Binûn

Nûr Suresi — 12. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَهُوَ السَّلَام لِأَنَّهُ اسْم الله وَهُوَ تَحِيَّة أهل الْجنَّة

O da selâmdır; çünkü o, Allah'ın bir ismidir ve cennet ehlinin selâmlaşmasıdır.

وَأخرج البُخَارِيّ فِي الْأَدَب وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه من طَرِيق أبي الزبير عَن جَابر بن عبد الله قَالَ: إِذا دخلت على أهلك فَسلم عَلَيْهِم تَحِيَّة من عِنْد الله مباركة طيبَة قَالَ أَبُو الزبير: مَا رَأَيْته إِلَّا أوجبه

Buhârî el-Edeb'de, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye, Ebü'z-Zübeyr vasıtasıyla Câbir b. Abdillâh'tan bildirdi; o şöyle dedi: "Ailenin yanına girdiğin zaman Allah katından mübarek ve pek hoş bir esenlik dileği olarak onlara selâm ver." Ebü'z-Zübeyr dedi ki: "Onun bunu vacip kılmaktan başka bir şekilde gördüğünü zannetmiyorum."

وَأخرج الْحَاكِم عَن جَابر أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: إِذا دَخَلْتُم بُيُوتكُمْ فَسَلمُوا على أَهلهَا واذا طَعِمْتُمْ فاذكروا اسْم الله وَإِذا سلم أحدكُم حِين يدْخل بَيته وَذكر اسْم الله على طَعَامه يَقُول الشَّيْطَان لأَصْحَابه: لَا مبيت لكم وَلَا عشَاء وَإِذا لم يسلم أحدكُم وَلم يسم يَقُول الشَّيْطَان لأَصْحَابه: أدركتم الْمبيت وَالْعشَاء

Hâkim, Câbir'den bildirdi ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Evlerinize girdiğinizde ev halkına selâm verin; yemek yediğinizde de Allah'ın adını anın (besmele çekin). Biriniz evine girerken selâm verir ve yemeğinin başında Allah'ın adını anarsa şeytan avenesine: 'Size ne geceleyecek yer ne de akşam yemeği var' der. Biriniz selâm vermez ve besmele çekmezse, şeytan avenesine: 'Geceleyecek yere de akşam yemeğine de kavuştunuz' der."

وَأخرج البُخَارِيّ فِي الْأَدَب عَن جَابر أَنه سمع رَسُول الله ﷺ يَقُول إِذا دخل الرجل بَيته فَذكر الله عِنْد دُخُوله وَعند طَعَامه قَالَ الشَّيْطَان: لَا مبيت لكم وَلَا عشَاء فَإِذا دخل فَلم يذكر الله عِنْد دُخُوله قَالَ الشَّيْطَان: أدركتم الْمبيت وَإِن لم يذكر الله عِنْد طَعَامه قَالَ الشَّيْطَان: أدركتم الْمبيت وَالْعشَاء

Buhârî el-Edeb'de, Câbir'den bildirdi; o, Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurduğunu işitmiştir: "Kişi evine girip de girişinde ve yemeğinde Allah'ı zikrederse (besmele çekerse), şeytan [avenesine]: 'Size ne geceleyecek yer ne de akşam yemeği var' der. Eve girdiğinde girişinde Allah'ı zikretmezse, şeytan: 'Geceleyecek yere kavuştunuz' der. Yemeğinde de Allah'ı zikretmezse, şeytan: 'Hem geceleyecek yere hem de akşam yemeğine kavuştunuz' der."

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب وَضَعفه عَن أبي هُرَيْرَة أَن رَسُول الله ﷺ كَانَ إِذا دخل بَيته يَقُول السَّلَام علينا من رَبنَا التَّحِيَّات الطَّيِّبَات المباركات لله سَلام عَلَيْكُم

Beyhakî Şuab'da zayıf bularak Ebû Hüreyre'den bildirdi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem evine girdiği zaman şöyle derdi: "Rabbimizden bize selâm olsun; en güzel, en hoş ve mübarek tebrikler Allah'adır, selâm üzerinize olsun."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير عَن عَطاء قَالَ: إِذا دخلت على أهلك فَقل: السَّلَام عَلَيْكُم تَحِيَّة من عِنْد الله مباركة طيبَة فَإِذا لم يكن فِيهِ أحد فَقل: السَّلَام علينا من رَبنَا

İbn Ebî Şeybe ve İbn Cerîr, Atâ'dan bildirdi; o şöyle dedi: "Ailenin yanına girdiğinde: 'Allah katından mübarek ve hoş bir esenlik dileği olarak selâm üzerinize olsun' de. Eğer [evde] hiç kimse yoksa: 'Rabbimizden bize selâm olsun' de."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير عَن ماهان فِي قَوْله {فَإِذا دَخَلْتُم بُيُوتًا فَسَلمُوا على أَنفسكُم} قَالَ: يَقُول السَّلَام علينا من رَبنَا

İbn Ebî Şeybe ve İbn Cerîr, Mâhân'dan {فَإِذا دَخَلْتُم بُيُوتًا فَسَلمُوا على أَنفسكُم} “Evlere girdiğiniz zaman kendinize (birbirinize) selâm verin” buyruğu hakkında şöyle dediğini bildirdi: "[Kişi] 'Rabbimizden bize selâm olsun' der."

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن أبي البخْترِي قَالَ: جَاءَ الاشعث بن قيس وَجَرِير بن عبد الله البَجلِيّ إِلَى سلمَان فَقَالَا: جئْنَاك من عِنْد أَخِيك أبي الدَّرْدَاء قَالَ: فَأَيْنَ هديته الَّتِي أرسلها مَعَكُمَا فالا: مَا أرسل مَعنا بهدية قَالَ: اتقيا الله وأديا الْأَمَانَة مَا جَاءَنِي أحد من عِنْده إِلَّا جَاءَ مَعَه بهدية قَالَا: وَالله مَا بعث مَعنا شَيْئا إِلَّا أَنه قَالَ: اقرؤوه مني السَّلَام قَالَ: فَأَي هَدِيَّة كنت أُرِيد مِنْكُمَا غير هَدِيَّة وَأي هَدِيَّة أفضل من السَّلَام تَحِيَّة من عِنْد الله مباركة طيبَة

Taberânî, Ebü'l-Bahterî'den bildirdi; o şöyle dedi: el-Eş'as b. Kays ile Cerîr b. Abdillâh el-Becelî, Selmân'ın yanına gelerek: "Sana kardeşin Ebü'd-Derdâ'nın yanından geldik" dediler. [Selmân]: "Onun sizinle gönderdiği hediye nerede?" dedi. "Bizimle bir hediye göndermedi" dediler. Bunun üzerine [Selmân]: "Allah'tan korkun ve emaneti eda edin! Bana onun yanından gelen herkes muhakkak beraberinde bir hediye getirmiştir" dedi. Onlar: "Vallahi bizimle hiçbir şey göndermedi; ancak 'Benden ona selâm söyleyin' dedi" dediler. [Selmân]: "Ben sizden başka nasıl bir hediye isteyebilirdim ki?! Allah katından mübarek ve pek hoş bir esenlik dileği olan selâmdan daha üstün hangi hediye vardır?" dedi.

