Binûn

Ankebût Suresi — 3. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

أخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد

İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den nakletti:

فِي قَوْله {وَمَا كنت تتلو من قبله من كتاب وَلَا تخطه بيمينك} قَالَ: كَانَ أهل الْكتاب يَجدونَ فِي كتبهمْ أَن مُحَمَّدًا ﷺ لَا يخط بِيَمِينِهِ وَلَا يقْرَأ كتابا

{وَمَا كنت تتلو من قبله من كتاب وَلَا تخطه بيمينك} “Sen bundan önce ne bir kitap okuyordun ne de onu sağ elinle yazıyordun” ayeti hakkında şöyle dedi: Ehl-i Kitap kendi kitaplarında Muhammed'in sallallâhu aleyhi ve sellem sağ eliyle yazmadığını ve bir kitap okumadığını buluyorlardı.

فَنزلت {وَمَا كنت تتلو من قبله من كتاب وَلَا تخطه بيمينك إِذا لارتاب المبطلون} قُرَيْش

Bunun üzerine: {وَمَا كنت تتلو من قبله من كتاب وَلَا تخطه بيمينك إِذا لارتاب المبطلون} “Sen bundan önce ne bir kitap okuyordun ne de onu sağ elinle yazıyordun; öyle olsaydı bâtıla sapanlar elbette şüpheye düşerlerdi” [ayeti] indi. [Bâtıla sapanlardan kasıt] Kureyş'tir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه والاسمعيلي فِي مُعْجَمه عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَمَا كنت تتلو من قبله من كتاب وَلَا تخطه بيمينك} قَالَ: لم يكن رَسُول الله ﷺ يقْرَأ وَلَا يكْتب كَانَ أُمِّيا

İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, İbn Merdûye ve Mu'cem'inde İsmâilî, İbn Abbâs'tan nakletti ki {وَمَا كنت تتلو من قبله من كتاب وَلَا تخطه بيمينك} “Sen bundan önce ne bir kitap okuyordun ne de onu sağ elinle yazıyordun” ayeti hakkında şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem okumaz ve yazmazdı; ümmî idi.

وَفِي قَوْله {بل هُوَ آيَات بَيِّنَات فِي صُدُور الَّذين أُوتُوا الْعلم} قَالَ: كَانَ الله أنزل شَأْن مُحَمَّد ﷺ فِي التَّوْرَاة والإِنجيل لأهل الْعلم وَعلمه لَهُم وَجعله لَهُم آيَة فَقَالَ لَهُم: إِن آيَة نبوته أَن يخرج حِين يخرج لَا يعلم كتابا وَلَا يخطه بِيَمِينِهِ

{بل هُوَ آيَات بَيِّنَات فِي صُدُور الَّذين أُوتُوا الْعلم} “Hayır, o, kendilerine ilim verilenlerin göğüslerinde apaçık ayetlerdir” ayeti hakkında da şöyle dedi: Allah, Muhammed'in sallallâhu aleyhi ve sellem durumunu ilim ehline Tevrat ve İncil'de indirmiş, onlara bildirmiş ve bunu onlar için bir delil kılmıştı. Onlara: "Onun peygamberliğinin delili, ortaya çıktığı zaman bir kitap bilmemesi ve onu sağ eliyle yazmamasıdır" buyurmuştu.

وَهِي الْآيَات الْبَينَات الَّتِي قَالَ الله تَعَالَى

İşte bu, Allah Teâlâ'nın zikrettiği apaçık ayetlerdir.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وَمَا كنت تتلو من قبله من كتاب وَلَا تخطه بيمينك} قَالَ: كَانَ النَّبِي ﷺ لَا يقْرَأ كتابا قبله وَلَا يخطه بِيَمِينِهِ وَكَانَ أُمِّيا لَا يكْتب

Abdurrezzâk, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Katâde'den nakletti ki {وَمَا كنت تتلو من قبله من كتاب وَلَا تخطه بيمينك} “Sen bundan önce ne bir kitap okuyordun ne de onu sağ elinle yazıyordun” ayeti hakkında şöyle dedi: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ondan önce bir kitap okumaz, onu sağ eliyle yazmazdı; o, yazamayan bir ümmî idi.

وَفِي قَوْله {آيَات بَيِّنَات} قَالَ: النَّبِي آيَة بَيِّنَة {فِي صُدُور الَّذين أُوتُوا الْعلم من أهل الْكتاب} قَالَ: وَقَالَ الْحسن: الْقُرْآن {آيَات بَيِّنَات فِي صُدُور الَّذين أُوتُوا الْعلم} يَعْنِي الْمُؤمنِينَ

{آيَات بَيِّنَات} “Apaçık ayetlerdir” ifadesi hakkında [Katâde]: "Peygamber {فِي صُدُور الَّذين أُوتُوا الْعلم من أهل الْكتاب} 'Ehl-i Kitap'tan kendilerine ilim verilenlerin göğüslerinde' apaçık bir ayettir" dedi. [Râvi] dedi ki: Hasan [el-Basrî] ise şöyle demiştir: Kur'an {آيَات بَيِّنَات فِي صُدُور الَّذين أُوتُوا الْعلم} “kendilerine ilim verilenlerin göğüslerinde apaçık ayetlerdir”, yani müminlerin [göğüslerinde].

