Binûn

Mü'minûn Suresi — 2. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

فَقَالَ: لَا تحل لَك إِلَّا أَن تشتريها أَو تهبها لَك

[İbn Ömer]: "Onu satın alman veya sana hibe etmesi dışında o sana helal olmaz" dedi.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: إِذا أحلّت امْرَأَة الرجل أَو ابْنَته أَو أُخْته لَهُ جاريتها فليصبها وَهِي لَهَا

Abdurrezzâk'ın İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Kişinin karısı, kızı veya kız kardeşi cariyesini ona helal kılarsa, onunla cinsel ilişkide bulunsun; cariye yine sahibinindir."

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن طَاوس أَنه قَالَ: هُوَ أحل من الطَّعَام فَإِن ولدت فولدها للَّذي أحلّت لَهُ وَهِي لسَيِّدهَا الأول

Abdurrezzâk'ın Tâvûs'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "O, yemekten daha helaldir. Eğer çocuk doğurursa, çocuğu kendisine helal kılınan kişiye ait olur, cariye ise ilk sahibine aittir."

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن عَطاء قَالَ: كَانَ يفعل يحل الرجل وليدته لغلامه وَابْنه وأخيه وَأَبِيهِ وَالْمَرْأَة لزَوجهَا وَلَقَد بَلغنِي أَن الرجل يُرْسل وليدته إِلَى ضَيفه

Abdurrezzâk'ın Atâ'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Kişinin cariyesini kölesine, oğluna, erkek kardeşine ve babasına; kadının da kocasına helal kılması yapılırdı. Hatta bana ulaştığına göre kişi cariyesini misafirine [dahi] gönderirdi."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن ابْن سِيرِين قَالَ: الْفرج لَا يعار

İbn Ebî Şeybe'nin İbn Sîrîn'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Ferc (cinsellik/cariye) ariyet (ödünç) olarak verilmez."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن الْحسن قَالَ: لَا يعار الْفرج

İbn Ebî Şeybe'nin Hasan[-ı Basrî]'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Ferc ariyet olarak verilmez."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وَالَّذين هم على صلواتهم يُحَافِظُونَ} قَالَ: أَي على وضوئها ومواقيتها وركوعها وسجودها

Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den bildirdiğine göre {وَالَّذين هم على صلواتهم يُحَافِظُونَ} “Onlar namazlarını koruyanlardır” ayeti hakkında: "Yani onun abdestini, vakitlerini, rükûunu ve secdesini [korurlar]" demiştir.

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن أبي حَاتِم عَن مَسْرُوق قَالَ: ماكان فِي الْقُرْآن {يُحَافِظُونَ} فَهُوَ على مَوَاقِيت الصَّلَاة

Saîd b. Mansûr ve İbn Ebî Hâtim'in Mesrûk'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Kur'an'da geçen her {يُحَافِظُونَ} [ifadesi], namazın vakitlerini korumak anlamındadır."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَالطَّبَرَانِيّ عَن ابْن مَسْعُود أَنه قيل لَهُ: إِن الله يكثر ذكر الصَّلَاة فِي الْقُرْآن {الَّذين هم على صلَاتهم دائمون} المعارج الْآيَة ٢٣ {وَالَّذين هم على صلواتهم يُحَافِظُونَ} قَالَ: ذَاك على مواقيتها

Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Ebû'ş-Şeyh ve Taberânî'nin bildirdiğine göre İbn Mes'ûd'a: "Allah Kur'an'da namazı çokça zikrediyor: (Meâric Suresi, 23. ayet olan) {الَّذين هم على صلَاتهم دائمون} “Onlar ki namazlarına devam ederler” ve {وَالَّذين هم على صلواتهم يُحَافِظُونَ} “Ve onlar ki namazlarını korurlar”" denildi. O da: "Bu, onun vakitlerini [korumak] üzerinedir" dedi.

قَالُوا مَا كُنَّا نرى ذَلِك إِلَّا على تَركهَا

"Biz onu ancak namazı terk etmek olarak görüyorduk" dediler.

قَالَ: تَركهَا الْكفْر

[İbn Mes'ûd]: "Onu terk etmek küfürdür" dedi.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن أبي صَالح فِي قَوْله {وَالَّذين هم على صلواتهم يُحَافِظُونَ} قَالَ: الْمَكْتُوبَة

İbnü'l-Münzir'in Ebû Sâlih'ten bildirdiğine göre o, {وَالَّذين هم على صلواتهم يُحَافِظُونَ} “Ve onlar ki namazlarını korurlar” ayeti hakkında: "Farz namazdır" demiştir.

وَالَّذِي فِي سَأَلَ التطّوع

"Se'ele (Meâric Suresi)'deki ise nafiledir."

وَأخرج عبد بن حميد عَن عِكْرِمَة فِي قَوْله {وَالَّذين هم على صلَاتهم يُحَافِظُونَ} قَالَ: على الْمَكْتُوبَة

Abd b. Humeyd'in İkrime'den bildirdiğine göre o, {وَالَّذين هم على صلَاتهم يُحَافِظُونَ} “Ve onlar ki namazlarını korurlar” ayeti hakkında: "Farz namazı [korurlar]" demiştir.

- قَوْله تَعَالَى: أُولَئِكَ هم الوارثون الَّذين يَرِثُونَ الفردوس هم فِيهَا خَالدُونَ

- Yüce Allah'ın şu buyruğu: {أُولَئِكَ هم الوارثون الَّذين يَرِثُونَ الفردوس هم فِيهَا خَالدُونَ} “İşte vâris olanlar onlardır; Firdevs cennetine vâris olurlar. Onlar orada ebedî kalacaklardır.”

أخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن أبي هُرَيْرَة فِي قَوْله {الوارثون} قَالَ: يَرِثُونَ مساكنهم ومساكن إخْوَانهمْ الَّتِي أعدت لَهُم لَو أطاعوا الله

Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve sahih görerek Hâkim'in Ebû Hureyre'den bildirdiğine göre {الوارثون} “vârisler” ayeti hakkında: "Allah'a itaat etselerdi kardeşleri için hazırlanmış olacak olan kendi meskenlerine ve kardeşlerinin meskenlerine vâris olurlar" demiştir.

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن ماجة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ مَا مِنْكُم من أحد إِلَّا وَله منزلان منزل فِي الْجنَّة ومنزل فِي النَّار

Saîd b. Mansûr, İbn Mâce, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, İbn Merdûye ve el-Ba's'ta Beyhakî'nin Ebû Hureyre'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Sizden hiç kimse yoktur ki onun iki menzili (yeri) olmasın: Cennette bir menzil ve cehennemde bir menzil.

فَإِذا مَاتَ فَدخل النَّار ورث أهل الْجنَّة منزلَة فَذَلِك قَوْله {أُولَئِكَ هم الوارثون}

Ölüp de cehenneme girdiğinde cennet ehli onun menziline vâris olur. İşte Yüce Allah'ın {أُولَئِكَ هم الوارثون} “İşte vâris olanlar onlardır” buyruğu budur."

وَأخرج عبد بن حميد عَن أنس أَن الرّبيع بنت النَّضر أَتَت رَسُول الله ﷺ وَكَانَ ابْنهَا الْحَارِث بن سراقَة أُصِيب يَوْم بدر أَصَابَهُ سهم غرب فَقَالَت: أَخْبرنِي عَن حَارِثَة فَإِن كَانَ أصَاب الْجنَّة احتسبت وَصَبَرت وَإِن كَانَ لم يصب الْجنَّة اجتهدت فِي الدُّعَاء فَقَالَ النَّبِي ﷺ: يَا أم حَارِثَة انها جنان فِي جنَّة وَإِن ابْنك أصَاب الفردوس الْأَعْلَى والفردوس ربوة الْجنَّة وأوسطها وأفضلها

Abd b. Humeyd'in Enes'ten bildirdiğine göre Nadr'ın kızı er-Rubeyyi', Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e geldi. Oğlu el-Hâris b. Sürâka, Bedir günü isabet eden serseri bir okla vurulmuştu. Kadın: "Bana Hârise hakkında haber ver. Eğer cennete kavuştuysa ecrini Allah'tan bekleyip sabredeceğim; şayet cennete kavuşamadıysa onun için var gücümle dua edeceğim" dedi. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem de: "Ey Ümmü Hârise! Doğrusu o bir cennet içinde cennetlerdir ve senin oğlun Firdevs-i A'lâ'ya kavuştu. Firdevs ise cennetin en yüksek tepesi, ortası ve en faziletlisidir" buyurdu.