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن سلمَان عَن النَّبِي ﷺ قَالَ من سره أَن لَا يجد الشَّيْطَان عِنْده طَعَاما وَلَا مقيلا وَلَا مبيتا فليسلم إِذا دخل بَيته وليسم على طَعَامه

Taberânî, Selmân'dan, Nebî'nin sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurduğunu bildirdi: "Şeytanın yanında ne yemek ne öğle uykusu ne de geceleyecek bir yer bulamaması kimi sevindirirse, evine girdiğinde selâm versin ve yemeğinin başında besmele çeksin."

وَأخرج ابْن عدي عَن جَابر بن عبد الله قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِذا قَامَ أحدكُم على حجرته ليدْخل فليسم الله فَإِنَّهُ يرجع قرينه من الشَّيْطَان الَّذِي مَعَه وَلَا يدْخل فَإِذا دَخَلْتُم فَسَلمُوا فَأَنَّهُ يخرج ساكنه مِنْهُم وَإِذا وضع الطَّعَام فسموا فَإِنَّكُم تدحرون الْخَبيث إِبْلِيس عَن أرزاقكم وَلَا يشرككم فِيهَا وَإِذا ارتحلتم دَابَّة فسموا الله حِين تضعون أول حلْس فَإِن كل دَابَّة معتقدة وَإِنَّكُمْ إِذا سميتم حططتموه عَن ظهرهَا وَإِن نسيتم ذَلِك شرككم فِي مراكبكم

İbn Adiy, Câbir b. Abdillâh'tan bildirdi; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem buyurdu ki: "Biriniz girmek üzere odasının kapısına vardığında besmele çeksin; zira bu, onunla birlikte olan şeytan yoldaşını geri döndürür ve o içeri giremez. Girdiğiniz zaman da selâm verin; çünkü bu, evin şeytan sakinini oradan çıkarır. Yemek konulduğunda besmele çekin; zira siz böylece o pis İblis'i rızıklarınızdan defedersiniz ve o rızıklarınıza ortak olamaz. Bir bineğe bindiğinizde de ilk semeri (veya eğeri) koyarken besmele çekin; zira her binek hayvana musallat olan bir şeytan vardır, siz besmele çektiğinizde onu biniti sırtından indirmiş olursunuz; şayet bunu unutursanız binitlerinize ortak olur.

وَلَا تبيتوا منديل الْغمر مَعكُمْ فِي الْبَيْت فَأَنَّهُ بَيت الشَّيْطَان ومضجعه وَلَا تتركوا الْعِمَامَة ممسية إِذا جمعت فِي جَانب الْحُجْرَة فَإِنَّهَا مقْعد الشَّيْطَان وَلَا تسكنوا بُيُوتًا غير مغلقة وَلَا تفترشوا الزبالا الَّتِي تُفْضِي إِلَى ظُهُور الدَّوَابّ وَلَا تبيتوا على سطح لَيْسَ بمحجور وَإِذا سَمِعْتُمْ نباح الْكلاب أَو نهيق الْحمار فاستعيذوا بِاللَّه من الشَّيْطَان الرَّجِيم فَإِنَّهُمَا لَا يريان الشَّيْطَان إِلَّا نبح الْكَلْب ونهق الْحمار

Yağlı ve yemekli mendili evde geceletmeyiniz; çünkü o, şeytanın evi ve yatağıdır. Odada bir köşede toplanıp yığılmış sarığı gece boyunca öylece bırakmayınız; zira o, şeytanın oturma yeridir. Kapıları kilitlenmeyen evlerde oturmayınız. Hayvanların sırtına dökülen süprüntüleri yataklık yapmayınız. Etrafı çevrilip korkuluğu yapılmamış damda gecelemeyiniz. Köpeklerin havlamasını veya eşeğin anırmasını işittiğinizde kovulmuş şeytandan Allah'a sığınınız; çünkü köpek ancak bir şeytan gördüğünde havlar ve eşek ancak onu gördüğünde anırır."

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أبي الدَّرْدَاء عَن النَّبِي ﷺ أَنه قَالَ للاسلام ضِيَاء وعلامات كمنار الطَّرِيق فرأسها وجماعها شَهَادَة أَن لَا إِلَه إِلَّا الله وَأَن مُحَمَّدًا رَسُول الله واقام الصَّلَاة وايتاء الزَّكَاة وَتَمام الْوضُوء وَالْحكم بِكِتَاب الله وَسنة نبيه وَطَاعَة وُلَاة الْأَمر وتسليمكم على أَنفسكُم وتسليمكم إِذا دَخَلْتُم بُيُوتكُمْ وتسليمكم على بني آدم إِذا لقيتموهم

İbn Merdûye, Ebü'd-Derdâ'dan, Nebî'nin sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurduğunu bildirdi: "İslam'ın yol işaretleri gibi ışığı ve alâmetleri vardır. Bunların başı ve tamamı; Allah'tan başka ilâh olmadığına ve Muhammed'in O'nun kulu ve elçisi olduğuna şahitlik etmek, namazı kılmak, zekâtı vermek, abdesti tastamam almak, Allah'ın Kitabı ve Peygamberinin sünneti ile hükmetmek, emir sahiplerine itaat etmek, kendi kendinize selâm vermeniz, evlerinize girdiğinizde selâm vermeniz ve karşılaştığınızda âdemoğullarına selâm vermenizdir."

وَأخرج الْبَزَّار وَابْن عدي وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الْإِيمَان عَن أنس قَالَ: أَوْصَانِي النَّبِي ﷺ بِخمْس خِصَال قَالَ أَسْبغ الْوضُوء يزدْ فِي عمركن وَسلم على من لقيك من أمتِي تكْثر حَسَنَاتك وَإِذا دخلت بَيْتك فَسلم على أهل بَيْتك يكثر خير بَيْتك وصل صَلَاة الضُّحَى فَإِنَّهَا صَلَاة الْأَوَّابِينَ قبلك يَا أنس ارْحَمْ الصَّغِير وَوقر الْكَبِير تكن من رُفَقَائِي يَوْم الْقِيَامَة

Bezzâr, İbn Adiy ve Şuabü'l-İmân'da Beyhakî, Enes'ten bildirdi; o şöyle dedi: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem bana beş hasleti tavsiye edip şöyle buyurdu: "Abdesti eksiksiz ve güzelce al, ömrün uzasın. Ümmetimden karşılaştığın kimseye selâm ver, sevapların çoğalsın. Evine girdiğinde ev halkına selâm ver, evinin hayrı artsın. Kuşluk namazı kıl, çünkü o senden önceki tövbekârların (evvâbîn) namazıdır. Ey Enes! Küçüğe merhamet et, büyüğe saygı göster ki kıyamet gününde benim yoldaşlarımdan olasın."

