Binûn

Fâtiha Suresi — 2. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأخرج أَبُو نعيم والديلمي عَن عَائِشَة قَالَت: لما نزلت {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} ضجت الْجبَال حَتَّى سمع أهل مَكَّة دويها فَقَالُوا: سحر مُحَمَّد الْجبَال فَبعث الله دخانا حَتَّى أظل على أهل مَكَّة فَقَالَ رَسُول الله ﷺ من قَرَأَ {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} موقنا سبحت مَعَه الْجبَال إِلَّا أَنه لايسمع ذَلِك مِنْهَا

Ebû Nuaym ve Deylemî, Âişe'den rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: «{بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} “Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla” indiğinde dağlar feryat edip inledi, öyle ki Mekke ehli onların uğultusunu işitti ve: “Muhammed dağları büyüledi!” dediler. Bunun üzerine Allah, Mekke ehlinin üzerini gölgeleyen bir duman gönderdi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem de şöyle buyurdu: “Kim tam bir yakîn/inançla {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} “Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla”yı okursa, kendisi duymasa bile dağlar onunla birlikte tesbih eder.”»

وَأخرج الديلمي عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من قَرَأَ {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} كتب لَهُ بِكُل حرف أَرْبَعَة آلَاف حَسَنَة ومحي عَنهُ أَرْبَعَة آلَاف سَيِّئَة وَرفع لَهُ أَرْبَعَة آلَاف دَرَجَة

Deylemî, İbn Mes'ûd'dan rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «Kim {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} “Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla”yı okursa, onun için her harfe karşılık dört bin sevap yazılır, kendisinden dört bin günah silinir ve derecesi dört bin kat yükseltilir.»

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَالدَّارَقُطْنِيّ وَالْحَاكِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن أنس بن مَالك أَنه سُئِلَ عَن قِرَاءَة رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: كَانَت مدا ثمَّ قَرَأَ {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} يمد {بِسم الله} ويمد {الرَّحْمَن} ويمد {الرَّحِيم}

İbn Ebî Şeybe, Buhârî, Dârekutnî, Hâkim ve es-Sünen'de Beyhakî'nin Enes b. Mâlik'ten rivayet ettiğine göre, ona Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in kıraati soruldu; o da şöyle dedi: «[Kıraati] uzatarak (med ile) idi.» Sonra {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} “Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla”yı okudu; {بِسم الله} “Allah'ın adıyla”yı uzatıyor, {الرَّحْمَن} “Rahmân”ı uzatıyor ve {الرَّحِيم} “Rahîm”i uzatıyordu.

وَأخرج الْحَافِظ أَبُو بكر الْخَطِيب الْبَغْدَادِيّ فِي الْجَامِع عَن أبي جَعْفَر مُحَمَّد بن عَليّ قَالَ قَالَ رَسُول الله ﷺ {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} مِفْتَاح كل كتاب

Hâfız Ebû Bekr el-Hatîb el-Bağdâdî el-Câmi'de Ebû Ca'fer Muhammed b. Ali'den rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «{بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} “Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla”, her kitabın anahtarıdır.»

وَأخرج الْخَطِيب فِي الْجَامِع عَن سعيد بن جُبَير قَالَ: لايصلح كتاب إِلَّا أَوله {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} وَإِن كَانَ شعرًا

Hatîb el-Câmi'de Saîd b. Cübeyr'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: «Şiir bile olsa, başında {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} “Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla” bulunmayan hiçbir yazı/kitap uygun olmaz.»

وَأخرج الْخَطِيب عَن الزُّهْرِيّ قَالَ: قَضَت السّنة أَن لايكتب فِي الشّعْر {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم}

Hatîb, Zührî'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: «Sünnet, şiirin başına {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} “Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla” yazılmamasını gerektirmiştir.»

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأَبُو بكر بن أبي دَاوُد والخطيب فِي الْجَامِع عَن الشّعبِيّ قَالَ: كَانُوا يكْرهُونَ أَن يكتبوا أَمَام الشّعْر {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم}

İbn Ebî Şeybe, Ebû Bekr b. Ebî Dâvûd ve el-Câmi'de Hatîb, Şa'bî'den rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: «Şiirin önüne {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} “Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla” yazmayı mekruh görürlerdi.»

وَأخرج الْخَطِيب عَن الشّعبِيّ قَالَ أَجمعُوا أَن لايكتبوا أَمَام الشّعْر {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} وَأخرج أبوعبيد وَابْن أبي شيبَة فِي المُصَنّف عَن مُجَاهِد وَالشعْبِيّ أَنَّهُمَا كرها أَن يكْتب الْجنب {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم}

Hatîb, Şa'bî'den rivayet ettiğine göre o: «Şiirin önüne {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} “Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla” yazılmaması hususunda icmâ ettiler» demiştir. Ebû Ubeyd ve el-Musannef'te İbn Ebî Şeybe, Mücâhid ve Şa'bî'den rivayet ettiklerine göre onlar, cünüp olan kimsenin {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} “Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla” yazmasını mekruh görmüşlerdir.

وَأخرج أبونعيم فِي تَارِيخ أَصْبَهَان وَابْن اشتة فِي الْمَصَاحِف بِسَنَد ضَعِيف عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من كتب {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} مجودة تَعْظِيمًا لله غفر الله لَهُ

Ebû Nuaym Târîhu Asbehân'da ve İbn Eşte el-Mesâhif'te zayıf bir senetle Enes'ten rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «Kim Allah'ı yüceltmek maksadıyla {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} “Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla”yı güzelce yazarsa Allah onu bağışlar.»

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن عَليّ بن أبي طَالب قَالَ: تنوق رجل فِي {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} فغفر لَهُ

Beyhakî Şuabü'l-Îmân'da Ali b. Ebî Tâlib'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: «Bir adam {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} “Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla”yı [yazarken] özenip güzelleştirdi de bu sebeple bağışlandı.»

وَأخرج السلَفِي فِي جُزْء لَهُ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لاتمد الْبَاء إِلَى الْمِيم حَتَّى ترفع السِّين

Selefî bir cüzünde İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «Sîn harfini dikip [belirginleştirmedikçe] bâ harfini mîm harfine doğru uzatma.»

وَأخرج الْخَطِيب فِي الْجَامِع عَن الزُّهْرِيّ قَالَ: نهى رَسُول الله ﷺ أَن تمد {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم}

Hatîb el-Câmi'de Zührî'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: «Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} “Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla”nın [harflerinin uygunsuz şekilde] uzatılmasını yasakladı.»