- قَوْله تَعَالَى: وَلَقَد خلقنَا الإِنسان من سلالة من طين ثمَّ جَعَلْنَاهُ نُطْفَة فِي قَرَار مكين ثمَّ خلقنَا النطفه علقَة فخلقنا الْعلقَة مُضْغَة فخلقنا المضغة عظاما فكسونا الْعِظَام لَحْمًا ثمَّ أَنْشَأْنَاهُ خلقا آخر فَتَبَارَكَ الله أحسن الْخَالِقِينَ ثمَّ إِنَّكُم بعد ذَلِك لميتون ثمَّ إِنَّكُم يَوْم الْقِيَامَة تبعثون

- Yüce Allah'ın şu buyruğu: {وَلَقَد خلقنَا الإِنسان من سلالة من طين ثمَّ جَعَلْنَاهُ نُطْفَة فِي قَرَار مكين ثمَّ خلقنَا النطفه علقَة فخلقنا الْعلقَة مُضْغَة فخلقنا المضغة عظاما فكسونا الْعِظَام لَحْمًا ثمَّ أَنْشَأْنَاهُ خلقا آخر فَتَبَارَكَ الله أحسن الْخَالِقِينَ ثمَّ إِنَّكُم بعد ذَلِك لميتون ثمَّ إِنَّكُم يَوْم الْقِيَامَة تبعثون} “Andolsun ki biz insanı çamurdan bir süzmeden yarattık. Sonra onu sağlam bir karargâhta nutfe yaptık. Sonra nutfeyi bir alaka (embriyo) olarak yarattık, alayı da bir çiğnemlik et parçası (mudğa) olarak yarattık, bu et parçasını da kemiklere dönüştürdük ve kemiklere et giydirdik; sonra onu bambaşka bir yaratılışla inşa ettik. Yaratanların en güzeli olan Allah çok yücedir. Sonra siz bunun ardından elbette öleceksiniz. Sonra siz şüphesiz kıyamet gününde diriltileceksiniz.”

أخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وَلَقَد خلقنَا الإِنسان من سلالة من طين} قَالَ بَدْء آدم خلق من طين {ثمَّ جَعَلْنَاهُ نُطْفَة} قَالَ: ذُرِّيَّة آدم

Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den bildirdiğine göre o, {وَلَقَد خلقنَا الإِنسان من سلالة من طين} “Andolsun ki biz insanı çamurdan bir süzmeden yarattık” ayeti hakkında: "Âdem'in başlangıcı çamurdan yaratıldı; {ثمَّ جَعَلْنَاهُ نُطْفَة} “Sonra onu nutfe yaptık” [ayeti ise] Âdem'in zürriyetidir" demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد {وَلَقَد خلقنَا الإِنسان من سلالة من طين} قَالَ: هُوَ الطين إِذا قبضت عَلَيْهِ خرج مَاؤُهُ من بَين أصابعك

Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den bildirdiğine göre {وَلَقَد خلقنَا الإِنسان من سلالة من طين} “Andolsun ki biz insanı çamurdan bir süzmeden yarattık” ayeti hakkında: "O, avucuna aldığında suyu parmaklarının arasından çıkan çamurdur" demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن عِكْرِمَة {وَلَقَد خلقنَا الْإِنْسَان من سلالة}

Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İkrime'den bildirdiğine göre {وَلَقَد خلقنَا الْإِنْسَان من سلالة} “Andolsun ki biz insanı süzülmüş bir özden yarattık” ayeti hakkında:

قَالَ: استل استلالاً

"Çekilip süzülerek çıkarıldı" demiştir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {من سلالة} قَالَ: السلالة صفو المَاء الرَّقِيق الَّذِي يكون مِنْهُ الْوَلَد

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre {من سلالة} “süzülmüş bir özden” ayeti hakkında: "Sülâle, kendisinden çocuğun meydana geldiği ince ve duru sudur" demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {من سلالة} قَالَ: من مني آدم

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in Mücâhid'den bildirdiğine göre {من سلالة} “süzülmüş bir özden” ayeti hakkında: "Âdem'in menisinden" demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن خَالِد بن معدان قَالَ: الْإِنْسَان خلق من طين وَإِنَّمَا تلين الْقُلُوب فِي الشتَاء

İbn Ebî Hâtim'in Hâlid b. Ma'dân'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "İnsan çamurdan yaratılmıştır; kalpler kışın işte bu yüzden yumuşar."

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير عَن قَتَادَة فِي الْآيَة قَالَ: استل آدم من طين وخلقت ذُريَّته من مَاء مهين

Abdurrezzâk ve İbn Cerîr'in Katâde'den bildirdiğine göre o, bu ayet hakkında: "Âdem çamurdan süzülüp çıkarıldı, zürriyeti ise değersiz bir sudan yaratıldı" demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: إِن النُّطْفَة إِذا وَقعت فِي الرَّحِم طارت فِي كل شعر وظفر فتمكث أَرْبَعِينَ يَوْمًا ثمَّ تنحدر فِي الرَّحِم فَتكون علقَة

İbn Ebî Hâtim'in İbn Mes'ûd'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Nutfe rahme düştüğü zaman her bir saça ve tırnağa kadar uçar (yayılır). Kırk gün durur, sonra rahme inerek alaka olur."

وَأخرج الديلمي بِسَنَد واهٍ عَن ابْن عَبَّاس مَرْفُوعا النُّطْفَة الَّتِي يخلق مِنْهَا الْوَلَد ترْعد لَهَا الْأَعْضَاء وَالْعُرُوق كلهَا إِذا خرجت وَقعت فِي الرَّحِم

Deylemî'nin zayıf bir senetle İbn Abbâs'tan merfû olarak bildirdiğine göre: "Kendisinden çocuğun yaratılacağı nutfe [için], çıktığı ve rahme düştüğü zaman bütün organlar ve damarlar titrer."

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد قَالَ: سَأَلنَا ابْن عَبَّاس عَن الْعَزْل فَقَالَ: اذْهَبُوا فاسألوا النَّاس ثمَّ ائْتُونِي واخبروني فسألوا ثمَّ اخبروه أَنهم قَالُوا أَنَّهَا المؤودة الصُّغْرَى وتلا هَذِه الْآيَة {وَلَقَد خلقنَا الْإِنْسَان من سلالة} حَتَّى فرغ مِنْهَا ثمَّ قَالَ: كَيفَ تكون من الموؤدة حَتَّى تمر على هَذِه الْخلق

Abdurrezzâk, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: İbn Abbâs'a azil hakkında sorduk. O da: "Gidin, insanlara sorun; sonra bana gelip haber verin" dedi. Sordular ve sonra ona, insanların bunun küçük ve'd (canlı canlı gömülen kız çocuğu hükmünde) olduğunu söylediklerini haber verdiler. Bunun üzerine [İbn Abbâs] {وَلَقَد خلقنَا الْإِنْسَان من سلالة} “Andolsun ki biz insanı süzülmüş bir özden yarattık” ayetini sonuna kadar okudu; sonra şöyle dedi: "Bu yaratılış evrelerinden geçmedikçe nasıl mevdûde (canlı gömülen) olsun ki?"

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن عَليّ بن أبي طَالب أَنه سُئِلَ عَن عزل النِّسَاء فَقَالَ: ذَلِك الوأد الْخَفي

Abdurrezzâk'ın Ali b. Ebî Tâlib'den bildirdiğine göre ona kadınlardan azil yapmak hakkında soruldu; o da: "Bu, gizli ve'ddir (çocuğu gömmektir)" dedi.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن ابْن مَسْعُود قَالَ فِي الْعَزْل: هِيَ الموؤدة الْخفية

Abdurrezzâk'ın İbn Mes'ûd'dan bildirdiğine göre o, azil hakkında: "O, gizli ve'ddir" demiştir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس أَن أَنه كَانَ يقْرَأ {فخلقنا المضغة عظاماً} وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة أَنه كَانَ يقْرَأ {فخلقنا المضغة عظاماً فكسونا الْعِظَام لَحْمًا}

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in bildirdiğine göre İbn Abbâs ayeti {فخلقنا المضغة عظاماً} şeklinde okuyordu. İbn Ebî Şeybe ve İbnü'l-Münzir'in bildirdiğine göre Katâde de {فخلقنا المضغة عظاماً فكسونا الْعِظَام لَحْمًا} şeklinde okuyordu.

