diriliş oluncaya kadar müminlerin ruhlarının toplandığı yerdir.’

وَأخرج البُخَارِيّ فِي تَارِيخه وَابْن أبي حَاتِم عَن أبي الدَّرْدَاء قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: قَالَ الله تَعَالَى: {أَن الأَرْض يَرِثهَا عبَادي الصالحون} فَنحْن الصالحون

Buhârî Târîh'inde ve İbn Ebî Hâtim'in Ebü'd-Derdâ'dan naklettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: ‘Allah Teâlâ: {أَن الأَرْض يَرِثهَا عبَادي الصالحون} “Yeryüzüne mutlaka salih kullarım vâris olacaktır” buyurmuştur; işte o salihler bizleriz.’

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج فِي قَوْله: {إِن فِي هَذَا لبلاغاً} قَالَ: كل ذَلِك يُقَال: إِن فِي هَذِه السُّورَة وَفِي هَذَا الْقُرْآن لبلاغاً

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in İbn Cüreyc'den naklettiğine göre {إِن فِي هَذَا لبلاغاً} “Şüphesiz bunda bir tebliğ/öğüt vardır” ayeti hakkında şöyle demiştir: ‘Bütün bunlar için: «Şüphesiz bu surede ve bu Kur'an'da yeterli bir tebliğ/öğüt vardır» denilir.’

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن زيد فِي قَوْله: {أَن فِي هَذَا لبلاغاً لقوم عابدين} قَالَ: إِن فِي هَذَا لمَنْفَعَة وعلماً {لقوم عابدين} ذَلِك الْبَلَاغ

İbn Cerîr'in İbn Zeyd'den naklettiğine göre {أَن فِي هَذَا لبلاغاً لقوم عابدين} “Şüphesiz bunda, kulluk eden bir kavim için bir tebliğ vardır” ayeti hakkında şöyle demiştir: ‘Şüphesiz bunda {لقوم عابدين} “kulluk eden bir topluluk için” bir fayda ve bir ilim vardır; işte o, tebliğdir.’

وَأخرج ابْن جرير عَن كَعْب الْأَحْبَار {إِن فِي هَذَا لبلاغاً لقوم عابدين} قَالَ: لأمة مُحَمَّد ﷺ

İbn Cerîr'in Kâ'bü'l-Ahbâr'dan naklettiğine göre {إِن فِي هَذَا لبلاغاً لقوم عابدين} “Şüphesiz bunda, kulluk eden bir kavim için yeterli bir tebliğ vardır” ayeti hakkında: ‘Muhammed'in sallallâhu aleyhi ve sellem ümmeti içindir’ demiştir.

وَأخرج ابْن جرير عَن كَعْب فِي قَوْله: {إِن فِي هَذَا لبلاغاً لقوم عابدين} قَالَ: صَوْم شهر رَمَضَان والصلوات الْخمس

İbn Cerîr'in Kâ'b'dan naklettiğine göre {إِن فِي هَذَا لبلاغاً لقوم عابدين} “Şüphesiz bunda, kulluk eden bir kavim için yeterli bir tebliğ vardır” ayeti hakkında: ‘Ramazan ayı orucu ve beş vakit namazdır’ demiştir.

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن الْمُنْذر عَن أبي هُرَيْرَة {إِن فِي هَذَا لبلاغاً لقوم عابدين} قَالَ: فِي الصَّلَوَات الْخمس شغلاً لِلْعِبَادَةِ

Saîd b. Mansûr ve İbnü'l-Münzir'in Ebû Hureyre'den naklettiğine göre {إِن فِي هَذَا لبلاغاً لقوم عابدين} “Şüphesiz bunda, kulluk eden bir kavim için yeterli bir tebliğ vardır” ayeti hakkında: ‘Beş vakit namazda ibadet için bir meşguliyet vardır’ demiştir.

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس: أَن النَّبِي ﷺ قَرَأَ هَذِه الْآيَة {لبلاغاً لقوم عابدين} قَالَ: هِيَ الصَّلَوَات الْخمس فِي الْمَسْجِد الْحَرَام جمَاعَة

İbn Merdûye'nin İbn Abbâs'tan naklettiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem {لبلاغاً لقوم عابدين} “kulluk eden bir topluluk için yeterli bir tebliğdir” ayetini okumuş ve: ‘O, Mescid-i Harâm'da cemaatle [kılınan] beş vakit namazdır’ buyurmuştur.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة فِي المُصَنّف عَن مُحَمَّد بن كَعْب {أَن فِي هَذَا لبلاغاً لقوم عابدين} قَالَ: الصَّلَوَات الْخمس

İbn Ebî Şeybe'nin el-Musannef'te Muhammed b. Kâ'b'dan naklettiğine göre {أَن فِي هَذَا لبلاغاً لقوم عابدين} “Şüphesiz bunda, kulluk eden bir kavim için yeterli bir tebliğ vardır” ayeti hakkında: ‘Beş vakit namazdır’ demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن ﵁ {لقوم عابدين} قَالَ: الَّذين يُحَافِظُونَ على الصَّلَوَات الْخمس فِي الْجَمَاعَة

İbn Ebî Hâtim'in Hasan'dan radıyallâhu anh naklettiğine göre {لقوم عابدين} “kulluk eden bir kavim için” ayeti hakkında: ‘Beş vakit namazı cemaatle kılmaya devam edenlerdir’ demiştir.