وَأخرج الْخَطِيب وَابْن اشتة فِي الْمَصَاحِف عَن مُحَمَّد بن سِيرِين

Hatîb ve el-Mesâhif'te İbn Eşte, Muhammed b. Sîrîn'den rivayet ettiklerine göre

أَنه كَانَ يكره أَن يمد الْبَاء إِلَى الْمِيم حَتَّى يكْتب السِّين

o, sîn harfini yazıncaya kadar bâ harfini mîm harfine uzatmayı mekruh görürdü.

وَأخرج الديلمي فِي مشند الفردوس وَابْن عَسَاكِر فِي تارخ دمشق عَن يزِيد بن ثَابت قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِذا كتبت {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} فَبين السِّين فِيهِ

Deylemî Müsnedü'l-Firdevs'te ve İbn Asâkir Târîhu Dımaşk'ta Yezîd b. Sâbit'ten rivayet ettiklerine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «{بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} “Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla”yı yazdığın zaman onda sîn harfini belirgin yap.»

وَأخرج الْخَطِيب فِي الْجَامِع والديلمي عَن أنس عَن النَّبِي قَالَ إِذا كتب أحدكُم {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} فليمد الرَّحْمَن

Hatîb el-Câmi'de ve Deylemî, Enes'ten rivayet ettiklerine göre Peygamber [sallallâhu aleyhi ve sellem] şöyle buyurmuştur: «Biriniz {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} “Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla”yı yazdığı zaman er-Rahmân'ı uzatarak yazsın.»

وَأخرج الديلمي عَن مُعَاوِيَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ يامعاوية ألق الدواة وحرف الْقَلَم وانصب الْبَاء وَفرق السِّين ولاتغور الْمِيم وَحسن الله وَمد الرَّحْمَن وجود الرَّحِيم وضع قلمك على أُذُنك الْيُسْرَى فَإِنَّهُ أذكر لَك

Deylemî, Muâviye'den rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «Ey Muâviye! Hokkaya liyka (lif) koy, kalemi eğri kes, bâ harfini dik yap, sîn harfinin dişlerini ayır, mîm harfinin gözünü kör etme (içini açık bırak), “Allah” lafzını güzel yaz, “er-Rahmân”ı uzat, “er-Rahîm”i güzelce yaz ve kalemini sol kulağının üzerine koy; zira bu sana [yazıyı] daha iyi hatırlatır.»

وَأخرج الْخَطِيب عَن مطر الْوراق قَالَ كَانَ مُعَاوِيَة بن أبي سُفْيَان كَاتب رَسُول الله ﷺ فَأمره أَن يجمع بَين حُرُوف الْبَاء وَالسِّين ثمَّ يمده إِلَى الْمِيم ثمَّ يجمع حُرُوف الله الرَّحْمَن الرَّحِيم ولايمد شَيْئا من أَسمَاء الله فِي كِتَابه ولاقراءته

Hatîb, Matar el-Varrâk'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: «Muâviye b. Ebî Süfyân, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in kâtibi idi. [Resûlullah] ona bâ ve sîn harflerini birbirine bitiştirmesini, sonra onu mîm harfine uzatmasını, sonra “Allah”, “er-Rahmân”, “er-Rahîm” harflerini bitiştirmesini ve ne yazısında ne de okuyuşunda Allah'ın isimlerinden hiçbir şeyi [aşırı] uzatmamasını emretti.»

وَأخرج أبوعبيد عَن مُسلم بن يسَار أَنه كَانَ يكره أَن يكْتب (بِمَ) حِين يبْدَأ قيسقط السِّين

Ebû Ubeyd, Müslim b. Yesâr'dan rivayet ettiğine göre o, [besmeleye] başlarken sîn harfini düşürerek (بِمَ) şeklinde yazılmasını mekruh görürdü.

وَأخرج أبوعبيد عَن ابْن عون أَنه كتب لِابْنِ سِيرِين (بِمَ) فَقَالَ: مَه

Ebû Ubeyd, İbn Avn'dan rivayet ettiğine göre o, İbn Sîrîn'e (بِمَ) şeklinde yazdı. Bunun üzerine [İbn Sîrîn]: «Dur (yapma)!

اكْتُبْ سينا

Sîn harfini yaz!

اتَّقوا أَن يَأْثَم أحدكُم وَهُوَ لايشعر

Birinizin farkında olmadan günaha girmesinden sakının» dedi.

وَأخرج أبوعبيد عَن عمرَان بن عون

Ebû Ubeyd, İmrân b. Avn'dan rivayet ettiğine göre

أَن عمر بن عبد الْعَزِيز ضرب كَاتبا كتب الْمِيم قبل السِّين

Ömer b. Abdilazîz, sîn harfinden önce mîm harfini yazan bir kâtibi dövmüştür.

فَقيل لَهُ: فيمَ ضربك أَمِير الْمُؤمنِينَ فَقَالَ: فِي سين

Ona: «Müminlerin emîri seni ne için dövdü?» denilince: «Bir sîn harfi yüzünden!» demiştir.

وَأخرج ابْن سعد فِي طبقاته عَن جوَيْرِية بنت أَسمَاء

İbn Sa'd et-Tabakât'ında Cüveyriye bint Esmâ'dan rivayet ettiğine göre

أَن عمر بن عبد الْعَزِيز عزل كَاتبا لَهُ فِي هَذَا كتب (بِمَ) وَلم يَجْعَل السِّين

Ömer b. Abdilazîz, (بِمَ) yazıp sîn harfini koymadığı için bu sebeple bir kâtibini azletmiştir.

وَأخرج ابْن سعيد عَن مُحَمَّد بن سِيرِين أَنه كَانَ يكره أَن يكْتب الْبَاء ثمَّ يمدها إِلَى الْمِيم حَتَّى يكْتب السِّين وَيَقُول فِيهِ قولا شَدِيدا

İbn Saîd, Muhammed b. Sîrîn'den rivayet ettiğine göre o, bâ harfini yazıp sîn harfini yazmadan onu mîm harfine uzatmayı mekruh görür ve bu hususta sert söz söylerdi.

وَأخرج الْخَطِيب عَن معَاذ بن معَاذ قَالَ: كتبت عِنْد سوار {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} فممدت الْبَاء وَلم أكتب السِّين فَأمْسك يَدي وَقَالَ: كَانَ مُحَمَّد وَالْحسن يكرهان هَذَا

Hatîb, Muâz b. Muâz'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: «Sevvâr'ın yanında {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} “Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla” yazdım; bâ harfini uzattım ve sîn harfini yazmadım. Bunun üzerine elimi tuttu ve: “Muhammed [b. Sîrîn] ile Hasan [el-Basrî] bunu mekruh görürlerdi” dedi.»