وَأخرج عبد بن حميد عَن عَاصِم أَنه قَرَأَ (فخلقنا المضغة عظما) بِغَيْر ألف (فكسونا الْعِظَام) على واحده

Abd b. Humeyd'in Âsım'dan bildirdiğine göre o, elifsiz olarak (فخلقنا المضغة عظما) ve tekil olarak (فكسونا الْعِظَام) şeklinde okumuştur.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس {ثمَّ أَنْشَأْنَاهُ خلقا آخر} قَالَ: نفخ فِيهِ الرّوح

İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre {ثمَّ أَنْشَأْنَاهُ خلقا آخر} “sonra onu bambaşka bir yaratılışla inşa ettik” ayeti hakkında: "Ona ruh üflendi" demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن أبي الْعَالِيَة {ثمَّ أَنْشَأْنَاهُ خلقا آخر} قَالَ: جعل فِيهِ الرّوح

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in Ebu'l-Âliye'den bildirdiğine göre {ثمَّ أَنْشَأْنَاهُ خلقا آخر} “sonra onu bambaşka bir yaratılışla inşa ettik” ayeti hakkında: "Ona ruh konuldu" demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد وَعِكْرِمَة مثله

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Mücâhid ve İkrime'den de bunun benzerini bildirmiştir.

وَأخرج عبد حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد {ثمَّ أَنْشَأْنَاهُ خلقا آخر} قَالَ: حِين اسْتَوَى بِهِ الشَّبَاب

Abd [b.] Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den bildirdiğine göre {ثمَّ أَنْشَأْنَاهُ خلقا آخر} “sonra onu bambaşka bir yaratılışla inşa ettik” ayeti hakkında: "Gençliği tam kemale erdiği vakit" demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن الضَّحَّاك {ثمَّ أَنْشَأْنَاهُ خلقا آخر} قَالَ: الْأَسْنَان وَالشعر قيل أَلَيْسَ قد يُولد وعَلى رَأسه الشّعْر قَالَ: فَأَيْنَ الْعَانَة والإِبط

Abd b. Humeyd'in Dahhâk'tan bildirdiğine göre {ثمَّ أَنْشَأْنَاهُ خلقا آخر} “sonra onu bambaşka bir yaratılışla inşa ettik” ayeti hakkında: "Dişler ve saçtır" demiştir. Kendisine: "Kişi başında saçla doğmaz mı?" denilince; "Peki ya kasık ve koltuk altı [kılları nerede]?" dedi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن صَالح أبي الْخَلِيل قَالَ: نزلت هَذِه الْآيَة على النَّبِي ﷺ {وَلَقَد خلقنَا الإِنسان من سلالة من طين} إِلَى قَوْله {ثمَّ أَنْشَأْنَاهُ خلقا آخر} قَالَ عمر {فَتَبَارَكَ الله أحسن الْخَالِقِينَ} فَقَالَ وَالَّذِي نَفسِي بِيَدِهِ إِنَّهَا ختمت بِالَّذِي تَكَلَّمت يَا عمر

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in Sâlih Ebü'l-Halîl'den bildirdiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e {وَلَقَد خلقنَا الإِنسان من سلالة من طين} “Andolsun ki biz insanı çamurdan bir süzmeden yarattık” ayetinden {ثمَّ أَنْشَأْنَاهُ خلقا آخر} “sonra onu bambaşka bir yaratılışla inşa ettik” buyruğuna kadar indiğinde Ömer: {فَتَبَارَكَ الله أحسن الْخَالِقِينَ} “Yaratanların en güzeli olan Allah çok yücedir” dedi. Bunun üzerine [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem]: "Nefsim elinde olana yemin olsun ki, [ayet] senin söylediğin gibi tamamlandı ey Ömer!" buyurdu.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن وهب بن مُنَبّه قَالَ: قَالَ عُزَيْر: يَا رب أمرت المَاء فجمد فِي وسط الْهَوَاء فَجعلت مِنْهُ سبعا وسميتها السَّمَوَات ثمَّ أمرت المَاء ينفتق على التُّرَاب وَأمرت التُّرَاب أَن يتَمَيَّز من المَاء فَكَانَ كَذَلِك فسميت ذَلِك جَمِيع الْأَرْضين وَجَمِيع المَاء الْبحار ثمَّ خلقت من المَاء أعمى عين بصرته وَمِنْهَا أَصمّ آذان أسمعته وَمِنْهَا ميت أنفس أحييته خلقت ذَلِك بِكَلِمَة وَاحِدَة مِنْهَا مَا عيشه المَاء وَمِنْهَا مَا لَا صَبر لَهُ على المَاء خلقا مُخْتَلفا فِي الْأَجْسَام والألوان جنسته أجناساً وَزَوجته أَزْوَاجًا وخلقت أصنافاً وألهمته الَّذِي خلقته ثمَّ خلقت من التُّرَاب وَالْمَاء دَوَاب الأَرْض وَمَا شيتها وسباعها {فَمنهمْ من يمشي على بَطْنه وَمِنْهُم من يمشي على رجلَيْنِ وَمِنْهُم من يمشي على أَربع} النُّور الْآيَة ٤٥ وَمِنْهُم الْعظم الصَّغِير ثمَّ وعظته بكتابك وحكمتك ثمَّ قضيت عَلَيْهِ الْمَوْت لَا محَالة

İbn Ebî Hâtim'in Vehb b. Münebbih'ten bildirdiğine göre Üzeyr şöyle demiştir: "Ey Rabbim! Suya emrettin, o da havanın ortasında dondu; ondan yedi tane kıldın ve onları gökler olarak isimlendirdin. Sonra suya toprağın üzerinde yarılmasını emrettin ve toprağa da sudan ayrışmasını emrettin; o da öyle oldu. Bunun üzerine [kuru kısımların] tümünü yeryüzü, suyun tamamını ise denizler olarak isimlendirdin. Sonra sudan bir kör göz yarattın, onu görür kıldın; ondan sağır kulaklar [yarattın], onu işitir kıldın; ondan ölü nefisler [yarattın], onu dirilttin. Bunları tek bir kelimeyle yarattın. Onlardan kimi vardır ki dirliği sudur, kimi de vardır ki suya dayanamaz. Bedenleri ve renkleri farklı farklı yaratıklar [var ettin]; onları cins cins kıldın, çiftler hâlinde eşleştirdin, sınıflar olarak yarattın ve yarattığın şeyi [yaşaması için gerekenlere] sevk ettin. Sonra topraktan ve sudan yeryüzünün canlılarını, evcil hayvanlarını ve yırtıcılarını yarattın: (Nûr Suresi, 45. ayet olan) {فَمنهمْ من يمشي على بَطْنه وَمِنْهُم من يمشي على رجلَيْنِ وَمِنْهُم من يمشي على أَربع} “Onlardan kimi karnı üzerinde yürür, kimi iki ayağı üzerinde yürür, kimi de dört ayağı üzerinde yürür”. Onlardan kimi de küçük kemiklidir. Sonra ona Kitabın ve hikmetinle öğüt verdin. Sonra da onun üzerine kaçınılmaz olarak ölümü takdir ettin.

ثمَّ أَنْت تعيده كَمَا بَدأته وَقَالَ عُزَيْر: اللَّهُمَّ بكلمتك خلقت جَمِيع خلقك فَأتى على مشيئتك ثمَّ زرعت فِي أَرْضك كل نَبَات فِيهَا بِكَلِمَة وَاحِدَة وتراب وَاحِد تسقى بِمَاء وَاحِد فجَاء على مشيئتك مُخْتَلفا أكله ولونه وريحه وطعمه وَمِنْه الحلو وَمِنْه الحامض والمر وَالطّيب رِيحه والمنتن والقبيح وَالْحسن وَقَالَ عُزَيْر: يَا رب إِنَّمَا نَحن خلقك وَعمل يَديك خلقت أَجْسَادنَا فِي أَرْحَام أمهاتنا وصورتنا كَيفَ تشَاء بقدرتك

Sonra sen onu ilk başta yarattığın gibi yeniden dirilteceksin." Üzeyr yine şöyle dedi: "Allahım! Tek bir kelimenle bütün mahlukatını yarattın ve her şey senin dilediğin gibi oldu. Sonra yeryüzünde bulunan her bir bitkiyi tek bir kelimeyle ve tek bir toprakta ektin; tek bir su ile sulanırlar ama senin dilediğin üzere yenmesi, rengi, kokusu ve tadı farklı farklı meydana gelir. Ondan tatlı olanı da vardır, ekşi ve acı olanı da; kokusu hoş olanı da vardır, pis, çirkin ve güzel olanı da." Üzeyr yine şöyle dedi: "Ey Rabbim! Bizler ancak senin yarattığın ve iki elinin işiyiz. Bedenlerimizi annelerimizin rahimlerinde yarattın ve kudretinle bizi dilediğin gibi şekillendirdin.