وَأخرج عَن قَتَادَة ﵁ {لقوم عابدين} قَالَ: عاملين

Ve Katâde'den radıyallâhu anh naklettiğine göre {لقوم عابدين} “kulluk eden bir kavim için” ifadesi hakkında: ‘Amel edenler[dir]’ demiştir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه وَالطَّبَرَانِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {وَمَا أَرْسَلْنَاك إِلَّا رَحْمَة للْعَالمين} قَالَ: من آمن تمت لَهُ الرَّحْمَة فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَة وَمن لم يُؤمن عوفي مِمَّا كَانَ يُصِيب الْأُمَم فِي عَاجل الدُّنْيَا من الْعَذَاب من المسخ والخسف وَالْقَذْف

İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, İbn Merdûye, Taberânî ve Delâil'de Beyhakî'nin İbn Abbâs'tan radıyallâhu anhümâ naklettiğine göre {وَمَا أَرْسَلْنَاك إِلَّا رَحْمَة للْعَالمين} “Biz seni ancak âlemlere bir rahmet olarak gönderdik” ayeti hakkında şöyle demiştir: ‘Kim iman ederse dünyada ve ahirette rahmet onun için tamamlanır. Kim de iman etmezse, önceki ümmetlere peşin olarak dünyada isabet eden şekil değiştirme (mesh), yerin dibine geçirilme (hasf) ve taş yağması (kazif) gibi azaplardan kurtarılmış olur.’

وَأخرج مُسلم عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: قيل يَا رَسُول الله ادْع على الْمُشْركين

Müslim'in Ebû Hureyre'den radıyallâhu anh naklettiğine göre şöyle demiştir: ‘Ey Allah'ın Resûlü, müşriklere beddua et!’ denildi.

قَالَ: إِنِّي لم أبْعث لعاناً وَإِنَّمَا بعثت رَحْمَة

O da şöyle buyurdu: ‘Ben lanet edici olarak gönderilmedim, ancak bir rahmet olarak gönderildim.’

وَأخرج أَبُو نعيم فِي الدَّلَائِل عَن أبي أُمَامَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِن الله بَعَثَنِي رَحْمَة للْعَالمين وَهدى لِلْمُتقين

Ebû Nuaym'ın Delâil'de Ebû Ümâme'den radıyallâhu anh naklettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: ‘Şüphesiz Allah beni âlemlere bir rahmet, takva sahiplerine de bir hidayet rehberi olarak gönderdi.’

وَأخرج أَحْمد وَأَبُو دَاوُد وَالطَّبَرَانِيّ عَن سلمَان: أَن رَسُول الله ﷺ: أَيّمَا رجل من أمتِي سببته سبة فِي غَضَبي أَو لعنته لعنة فَإِنَّمَا أَنا رجل من ولد آدم أغضب كَمَا تغضبون وَإِنَّمَا بَعَثَنِي رَحْمَة للْعَالمين وأجعلها عَلَيْهِ صَلَاة يَوْم الْقِيَامَة

Ahmed, Ebû Dâvûd ve Taberânî'nin Selmân'dan naklettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem [şöyle buyurmuştur]: ‘Ümmetimden kime öfke anımda sövmüş veya lanet etmişsem, şüphesiz ben de Âdemoğlundan bir insanım; sizin öfkelendiğiniz gibi ben de öfkelenirim. Fakat O beni âlemlere rahmet olarak göndermiştir; ben de bunu kıyamet gününde onun için bir rahmet/dua (salât) kılarım.’

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِنَّمَا أَنا رَحْمَة مهداة

Beyhakî'nin Delâil'de Ebû Hureyre'den radıyallâhu anh naklettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: ‘Ben ancak [insanlara] hediye edilmiş bir rahmetim.’