وَأخرج الْخَطِيب عَن عبد الله بن صَالح قَالَ: كتبت {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} وَرفعت الْبَاء فطالت فَأنْكر ذَلِك اللَّيْث وَكَرِهَهُ وَقَالَ: غيرت الْمَعْنى يَعْنِي لِأَنَّهَا تصير لاما

Hatîb, Abdullah b. Sâlih'ten rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: «{بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} “Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla”yı yazdım ve bâ harfini [fazla] kaldırıp uzattım. Leys bunu yadırgadı ve mekruh gördü de: “Anlamı değiştirdin” dedi; yani çünkü lâm harfine dönüşür.»

وَأخرج أبوداود فِي مراسيله عَن عمر بن عبد الْعَزِيز أَن النَّبِي ﷺ مر على كتاب فِي الأَرْض فَقَالَ لفتى مَعَه مَا فِي هَذَا قَالَ {بِسم الله} قَالَ: لعن من فعل هَذَا لاتضعوا {بِسم الله} إِلَّا فِي مَوْضِعه

Ebû Dâvûd Merâsîl'inde Ömer b. Abdilazîz'den rivayet ettiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem yerde [bulunan] bir yazının yanından geçti ve yanındaki bir gence: «Bunda ne [yazılı] var?» diye sordu. O da: «{بِسم الله} “Allah'ın adıyla”» dedi. [Resûlullah]: «Bunu yapana lanet olsun! {بِسم الله} “Allah'ın adıyla”yı yerinden başkasına koymayın» buyurdu.

وَأخرج الْخَطِيب فِي تالي التَّلْخِيص عَن أنس مَرْفُوعا من رفع قرطاسا من الأَرْض فِيهِ {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} إجلالا لَهُ أَن يداس كتب عِنْد الله من الصديقين وخفف عَن وَالِديهِ وَإِن كَانَا كَافِرين

Hatîb Tâlî't-Telhîs'te Enes'ten merfû olarak rivayet ettiğine göre [Resûlullah şöyle buyurmuştur]: «Kim üzerinde {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} “Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla” [yazılı] bulunan bir kâğıdı ayaklar altında çiğnenmesin diye hürmeten yerden kaldırırsa, Allah katında sıddîklardan yazılır ve kâfir bile olsalar anne babasının [azabı] hafifletilir.»

وَأخرج ابْن أبي دَاوُد فِي الْبَعْث عَن أم خَالِد بن خَالِد بن سعيد بن الْعَاصِ قَالَ: إِنِّي أول من كتب {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم}

İbn Ebî Dâvûd el-Ba's'ta Ümmü Hâlid bint Hâlid b. Saîd b. el-Âs'tan [rivayet ettiğine göre babası] şöyle demiştir: «Şüphesiz {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} “Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla”yı ilk yazan benim.»

وَأخرج الثَّعْلَبِيّ من طَرِيق الْكَلْبِيّ عَن أبي صَالح عَن ابْن عَبَّاس قَالَ قَامَ النَّبِي ﷺ بِمَكَّة فَقَالَ {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} فَقَالَت قُرَيْش: دق الله فَاك

Sa'lebî, Kelbî yoluyla Ebû Sâlih'ten, o da İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: «Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Mekke'de kalkıp: “{بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} “Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla”” dedi. Bunun üzerine Kureyş: “Allah ağzını kırsın!” dedi.»

وَأخرج أبوداود فِي مراسيله عَن سعيد بن جُبَير قَالَ كَانَ رَسُول الله ﷺ يجْهر {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} بِمَكَّة وَكَانَ أهل مَكَّة يدعونَ مُسَيْلمَة الرَّحْمَن

Ebû Dâvûd Merâsîl'inde Saîd b. Cübeyr'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: «Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Mekke'de {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} “Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla”yı açıktan okurdu. Mekke ehli ise Müseylime'ye “er-Rahmân” derlerdi.

فَقَالُوا: إِن مُحَمَّدًا يَدْعُو إِلَى إِلَه الْيَمَامَة فَأمر رَسُول الله بإخفائها فَمَا جهر بهَا حَتَّى مَاتَ

Onlar: “Muhammed Yemâme'nin ilahına çağırıyor!” dediler. Bunun üzerine Resûlullah'a onu gizli okuması emredildi ve vefat edene kadar onu açıktan okumadı.»

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ من طَرِيق سعيد بن جُبَير عَن ابْن عَبَّاس قَالَ كَانَ رَسُول الله ﷺ إِذا قَرَأَ {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} هزأ مِنْهُ الْمُشْركُونَ وَقَالُوا: مُحَمَّد يذكر إِلَه الْيَمَامَة وَكَانَ مُسَيْلمَة يتسمى الرَّحْمَن

Taberânî, Saîd b. Cübeyr yoluyla İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: «Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} “Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla”yı okuduğunda müşrikler onunla alay ederler ve: “Muhammed Yemâme'nin ilahını anıyor!” derlerdi. Zira Müseylime er-Rahmân diye isimlendiriliyordu.

فَلَمَّا نزلت هَذِه الْآيَة أَمر رَسُول الله ﷺ أَن لَا يجْهر بهَا

Bu ayet inince Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e onu açıktan okumaması emredildi.»

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن أنس أَن رَسُول الله ﷺ كَانَ يسر {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} وَأَبُو بكر وَعمر

Taberânî, Enes'ten rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, Ebû Bekir ve Ömer {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} “Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla”yı gizli okurlardı.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عبد الله بن مُغفل قَالَ: سمعني أبي وَأَنا أَقرَأ {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} فَقَالَ: أَي بني مُحدث صليت خلف رَسُول الله ﷺ وَأَبُو بكر وَعمر وَعُثْمَان فَلم أسمع أحدا مِنْهُم جهر {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم}

İbn Ebî Şeybe, (hasen olduğunu belirterek) Tirmizî, Nesâî, İbn Mâce ve Beyhakî, Abdullah b. Muğaffel'in oğlundan rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: «Ben {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} “Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla”yı [sesli] okurken babam beni duydu ve şöyle dedi: “Ey oğulcuğum! [Bu] sonradan çıkmadır (bidattir). Ben Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in, Ebû Bekir'in, Ömer'in ve Osman'ın arkasında namaz kıldım; onlardan hiçbirinin {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} “Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla”yı açıktan okuduğunu duymadım.”»

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: الْجَهْر {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} قِرَاءَة الْأَعْرَاب

İbn Ebî Şeybe, İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: «{بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} “Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla”yı açıktan okumak bedevilerin okuyuşudur.»

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن إِبْرَاهِيم قَالَ: جهر الإِمَام {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم}

İbn Ebî Şeybe, İbrâhîm'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: «İmamın {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} “Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla”yı açıktan okuması

بِدعَة

bidattir.»