جعلت لنا أركاناً وَجعلت فِيهَا عظاماً وفتقت لنا أسماعاً وأبصاراً ثمَّ جعلت لنا فِي تِلْكَ الظلمَة نورا وَفِي ذَلِك الضّيق سَعَة وَفِي ذَلِك الْفَم روحاً ثمَّ هيأت لنا من فضلك رزقا متفاوتاً على مشيئتك لم

Bize uzuvlar verdin, içlerinde kemikler var ettin; bize işitme ve görme duyuları açtın. Sonra o karanlık içinde bize bir ışık, o darlık içinde bir genişlik ve o ağızda bir ruh varettin. Sonra lütfundan, kendi dilemene göre farklılaşan rızıklar hazırladın; bundan dolayı

تأن فِي ذَلِك مُؤنَة وَلم تعي مِنْهُ نصبا كَانَ عرشك على المَاء والظلمة على الْهَوَاء وَالْمَلَائِكَة يحملون عرشك ويسبحون بحَمْدك والخلق مُطِيع لَك خاشع من خوفك لَا يرى فِيهِ نور إِلَّا نورك ولايسمع فِيهِ صَوت إِلَّا سَمعك ثمَّ فتحت خزانَة النُّور وَطَرِيق الظلمَة فَكَانَا لَيْلًا وَنَهَارًا يختلفنا بِأَمْرك

sana hiçbir külfet gelmedi ve hiçbir yorgunluk seni aciz bırakmadı. Arşın su üzerindeydi, karanlık ise hava üzerindeydi. Melekler Arşını taşıyor ve sana hamdederek tespih ediyorlardı. Bütün yaratılmışlar sana itaatkâr, korkundan dolayı huşû içindedir. Orada senin nurundan başka hiçbir nur görülmez ve orada senin işitmen dışında hiçbir ses duyulmaz. Sonra nurun hazinesini ve karanlığın yolunu açtın da senin emrinle peş peşe gelen gece ve gündüz oldular."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ فِي العظمة عَن وهب بن مُنَبّه قَالَ: خلق الله آدم كَمَا شَاءَ وَمِمَّا شَاءَ فَكَانَ كَذَلِك {فَتَبَارَكَ الله أحسن الْخَالِقِينَ} خلق من التُّرَاب وَالْمَاء فَمِنْهُ شعره ولحمه وَدَمه وعظامه وَجَسَده فَذَلِك بَدْء الْخلق الَّذِي خلق الله مِنْهُ ابْن آدم ثمَّ جعلت فِيهِ النَّفس فِيهَا يقوم وَيقْعد وَيسمع ويبصر وَيعلم مَا تعلم الدَّوَابّ وَيَتَّقِي مَا تتقي ثمَّ جعلت فِيهِ الرّوح فبه عرف الْحق من الْبَاطِل والرشد من الغي وَبِه حذر وَتقدم واستتر وَتعلم ودبر الْأُمُور كلهَا فَمن التُّرَاب يبوسته وَمن المَاء رطوبته فَهَذَا بَدْء الْخلق الَّذِي خلق الله مِنْهُ ابْن آدم كَمَا أحب أَن يكون ثمَّ جعلت فِيهِ من هَذِه الْفطر الْأَرْبَع أنواعاً من الْخلق أَرْبَعَة فِي جَسَد ابْن آدم فَهِيَ قوام جسده وملاكه بِإِذن الله وَهِي: الْمِرَّةُ السَّوْدَاء والْمِرَّةُ الصَّفْرَاء وَالدَّم والبلغم فيبوسته وحرارته من النَّفس ومسكنها فِي الدَّم وبرودته من قبل الرّوح ومسكنه فِي البلغم فَإِذا اعتدلت هَذِه الْفطر فِي الْجَسَد فَكَانَ من كل وَاحِد ربع كَانَ جسداً كَامِلا وجسماً صَحِيحا أَو إِن كثر وَاحِد مِنْهَا على صَاحبه قهرها وعلاها وَأدْخل عَلَيْهَا السقم من ناحيته وَإِن قل عَنْهَا وَأخذ عَنْهَا غلبت عَلَيْهِ وقهرته ومالت بِهِ وضعفت عَن قوتها وعجزت عَن طاقتها وَأدْخل عَلَيْهَا السقم من ناحيته فالطبيب الْعَالم بالداء يعلم من الْجَسَد حَيْثُ أُتِي سقمه أَمن نُقْصَان أم من زِيَادَة

İbn Ebî Hâtim ve el-Azame'de Ebü'ş-Şeyh'in Vehb b. Münebbih'ten bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Allah, Âdem'i dilediği gibi ve dilediği şeyden yarattı da öylece oluverdi: {فَتَبَارَكَ الله أحسن الْخَالِقِينَ} “Yaratanların en güzeli olan Allah pek yücedir”. Topraktan ve sudan yaratıldı; saçı, eti, kanı, kemikleri ve bedeni ondandır. İşte bu, Allah'ın Âdem oğlunu kendisinden yarattığı yaratılışın başlangıcıdır. Sonra ona nefis verildi; onunla kalkar, oturur, işitir, görür, hayvanların bildiğini bilir ve onların sakındığından sakınır. Sonra ona ruh konuldu; onunla hakkı batıldan, doğruyu eğriden ayırdı; onunla sakındı, öne geçti, gizlendi, öğrendi ve bütün işleri idare etti. Kuruluk topraktan, ıslaklık ise sudandır. İşte bu, Allah'ın Âdem oğlunu olmasını dilediği şekilde kendisinden yarattığı ilk yaratılıştır. Sonra Âdem oğlunun bedeninde bu dört fıtrattan (unsurdan) dört çeşit yaratılış kılındı. Bunlar Allah'ın izniyle bedeninin direği ve temelidir: Sevda (kara safra), safra (sarı safra), kan ve balgam. Onun kuruluğu ve sıcaklığı nefistendir ve yeri kandadır. Soğukluğu ise ruh tarafındandır ve yeri balgamdadır. Bu tabiatlar bedende dengeli olup her birinden dörtte bir oranında bulunduğu zaman, beden eksiksiz ve sağlıklı bir cisim olur. Eğer bunlardan biri diğerine baskın gelirse, onu ezer, üstüne çıkar ve o yönden bedene hastalık sokar. Şayet birinden eksilir ve azalırsa, diğerleri ona üstün gelir, onu ezer, dengesini bozar; gücünden düşer, takatinden aciz kalır ve o yönden bedene hastalık girer. Hastalığı iyi bilen bir tabip, bedendeki hastalığın eksilmeden mi yoksa fazlalıktan mı geldiğini bilir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عَليّ قَالَ: إِذا نمت النُّطْفَة أَرْبَعَة أشهر بعث إِلَيْهَا ملك فَنفخ فِيهَا الرّوح فِي الظُّلُمَات الثَّلَاث فَذَلِك قَوْله {ثمَّ أَنْشَأْنَاهُ خلقا آخر} يَعْنِي نفخ الرّوح فِيهِ

İbn Ebî Hâtim'in Ali'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Nutfe dört ayı doldurunca ona bir melek gönderilir ve üç karanlık içinde ona ruh üfler. İşte {ثمَّ أَنْشَأْنَاهُ خلقا آخر} “sonra onu bambaşka bir yaratılışla inşa ettik” ayeti budur, yani ona ruhun üflenmesidir."

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {ثمَّ أَنْشَأْنَاهُ خلقا آخر} يَقُول: خرج من بطن أمه بعد مَا خلق فَكَانَ من بَدْء خلقه الآخر أَن اسْتهلّ ثمَّ كَانَ من خلقه أَن دله على ثدي أمه ثمَّ كَانَ من خلقه أَن علم كَيفَ يبسط رجلَيْهِ إِلَى أَن قعد إِلَى أَن حبا إِلَى أَن قَامَ على رجلَيْهِ إِلَى أَن مَشى إِلَى أَن فطم تعلم كَيفَ يشرب وَيَأْكُل من الطَّعَام إِلَى أَن بلغ الْحلم إِلَى أَن بلغ أَن يتقلب فِي الْبِلَاد

İbn Cerîr'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre {ثمَّ أَنْشَأْنَاهُ خلقا آخر} “sonra onu bambaşka bir yaratılışla inşa ettik” ayeti hakkında şöyle demektedir: "Yaratıldıktan sonra annesinin karnından çıktı; diğer yaratılışının başlangıcı olarak ilk çığlığını attı. Sonraki yaratılışından biri annesinin memesine yönlendirilmesi oldu. Sonraki yaratılışından biri oturuncaya, emekleyinceye, ayakları üzerinde dikilinceye, yürüyünceye, sütten kesilinceye, yemekten nasıl yiyip içeceğini öğreninceye, bülûğ çağına erinceye ve beldelerde dolaşacak hâle gelinceye kadar bacaklarını nasıl uzatacağını öğrenmesi oldu."