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {فَإِذا دَخَلْتُم بُيُوتًا فَسَلمُوا على أَنفسكُم} قَالَ: هُوَ الْمَسْجِد إِذا دَخلته فَقل: السَّلَام علينا وعَلى عباد الله الصَّالِحين

Abdurrezzâk, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Beyhakî ve sahih olduğunu belirterek Hâkim, İbn Abbâs'tan {فَإِذا دَخَلْتُم بُيُوتًا فَسَلمُوا على أَنفسكُم} “Evlere girdiğiniz zaman kendinize (birbirinize) selâm verin” buyruğu hakkında şöyle dediğini bildirdi: "O mescittir; oraya girdiğin zaman: 'Bize ve Allah'ın salih kullarına selâm olsun' de."

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي مَالك قَالَ: إِذا دخلت بَيْتا فِيهِ نَاس من الْمُسلمين فَسلم عَلَيْهِم وَإِن لم يكن فِيهِ أحد أَو كَانَ فِيهِ نَاس من الْمُشْركين فَقل: السَّلَام علينا وعَلى عباد الله الصَّالِحين

Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve Beyhakî, Ebû Mâlik'ten bildirdi; o şöyle dedi: "İçinde Müslümanlardan insanların bulunduğu bir eve girdiğinde onlara selâm ver. Şayet içinde hiç kimse yoksa yahut içinde müşriklerden insanlar varsa: 'Bize ve Allah'ın salih kullarına selâm olsun' de."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ فِي الْأَدَب عَن ابْن عمر قَالَ: إِذا دخل الْبَيْت غير المسكون أَو الْمَسْجِد فيلقل: السَّلَام علينا وعَلى عباد الله الصَّالِحين

İbn Ebî Şeybe ve el-Edeb'de Buhârî, İbn Ömer'den bildirdi; o şöyle dedi: "Kişi içinde oturulmayan bir eve veya mescide girdiğinde şöyle desin: 'Bize ve Allah'ın salih kullarına selâm olsun.'"

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد قَالَ: إِذا دخلت بَيْتك وَلَيْسَ فِيهِ أحد أَو بَيت غَيْرك فَقل: بِسم الله وَالْحَمْد لله السَّلَام علينا من رَبنَا السَّلَام علينا وعَلى عباد الله الصَّالِحين

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den bildirdi; o şöyle dedi: "Kendi evine girip de içinde kimse olmadığında yahut başkasının evine girdiğinde şöyle de: 'Bismillâh ve'l-hamdü lillâh, Rabbimizden bize selâm olsun; bize ve Allah'ın salih kullarına selâm olsun.'"

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ عَن قَتَادَة فِي قَوْله {فَإِذا دَخَلْتُم بُيُوتًا فَسَلمُوا على أَنفسكُم} قَالَ: إِذا دخلت بَيْتك فَسلم على أهلك وَإِذا دخلت بَيْتا لَا أحد فِيهِ فَقل: السَّلَام علينا وعَلى عباد الله الصَّالِحين فَإِنَّهُ كَانَ يُؤمر بذلك وَحدثنَا أَن الْمَلَائِكَة ترد عَلَيْهِ

Abd b. Humeyd, İbn Ebî Hâtim ve Beyhakî, Katâde'den {فَإِذا دَخَلْتُم بُيُوتًا فَسَلمُوا على أَنفسكُم} “Evlere girdiğiniz zaman kendinize (birbirinize) selâm verin” buyruğu hakkında şöyle dediğini bildirdi: "Evine girdiğin zaman ailene selâm ver; içinde hiç kimse bulunmayan bir eve girdiğinde ise: 'Bize ve Allah'ın salih kullarına selâm olsun' de. Zira böyle yapılması emredilirdi ve bize meleklerin ona karşılık selâm vereceği nakledildi."

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن فِي قَوْله {فَسَلمُوا على أَنفسكُم} قَالَ: ليسلم بَعْضكُم على بعض كَقَوْلِه {وَلَا تقتلُوا أَنفسكُم} النِّسَاء الْآيَة ٢٩

Abdurrezzâk, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Hasan[-ı Basrî]'den {فَسَلمُوا على أَنفسكُم} “kendinize selâm verin” buyruğu hakkında şöyle dediğini bildirdi: "{وَلَا تقتلُوا أَنفسكُم} en-Nisâ: 29 (“Kendinizi öldürmeyin”) buyruğu gibi, biriniz diğerine selâm versin [demektir]."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن زيد فِي قَوْله {فَسَلمُوا على أَنفسكُم} قَالَ: إِذا دخل الْمُسلم على الْمُسلم سلم عَلَيْهِ مثل قَوْله {وَلَا تقتلُوا أَنفسكُم} النِّسَاء الْآيَة ٢٩ إِنَّمَا هُوَ لَا تقتل أَخَاك الْمُسلم وَقَوله {ثمَّ أَنْتُم هَؤُلَاءِ تقتلون أَنفسكُم} الْبَقَرَة الْآيَة ٨٥ قَالَ: يقتل بَعْضكُم بَعْضًا

İbn Ebî Hâtim, İbn Zeyd'den {فَسَلمُوا على أَنفسكُم} “kendinize selâm verin” buyruğu hakkında şöyle dediğini bildirdi: "Müslüman, Müslümanın yanına girdiği zaman ona selâm verir. Bu, tıpkı {وَلَا تقتلُوا أَنفسكُم} en-Nisâ: 29 buyruğu gibidir; bu ancak 'Müslüman kardeşini öldürme' demektir. Yine {ثمَّ أَنْتُم هَؤُلَاءِ تقتلون أَنفسكُم} el-Bakara: 85 buyruğunda da 'Birbirinizi öldürüyorsunuz' buyurmuştur;

قُرَيْظَة وَالنضير

yani Kurayza ve Nadîr [yahudileri].

وَقَوله {جعل لكم من أَنفسكُم أَزْوَاجًا} الرّوم الْآيَة ٢١ كَيفَ يكون زوج الإِنسان من نَفسه إِنَّمَا هِيَ جعل لكم أرواحاا من بني آدم وَلم يَجْعَل من الإِبل وَالْبَقر وكل شَيْء فِي الْقُرْآن على هَذَا

Yine {جعل لكم من أَنفسكُم أَزْوَاجًا} er-Rûm: 21 (“Size kendi nefislerinizden eşler yarattı”) buyruğu da böyledir; insanın eşi nasıl kendi nefsinden (bizzat kendisinden) olabilir ki? Bu ancak, 'Size deve veya sığırdan değil de âdemoğullarından eşler var etti' demektir. Kur'an'daki her bir durum da bu kabildendir."