وَأخرج ابْن الضريس عَن يحيى بن عَتيق قَالَ: كَانَ الْحسن يَقُول: اكتبوا فِي أول الإِمَام {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} وَاجْعَلُوا بَين كل سورتين خطا

İbnu'd-Durays, Yahyâ b. Atîk'ten rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: «Hasan [el-Basrî] şöyle derdi: “İmam [Mushafın] başına {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} “Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla”yı yazın, her iki surenin arasına da bir çizgi çekin.”»

٢ - قَوْله تَعَالَى: الْحَمد لله (رب الْعَالمين)

2 - Yüce Allah'ın: “el-Hamdü lillâh (Rabbi'l-âlemîn)” buyruğu.

أخرج عبد الرَّزَّاق فِي المُصَنّف والحكيم التِّرْمِذِيّ فِي نَوَادِر الْأُصُول والخطابي فِي الْغَرِيب وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَدَب والديلمي فِي مُسْند الفردوس والثعلبي عَن عبد الله بن عَمْرو بن الْعَاصِ عَن رَسُول الله ﷺ أَنه قَرَأَ {الْحَمد} رَأس الشُّكْر فَمَا شكر الله عبد لايحمده

Abdurrezzâk el-Musannef'te, Hakîm et-Tirmizî Nevâdiru'l-Usûl'de, Hattâbî el-Garîb'de, Beyhakî el-Edeb'de, Deylemî Müsnedü'l-Firdevs'te ve Sa'lebî, Abdullah b. Amr b. el-Âs'tan, o da Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet ettiğine göre o: «{الْحَمد} “Hamd”, şükrün başıdır; O'na hamdetmeyen bir kul Allah'a şükretmiş olmaz» [şeklinde] okumuştur.

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط بِسَنَد ضَعِيف عَن النّواس بن سمْعَان قَالَ: سرقت نَاقَة رَسُول الله ﷺ فَقَالَ لَئِن ردهَا الله لأشكرن رَبِّي فَوَقَعت فِي حيّ من أَحيَاء الْعَرَب فيهم امْرَأَة مسلمة فَوَقع فِي خلدها أَن تهرب عَلَيْهَا فرأت من الْقَوْم غَفلَة فَقَعَدت عَلَيْهَا ثمَّ حركتها فصبحت بهَا الْمَدِينَة فَلَمَّا رأها الْمُسلمُونَ فرحوا بهَا وَمَشوا بمجئها حَتَّى أَتَوا رَسُول الله فَلَمَّا رأها قَالَ {الْحَمد لله} فانتظروا هَل يحدث رَسُول الله ﷺ صوما أَو صَلَاة فظنوا أَنه نسي فَقَالُوا: يارسول الله قد كنت قلت لَئِن ردهَا الله لأشكرن رَبِّي

Taberânî el-Evsat'ta zayıf bir senetle Nevvâs b. Sem'ân'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: «Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in devesi çalınmıştı. Bunun üzerine: “Eğer Allah onu geri verirse Rabbime mutlaka şükredeceğim” buyurdu. Deve, Arap kabilelerinden bir kabilenin eline geçti; onların içinde Müslüman bir kadın vardı. Kadının aklına onun üzerinde kaçmak geldi. Kavmin gafletinden faydalanıp devenin üzerine bindi, sonra onu sürdü ve sabahleyin Medine'ye ulaştı. Müslümanlar onu görünce sevindiler ve devenin gelişiyle birlikte Resûlullah'ın yanına vardılar. [Resûlullah] deveyi görünce: “{الْحَمد لله} “Hamd Allah'a mahsustur”” dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yeni bir oruç veya namaz başlatıp başlatmayacağını beklediler; unuttuğunu zannederek: “Ey Allah'ın Resûlü! ‘Eğer Allah onu geri verirse Rabbime mutlaka şükredeceğim’ demiştin” dediler.

قَالَ: ألم أقل {الْحَمد لله}

[Resûlullah]: “Ben {الْحَمد لله} “Hamd Allah'a mahsustur” demedim mi?” buyurdu.»

وَأخرج ابْن جرير وَالْحَاكِم فِي تَارِيخ نيسابور والديلمي بِسَنَد ضَعِيف عَن الحكم بن عُمَيْر وَكَانَت لَهُ صُحْبَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِذا قلت {الْحَمد لله رب الْعَالمين} فقد شكرت الله فزادك

İbn Cerîr, Târîhu Nîsâbûr'da Hâkim ve zayıf bir senetle Deylemî, sahâbî olan Hakem b. Umeyr'den rivayet ettiklerine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «{الْحَمد لله رب الْعَالمين} “Hamd, Âlemlerin Rabbi olan Allah'a mahsustur” dediğin zaman Allah'a şükretmiş olursun, O da sana [nimetini] artırır.»

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم من طرق عَن ابْن عَبَّاس قَالَ {الْحَمد لله} كلمة الشُّكْر إِذا قَالَ العَبْد {الْحَمد لله} قَالَ الله شكرني عَبدِي

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim çeşitli yollarla İbn Abbâs'tan rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: «{الْحَمد لله} “Hamd Allah'a mahsustur”, şükür kelimesidir. Kul {الْحَمد لله} “Hamd Allah'a mahsustur” dediğinde, Allah: “Kulum bana şükretti” buyurur.»

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: {الْحَمد} هُوَ الشُّكْر والاستحذاء لله والاقرار بنعمه وهدايته وابتدائه

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: «{الْحَمد} “Hamd”; Allah'a şükretmek, O'na boyun eğmek, O'nun nimetlerini, hidayetini, [yaratmaya] başlamasını...

وَغير ذَلِك

...ve bundan başkasını ikrar etmektir.»

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ عمر: قد علمنَا سُبْحَانَ الله ولاإله إِلَّا الله فَمَا الْحَمد قَالَ عَليّ: كلمة رضيها الله لنَفسِهِ وَأحب أَن تقال

İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: «Ömer: “Sübhânallâh ve Lâ ilâhe illallâh [ne demek] bildik; peki hamd nedir?” dedi. Ali: “Allah'ın kendisi için razı olduğu ve söylenmesini sevdiği bir kelimedir” dedi.»

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن كَعْب قَالَ {الْحَمد لله} ثَنَاء على الله

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in Ka'b'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: «{الْحَمد لله} “Hamd Allah'a mahsustur”, Allah'a bir övgüdür.»

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن الضَّحَّاك قَالَ {الْحَمد} رِدَاء الرَّحْمَن

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in Dahhâk'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: «{الْحَمد} “Hamd”, Rahmân'ın ridasıdır.»

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن أبي عبد الرَّحْمَن الجبائي قَالَ: الصَّلَاة شكر وَالصِّيَام شكر وكل خير تَفْعَلهُ لله شكر وَأفضل الشُّكْر {الْحَمد}

İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Ebû Abdirrahmân el-Cübbâî'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: «Namaz bir şükürdür, oruç bir şükürdür ve Allah için yaptığın her hayır bir şükürdür; şükrün en faziletlisi ise {الْحَمد} “hamd”dir.»