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير عَن قَتَادَة {ثمَّ أَنْشَأْنَاهُ خلقا آخر} قَالَ: يَقُول

Abdurrezzâk ve İbn Cerîr'in Katâde'den bildirdiğine göre o, {ثمَّ أَنْشَأْنَاهُ خلقا آخر} “sonra onu bambaşka bir yaratılışla inşa ettik” ayeti hakkında şöyle demiştir:

بَعضهم هُوَ نَبَات الشّعْر وَبَعْضهمْ يَقُول: هُوَ نفخ الرّوح

"Bazıları onun saçın çıkması olduğunu, bazıları da ruhun üflenmesi olduğunu söyler."

وَأخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد {فَتَبَارَكَ الله أحسن الْخَالِقِينَ} قَالَ: يصنعون ويصنع الله وَالله خير الصانعين

İbn Cerîr'in Mücâhid'den bildirdiğine göre o, {فَتَبَارَكَ الله أحسن الْخَالِقِينَ} “Yaratanların en güzeli olan Allah pek yücedir” ayeti hakkında: “Onlar yaparlar, Allah da yapar; Allah yapanların en hayırlısıdır” demiştir.

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن جريج {فَتَبَارَكَ الله أحسن الْخَالِقِينَ} قَالَ: عِيسَى بن مَرْيَم يخلق

İbn Cerîr'in İbn Cüreyc'den bildirdiğine göre o, {فَتَبَارَكَ الله أحسن الْخَالِقِينَ} “Yaratanların en güzeli olan Allah pek yücedir” ayeti hakkında: “Meryem oğlu İsa [da] yaratır/şekil verir” demiştir.

وَأخرج الطَّيَالِسِيّ وَابْن أبي حَاتِم وان مرْدَوَيْه وَابْن عَسَاكِر عَن أنس قَالَ: قَالَ عمر: وَافَقت رَبِّي فِي أَربع

Tayâlisî, İbn Ebî Hâtim, İbn Merdûye ve İbn Asâkir'in Enes'ten bildirdiğine göre Ömer şöyle demiştir: "Rabbime dört hususta muvafakat ettim:

قلت: يَا رَسُول الله لَو صليت خلف الْمقَام

'Ey Allah'ın Resûlü! Makam'ın arkasında namaz kılsan' dedim.

فَأنْزل الله {وَاتَّخذُوا من مقَام إِبْرَاهِيم مصلى} الْبَقَرَة الْآيَة ١٢٥ وَقلت: يَا رَسُول الله لَو اتَّخذت على نِسَائِك حِجَابا فَإِنَّهُ يدْخل عَلَيْك الْبر والفاجر

Bunun üzerine Allah {وَاتَّخذُوا من مقَام إِبْرَاهِيم مصلى} “İbrahim'in makamından bir namazgâh edinin” (Bakara 125) ayetini indirdi. 'Ey Allah'ın Resûlü! Eşlerine bir perde arkasına çekilmelerini söylesen, çünkü senin yanına iyi de giriyor, kötü de' dedim.

فَأنْزل الله {وَإِذا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعا فَاسْأَلُوهُنَّ من وَرَاء حجاب} الْأَحْزَاب الْآيَة ٥٣ وَقلت: لازواج النَّبِي ﷺ: لتَنْتَهُنَّ أَو ليبدلنه الله أَزْوَاجًا خيرا مِنْكُن

Bunun üzerine Allah {وَإِذا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعا فَاسْأَلُوهُنَّ من وَرَاء حجاب} “Onlardan bir şey istediğiniz zaman perde arkasından isteyin” (Ahzâb 53) ayetini indirdi. Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem hanımlarına: 'Ya vazgeçersiniz ya da Allah ona sizden daha hayırlı eşler verir' dedim.

فأنزلت {عَسى ربه إِن طَلَّقَكُن} التَّحْرِيم الْآيَة ٥

Bunun üzerine {عَسى ربه إِن طَلَّقَكُن} “Eğer o sizi boşarsa Rabbi ona belki de...” (Tahrîm 5) ayeti indi.

وَنزلت {وَلَقَد خلقنَا الإِنسان من سلالة من طين}

{وَلَقَد خلقنَا الإِنسان من سلالة من طين} “Andolsun biz insanı çamurdan süzülmüş bir özden yarattık” ayeti indi,

إِلَى قَوْله {ثمَّ أَنْشَأْنَاهُ خلقا آخر} فَقلت أَنا: فَتَبَارَكَ الله أحسن الْخَالِقِينَ فَنزلت {فَتَبَارَكَ الله أحسن الْخَالِقِينَ}

{ثمَّ أَنْشَأْنَاهُ خلقا آخر} “sonra onu bambaşka bir yaratılışla inşa ettik” sözüne kadar [okundu]. Ben: 'Yaratanların en güzeli olan Allah pek yücedir' dedim; bunun üzerine {فَتَبَارَكَ الله أحسن الْخَالِقِينَ} “Yaratanların en güzeli olan Allah pek yücedir” ayeti indi."

وَأخرج ابْن رَاهَوَيْه وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط وَابْن مرْدَوَيْه عَن زيد بن ثَابت قَالَ: أمْلى على رَسُول الله ﷺ هَذِه الْآيَة {وَلَقَد خلقنَا الإِنسان من سلالة من طين} إِلَى قَوْله {خلقا آخر} فَقَالَ معَاذ بن جبل فَتَبَارَكَ الله أحسن الْخَالِقِينَ فَضَحِك رَسُول الله ﷺ فَقَالَ لَهُ معَاذ: مَا أضْحكك يَا رَسُول الله قَالَ: إِنَّهَا ختمت {فَتَبَارَكَ الله أحسن الْخَالِقِينَ}

İbn Râhûye, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Taberânî el-Evsat'ta ve İbn Merdûye'nin Zeyd b. Sâbit'ten bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bana {وَلَقَد خلقنَا الإِنسان من سلالة من طين} “Andolsun biz insanı çamurdan süzülmüş bir özden yarattık” ayetinden {خلقا آخر} “bambaşka bir yaratılışla” sözüne kadar yazdırdı. Muâz b. Cebel: 'Yaratanların en güzeli olan Allah pek yücedir' dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem güldü. Muâz ona: 'Seni ne güldürdü ey Allah'ın Resûlü?' diye sordu. [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem]: 'O [ayet], {فَتَبَارَكَ الله أحسن الْخَالِقِينَ} “Yaratanların en güzeli olan Allah pek yücedir” diye son buldu' buyurdu.

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: لما نزلت {وَلَقَد خلقنَا الإِنسان من سلالة من طين} قَالَ عمر: فَتَبَارَكَ الله أحسن الْخَالِقِينَ فَنزلت {فَتَبَارَكَ الله أحسن الْخَالِقِينَ}

Taberânî ve İbn Merdûye'nin İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: {وَلَقَد خلقنَا الإِنسان من سلالة من طين} “Andolsun biz insanı çamurdan süzülmüş bir özden yarattık” ayeti inince Ömer: 'Yaratanların en güzeli olan Allah pek yücedir' dedi. Bunun üzerine {فَتَبَارَكَ الله أحسن الْخَالِقِينَ} “Yaratanların en güzeli olan Allah pek yücedir” ayeti indi.

- قَوْله تَعَالَى: وَلَقَد خلقنَا فَوْقكُم سبع طرائق وَمَا كُنَّا عَن الْخلق غافلين

- Yüce Allah'ın şu buyruğu: {وَلَقَد خلقنَا فَوْقكُم سبع طرائق وَمَا كُنَّا عَن الْخلق غافلين} “Andolsun biz sizin üstünüzde yedi yol yarattık. Biz yaratmaktan habersiz değiliz.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وَلَقَد خلقنَا فَوْقكُم سبع طرائق} قَالَ: السَّمَوَات السَّبع

İbn Ebî Şeybe, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh'in Mücâhid'den bildirdiğine göre o, {وَلَقَد خلقنَا فَوْقكُم سبع طرائق} “Andolsun biz sizin üstünüzde yedi yol yarattık” ayeti hakkında: “Yedi göktür” demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وَمَا كُنَّا عَن الْخلق غافلين} قَالَ: لَو كَانَ الله مغفلاً شَيْئا أغفل مَا تسفي الرِّيَاح من هَذِه الْآثَار يَعْنِي الخطا

İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den bildirdiğine göre o, {وَمَا كُنَّا عَن الْخلق غافلين} “Biz yaratmaktan habersiz değiliz” ayeti hakkında şöyle demiştir: “Allah bir şeyden gafil olsaydı, rüzgârların savurduğu bu izlerden -yani adımlardan- gafil olurdu.”