وَأخرج عبد بن حميد عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {فَسَلمُوا على أَنفسكُم} قَالَ: بَعْضكُم على بعض

Abd b. Humeyd, Mücâhid'den {فَسَلمُوا على أَنفسكُم} “kendinize selâm verin” buyruğu hakkında: "Biriniz diğerine [selâm versin]" dediğini bildirdi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: مَا أخذت التَّشَهُّد إِلَّا من كتاب الله

İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan bildirdi; o şöyle dedi: "Ben teşehhüdü ancak Allah'ın Kitabı'ndan aldım;

سَمِعت الله يَقُول {فَإِذا دَخَلْتُم بُيُوتًا فَسَلمُوا على أَنفسكُم تَحِيَّة من عِنْد الله مباركة طيبَة} فالتشهد فِي الصَّلَاة التَّحِيَّات المباركات الطَّيِّبَات لله

Allah'ın {فَإِذا دَخَلْتُم بُيُوتًا فَسَلمُوا على أَنفسكُم تَحِيَّة من عِنْد الله مباركة طيبَة} “Evlere girdiğiniz zaman, Allah katından mübarek ve pek hoş bir esenlik dileği olarak kendinize (birbirinize) selâm verin” buyurduğunu işittim. Namazdaki teşehhüd de 'et-Tahiyyâtü'l-mubârekâtü't-tayyibâtü lillâh (Bütün esenlikler, bereketler ve güzellikler Allah'adır)' şeklindedir."

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور عَن ثَابت بن عبيد قَالَ: أتيت ابْن عمر قبل الْغَدَاة

Saîd b. Mansûr, Sâbit b. Ubeyd'den bildirdi; o şöyle dedi: Kuşluk vaktinden önce İbn Ömer'in yanına vardım,

وَهُوَ جَالس فِي الْمَسْجِد فَقَالَ لي: أَلا سلمت حِين جِئْت فانها تَحِيَّة من عِنْد الله مباركة

o mescitte oturuyordu. Bana: "Geldiğinde selâm vermez misin? Zira o, Allah katından mübarek bir esenlik dileğidir" dedi.

- قَوْله تَعَالَى: إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذين آمنُوا بِاللَّه وَرَسُوله وَإِذا كَانُوا مَعَه على أَمر جَامع لم يذهبوا حَتَّى يستأذنوه إِن الَّذين يَسْتَأْذِنُونَك أُولَئِكَ الَّذين يُؤمنُونَ بِاللَّه وَرَسُوله فَإِذا استأذنوك لبَعض شَأْنهمْ فَأذن لمن شِئْت مِنْهُم واستغفرلهم الله إِن الله غَفُور رَحِيم لاتجعلوا دُعَاء الرَّسُول بَيْنكُم كدعاء بَعْضكُم بَعْضًا قد يعلم الله الَّذين يَتَسَلَّلُونَ مِنْكُم لِوَاذًا فليحذر الَّذين يخالفون عَن أمره أَن تصيبهم فتْنَة أَو يصيبهم عَذَاب أَلِيم

- Yüce Allah'ın şu buyruğu: {إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذين آمنُوا بِاللَّه وَرَسُوله وَإِذا كَانُوا مَعَه على أَمر جَامع لم يذهبوا حَتَّى يستأذنوه إِن الَّذين يَسْتَأْذِنُونَك أُولَئِكَ الَّذين يُؤمنُونَ بِاللَّه وَرَسُوله فَإِذا استأذنوك لبَعض شَأْنهمْ فَأذن لمن شِئْت مِنْهُم واستغفرلهم الله إِن الله غَفُور رَحِيم لاتجعلوا دُعَاء الرَّسُول بَيْنكُم كدعاء بَعْضكُم بَعْضًا قد يعلم الله الَّذين يَتَسَلَّلُونَ مِنْكُم لِوَاذًا فليحذر الَّذين يخالفون عَن أمره أَن تصيبهم فتْنَة أَو يصيبهم عَذَاب أَلِيم} “Müminler ancak o kimselerdir ki, Allah'a ve Resûlüne iman etmişlerdir. Onunla birlikte toplu bir iş üzere bulundukları zaman, ondan izin almadıkça çekip gitmezler. Senden izin isteyenler var ya, işte onlar Allah'a ve Resûlüne iman edenlerdir. Bazı işleri için senden izin istediklerinde, sen de onlardan dilediğine izin ver ve onlar için Allah'tan bağışlanma dile! Şüphesiz Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir. Peygamberin çağrısını, aranızda birbirinizi çağırmanız gibi tutmayın! İçinizden birbirini siper ederek sıvışıp gidenleri Allah muhakkak bilmektedir. Artık O'nun emrine aykırı davrananlar, başlarına bir fitnenin gelmesinden yahut kendilerine can yakıcı bir azabın dokunmasından sakınsınlar!”

أخرج ابْن إِسْحَق وَابْن الْمُنْذر وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن عُرْوَة وَمُحَمّد بن كَعْب الْقرظِيّ قَالَا: لما أَقبلت قُرَيْش عَام الْأَحْزَاب نزلُوا بمجمع الأسيال من بِئْر رومة بِالْمَدِينَةِ قائدها أَبُو سُفْيَان وَأَقْبَلت غطفان حَتَّى نزلُوا بتغمين إِلَى جَانب أحد وَجَاء رَسُول الله ﷺ الْخَبَر وَضرب الخَنْدَق على الْمَدِينَة وَعمل فِيهِ وَعمل الْمُسلمُونَ فِيهِ وابطأ رجال من الْمُنَافِقين وَجعلُوا يورون بالضعيف من الْعَمَل فيتسللون إِلَى أَهْليهمْ بِغَيْر علم من رَسُول الله ﷺ وَلَا اذن وَجعل الرجل من الْمُسلمين إِذا نابته النائبة من الْحَاجة الَّتِي لابد مِنْهَا يذكر ذَلِك لرَسُول الله ﷺ ويستأذنه فِي اللحوق لِحَاجَتِهِ فَيَأْذَن لَهُ فَإِذا قضى حَاجته رَجَعَ فَأنْزل الله فِي أُولَئِكَ الْمُؤمنِينَ {إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذين آمنُوا بِاللَّه وَرَسُوله وَإِذا كَانُوا مَعَه على أَمر جَامع} إِلَى قَوْله {وَالله بِكُل شَيْء عليم} النُّور الْآيَة ٦٤

İbn İshâk, İbnü'l-Münzir ve ed-Delâil'de Beyhakî, Urve ile Muhammed b. Ka'b el-Kurazî'den bildirdiler; onlar şöyle dediler: Ahzâb yılında Kureyş yönelip geldiğinde, Ebû Süfyân komutasında Medine'deki Rûme Kuyusu'nun sel yataklarının toplandığı yerde konakladılar. Gatafân da yönelip geldi ve Uhud'un yanındaki Zagâbe'ye indiler. Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem haber ulaştı; o da Medine çevresine hendek kazdırdı. Kendisi de içinde bizzat çalıştı, Müslümanlar da hendekte çalıştılar. Münafıklardan bazı adamlar ise ağırdan aldılar ve işten güçleri yetmiyormuş gibi gösterip Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem haberi ve izni olmaksızın gizlice ailelerinin yanına sıvışmaya başladılar. Müslümanlardan birine kaçınılmaz bir ihtiyaç veya zaruret isabet ettiğinde ise bunu Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem arz eder, ihtiyacını gidermeye gitmek için ondan izin isterdi; o da kendisine izin verirdi; o kimse de ihtiyacını giderince geri dönerdi. Bunun üzerine Allah, o müminler hakkında {إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذين آمنُوا بِاللَّه وَرَسُوله وَإِذا كَانُوا مَعَه على أَمر جَامع} ayetinden en-Nûr: 64'teki {وَالله بِكُل شَيْء عليم} buyruğuna kadar olan kısmı indirdi.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَالْفِرْيَابِي وَسَعِيد بن مَنْصُور وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وَإِذا كَانُوا مَعَه على أَمر جَامع لم يذهبوا حَتَّى يستأذنوه}