وَأخرج التِّرْمِذِيّ وَحسنه وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَابْن حبَان وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن جَابر بن عبد الله قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ أفضل الذّكر لَا إِلَه إِلَّا الله وَأفضل الدُّعَاء {الْحَمد لله}

Tirmizî (hasen olduğunu belirterek), Nesâî, İbn Mâce, İbn Hibbân ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî'nin Câbir b. Abdillâh'tan rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «Zikrin en faziletlisi “Lâ ilâhe illallâh”, duanın en faziletlisi ise {الْحَمد لله} “Elhamdülillâh (Hamd Allah'a mahsustur)”dır.»

وَأخرج ابْن ماجة وَالْبَيْهَقِيّ بِسَنَد صَحِيح عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ مَا أنعم الله على عَبده نعْمَة فَقَالَ {الْحَمد لله} إلَاّ كَانَ الَّذِي أعْطى أفضل مِمَّا أَخذه

İbn Mâce ve sahih bir senetle Beyhakî'nin Enes'ten rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «Allah bir kuluna herhangi bir nimet verdiğinde kul {الْحَمد لله} “Hamd Allah'a mahsustur” derse, mutlaka [kulun] verdiği [hamd], [Allah'ın kuluna] verdiğinden (nimetten) daha faziletli olur.»

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن جَابر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ مَا من عبد ينعم عَلَيْهِ بِنِعْمَة إلَاّ كَانَ {الْحَمد} أفضل مِنْهَا

Beyhakî'nin Şuabü'l-Îmân'da Câbir'den rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «Kendisine bir nimet verilen hiçbir kul yoktur ki {الْحَمد} “hamd”, o [nimetten] daha faziletli olmasın.»

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن الْحسن قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ مَا أنعم الله على عبد نعْمَة يحمد الله عَلَيْهَا إلَاّ كَانَ كَانَ حمد الله أعظم مِنْهَا كائنة مَا كَانَت

Abdurrezzâk ve eş-Şuab'da Beyhakî'nin Hasen'den rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «Allah bir kula bir nimet verip de o da bundan dolayı Allah'a hamdettiğinde, o nimet ne olursa olsun mutlaka Allah'a yapılan hamd ondan daha büyüktür.»

وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ فِي نَوَادِر الْأُصُول عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لَو أَن الدُّنْيَا كلهَا بحذافيرها فِي يَد رجل من أمتِي ثمَّ قَالَ {الْحَمد لله} لَكَانَ الْحَمد أفضل من ذَلِك

Hakîm et-Tirmizî'nin Nevâdiru'l-Usûl'de Enes'ten rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «Bütün dünya her şeyiyle ümmetimden bir adamın elinde olsa, sonra da o {الْحَمد لله} “Hamd Allah'a mahsustur” dese, hamd bundan daha faziletli olurdu.»

وَأخرج أَحْمد وَمُسلم وَالنَّسَائِيّ عَن أبي مُوسَى الْأَشْعَرِيّ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ الطّهُور شطر الْإِيمَان {وَالْحَمْد لله} تملأ الْمِيزَان وَسُبْحَان الله تملآن - أَو تملأ - مابين السَّمَاء وَالْأَرْض وَالصَّلَاة نور وَالصَّدَََقَة برهَان وَالصَّبْر ضِيَاء وَالْقُرْآن حجَّة لَك أَو عَلَيْك كل النَّاس يَغْدُو فبائع نَفسه فمعتقها أَو موبقها

Ahmed, Müslim ve Nesâî'nin Ebû Mûsâ el-Eş'arî'den rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «Temizlik imanın yarısıdır. {وَالْحَمْد لله} “Ve elhamdülillâh (Allah'a hamdolsun)” mizanı doldurur. Sübhânallâh ise yer ile gök arasını doldururlar -veya doldurur-. Namaz nurdur, sadaka delildir, sabır ışıktır, Kur'an ise senin lehine ya da aleyhine bir delildir. Bütün insanlar sabahleyin [evinden] çıkar ve nefsini satar; ya onu [günahtan] azat eder ya da helak eder.»

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَأحمد وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه وَابْن مرْدَوَيْه عَن رجل من بني سليم أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ سُبْحَانَ الله نصف الْمِيزَان وَالْحَمْد لله تملأ الْمِيزَان وَالله أكبر يمْلَأ مابين السَّمَاء وَالْأَرْض وَالطهُور نصف الْمِيزَان وَالصَّوْم نصف الصَّبْر

Saîd b. Mansûr, Ahmed, Tirmizî (hasen olduğunu belirterek) ve İbn Merdeveyh'in Benî Süleym'den bir adamdan rivayet ettiklerine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «Sübhânallâh mizanın yarısıdır, elhamdülillâh mizanı doldurur, Allâhuekber yer ile gök arasını doldurur, temizlik mizanın yarısıdır ve oruç sabrın yarısıdır.»

وَأخرج التِّرْمِذِيّ عَن عبد الله بن عمر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ التَّسْبِيح نصف الْمِيزَان وَالْحَمْد لله تملؤه وَلَا إِلَه إِلَّا الله لَيْسَ لَهَا دون الله حجاب حَتَّى تخلص إِلَيْهِ

Tirmizî'nin Abdullah b. Ömer'den rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «Tesbih mizanın yarısıdır, elhamdülillâh ise onu doldurur. Lâ ilâhe illallâh'ın ise Allah'a ulaşıncaya kadar önünde hiçbir engel yoktur.»

وَأخرج أَحْمد وَالْبُخَارِيّ فِي الْأَدَب الْمُفْرد وَالنَّسَائِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَأَبُو نعيم فِي الْحِلْية وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن الْأسود بن سريع التَّمِيمِي قَالَ قلت: يَا رَسُول الله أَلا أنْشدك محامد حمدت بهَا رَبِّي ﵎ قَالَ: أما أَن رَبك يحب الْحَمد

Ahmed, el-Edebü'l-Müfred'de Buhârî, Nesâî, Hâkim (sahih olduğunu belirterek), el-Hilye'de Ebû Nuaym ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî'nin Esved b. Serî' et-Temîmî'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: «“Ey Allah'ın Resûlü! Rabbimi celle celâluhû hamdettiğim övgüleri sana okuyayım mı?” dedim. O da: “Bilesin ki Rabbin hamdi sever” buyurdu.»