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن الضَّحَّاك فِي الْآيَة قَالَ: كَانَ النَّبِي ﷺ لَا يقْرَأ وَلَا يكْتب وَكَذَلِكَ جعل نَعته فِي التَّوْرَاة والإِنجيل أَنه أُمِّي لَا يقْرَأ وَلَا يكْتب

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Dahhâk'tan nakletti ki [bu] ayet hakkında şöyle dedi: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem okumaz ve yazmazdı. Tevrat ve İncil'deki vasfı da böyle, okuma yazma bilmeyen bir ümmî olarak belirlenmişti.

وَهِي الْآيَة الْبَيِّنَة

Apaçık ayet de budur.

وَهِي قَوْله {وَمَا يجْحَد بِآيَاتِنَا إِلَّا الظَّالِمُونَ} قَالَ: يَعْنِي صفته الَّتِي وصف لأهل الْكتاب يعرفونه بِالصّفةِ

{وَمَا يجْحَد بِآيَاتِنَا إِلَّا الظَّالِمُونَ} “Ayetlerimizi ancak zalimler inkâr eder” kavli hakkında ise şöyle dedi: Yani Ehl-i Kitab'a bildirilen vasfıdır; onlar onu bu vasfıyla tanırlar.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن مَسْعُود ﵁ فِي قَوْله {وَمَا كنت تتلو من قبله من كتاب} قَالَ: لم يكن رَسُول الله ﷺ يقْرَأ وَلَا يكْتب

Beyhakî Sünen'inde İbn Mes'ûd'dan radıyallâhu anh nakletti ki {وَمَا كنت تتلو من قبله من كتاب} “Sen bundan önce ne bir kitap okuyordun...” kavli hakkında şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem okumaz ve yazmazdı.

- قَوْله تَعَالَى: أولم يَكفهمْ أَنا أنزلنَا عَلَيْك الْكتاب يُتْلَى عَلَيْهِم إِن فِي ذَلِك لرحمة وذكرى لقوم يُؤمنُونَ قل كفى بِاللَّه بيني وَبَيْنكُم شَهِيدا يعلم مَا فِي السَّمَوَات وَالْأَرْض وَالَّذين آمنُوا بِالْبَاطِلِ وَكَفرُوا بِاللَّه أُولَئِكَ هم الخاسرون

- Allah Teâlâ'nın kavli: {أولم يَكفهمْ أَنا أنزلنَا عَلَيْك الْكتاب يُتْلَى عَلَيْهِم إِن فِي ذَلِك لرحمة وذكرى لقوم يُؤمنُونَ قل كفى بِاللَّه بيني وَبَيْنكُم شَهِيدا يعلم مَا فِي السَّمَوَات وَالْأَرْض وَالَّذين آمنُوا بِالْبَاطِلِ وَكَفرُوا بِاللَّه أُولَئِكَ هم الخاسرون} “Kendilerine okunmakta olan Kitab'ı sana indirmiş olmamız onlara yetmedi mi? Şüphesiz bunda inanan bir kavim için bir rahmet ve bir öğüt vardır. De ki: 'Benimle sizin aranızda şahit olarak Allah yeter. O, göklerde ve yerde olanı bilir. Bâtıla inanıp Allah'ı inkâr edenler ise işte onlar ziyana uğrayanların ta kendileridir.'”

أخرج الدَّارمِيّ وَأَبُو دَاوُد فِي مراسيله وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن يحي بن جعدة ﵁ قَالَ: جَاءَ نَاس من الْمُسلمين بكتب قد كتبوها فِيهَا بعض مَا سَمِعُوهُ من الْيَهُود

Dârimî, Merâsîl'inde Ebû Dâvûd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Yahyâ b. Ca'de'den radıyallâhu anh nakletti ki şöyle dedi: Müslümanlardan bazı kimseler, Yahudilerden işittikleri bazı şeyleri yazdıkları sahifelerle geldiler.

فَقَالَ رَسُول الله ﷺ كفى بِقوم حمقا أَو ضَلَالَة أَن يَرْغَبُوا عَمَّا جَاءَ بِهِ نَبِيّهم إِلَيْهِم إِلَى مَا جَاءَ بِهِ غَيره إِلَى غَيرهم

Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Bir topluluğa, peygamberlerinin kendilerine getirdiği şeyden yüz çevirip başkasının başkalarına getirdiği şeye rağbet etmesi ahmaklık veya sapıklık olarak yeter!"

فَنزلت {أَو لم يَكفهمْ أَنا أنزلنَا عَلَيْك الْكتاب يُتْلَى عَلَيْهِم} الْآيَة

Bunun üzerine: {أَو لم يَكفهمْ أَنا أنزلنَا عَلَيْك الْكتاب يُتْلَى عَلَيْهِم} “Kendilerine okunmakta olan Kitab'ı sana indirmiş olmamız onlara yetmedi mi?” ayeti indi.