وَأخرج عبد بن حميد عَن عِكْرِمَة ﵁ قَالَ: قيل يَا رَسُول الله أَلا تلعن قُريْشًا بِمَا أَتَوا إِلَيْك فَقَالَ: لم أبْعث لعاناً إِنَّمَا بعثت رَحْمَة يَقُول الله: {وَمَا أَرْسَلْنَاك إِلَّا رَحْمَة للْعَالمين}

Abd b. Humeyd'in İkrime'den radıyallâhu anh naklettiğine göre şöyle demiştir: ‘Ey Allah'ın Resûlü, sana yaptıklarından dolayı Kureyş'e lanet etmez misin?’ denildi. Resûlullah: ‘Ben lanet edici olarak gönderilmedim, ancak bir rahmet olarak gönderildim; nitekim Allah: {وَمَا أَرْسَلْنَاك إِلَّا رَحْمَة للْعَالمين} “Biz seni ancak âlemlere bir rahmet olarak gönderdik” buyurmaktadır’ dedi.

الْآيَة ١٠٩ - ١١٠

Ayet 109 - 110

أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله: {على سَوَاء} قَالَ: على مهل

İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den radıyallâhu anh naklettiğine göre {على سَوَاء} “eşitlik üzere/açıkça” ayeti hakkında: ‘Mühlet üzere/sükûnetle’ demiştir.

الْآيَة ١١١ - ١١٢

Ayet 111 - 112

أخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن عَسَاكِر عَن الرّبيع بن أنس ﵁ قَالَ: لما أسرِي بِالنَّبِيِّ ﷺ فَأنْزل الله {وَإِن أَدْرِي لَعَلَّه فتْنَة لكم ومتاع إِلَى حِين} يَقُول: هَذَا الْملك

İbn Ebî Şeybe ve İbn Asâkir'in Rebî' b. Enes'ten radıyallâhu anh naklettiğine göre şöyle demiştir: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem İsrâ'ya götürüldüğünde Allah: {وَإِن أَدْرِي لَعَلَّه فتْنَة لكم ومتاع إِلَى حِين} “Bilmiyorum, belki de bu sizin için bir imtihan ve bir süreye kadar bir faydalanmadır” ayetini indirdi; yani bu hükümdarlıktır.

وَأخرج ابْن سعد وَابْن أبي شيبَة وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن الشّعبِيّ قَالَ: لما سلم الْحسن بن عَليّ ﵁ الْأَمر إِلَى مُعَاوِيَة قَالَ لَهُ مُعَاوِيَة: قُم فَتكلم فَحَمدَ الله وَأثْنى عَلَيْهِ ثمَّ قَالَ: إِن هَذَا الْأَمر تركته لمعاوية

İbn Sa'd, İbn Ebî Şeybe ve Delâil'de Beyhakî'nin Şa'bî'den naklettiğine göre şöyle demiştir: Hasan b. Ali radıyallâhu anh işi [hilafeti] Muâviye'ye devrettiğinde, Muâviye ona: ‘Kalk ve konuş!’ dedi. O da Allah'a hamd ve senâ edip ardından şöyle dedi: ‘Ben bu işi Muâviye'ye bıraktım;

إِرَادَة إصْلَاح الْمُسلمين وحقن دِمَائِهِمْ {وَإِن أَدْرِي لَعَلَّه فتْنَة لكم ومتاع إِلَى حِين} ثمَّ اسْتغْفر وَنزل

müslümanların arasını düzeltmek ve kanlarını korumak maksadıyla [bunu yaptım]. {وَإِن أَدْرِي لَعَلَّه فتْنَة لكم ومتاع إِلَى حِين} “Bilmiyorum, belki de bu sizin için bir imtihan ve bir süreye kadar bir faydalanmadır”.’ Sonra bağışlanma dileyip [minberden] indi.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن الزُّهْرِيّ قَالَ: خطب الْحسن ﵁ فَقَالَ: أما بعد:

Beyhakî'nin Zührî'den naklettiğine göre Hasan radıyallâhu anh hutbe irat edip şöyle demiştir: ‘Emmâ ba'd (Bundan sonra):

أَيهَا النَّاس إِن الله هدَاكُمْ بأوّلنا وحقن دمائكم بآخرنا وَإِن لهَذَا الْأَمر مُدَّة وَالدُّنْيَا دوَل وَإِن الله تَعَالَى قَالَ لنَبيه: {وَإِن أَدْرِي أَقَرِيب أم بعيد مَا توعدون} إِلَى قَوْله: {ومتاع إِلَى حِين} الدَّهْر كُله

Ey insanlar! Şüphesiz Allah ilkimizle [Hz. Peygamber ile] size hidayet verdi ve sonuncumuzla [benimle] de kanlarınızı korudu. Muhakkak ki bu işin bir süresi vardır ve dünya nöbetleşedir (el değiştirir). Nitekim Allah Teâlâ Peygamberine şöyle buyurmuştur: {وَإِن أَدْرِي أَقَرِيب أم بعيد مَا توعدون} “Bilmiyorum, size vadedilen şey yakın mıdır yoksa uzak mıdır?” ayetinden {ومتاع إِلَى حِين} “ve bir süreye kadar bir faydalanmadır” ifadesine kadar. [Buradaki hîn] bütün zamandır.’