- قَوْله تَعَالَى: وأنزلنا من السَّمَاء مَاء بِقدر فأسكناه فِي الأَرْض وَإِنَّا على ذهَاب بِهِ لقادرون فأنشأنا لكم بِهِ جنَّات من نخيل وأعناب لكم فِيهَا فواكه كَثِيرَة وَمِنْهَا تَأْكُلُونَ

- Yüce Allah'ın şu buyruğu: {وأنزلنا من السَّمَاء مَاء بِقدر فأسكناه فِي الأَرْض وَإِنَّا على ذهَاب بِهِ لقادرون فأنشأنا لكم بِهِ جنَّات من نخيل وأعناب لكم فِيهَا فواكه كَثِيرَة وَمِنْهَا تَأْكُلُونَ} “Gökten ölçülü bir şekilde su indirdik de onu yerde durdurduk. Şüphesiz biz onu gidermeye de kadiriz. Onunla sizin için hurmalıklardan, üzüm bağlarından bahçeler inşa ettik; orada sizin için pek çok meyveler vardır ve onlardan yersiniz.”

أخرج ابْن مرْدَوَيْه والخطيب بِسَنَد ضَعِيف عَن ابْن عَبَّاس ﵄ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: أنزل الله من الْجنَّة إِلَى الأَرْض خَمْسَة أَنهَار

İbn Merdûye ve Hatîb zayıf bir senetle İbn Abbâs'tan radıyallâhu anhümâ, o da Peygamber'den sallallâhu aleyhi ve sellem naklettiğine göre şöyle buyurmuştur: "Allah cennetten yeryüzüne beş nehir indirmiştir:

سيحون وَهُوَ نهر الْهِنْد وجيحون وَهُوَ نهر بَلخ ودجلة والفرات وهما نَهرا الْعرَاق والنيل وَهُوَ نهر مصر

Seyhun ki o Hindistan'ın nehridir, Ceyhun ki o Belh'in nehridir, Dicle ve Fırat ki bunlar Irak'ın iki nehridir ve Nil ki o Mısır'ın nehridir.

أنزلهَا الله من عين وَاحِدَة من عُيُون الْجنَّة من أَسْفَل دَرَجَة من درجاتها على جناحي جِبْرِيل فاستودعها الْجبَال وأجراها فِي الأَرْض وَجعلهَا مَنَافِع للنَّاس فِي أَصْنَاف مَعَايشهمْ

Allah onları cennet pınarlarından tek bir pınardan, derecelerinin en aşağı derecesinden Cibrîl'in iki kanadı üzerinde indirdi, sonra onları dağlara emanet etti ve yeryüzünde akıttı; geçimlerinin çeşitlerinde insanlar için faydalar kıldı.

فَذَلِك قَوْله {وأنزلنا من السَّمَاء مَاء بِقدر فأسكناه فِي الأَرْض} فَإِذا كَانَ عِنْد خُرُوج يَأْجُوج وَمَأْجُوج أرسل الله جِبْرِيل فيرفع من الأَرْض الْقُرْآن وَالْعلم كُله وَالْحجر من ركن الْبَيْت ومقام إِبْرَاهِيم وتابوت مُوسَى بِمَا فِيهِ وَهَذِه الْأَنْهَار الْخَمْسَة فيرفع كل ذَلِك إِلَى السَّمَاء

İşte {وأنزلنا من السَّمَاء مَاء بِقدر فأسكناه فِي الأَرْض} “Gökten ölçülü bir şekilde su indirdik de onu yerde durdurduk” ayeti budur. Ye'cûc ve Me'cûc'ün çıkışı vaktinde Allah Cibrîl'i gönderir; o da yeryüzünden Kur'an'ı, ilmin tamamını, Beyt'in rüknündeki Hacer'i, İbrahim'in Makamı'nı, Musa'nın tabutunu içindekilerle birlikte ve bu beş nehri kaldırır; bütün bunları göğe yükseltir.

فَذَلِك قَوْله {وَإِنَّا على ذهَاب بِهِ لقادرون} فَإِذا رفعت هَذِه الْأَشْيَاء من الأَرْض فقد أَهلهَا خير الدُّنْيَا وَالْآخِرَة

İşte {وَإِنَّا على ذهَاب بِهِ لقادرون} “Şüphesiz biz onu gidermeye de kadiriz” ayeti budur. Bu şeyler yeryüzünden kaldırılınca yeryüzü halkı dünya ve ahiret hayrını yitirir."

وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا عَن ابْن عطاف قَالَ: إِن الله أنزل أَرْبَعَة أَنهَار دجلة والفرات وسيحون وجيجون وَهُوَ المَاء الَّذِي قَالَ الله {وأنزلنا من السَّمَاء مَاء بِقدر} الْآيَة

İbn Ebî'd-Dünyâ'nın İbn Attâf'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Allah dört nehir indirmiştir: Dicle, Fırat, Seyhun ve Ceyhun. Bu, Allah'ın {وأنزلنا من السَّمَاء مَاء بِقدر} “Gökten ölçülü bir şekilde su indirdik” ayetinde bahsettiği sudur."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ ﵁ {فأنشأنا لكم بِهِ جنَّات} قَالَ: هِيَ الْبَسَاتِين

İbn Ebî Hâtim'in Süddî'den radıyallâhu anh bildirdiğine göre o, {فأنشأنا لكم بِهِ جنَّات} “Onunla sizin için bahçeler inşa ettik” ayeti hakkında: “Bunlar bostanlardır” demiştir.

- قَوْله تَعَالَى: وشجرة تخرج من طور سيناء تنْبت بالدهن وصبغ للآكلين

- Yüce Allah'ın şu buyruğu: {وشجرة تخرج من طور سيناء تنْبت بالدهن وصبغ للآكلين} “Ve Tûr-i Sînâ'dan çıkan, yiyenler için yağ ve katık veren bir ağaç [da yetiştirdik].”

أخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن الضَّحَّاك ﵁ فِي قَوْله {من طور سيناء} قَالَ: هُوَ الْجَبَل الَّذِي نُودي مِنْهُ مُوسَى

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in Dahhâk'tan radıyallâhu anh bildirdiğine göre o, {من طور سيناء} “Tûr-i Sînâ'dan” ayeti hakkında: “O, Musa'ya nida edilen dağdır” demiştir.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {وشجرة تخرج} قَالَ: هِيَ الزَّيْتُون من طور سيناء قَالَ: جبل حسن {تنْبت بالدهن وصبغ للآكلين} قَالَ: جعل الله فِيهَا دهناً وأدماً

Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den radıyallâhu anh bildirdiğine göre o, {وشجرة تخرج} “çıkan bir ağaç” hakkında: “O, zeytindir” demiştir. “Tûr-i Sînâ'dan” sözü hakkında: “Güzel bir dağdır” demiştir. {تنْبت بالدهن وصبغ للآكلين} “yağ ve yiyenler için katık veren” hakkında ise: “Allah onda yağ ve katık kılmıştır” demiştir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ {من طور سيناء} قَالَ: الْمُبَارك {تنْبت بالدهن} قَالَ: تثمر الزَّيْت

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den radıyallâhu anh bildirdiğine göre o, {من طور سيناء} “Tûr-i Sînâ'dan” hakkında: “Mübarek [dağ]” demiştir. {تنْبت بالدهن} “yağ veren” hakkında ise: “Zeytin meyvesi verir” demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الرّبيع بن أنس {وشجرة تخرج من طور سيناء} قَالَ: هِيَ الزَّيْتُون

İbn Ebî Hâtim'in Rebî' b. Enes'ten bildirdiğine göre o, {وشجرة تخرج من طور سيناء} “Ve Tûr-i Sînâ'dan çıkan bir ağaç” hakkında: “O, zeytindir” demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ ﵁ {وشجرة} قَالَ: هِيَ شَجَرَة الزَّيْتُون تنْبت بالزيت فَهُوَ دهن يدهن بِهِ وَهُوَ صبغ للآكلين يَأْكُلهُ النَّاس

İbn Ebî Hâtim'in Süddî'den radıyallâhu anh bildirdiğine göre o, {وشجرة} “ve bir ağaç” hakkında şöyle demiştir: “O, zeytinyağı veren zeytin ağacıdır; o, kendisiyle yağlanılan bir yağdır ve yiyenler için insanların yediği bir katıktır.”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عَطِيَّة الْعَوْفِيّ ﵁ قَالَ: سيناء اسْم الأَرْض

İbn Ebî Hâtim'in Atiyye el-Avfî'den radıyallâhu anh bildirdiğine göre o: “Sînâ, o yerin adıdır” demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن مُجَاهِد ﵁ قَالَ: الطّور الْجَبَل وسينا الْحِجَارَة وَفِي لفظ وسينا الشّجر