وَأخرج ابْن جرير عَن الْأسود بن سريع أَن النَّبِي ﷺ قَالَ لَيْسَ شَيْء أحب إِلَيْهِ الْحَمد من الله وَلذَلِك أثنى على نَفسه فَقَالَ {الْحَمد لله}

İbn Cerîr'in Esved b. Serî'den rivayet ettiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «Allah'tan daha çok hamdi seven hiçbir şey (kimse) yoktur. Bu sebeple O kendisini övmüş ve: {الْحَمد لله} “Hamd Allah'a mahsustur” buyurmuştur.»

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن أنس عَن رَسُول الله ﷺ قَالَ التأني من الله والعجلة من الشَّيْطَان وَمَا شَيْء أَكثر معاذير من الله وَمَا شَيْء أحب إِلَى الله من الْحَمد

Beyhakî'nin Enes'ten, onun da Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet ettiğine göre [Resûlullah] şöyle buyurmuştur: «Teennî (temkinli ve acele etmeden davranmak) Allah'tandır, acelecilik ise şeytandandır. Özrü Allah'tan çok [kabul eden] hiçbir şey (kimse) yoktur ve Allah'a hamdden daha sevimli gelen hiçbir şey yoktur.»

وَأخرج ابْن شاهين فِي السّنة والديلمي من طَرِيق أبان عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله التَّوْحِيد ثمن الْجنَّة و {الْحَمد لله} ثمن كل قِطْعَة ويتقاسمون الْجنَّة بأعمالهم

İbn Şâhîn es-Sünne'de ve Deylemî'nin Ebân yoluyla Enes'ten rivayet ettiğine göre Resûlullah şöyle buyurmuştur: «Tevhid cennetin bedelidir, {الْحَمد لله} “Hamd Allah'a mahsustur” ise her bir parçanın bedelidir; cenneti amelleriyle paylaşırlar.»

وَأخرج الْخَطِيب فِي تالي التَّلْخِيص من طَرِيق ثَابت عَن أنس مَرْفُوعا التَّوْحِيد ثمن الْجنَّة وَالْحَمْد وَفَاء شكر كل نعْمَة

Hatîb'in Tâlî et-Telhîs'te Sâbit yoluyla Enes'ten merfû olarak rivayet ettiğine göre: «Tevhid cennetin bedelidir, hamd ise her nimetin şükrünün tam ifasıdır.»

وَأخرج أَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَابْن حبَان وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ كل أَمر ذِي بَال لَا يبْدَأ فِيهِ بِحَمْد الله فَهُوَ أقطع

Ebû Dâvûd, Nesâî, İbn Mâce, İbn Hibbân ve Beyhakî'nin Ebû Hüreyre'den rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «Allah'a hamd ile başlanmayan her önemli iş güdüktür (bereketsizdir).»

وَأخرج البُخَارِيّ فِي الْأَدَب الْمُفْرد عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: إِذا عطس أحدكُم فَقَالَ {الْحَمد لله} قَالَ الْملك: رب الْعَالمين فَإِذا قَالَ رب الْعَالمين قَالَ الْملك يَرْحَمك الله

Buhârî'nin el-Edebü'l-Müfred'de İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: «Biriniz hapşırıp da {الْحَمد لله} “Hamd Allah'a mahsustur” dediğinde, melek: “Rabbi'l-âlemîn (Âlemlerin Rabbi)” der. O “Rabbi'l-âlemîn” deyince de melek: “Yerhamukallâh (Allah sana merhamet etsin)” der.»

وَأخرج البُخَارِيّ فِي الْأَدَب وَابْن السّني وَأَبُو نعيم كِلَاهُمَا فِي الطِّبّ النَّبَوِيّ عَن عَليّ ابْن أبي طَالب قَالَ: من قَالَ عِنْد كل عطسة سَمعهَا {الْحَمد لله رب الْعَالمين} على كل حَال مَا كَانَ

Buhârî el-Edeb'de, İbnü's-Sünnî ve Ebû Nuaym her ikisi et-Tıbbu'n-Nebevî'de Ali b. Ebî Tâlib'den rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: «Kim işittiği her aksırıkta her hâlükârda: {الْحَمد لله رب الْعَالمين} “Hamd, âlemlerin Rabbi olan Allah'a mahsustur” derse...

لم يجد وجع الضرس وَالْأُذن أبدا

...ebediyen diş ve kulak ağrısı çekmez.»

وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ عَن وَاثِلَة بن الْأَسْقَع قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من بَادر الْعَاطِس بِالْحَمْد لم يضرّهُ شَيْء من دَاء الْبَطن وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ عَن مُوسَى بن طَلْحَة قَالَ: أوحى الله إِلَى سُلَيْمَان: إِن عطس عاطس من وَرَاء سَبْعَة أبحر فاذكرني

Hakîm et-Tirmizî'nin Vâsile b. el-Eskā'dan rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «Kim aksırandan önce davranıp hamdederse, ona karın ağrısından hiçbir şey zarar vermez.» Hakîm et-Tirmizî'nin Mûsâ b. Talha'dan rivayet ettiğine göre ise: «Allah Süleyman'a: “Yedi denizin ardından bile bir aksıran aksırsa beni zikret” diye vahyetti.»

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن عَليّ قَالَ بعث رَسُول الله ﷺ سَرِيَّة من أَهله فَقَالَ: اللَّهُمَّ لَك عليّ إِن رددتهم سَالِمين أَن أشكرك حقّ شكرك

Beyhakî'nin Ali'den rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ehlinden bir seriyye (askerî birlik) göndermiş ve şöyle dua etmiştir: «Allahım! Eğer onları sağ salim geri döndürürsen Sana hakkıyla şükretmek boynumun borcu olsun.»

فَمَا لَبِثُوا أَن جاؤا سَالِمين فَقَالَ

Çok geçmeden sağ salim döndüler. Bunun üzerine...

رَسُول الله ﷺ {الْحَمد لله} على سابغ نعم الله فَقلت يَا رَسُول الله ألم تقل إِن ردهم الله أَن أشكره حق شكره فَقَالَ أَو لم أفعل

...Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «Allah'ın bol nimetlerine {الْحَمد لله} “hamdolsun”» buyurdu. Ben: “Ey Allah'ın Resûlü! ‘Eğer Allah onları geri döndürürse O'na hakkıyla şükredeceğim’ dememiş miydin?” dedim. O da: «Ben öyle yapmadım mı?» buyurdu.

وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي كتاب الشُّكْر وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ من طَرِيق سعد بن اسحق بن كَعْب بن عجْرَة عَن أَبِيه عَن جده قَالَ بعث رَسُول الله ﷺ بعثاً من الْأَنْصَار وَقَالَ: إِن سلمهم الله وأغنهم فَإِن لله عَليّ فِي ذَلِك شكرا

İbn Ebî'd-Dünyâ Kitâbu'ş-Şükr'de, İbn Merdeveyh ve Beyhakî'nin Sa'd b. İshâk b. Ka'b b. Ucre yoluyla, babasından, onun da dedesinden rivayet ettiğine göre dedesi şöyle demiştir: «Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Ensâr'dan bir askerî birlik gönderdi ve: “Eğer Allah onları sağ salim kılar ve ganimet sahibi yaparsa, bundan dolayı Allah'a bir şükür [borcum] olsun” buyurdu.

فَلم يَلْبَثُوا أَن غنموا وسلموا فَقَالَ بعض أَصْحَابه: سمعناك تَقول إِن سلمهم الله وأغنهم فَإِن لله عَليّ فِي ذَلِك شكرا قَالَ: قد فعلت قلت: اللَّهُمَّ شكرا وَلَك الْفضل الْمَنّ فضلا

Çok geçmeden ganimet kazanmış ve sağ salim olarak döndüler. Ashabından bazıları: “Senin ‘Eğer Allah onları sağ salim kılar ve ganimet sahibi yaparsa, bundan dolayı Allah'a bir şükür borcum olsun’ dediğini işitmiştik” dediler. Resûlullah: “Ben bunu yaptım ve: ‘Allahım! Şükür Sana'dır, lütuf ve ihsan bir fazilet olarak Sana aittir’ dedim” buyurdu.»

وَأخرج أَبُو نعيم فِي الْحِلْية وَالْبَيْهَقِيّ عَن جَعْفَر بن مُحَمَّد قَالَ: فقد أبي بغلته فَقَالَ: لَئِن ردهَا الله عليّ لأحمدنَّه بِمَحَامِد يرضاها فَمَا لبث أَن أَتَى بهَا بسرجها ولجامها فركبها فَلَمَّا اسْتَوَى عَلَيْهَا رفع رَأسه إِلَى السَّمَاء فَقَالَ {الْحَمد لله} لم يزدْ عَلَيْهَا فَقيل لَهُ: فِي ذَلِك

Ebû Nuaym el-Hilye'de ve Beyhakî'nin Ca'fer b. Muhammed'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: «Babam katırını kaybetti ve: “Eğer Allah onu bana geri verirse, O'na razı olacağı hamdlerle hamdedeceğim” dedi. Çok geçmeden eyeri ve gemi üzerinde olarak katır getirildi. Üzerine binip doğrulunca başını göğe kaldırdı ve {الْحَمد لله} “Hamd Allah'a mahsustur” dedi; bundan fazlasını söylemedi. Kendisine bu husus sorulunca...

فَقَالَ: وَهل تركت شَيْئا أَو أبقيت شَيْئا جعلت الْحَمد كُله لله ﷿

...şöyle dedi: “Bir şey bıraktım veya geride bıraktım mı? Bütün hamdi aziz ve celil olan Allah'a tahsis ettim.”»

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ من طَرِيق مَنْصُور بن ابراهيم قَالَ: يُقَال إِن {الْحَمد لله} أَكثر الْكَلَام تضعيفاً

Beyhakî'nin Mansûr b. İbrâhîm yoluyla rivayet ettiğine göre şöyle denilmiştir: «{الْحَمد لله} “Hamd Allah'a mahsustur” ifadesinin, [sevabı] en çok katlanan söz olduğu söylenir.»

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ وَالْبَيْهَقِيّ عَن مُحَمَّد بن حَرْب قَالَ: قَالَ سُفْيَان الثَّوْريّ: {الْحَمد لله} ذكر وشكر وَلَيْسَ شَيْء يكون ذكرا وشكراً غَيره

Ebû'ş-Şeyh ve Beyhakî'nin Muhammed b. Harb'den rivayet ettiğine göre Süfyân es-Sevrî şöyle demiştir: «{الْحَمد لله} “Hamd Allah'a mahsustur” hem zikir hem de şükürdür. Ondan başka hem zikir hem de şükür olan hiçbir şey yoktur.»

وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا وَأَبُو نعيم فِي الْحِلْية عَن عبد الله بن عَمْرو بن الْعَاصِ قَالَ: إِن العَبْد إِذا قَالَ: سُبْحَانَ الله فَهِيَ صَلَاة الْخَلَائق وَإِذا قَالَ {الْحَمد لله} فَهِيَ كلمة الشُّكْر الَّتِي لم يشْكر عبد قطّ حَتَّى يَقُولهَا وَإِذا قَالَ لَا إِلَه إِلَّا الله فَهِيَ كلمة الإِخلاص الَّتِي لم يقبل الله من عبد قطّ عملا حَتَّى يَقُولهَا وَإِذا قَالَ: الله أكبر مَلأ مابين السَّمَاء وَالْأَرْض وَإِذا قَالَ: لاحول وَلَا قوّة إِلَّا بِاللَّه قَالَ الله: أسلم واستسلم

İbn Ebî'd-Dünyâ ve el-Hilye'de Ebû Nuaym'ın Abdullah b. Amr b. el-Âs'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: «Kul “Sübhânallâh” dediğinde bu bütün yaratılmışların namazı (tesbihi) olur. {الْحَمد لله} “Elhamdülillâh (Hamd Allah'a mahsustur)” dediğinde, o söylenmedikçe hiçbir kulun asla şükretmiş sayılmayacağı şükür kelimesidir. “Lâ ilâhe illallâh” dediğinde, o söylenmedikçe Allah'ın hiçbir kuldan asla amel kabul etmeyeceği ihlas kelimesidir. “Allâhuekber” dediğinde yer ile gök arasını doldurur. “Lâ havle ve lâ kuvvete illâ billâh” dediğinde ise Allah: “Kulum teslim oldu ve boyun eğdi” buyurur.»

٢ - قَوْله تَعَالَى: (الْحَمد لله) رَبِّ الْعَالَمِينَ

2 - Yüce Allah'ın: “(el-Hamdü lillâh) Rabbi'l-âlemîn” buyruğu.

أخرج الْفرْيَابِيّ وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَصَححهُ من طرق عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {رب الْعَالمين} قَالَ: الْجِنّ والإِنس

Firyâbî, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in sahih olduğunu belirterek çeşitli yollarla İbn Abbâs'tan rivayet ettiklerine göre o, {رب الْعَالمين} “Âlemlerin Rabbi” buyruğu hakkında: «Cinler ve insanlardır» demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {رب الْعَالمين} قَالَ: الْجِنّ والإِنس

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in Mücâhid'den rivayet ettiğine göre o, {رب الْعَالمين} “Âlemlerin Rabbi” buyruğu hakkında: «Cinler ve insanlardır» demiştir.