Abdurrezzâk, Feryâbî, Saîd b. Mansûr, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den {وَإِذا كَانُوا مَعَه على أَمر جَامع لم يذهبوا حَتَّى يستأذنوه} “Onunla birlikte toplu bir iş üzere bulundukları zaman, ondan izin almadıkça çekip gitmezler” buyruğu hakkında bildirdi;

قَالَ: ذَلِك فِي الْغَزْو وَالْجُمُعَة وَإِذن الإِمام يَوْم الْجُمُعَة: أَن يُشِير بِيَدِهِ

[Mücâhid] dedi ki: "Bu, gazve ve cuma [namazı] hakkındadır. Cuma günü imamın izni ise eliyle işaret etmesidir."

وَأخرج الْفرْيَابِيّ عَن مَكْحُول فِي قَوْله {وَإِذا كَانُوا مَعَه على أَمر جَامع} قَالَ: إِذا جمعهم لأمر حزبهم من الْحَرْب وَنَحْوه لم يذهبوا حَتَّى يستأذنوه

Feryâbî, Mekhûl'den {وَإِذا كَانُوا مَعَه على أَمر جَامع} “Onunla birlikte toplu bir iş üzere bulundukları zaman” buyruğu hakkında şöyle dediğini bildirdi: "Savaş ve benzeri, kendilerini ilgilendiren önemli bir mesele için onları topladığında, ondan izin almadıkça gitmezlerdi."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير فِي الْآيَة قَالَ: هِيَ فِي الْجِهَاد وَالْجُمُعَة وَالْعِيدَيْنِ

Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim, Saîd b. Cübeyr'den bu ayet hakkında: "Bu; cihad, cuma ve iki bayram hakkındadır" dediğini bildirdi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {على أَمر جَامع} قَالَ: من طَاعَة الله

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan {على أَمر جَامع} “toplu bir iş üzere” buyruğu hakkında: "Allah'a itaatten olan [bir iş]" dediğini bildirdi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن سِيرِين قَالَ: كَانَ النَّاس يستأذنون فِي الْجُمُعَة وَيَقُولُونَ: هَكَذَا ويشيرون بِثَلَاث أَصَابِع

İbn Ebî Şeybe ve İbnü'l-Münzir, İbn Sîrîn'den bildirdi; o şöyle dedi: "İnsanlar cuma günü izin isterlerdi ve şöyle derlerdi: Üç parmaklarıyla işaret ederlerdi.

فَلَمَّا كَانَ زِيَاد كثر عَلَيْهِ فَاغْتَمَّ فَقَالَ: من أمسك على أُذُنه فَهُوَ أُذُنه

Ziyâd'ın döneminde bu durum ona çok fazla gelip bunalınca: 'Kulağını tutan kimsenin kulağı kendisinin iznidir' dedi."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن مَكْحُول فِي الْآيَة قَالَ: يعْمل بهَا الْآن فِي الْجُمُعَة والزحف

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Mekhûl'den bu ayet hakkında: "Onunla şu anda cuma [namazında] ve ordu yürüyüşünde (cihadda) amel edilir" dediğini bildirdi.

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور عَن إِسْمَعِيل بن عَيَّاش قَالَ: رَأَيْت عَمْرو بن قيس السكونِي يخْطب النَّاس يَوْم الْجُمُعَة فَقَامَ إِلَيْهِ أَبُو المدلَّهْ الْيحصبِي فِي شَيْء وجده فِي بَطْنه فَأَشَارَ إِلَيْهِ عَمْرو بِيَدِهِ أَي انْصَرف فَسَأَلت عمرا وَأَبا المدلَّهْ فَقَالَ: هَكَذَا كَانَ أَصْحَاب رَسُول الله ﷺ يصنعون

Saîd b. Mansûr, İsmâil b. Ayyâş'tan bildirdi; o şöyle dedi: Amr b. Kays es-Sekûnî'yi cuma günü insanlara hutbe okurken gördüm; karnında hissettiği bir rahatsızlıktan ötürü Ebü'l-Müdelleh el-Yahsıbî ona doğru kalktı. Amr eliyle ona 'ayrıl/çık' diye işaret etti. Sonra ben Amr'a ve Ebü'l-Müdelleh'e sordum; şöyle dedi: "Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem ashâbı da böyle yapardı."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه وَأَبُو نعيم فِي الدَّلَائِل عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {لَا تجْعَلُوا دُعَاء الرَّسُول بَيْنكُم كدعاء بَعْضكُم بَعْضًا} قَالَ: كَانُوا يَقُولُونَ: يَا مُحَمَّد

İbn Ebî Hâtim, İbn Merdûye ve ed-Delâil'de Ebû Nuaym, İbn Abbâs'tan {لَا تجْعَلُوا دُعَاء الرَّسُول بَيْنكُم كدعاء بَعْضكُم بَعْضًا} “Peygamberin çağrısını, aranızda birbirinizi çağırmanız gibi tutmayın” buyruğu hakkında şöyle dediğini bildirdi: "Onlar: 'Ey Muhammed!

يَا أَبَا الْقَاسِم

Ey Ebü'l-Kāsım!' derlerdi.

فنهاهم الله عَن ذَلِك اعظاما لنَبيه ﷺ فَقَالُوا: يَا نَبِي الله يَا رَسُول الله

Peygamberini sallallâhu aleyhi ve sellem yüceltmek amacıyla Allah onları bundan menetti; böylece onlar: 'Ey Allah'ın Peygamberi, ey Allah'ın Resûlü!' dediler."

وَأخرج أَبُو نعيم فِي الدَّلَائِل عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {لَا تجْعَلُوا دُعَاء الرَّسُول بَيْنكُم كدعاء بَعْضكُم بَعْضًا} يَعْنِي كدعاء أحدكُم إِذا دَعَا أَخَاهُ باسمه وَلَكِن وقروه وعظموه وَقُولُوا لَهُ: يَا رَسُول الله

Ebû Nuaym ed-Delâil'de, İbn Abbâs'tan {لَا تجْعَلُوا دُعَاء الرَّسُول بَيْنكُم كدعاء بَعْضكُم بَعْضًا} “Peygamberin çağrısını, aranızda birbirinizi çağırmanız gibi tutmayın” buyruğu hakkında: "Yani birinizin kardeşini ismiyle çağırdığı gibi [onu çağırmayın]; bilakis ona saygı gösterin, onu yüceltin ve ona: 'Ey Allah'ın Resûlü!'