Abd b. Humeyd'in Mücâhid'den radıyallâhu anh bildirdiğine göre o şöyle demiştir: “Tûr dağdır, Sînâ ise taşlardır.” Bir rivayette ise: “Sînâ ağaçlardır” demiştir.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر عَن الْكَلْبِيّ {طور سيناء} قَالَ: جبل ذُو شجر

Abdurrezzâk ve İbnü'l-Münzir'in Kelbî'den bildirdiğine göre o, {طور سيناء} “Tûr-i Sînâ” hakkında: “Ağaçlı bir dağdır” demiştir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {تنْبت بالدهن} قَالَ: هُوَ الزَّيْت يُؤْكَل ويدهن بِهِ

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan radıyallâhu anhümâ bildirdiğine göre o, {تنْبت بالدهن} “yağ veren” ayeti hakkında: “O, yenilen ve kendisiyle yağlanılan zeytinyağıdır” demiştir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن زيد ﵁ فِي قَوْله {تنْبت بالدهن وصبغ للآكلين} قَالَ: يتادمون بِهِ ويصبغون بِهِ

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Zeyd'den radıyallâhu anh bildirdiğine göre o, {تنْبت بالدهن وصبغ للآكلين} “yiyenler için yağ ve katık veren” ayeti hakkında: “Onu katık yaparlar ve ekmeği ona banarlar” demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن عَاصِم ﵁ أَنه قَرَأَ (من طور سيناء) بِنصب السِّين ممدودة مَهْمُوزَة الْألف (تنْبت) بِنصب التَّاء وَرفع الْبَاء

Abd b. Humeyd'in Âsım'dan radıyallâhu anh bildirdiğine göre o, (من طور سيناء) ibaresini sîn harfinin fethasıyla ve hemzeli olarak uzatarak (Seynaâ), (تنْبت) kelimesini de te harfinin fethası ve ba harfinin dammesiyle (tenbütü) şeklinde okumuştur.

وَأخرج عبد بن حميد عَن سُلَيْمَان بن عبد الْملك أَنه كَانَ يقْرَأ {تنْبت بالدهن} بِنصب التَّاء وَرفع الْبَاء

Abd b. Humeyd'in Süleyman b. Abdilmelik'ten bildirdiğine göre o, {تنْبت بالدهن} “yağ veren” kısmını te harfinin fethası ve ba harfinin dammesiyle (tenbütü) şeklinde okurdu.

- قَوْله تَعَالَى: وَأَن لكم فِي الْأَنْعَام لعبرة نسقيكم مِمَّا فِي بطونها وَلكم فِيهَا مَنَافِع كَثِيرَة وَمِنْهَا تَأْكُلُونَ وَعَلَيْهَا وعَلى الْفلك تحملون وَلَقَد أرسلنَا نوحًا إِلَى قومه فَقَالَ يَا قوم اعبدوا الله مَا لكم من إِلَه غَيره أَفلا تَتَّقُون فَقَالَ الملؤ الَّذين كفرُوا من قومه مَا هَذَا إِلَّا بشر مثلكُمْ يُرِيد أَن يتفضل عَلَيْكُم وَلَو شَاءَ الله لأنزل مَلَائِكَة مَا سمعنَا بِهَذَا فِي آبَائِنَا الْأَوَّلين إِن هُوَ إِلَّا رجل بِهِ جنَّة فتربصوا بِهِ حَتَّى حِين قَالَ رب انصرني بِمَا كذبون

- Yüce Allah'ın şu buyruğu: {وَأَن لكم فِي الْأَنْعَام لعبرة نسقيكم مِمَّا فِي بطونها وَلكم فِيهَا مَنَافِع كَثِيرَة وَمِنْهَا تَأْكُلُونَ وَعَلَيْهَا وعَلى الْفلك تحملون وَلَقَد أرسلنَا نوحًا إِلَى قومه فَقَالَ يَا قوم اعبدوا الله مَا لكم من إِلَه غَيره أَفلا تَتَّقُون فَقَالَ الملؤ الَّذين كفرُوا من قومه مَا هَذَا إِلَّا بشر مثلكُمْ يُرِيد أَن يتفضل عَلَيْكُم وَلَو شَاءَ الله لأنزل مَلَائِكَة مَا سمعنَا بِهَذَا فِي آبَائِنَا الْأَوَّلين إِن هُوَ إِلَّا رجل بِهِ جنَّة فتربصوا بِهِ حَتَّى حِين قَالَ رب انصرني بِمَا كذبون} “Şüphesiz sizin için sağmal hayvanlarda da bir ibret vardır; onların karınlarındakinden size içiririz, onlarda sizin için birçok faydalar vardır ve onlardan yersiniz. Onların üzerinde ve gemilerin üzerinde taşınırsınız. Andolsun biz Nûh'u kavmine gönderdik; o: 'Ey kavmim! Allah'a kulluk edin, sizin O'ndan başka hiçbir ilahınız yoktur; hâlâ sakınmaz mısınız?' dedi. Kavminden inkâr eden ileri gelenler dediler ki: 'Bu, sizin gibi bir insandan başka bir şey değildir; size üstünlük kurmak istiyor. Eğer Allah dileseydi melekler indirirdi. Biz geçmiş atalarımızdan böyle bir şey işitmedik. O, kendisinde delilik bulunan bir adamdan başkası değildir; bu yüzden bir süreye kadar onu gözetleyin.' [Nûh]: 'Rabbim! Beni yalanlamalarına karşı bana yardım et!' dedi.”

أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ {وَإِن لكم فِي الْأَنْعَام} قَالَ: الابل وَالْبَقر والضأن والمعز {وَلكم فِيهَا مَنَافِع} قَالَ: مَا تنْتج وَمِنْهَا مركب وَلبن وَلحم

İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den radıyallâhu anh bildirdiğine göre o, {وَإِن لكم فِي الْأَنْعَام} “Şüphesiz sizin için sağmal hayvanlarda... vardır” ayeti hakkında: “Deve, sığır, koyun ve keçidir” demiştir. {وَلكم فِيهَا مَنَافِع} “Onlarda sizin için faydalar vardır” ayeti hakkında ise: “Yavrulamalarıdır; ayrıca onlardan binek, süt ve et [elde edilir]” demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي صَالح ﵁ فِي قَوْله {وعَلى الْفلك} قَالَ: السفن

İbn Ebî Hâtim'in Ebû Sâlih'ten radıyallâhu anh bildirdiğine göre o, {وعَلى الْفلك} “ve gemilerin üzerinde” ayeti hakkında: “Gemilerdir” demiştir.

- قَوْله تَعَالَى: فأوحينا إِلَيْهِ أَن اصْنَع الْفلك بأعيننا ووحينا فَإِذا جَاءَ أمرنَا وفار التَّنور فاسلك فِيهَا من كل زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ وَأهْلك إِلَّا من سبق عَلَيْهِ القَوْل مِنْهُم وَلَا تخاطبني فِي الَّذين ظلمُوا إِنَّهُم مغرقون فَإِذا استويت أَنْت وَمن مَعَك على الْفلك فَقل الْحَمد لله الَّذِي نجانا من الْقَوْم الظَّالِمين

- Yüce Allah'ın şu buyruğu: {فأوحينا إِلَيْهِ أَن اصْنَع الْفلك بأعيننا ووحينا فَإِذا جَاءَ أمرنَا وفار التَّنور فاسلك فِيهَا من كل زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ وَأهْلك إِلَّا من سبق عَلَيْهِ القَوْل مِنْهُم وَلَا تخاطبني فِي الَّذين ظلمُوا إِنَّهُم مغرقون فَإِذا استويت أَنْت وَمن مَعَك على الْفلك فَقل الْحَمد لله الَّذِي نجانا من الْقَوْم الظَّالِمين} “Bunun üzerine ona vahyettik: Bizim gözetimimiz altında ve vahyimiz doğrultusunda gemiyi yap. Emrimiz gelip de tandır kaynayınca her çiftten ikişer taneyi ve aleyhine hüküm verilmiş olanlar hariç aileni gemiye bindir. Zulmedenler hakkında bana bir şey söyleme; çünkü onlar suda boğulacaklardır! Sen ve beraberindekiler gemiye yerleşince de ki: 'Bizi zalimler topluluğundan kurtaran Allah'a hamdolsun!'”

أخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {فاسلك فِيهَا} الْآيَة

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan radıyallâhu anhümâ bildirdiğine göre o, {فاسلك فِيهَا} “onun içine sok” ayeti hakkında:

يَقُول: اجْعَل مَعَك فِي السَّفِينَة من كل زَوْجَيْنِ إثنين

“Gemide seninle birlikte her çiftten ikişer tanesini bulundur” demektedir demiştir.