وَأخرج ابْن جرير عَن سعيد بن جُبَير مثله

İbn Cerîr, Saîd b. Cübeyr'den de bunun benzerini rivayet etmiştir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {رب الْعَالمين} قَالَ: إِلَه الْخلق كُله

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre o, {رب الْعَالمين} “Âlemlerin Rabbi” buyruğu hakkında şöyle demiştir: «Bütün yaratılmışların ilahıdır;...

السَّمَوَات كُلهنَّ وَمن فِيهِنَّ والأرضون كُلهنَّ وَمن فِيهِنَّ وَمن بَينهُنَّ مِمَّا يعلم وَمِمَّا لايعلم

...bütün göklerin ve içindekilerin, bütün yerlerin ve içindekilerin, bunların arasında bilinen ve bilinmeyen şeylerin [ilahıdır].»

وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ فِي نَوَادِر الْأُصُول وَأَبُو يعلي فِي مُسْنده وَابْن عدي فِي الْكَامِل وَأَبُو الشَّيْخ فِي العظمة وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان والخطيب فِي التَّارِيخ بِسَنَد ضَعِيف عَن جَابر بن عبد الله قَالَ: قل الْجَرَاد فِي سنة من سني عمر الَّتِي ولي فِيهَا فَسَأَلَ عَنهُ فَلم يخبر بِشَيْء فَاغْتَمَّ لذَلِك فَأرْسل رَاكِبًا يضْرب إِلَى كداء وَآخر إِلَى الشَّام وَآخر إِلَى الْعرَاق يسْأَل هَل رُؤِيَ من الْجَرَاد شَيْء أَولا فَأَتَاهُ الرَّاكِب الَّذِي من قبل الْيمن بقبضة من جَراد فألقاها بَين يَدَيْهِ

Hakîm et-Tirmizî Nevâdiru'l-Usûl'de, Ebû Ya'lâ Müsned'inde, İbn Adî el-Kâmil'de, Ebû'ş-Şeyh el-Azame'de, Beyhakî Şuabü'l-Îmân'da ve Hatîb et-Târîh'te zayıf bir senetle Câbir b. Abdillâh'tan rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: «Ömer'in halifelik yaptığı yıllardan bir yılda çekirge azaldı. Bunun üzerine onu soruşturdu fakat bir haber alamadı ve bundan dolayı üzüldü. Çekirgeden bir şey görülüp görülmediğini sormak üzere bir süvariyi Kedâ'ya, bir başkasını Şam'a, bir diğerini de Irak'a gönderdi. Yemen tarafından gelen süvari bir avuç çekirge getirip Ömer'in önüne koydu.

فَلَمَّا رَآهَا كبر ثمَّ قَالَ: سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول خلق الله ألف أمة سِتّمائَة فِي الْبَحْر وَأَرْبَعمِائَة فِي الْبر فَأول شَيْء يهْلك من هَذِه الْأُمَم الْجَرَاد فَإِذا أهلكت تَتَابَعَت مثل النظام إِذا قطع سلكه

[Ömer] onları görünce tekbir getirdi, sonra şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu işittim: «Allah bin ümmet (canlı türü) yaratmıştır; altı yüzü denizde, dört yüzü karadadır. Bu ümmetlerden ilk helak olacak olanı çekirgedir; onlar helak olduğunda, ipi kopan bir dizinin [taneleri] gibi birbiri ardınca [yok olup] giderler.»

وَأخرج ابْن جريج عَن قَتَادَة فِي قَوْله {رب الْعَالمين} قَالَ: كل صنف عَالم

İbn Cüreyc'in Katâde'den rivayet ettiğine göre o, {رب الْعَالمين} “Âlemlerin Rabbi” buyruğu hakkında: «Her bir tür bir âlemdir» demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن تتبع الجهري قَالَ: الْعَالمُونَ ألف أمة

İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh'in Tetebbu' el-Cührî'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: «Âlemler bin ümmettir;...

فستمائة فِي الْبَحْر وَأَرْبَعمِائَة فِي الْبر

...altı yüzü denizde, dört yüzü karadadır.»

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن أبي الْعَالِيَة فِي قَوْله {رب الْعَالمين} قَالَ: الإِنس عَالم وَالْجِنّ عَالم وَمَا سوى ذَلِك ثَمَانِيَة عشر ألف عَالم من الْمَلَائِكَة وللأرض أَربع زَوَايَا فِي كل زَاوِيَة ثَلَاثَة آلَاف عَالم وَخَمْسمِائة عَالم خلقهمْ لعبادته

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in Ebu'l-Âliye'den rivayet ettiğine göre o, {رب الْعَالمين} “Âlemlerin Rabbi” buyruğu hakkında şöyle demiştir: «İnsanlar bir âlemdir, cinler bir âlemdir. Bunların dışındakiler ise meleklerden oluşan on sekiz bin âlemdir. Yeryüzünün dört köşesi vardır; her köşesinde O'na ibadet etsinler diye yarattığı üç bin beş yüz âlem bulunmaktadır.»

وَأخرج الثَّعْلَبِيّ من طَرِيق شهر بن حَوْشَب عَن أبي كَعْب قَالَ: الْعَالمُونَ الْمَلَائِكَة وهم ثَمَانُون ثَمَانِيَة عشر ألف ملك مِنْهُم أَرْبَعمِائَة أَو خَمْسمِائَة ملك بالمشرق وَمثلهَا بالمغرب وَمثلهَا بالكتف الثَّالِث من الدُّنْيَا وَمثلهَا بالكتف الرَّابِع من الدُّنْيَا مَعَ كل ملك من الأعوان مَا لَا يعلم عَددهمْ إِلَّا الله

Sa'lebî'nin Şehr b. Havşeb yoluyla Ebû Ka'b'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: «Âlemler meleklerdir; onlar da seksen [veya] on sekiz bin melektir. Bunlardan dört yüz veya beş yüz melek doğudadır, bir o kadarı batıdadır, bir o kadarı dünyanın üçüncü tarafındadır, bir o kadarı da dünyanın dördüncü tarafındadır. Her meleğin yanında sayısını ancak Allah'ın bildiği kadar yardımcı vardır.»

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ وَأَبُو نعيم فِي الْحِلْية عَن وهب قَالَ: إِن لله ﷿ ثَمَانِيَة عشر ألف عَالم

Ebû'ş-Şeyh ve el-Hilye'de Ebû Nuaym'ın Vehb'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: «Şüphesiz aziz ve celil olan Allah'ın on sekiz bin âlemi vardır;...

الدُّنْيَا مِنْهَا عَالم وَاحِد

...dünya bunlardan sadece bir âlemdir.»

٣ - قَوْله تَعَالَى: الرَّحْمَن الرَّحِيم

3 - Yüce Allah'ın: “er-Rahmânir-Rahîm” buyruğu.