وَيَا نَبِي الله

ve 'Ey Allah'ın Peygamberi!' deyin" dediğini bildirdi.

وَأخرج عبد الْغَنِيّ بن سعيد فِي تَفْسِيره وَأَبُو نعيم فِي تَفْسِيره عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {لَا تجْعَلُوا دُعَاء الرَّسُول بَيْنكُم كدعاء بَعْضكُم بَعْضًا} يُرِيد وَلَا تصيحوا بِهِ من

Abdülganî b. Saîd tefsirinde ve Ebû Nuaym kendi tefsirinde İbn Abbâs'tan {لَا تجْعَلُوا دُعَاء الرَّسُول بَيْنكُم كدعاء بَعْضكُم بَعْضًا} “Peygamberin çağrısını, aranızda birbirinizi çağırmanız gibi tutmayın” buyruğu hakkında şöyle dediğini bildirdi: "Yani

بعيد: يَا أَبَا الْقَاسِم

uzaktan: 'Ey Ebü'l-Kāsım!' diye ona bağırmayın;

وَلَكِن كَمَا قَالَ الله فِي الحجرات {إِن الَّذين يَغُضُّونَ أَصْوَاتهم عِنْد رَسُول الله} الحجرات الْآيَة ٣

bilakis Allah'ın el-Hucurât Suresi'nde: {إِن الَّذين يَغُضُّونَ أَصْوَاتهم عِنْد رَسُول الله} el-Hucurât: 3 (“Resûlullah'ın yanında seslerini kısanlar var ya...”) buyurduğu gibi [davranın]."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي الْآيَة قَالَ: أَمرهم الله أَن يَدعُوهُ: يَا رَسُول الله

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den bu ayet hakkında şöyle dediğini bildirdi: "Allah onlara yumuşaklıkla ve tevazu ile: 'Ey Allah'ın Resûlü!' diye seslenmelerini,

فِي لين وتواضع وَلَا يَقُولُوا: يَا مُحَمَّد

sert ve kaba bir tavırla: 'Ey Muhammed!'

فِي تجهم

dememelerini emretti."

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي الْآيَة قَالَ: أَمر الله أَن يهاب نبيه وَأَن يُبَجَّلَ وَأَن يعظم وَأَن يفخم ويشرف

Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Katâde'den bu ayet hakkında şöyle dediğini bildirdi: "Allah, Peygamberine heybetle yaklaşılmasını, saygı duyulmasını, yüceltilmesini, hürmet ve şeref gösterilmesini emretti."

وَأخرج عبد بن حميد عَن عِكْرِمَة فِي الْآيَة قَالَ: لَا تَقولُوا يَا مُحَمَّد

Abd b. Humeyd, İkrime'den bu ayet hakkında şöyle dediğini bildirdi: "'Ey Muhammed!' demeyin,

وَلَكِن قُولُوا يَا رَسُول الله

bilakis: 'Ey Allah'ın Resûlü!' deyin."

وَأخرج عبد بن حميد عَن سعيد بن جُبَير وَالْحسن

Abd b. Humeyd, Saîd b. Cübeyr ve el-Hasan'dan

مثله

bunun bir benzerini bildirdi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {لَا تجْعَلُوا دُعَاء الرَّسُول بَيْنكُم} يَقُول: دَعْوَة الرَّسُول عَلَيْكُم مُوجبَة فاحذرها

İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye, İbn Abbâs'tan {لَا تجْعَلُوا دُعَاء الرَّسُول بَيْنكُم} “Peygamberin çağrısını aranızda [...] kılmayın” buyruğu hakkında şöyle dediğini bildirdi: "Peygamber'in aleyhinize olan duası icabete mazhardır (kesinlikle kabul olunur), bundan sakının."

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور عَن الشّعبِيّ فِي الْآيَة قَالَ: لَا تجْعَلُوا دُعَاء الرَّسُول بَيْنكُم كدعاء بَعْضكُم على بعض

Saîd b. Mansûr, eş-Şa'bî'den bu ayet hakkında şöyle dediğini bildirdi: "Peygamber'in bedduasını aranızda birbirinize ettiğiniz beddua gibi tutmayın."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مقَاتل بن حَيَّان فِي قَوْله {قد يعلم الله الَّذين يَتَسَلَّلُونَ مِنْكُم لِوَاذًا} قَالَ: هم المُنَافِقُونَ

İbn Ebî Hâtim, Mukâtil b. Hayyân'dan {قد يعلم الله الَّذين يَتَسَلَّلُونَ مِنْكُم لِوَاذًا} “Allah, içinizden birbirini siper ederek sıvışıp gidenleri elbette bilir” buyruğu hakkında: "Onlar münafıklardır." dediğini bildirdi.

كَانَ يثقل عَلَيْهِم الحَدِيث فِي يَوْم الْجُمُعَة - وَيَعْنِي بِالْحَدِيثِ الْخطْبَة - فيلوذون بِبَعْض الصَّحَابَة حَتَّى يخرجُوا من الْمَسْجِد وَكَانَ لَا يصلح للرجل أَن يخرج من الْمَسْجِد إِلَّا بِإِذن من النَّبِي ﷺ فِي يَوْم الْجُمُعَة بَعْدَمَا يَأْخُذ فِي الْخطْبَة وَكَانَ إِذا أَرَادَ أحدهم الْخُرُوج أَشَارَ بِأُصْبُعِهِ إِلَى النَّبِي ﷺ فَيَأْذَن لَهُ من غير أَن يتَكَلَّم الرجل لِأَن الرجل مِنْهُم كَانَ اذا تكلم وَالنَّبِيّ ﷺ يخْطب بطلت جمعته

"Cuma günü konuşma -yani hutbe- onlara ağır gelirdi; bu yüzden mescitten çıkmak için bazı sahâbîlerin arkasına sığınırlardı. Cuma günü Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem hutbeye başladıktan sonra bir kimsenin onun izni olmadan mescitten çıkması uygun olmazdı. Onlardan biri çıkmak istediğinde parmağıyla Peygamber'e sallallâhu aleyhi ve sellem işaret eder, o da konuşmadan ona izin verirdi. Çünkü Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem hutbe irad ederken onlardan biri konuştuğunda cuması batıl olurdu."