وَقَوله: (هَل أَتَى على الإِنسان حِين من الدَّهْر) (الْإِنْسَان آيَة ١) الدَّهْر: الدَّهْر كُله

Ve Allah'ın: (هَل أَتَى على الإِنسان حِين من الدَّهْر) {İnsanın üzerinden, henüz anılan bir şey olmadığı bir zaman/dönem geçmedi mi?} (İnsân suresi, 1) kavlindeki ‘dehr’ de bütün zamandır.

وَقَوله: (تؤتي أكلهَا كل حِين بِإِذن رَبهَا) (إِبْرَاهِيم آيَة ٢٥) قَالَ: هِيَ النَّخْلَة من حِين تثمر إِلَى أَن تصرم

Ve Allah'ın: (تؤتي أكلهَا كل حِين بِإِذن رَبهَا) {O ağaç, Rabbinin izniyle her mevsim meyvesini verir} (İbrâhîm suresi, 25) ayeti hakkında da: ‘O, meyve verdiği andan devşirildiği zamana kadar hurma ağacıdır’ dedi.

وَقَوله: (ليسجننه حَتَّى حِين) (يُوسُف آيَة ٣٥)

Ve Allah'ın: (ليسجننه حَتَّى حِين) {Onu bir süreye kadar mutlaka zindana atacaklar} (Yûsuf suresi, 35) kavli...

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس {وَإِن أَدْرِي لَعَلَّه فتْنَة لكم} يَقُول: مَا أخْبركُم بِهِ من الْعَذَاب والساعة أَن يُؤَخر عَنْكُم لمدتكم

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan naklettiğine göre {وَإِن أَدْرِي لَعَلَّه فتْنَة لكم} “Bilmiyorum, belki de bu sizin için bir imtihandır” ayeti hakkında şöyle demektedir: ‘Azaptan ve kıyametten size haber verdiği şeylerin, sizin [ecelinizin] süresine kadar sizden ertelenmesidir.’

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {قَالَ رب احكم بِالْحَقِّ} قَالَ: لَا يحكم الله إِلَّا بِالْحَقِّ وَلَكِن إِنَّمَا يستعجل بذلك فِي الدُّنْيَا يسْأَل ربه على قومه

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in İbn Abbâs'tan naklettiğine göre {قَالَ رب احكم بِالْحَقِّ} “[Peygamber] dedi ki: «Rabbim! Hak ile hükmet!»” ayeti hakkında şöyle demiştir: ‘Allah ancak hak ile hükmeder. Fakat o [Peygamber], kavmi aleyhine Rabbinden [hükmü] isteyerek dünyada bunun acele gerçekleşmesini talep etmektedir.’

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة: أَن النَّبِي ﷺ كَانَ إِذا شهد قتالاً قَالَ: {رب احكم بِالْحَقِّ}

Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in Katâde'den naklettiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem bir savaşa katıldığı zaman: {رب احكم بِالْحَقِّ} “Rabbim! Hak ile hükmet!” derdi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة قَالَ: كَانَت الْأَنْبِيَاء تَقول: (رَبنَا افْتَحْ بَيْننَا وَبَين قَومنَا بِالْحَقِّ وَأَنت خير الفاتحين) (الْأَعْرَاف آيَة ٨٩) فَأمر الله نبيه أَن يَقُول: {رب احكم بِالْحَقِّ} أَي اقْضِ بِالْحَقِّ

İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den naklettiğine göre şöyle demiştir: Peygamberler: (رَبنَا افْتَحْ بَيْننَا وَبَين قَومنَا بِالْحَقِّ وَأَنت خير الفاتحين) {Rabbimiz! Bizimle kavmimiz arasında hak ile hükmet, Sen hükmedenlerin en hayırlısısın} (A'râf suresi, 89) derlerdi. Bunun üzerine Allah Peygamberine: {رب احكم بِالْحَقِّ} “Rabbim! Hak ile hükmet!” yani hak ile hükmünü ver demesini emretti.

وَكَانَ رَسُول الله - صلى عَلَيْهِ وَسلم - يعلم أَنه على الْحق وَأَن عدوّه على الْبَاطِل وَكَانَ إِذا لَقِي العدوّ قَالَ: {رب احكم بِالْحَقِّ} وَالله أعلم

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem kendisinin hak üzere, düşmanının ise bâtıl üzere olduğunu bilirdi ve düşmanla karşılaştığı zaman: {رب احكم بِالْحَقِّ} “Rabbim! Hak ile hükmet!” derdi. Doğrusunu en iyi Allah bilir.