- قَوْله تَعَالَى: وَقل رب أنزلني منزلا مُبَارَكًا وَأَنت خير المنزلين

- Yüce Allah'ın şu buyruğu: {وَقل رب أنزلني منزلا مُبَارَكًا وَأَنت خير المنزلين} “Ve de ki: 'Rabbim! Beni bereketli bir yere indir; sen konaklatanların en hayırlısısın.'”

أخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ {وَقل رب أنزلني منزلا مُبَارَكًا} قَالَ لنوح حِين أنزل من السَّفِينَة

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den radıyallâhu anh bildirdiğine göre o, {وَقل رب أنزلني منزلا مُبَارَكًا} “Ve de ki: 'Rabbim! Beni bereketli bir yere indir'” ayeti hakkında: “Gemiden indirildiği zaman Nûh'a [böyle] söylendi” demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن عَاصِم ﵁ أَنه قَرَأَ (أنزلني منزلا) بِنصب الْمِيم وخفض الزَّاي

Abd b. Humeyd'in Âsım'dan radıyallâhu anh bildirdiğine göre o, (أنزلني منزلا) ibaresini mîm harfinin fethası ve zâ harfinin kesresiyle (menzilen) şeklinde okumuştur.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ {وَقل رب أنزلني منزلا مُبَارَكًا وَأَنت خير المنزلين} قَالَ: يعلمكم كَيفَ تَقولُونَ إِذا ركبتم وَكَيف تَقولُونَ إِذا نزلتم أما عِنْد الرّكُوب {سُبْحَانَ الَّذِي سخر لنا هَذَا وَمَا كُنَّا لَهُ مُقرنين وَإِنَّا إِلَى رَبنَا لمنقلبون} الزخرف الْآيَة ١٣ {بِسم الله مجْراهَا وَمرْسَاهَا إِن رَبِّي لغَفُور رَحِيم} هود الْآيَة ٤١ وَعند النُّزُول {رب أنزلني منزلا مُبَارَكًا وَأَنت خير المنزلين}

Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den radıyallâhu anh bildirdiğine göre o, {وَقل رب أنزلني منزلا مُبَارَكًا وَأَنت خير المنزلين} “Ve de ki: 'Rabbim! Beni bereketli bir yere indir; sen konaklatanların en hayırlısısın'” ayeti hakkında şöyle demiştir: “Bindiğinizde ne diyeceğinizi, indiğinizde ne diyeceğinizi size öğretmektedir. Binerken {سُبْحَانَ الَّذِي سخر لنا هَذَا وَمَا كُنَّا لَهُ مُقرنين وَإِنَّا إِلَى رَبنَا لمنقلبون} “Bunu bizim hizmetimize veren Allah her türlü eksiklikten uzaktır, yoksa bizim buna gücümüz yetmezdi. Şüphesiz biz Rabbimize döneceğiz” (Zuhruf 13) ve {بِسم الله مجْراهَا وَمرْسَاهَا إِن رَبِّي لغَفُور رَحِيم} “Gemiye binin; onun akıp gitmesi de durması da Allah'ın adıyladır. Şüphesiz Rabbim çok bağışlayandır, çok merhamet edendir” (Hûd 41), inerken de {رب أنزلني منزلا مُبَارَكًا وَأَنت خير المنزلين} “Rabbim! Beni bereketli bir yere indir; sen konaklatanların en hayırlısısın” [denir].”

- قَوْله تَعَالَى: إِن فِي ذَلِك لآيَات وَإِن كُنَّا لمبتلين

- Yüce Allah'ın şu buyruğu: {إِن فِي ذَلِك لآيَات وَإِن كُنَّا لمبتلين} “Şüphesiz bunda ibretler vardır; biz gerçekten imtihan etmekteydik.”

أخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ {إِن فِي ذَلِك لآيَات وَإِن كُنَّا لمبتلين} قَالَ: أَي ابتلى النَّاس قبلكُمْ

Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den radıyallâhu anh bildirdiğine göre o, {إِن فِي ذَلِك لآيَات وَإِن كُنَّا لمبتلين} “Şüphesiz bunda ibretler vardır; biz gerçekten imtihan etmekteydik” ayeti hakkında: “Yani sizden önceki insanları imtihan etmişti” demiştir.

- قَوْله تَعَالَى: ثمَّ أنشأنا من بعدهمْ قرنا آخَرين فَأَرْسَلنَا فيهم رَسُولا مِنْهُم أَن اعبدوا الله مَا لكم من إِلَه غَيره أَفلا تَتَّقُون وَقَالَ الْمَلأ من قومه الَّذين كفرُوا وكذبوا بلقاء الْآخِرَة وأترفناهم فِي الْحَيَاة الدُّنْيَا مَا هَذَا إِلَّا بشر مثلكُمْ يَأْكُل مِمَّا تَأْكُلُونَ مِنْهُ وَيشْرب مِمَّا تشربون وَلَئِن أطعتم بشرا مثلكُمْ إِنَّكُم إِذا لخاسرون أيعدكم أَنكُمْ إِذا متم وكنتم تُرَابا وعظاما إِنَّكُم مخرجون

- Yüce Allah'ın şu buyruğu: {ثمَّ أنشأنا من بعدهمْ قرنا آخَرين فَأَرْسَلنَا فيهم رَسُولا مِنْهُم أَن اعبدوا الله مَا لكم من إِلَه غَيره أَفلا تَتَّقُون وَقَالَ الْمَلأ من قومه الَّذين كفرُوا وكذبوا بلقاء الْآخِرَة وأترفناهم فِي الْحَيَاة الدُّنْيَا مَا هَذَا إِلَّا بشر مثلكُمْ يَأْكُل مِمَّا تَأْكُلُونَ مِنْهُ وَيشْرب مِمَّا تشربون وَلَئِن أطعتم بشرا مثلكُمْ إِنَّكُم إِذا لخاسرون أيعدكم أَنكُمْ إِذا متم وكنتم تُرَابا وعظاما إِنَّكُم مخرجون} “Sonra onların ardından başka bir nesil var ettik. Onların arasına kendilerinden: 'Allah'a kulluk edin, sizin O'ndan başka hiçbir ilahınız yoktur; hâlâ sakınmaz mısınız?' [diyen] bir elçi gönderdik. Kavminden inkâr eden, ahirete kavuşmayı yalanlayan ve dünya hayatında kendilerine refah verdiğimiz ileri gelenler dediler ki: 'Bu, sizin gibi bir insandan başka bir şey değildir; sizin yediğinizden yer, içtiğinizden içer. Eğer sizin gibi bir insana itaat ederseniz, mutlaka hüsrana uğrayanlar olursunuz. O, öldüğünüz, toprak ve kemik haline geldiğiniz zaman sizin gerçekten [yeniden diriltilip] çıkarılacağınızı mı vadediyor?'”

أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي مَالك فِي قَوْله {قرنا} قَالَ: أمة

İbn Ebî Hâtim'in Ebû Mâlik'ten bildirdiğine göre o, {قرنا} “nesil” sözü hakkında: “Ümmettir” demiştir.

- قَوْله تَعَالَى: هَيْهَات هَيْهَات لما توعدون إِن هِيَ إِلَّا حياتنا الدُّنْيَا نموت ونحياوما نَحن بمبعوثين إِن هُوَ إِلَّا رجل افترى على الله كذبا وَمَا نَحن لَهُ بمؤمنين قَالَ رب انصرني بِمَا كذبون قَالَ عَمَّا قَلِيل ليصبحن نادمين

- Yüce Allah'ın şu buyruğu: {هَيْهَات هَيْهَات لما توعدون إِن هِيَ إِلَّا حياتنا الدُّنْيَا نموت ونحياوما نَحن بمبعوثين إِن هُوَ إِلَّا رجل افترى على الله كذبا وَمَا نَحن لَهُ بمؤمنين قَالَ رب انصرني بِمَا كذبون قَالَ عَمَّا قَلِيل ليصبحن نادمين} “'Size vadedilen şey ne kadar uzak, hem de ne kadar uzak! Hayat ancak bu dünyadaki hayatımızdır; ölürüz ve yaşarız, biz yeniden diriltilecek de değiliz. O, Allah'a yalan uyduran bir adamdan başkası değildir; biz ona inanacak değiliz.' [Elçi]: 'Rabbim! Beni yalanlamalarına karşı bana yardım et!' dedi. [Allah] buyurdu ki: 'Çok geçmeden kesinlikle pişman olacaklar!'”