وَأخرج أَبُو دَاوُد فِي مراسيله عَن مقَاتل قَالَ: كَانَ لَا يخرج أحد لرعاف أَو أَحْدَاث حَتَّى يسْتَأْذن النَّبِي ﷺ يُشِير إِلَيْهِ بِأُصْبُعِهِ الَّتِي تلِي الابهام فَيَأْذَن لَهُ النَّبِي ﷺ يُشِير إِلَيْهِ بِيَدِهِ وَكَانَ من الْمُنَافِقين من يثقل عَلَيْهِ الْخطْبَة وَالْجُلُوس فِي الْمَسْجِد فَكَانَ إِذا اسْتَأْذن رجل من الْمُسلمين قَامَ الْمُنَافِق إِلَى جنبه يسْتَتر بِهِ حَتَّى يخرج فَأنْزل الله {قد يعلم الله الَّذين يَتَسَلَّلُونَ مِنْكُم لِوَاذًا}

Ebû Dâvûd el-Merâsîl'de Mukâtil'den şöyle dediğini bildirdi: "Burun kanaması veya abdest bozulması sebebiyle hiç kimse Peygamber'den sallallâhu aleyhi ve sellem izin istemedikçe dışarı çıkmazdı; başparmağın yanındaki parmağıyla (işaret parmağıyla) ona işaret eder, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem de eliyle işaret ederek ona izin verirdi. Münafıklardan hutbe ve mescitte oturmak kendisine ağır gelen kimseler vardı. Müslümanlardan biri izin istediğinde, münafık onun yanına kalkar, dışarı çıkıncaya kadar onunla gizlenirdi. Bunun üzerine Allah: {قد يعلم الله الَّذين يَتَسَلَّلُونَ مِنْكُم لِوَاذًا} “Allah, içinizden birbirini siper ederek sıvışıp gidenleri elbette bilir” [ayetini] indirdi."

وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة {قد يعلم الله الَّذين يَتَسَلَّلُونَ مِنْكُم لِوَاذًا} قَالَ: يَتَسَلَّلُونَ عَن نَبِي الله وَعَن كِتَابه وَعَن ذكره

Abd b. Humeyd, Katâde'den {قد يعلم الله الَّذين يَتَسَلَّلُونَ مِنْكُم لِوَاذًا} “Allah, içinizden birbirini siper ederek sıvışıp gidenleri elbette bilir” ayeti hakkında şöyle dediğini bildirdi: "Allah'ın Peygamberinden, O'nun Kitabından ve O'nun zikrinden sıvışıp giderlerdi."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {لِوَاذًا} قَالَ: خلافًا

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den {لِوَاذًا} “siper ederek” buyruğu hakkında: "Karşı gelerek [muhalefet ederek]." dediğini bildirdi.

وَأخرج عبد بن حميد عَن سُفْيَان {قد يعلم الله الَّذين يَتَسَلَّلُونَ مِنْكُم لِوَاذًا} قَالَ: يَتَسَلَّلُونَ من الصَّفّ فِي الْقِتَال {فليحذر الَّذين يخالفون عَن أمره أَن تصيبهم فتْنَة} قَالَ: أَن يطبع على قُلُوبهم

Abd b. Humeyd, Süfyân'dan {قد يعلم الله الَّذين يَتَسَلَّلُونَ مِنْكُم لِوَاذًا} “Allah, içinizden birbirini siper ederek sıvışıp gidenleri elbette bilir” buyruğu hakkında: "Savaşta saftan sıvışıp kaçarlar." dediğini; {فليحذر الَّذين يخالفون عَن أمره أَن تصيبهم فتْنَة} “Artık onun emrine muhalefet edenler, başlarına bir fitne gelmesinden sakınsınlar” buyruğu hakkında da: "Kalplerinin mühürlenmesinden [sakınsınlar]." dediğini bildirdi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن بن صَالح قَالَ: إِنِّي لخائف على من ترك الْمسْح على الْخُفَّيْنِ أَن يكون دَاخِلا فِي هَذِه الْآيَة {فليحذر الَّذين يخالفون عَن أمره أَن تصيبهم فتْنَة أَو يصيبهم عَذَاب أَلِيم}

İbn Ebî Hâtim, el-Hasan b. Sâlih'ten şöyle dediğini bildirdi: "Mestler üzerine meshetmeyi terk eden kimsenin şu ayetin: {فليحذر الَّذين يخالفون عَن أمره أَن تصيبهم فتْنَة أَو يصيبهم عَذَاب أَلِيم} “Artık onun emrine muhalefet edenler, başlarına bir fitnenin gelmesinden yahut can yakıcı bir azabın kendilerine isabet etmesinden sakınsınlar” kapsamına girmesinden gerçekten korkarım."

وَأخرج عبد الرَّزَّاق فِي المُصَنّف عَن يحيى بن أبي كثير قَالَ: نهي رَسُول الله ﷺ أَصْحَابه أَن يقاتلوا نَاحيَة من خَيْبَر فَانْصَرف الرِّجَال عَنْهُم وَبَقِي رجل فَقَاتلهُمْ فَرَمَوْهُ فَقَتَلُوهُ فجيء بِهِ إِلَى النَّبِي ﷺ فَقَالَ: أبعد مَا نهينَا عَن الْقِتَال فَقَالُوا: نعم

Abdürrezzâk el-Musannef'te Yahyâ b. Ebî Kesîr'den şöyle dediğini bildirdi: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ashabını Hayber'in bir tarafında savaşmaktan nehyetti. İnsanlar onlardan geri çekildi; bir adam ise kaldı ve onlarla savaştı. Onu okla vurup öldürdüler. Bunun üzerine o Peygamber'e sallallâhu aleyhi ve sellem getirildi. O: 'Savaşmaktan nehyedilmemizden sonra mı?' diye sordu. 'Evet.' dediler.

فَتَركه وَلم يصل عَلَيْهِ

Bunun üzerine onu [öylece] bıraktı ve namazını kılmadı.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن مُجَاهِد قَالَ: أَشد حَدِيث سمعناه عَن النَّبِي ﷺ قَوْله فِي سعد بن معَاذ فِي أَمر الْقَبْر

Abdürrezzâk, Mücâhid'den şöyle dediğini bildirdi: "Peygamber'den sallallâhu aleyhi ve sellem duyduğumuz en şiddetli hadis, Sa'd b. Muâz hakkında kabir meselesine dair söylediği sözdür:

وَلما كَانَت غَزْوَة تَبُوك قَالَ لَا يخرج مَعنا إِلَّا رجل مُقْوٍ فَخرج رجل على بكر لَهُ صَعب فصرعه فَمَاتَ فَقَالَ النَّاس: الشَّهِيد الشَّهِيد

Tebük Gazvesi olduğunda da: 'Bizimle beraber ancak [binek yönünden] güçlü olan kimse çıksın!' buyurmuştu. Bir adam hırçın bir genç devesi üzerinde çıktı; deve onu yere çarptı ve adam öldü. İnsanlar: 'Şehit, şehit!' dediler.

فَأمر النَّبِي ﷺ بِلَالًا أَن يُنَادي فِي النَّاس لَا يدْخل الْجنَّة إِلَّا نفس مُؤمنَة وَلَا يدْخل الْجنَّة عَاص

Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Bilâl'e insanlar arasında: 'Cennete ancak mümin bir kimse girer ve cennete hiçbir âsi girmez!' diye nida etmesini emretti."

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن زيد بن أسلم أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ لأَصْحَابه ذَات يَوْم وَهُوَ مُسْتَقْبل الْعَدو: لَا يُقَاتل أحد مِنْكُم فَعمد رجل مِنْهُم وَرمى الْعَدو وَقَاتلهمْ فَقَتَلُوهُ فَقيل للنَّبِي ﷺ اسشتهد فلَان فَقَالَ: أبعد مَا نهيت عَن الْقِتَال قَالُوا: نعم

Abdürrezzâk, Zeyd b. Eslem'den bildirdi ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir gün düşmanla karşı karşıya iken ashabına: "Hiçbiriniz savaşmasın!" buyurdu. Onlardan bir adam kasıtlı olarak düşmana ok attı ve onlarla savaştı; onlar da onu öldürdüler. Peygamber'e sallallâhu aleyhi ve sellem: "Falan kişi şehit oldu." denildi. O: "Savaştan nehyetmemden sonra mı?" diye sordu. "Evet." dediler.

قَالَ لَا يدْخل الْجنَّة عَاص

[Bunun üzerine]: "Cennete hiçbir âsi girmez!" buyurdu.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن الضَّحَّاك فِي قَوْله {لَا يستأذنك الَّذين يُؤمنُونَ بِاللَّه} قَالَ: كَانَ لَا يَسْتَأْذِنهُ إِذا غزا إِلَّا المُنَافِقُونَ

Ebü'ş-Şeyh, ed-Dahhâk'tan {لَا يستأذنك الَّذين يُؤمنُونَ بِاللَّه} “Allah'a [...] inananlar senden izin istemezler” buyruğu hakkında: "Savaşa çıktığı zaman ondan münafıklardan başkası izin istemezdi." dediğini bildirdi.

فَكَانَ لَا يحل لأحد أَن يسْتَأْذن رَسُول الله ﷺ أَو يتَخَلَّف بعده إِذا غزا وَلَا تَنْطَلِق سَرِيَّة إِلَّا باذنه وَلم يَجْعَل الله للنَّبِي ﷺ إِن يَأْذَن لأحد حَتَّى نزلت الْآيَة {إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذين آمنُوا بِاللَّه وَرَسُوله وَإِذا كَانُوا مَعَه على أَمر جَامع}

Savaşa çıktığında Resûlullah'tan sallallâhu aleyhi ve sellem izin istemek veya arkasında kalmak hiç kimseye helal olmazdı ve onun izni olmadan hiçbir müfreze yola çıkmazdı. Allah şu ayet ininceye kadar Peygamber'e sallallâhu aleyhi ve sellem birine izin verme yetkisi vermemişti: {إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذين آمنُوا بِاللَّه وَرَسُوله وَإِذا كَانُوا مَعَه على أَمر جَامع} “Müminler ancak o kimselerdir ki, Allah'a ve Resûlüne iman etmişlerdir; onunla birlikte toplu bir iş üzere bulunduklarında...”

يَقُول: أَمر طَاعَة {لم يذهبوا حَتَّى يستأذنوه} فَجعل الاذن إِلَيْهِ يَأْذَن لمن يَشَاء

[Yani] bir itaat işi [üzere bulunduklarında]: {لم يذهبوا حَتَّى يستأذنوه} “ondan izin almadıkça gitmezler.” Böylece izni ona bıraktı; dilediğine izin verir.

فَكَانَ إِذا جمع رَسُول الله ﷺ النَّاس لأمر يَأْمُرهُم وينهاهم صَبر الْمُؤْمِنُونَ فِي مجَالِسهمْ وأحبوا مَا أحدث لَهُم رَسُول الله ﷺ بِمَا يُوحى إِلَيْهِ وَبِمَا أَحبُّوا وكرهوا فَإِذا كَانَ شَيْء مِمَّا يكره المُنَافِقُونَ خَرجُوا يَتَسَلَّلُونَ يلوذ الرجل بِالرجلِ يسْتَتر لكَي لَا يرَاهُ النَّبِي ﷺ

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem insanları kendilerine emretmek ve onları nehyetmek için bir iş üzere topladığında, müminler meclislerinde sabrederler ve kendilerine vahyedilenler doğrultusunda sevdikleri ve hoşlanmadıkları şeylerde Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem kendilerine bildirdiği şeyleri severlerdi. Münafıkların hoşlanmadığı bir şey olduğunda ise, adam adama sığınarak, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem kendisini görmesin diye gizlenerek sıvışıp çıkarlardı.

فَقَالَ الله تَعَالَى: إِن الله تَعَالَى يبصر الَّذين يَتَسَلَّلُونَ مِنْكُم لِوَاذًا

Bunun üzerine Yüce Allah: "Muhakkak ki Yüce Allah, içinizden birbirini siper ederek sıvışıp gidenleri görmektedir." buyurdu.

- قَوْله تَعَالَى: أَلا إِن لله مافي السَّمَوَات وَالْأَرْض قد يعلم مَا أَنْتُم عَلَيْهِ وَيَوْم يرجعُونَ إِلَيْهِ فينبئهم بِمَا عمِلُوا وَالله بِكُل شَيْء عليم

- Yüce Allah'ın: "Haberiniz olsun ki göklerde ve yerde ne varsa Allah'ındır. O, sizin ne durumda olduğunuzu elbette bilir. O'na döndürülecekleri gün, yaptıklarını onlara haber verecektir. Allah her şeyi hakkıyla bilendir." buyruğu. -

أخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة فِي قَوْله {قد يعلم مَا أَنْتُم عَلَيْهِ} الْآيَة

Abd b. Humeyd, Katâde'den {قد يعلم مَا أَنْتُم عَلَيْهِ} “O, sizin ne durumda olduğunuzu elbette bilir” ayeti hakkında

قَالَ: مَا كَانَ قوم قطّ على أَمر وَلَا على حَال إِلَّا كاانوا بِعَين الله وَإِلَّا كَانَ عَلَيْهِم شَاهد من الله

şöyle dediğini bildirdi: "Hiçbir topluluk bir iş veya bir hâl üzere bulunmamıştır ki mutlaka Allah'ın gözetimi altında olmasın ve Allah'tan üzerlerinde bir şahit bulunmasın."

وَأخرج أَبُو عبيد فِي فضائله وَالطَّبَرَانِيّ بِسَنَد حسن عَن عقبَة بن عَامر قَالَ: رَأَيْت رَسُول الله ﷺ وَهُوَ يقْرَأ هَذِه الْآيَة

Ebû Ubeyd Fedâil'de ve hasen bir senetle et-Taberânî, Ukbe b. Âmir'den şöyle dediğini bildirdi: "Resûlullah'ı sallallâhu aleyhi ve sellem bu ayeti,

يَعْنِي خَاتِمَة سُورَة النُّور

yani Nûr Suresi'nin sonunu okurken gördüm;

وَهُوَ عَاجل أصبعيه تَحت عَيْنَيْهِ يَقُول

iki parmağını gözlerinin altına koymuş şöyle diyordu:

(وَالله بِكُل شَيْء بَصِير) وَالله أعلم

(وَالله بِكُل شَيْء بَصِير) '(Allah her şeyi hakkıyla görendir).' En doğrusunu Allah bilir.