وَأخرج الاسمعيلي فِي مُعْجَمه وَابْن مرْدَوَيْه من طَرِيق يحيى ابْن جعدة عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: كَانَ نَاس من أَصْحَاب رَسُول الله ﷺ يَكْتُبُونَ من

İsmâilî Mu'cem'inde ve İbn Merdûye, Yahyâ b. Ca'de yoluyla Ebû Hureyre'den radıyallâhu anh nakletti ki şöyle dedi: Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem ashabından birtakım kimseler,

التَّوْرَاة فَذكرُوا ذَلِك لرَسُول الله ﷺ فَقَالَ إِن أَحمَق الْحمق وأضل الضَّلَالَة قوم رَغِبُوا عَمَّا جَاءَ بِهِ نَبِيّهم إِلَى نَبِي غير نَبِيّهم والى أمة غير أمتهم

Tevrat'tan [bölümler] yazıyorlardı. Bunu Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem zikrettiler. Bunun üzerine şöyle buyurdu: "Ahmaklığın en ahmağı ve sapıklığın en sapığı; peygamberlerinin kendilerine getirdiği şeyden yüz çevirip peygamberlerinden başka bir peygambere ve ümmetlerinden başka bir ümmete rağbet eden topluluktur!"

ثمَّ أنزل الله {أَو لم يَكفهمْ أَنا أنزلنَا عَلَيْك الْكتاب يُتْلَى عَلَيْهِم}

Sonra Allah: {أَو لم يَكفهمْ أَنا أنزلنَا عَلَيْك الْكتاب يُتْلَى عَلَيْهِم} “Kendilerine okunmakta olan Kitab'ı sana indirmiş olmamız onlara yetmedi mi?” [ayetini] indirdi.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق فِي المُصَنّف وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن الزُّهْرِيّ: أَن حَفْصَة جَاءَت إِلَى النَّبِي ﷺ بِكِتَاب من قصَص يُوسُف فِي كتف فَجعلت تَقْرَأهُ عَلَيْهِ وَالنَّبِيّ ﷺ يَتلون وَجهه فَقَالَ وَالَّذِي نَفسِي بِيَدِهِ لَو أَتَاكُم يُوسُف وَأَنا بَيْنكُم فاتبعتموه وتركتموني لَضَلَلْتُمْ

Abdurrezzâk Musannef'te ve Beyhakî Şuabü'l-Îmân'da Zührî'den nakletti ki: Hafsa, bir kürek kemiğinde yazılı Yûsuf kıssalarından bir yazıyla Peygamber'e sallallâhu aleyhi ve sellem geldi ve onu kendisine okumaya başladı. Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem ise yüzünün rengi değişiyordu. Bunun üzerine şöyle buyurdu: "Nefsim elinde olana yemin ederim ki, ben aranızdayken Yûsuf size gelseydi ve siz beni bırakıp ona uysaydınız muhakkak sapıtırdınız."

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن سعد وَابْن الضريس وَالْحَاكِم فِي الكنى وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن عبد الله بن ثَابت بن الْحَرْث الْأنْصَارِيّ قَالَ: دخل عمر بن الْخطاب ﵁ على النَّبِي ﷺ بِكِتَاب فِيهِ مَوَاضِع من التَّوْرَاة فَقَالَ: هَذِه أصبتها مَعَ رجل من أهل الْكتاب أعرضها عَلَيْك

Abdurrezzâk, İbn Sa'd, İbnü'd-Durays, el-Künâ'da Hâkim ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî, Abdullah b. Sâbit b. el-Hâris el-Ensârî'den nakletti ki şöyle dedi: Ömer b. el-Hattâb radıyallâhu anh, içinde Tevrat'tan bazı bölümler bulunan bir yazıyla Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem huzuruna girdi ve: "Bunu Ehl-i Kitap'tan bir adamın yanında buldum, sana arz ediyorum" dedi.

فَتغير وَجه رَسُول الله ﷺ تغيراً شَدِيدا لم أر مثله قطّ فَقَالَ عبد الله بن الْحَارِث لعمر ﵄: أما ترى وَجه رَسُول الله ﷺ فَقَالَ عمر ﵁: رَضِينَا بِاللَّه رَبًّا وبالإِسلام دينا وَبِمُحَمَّدٍ نَبيا

Bunun üzerine Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem yüzü benzerini hiç görmediğim derecede şiddetle değişti. Abdullah b. el-Hâris, Ömer'e radıyallâhu anhümâ: "Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem yüzünü görmüyor musun?" dedi. Bunun üzerine Ömer radıyallâhu anh: "Rab olarak Allah'tan, din olarak İslâm'dan ve peygamber olarak Muhammed'den razı olduk" dedi.

فسرى عَن رَسُول الله ﷺ وَقَالَ وَلَو نزل مُوسَى فأتبعوه وتركتموني لَضَلَلْتُمْ انا حظكم من النَّبِيين وَأَنْتُم حظي من الْأُمَم

Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem rahatladı ve şöyle buyurdu: "Mûsâ inseydi ve siz beni bırakıp ona uysaydınız muhakkak sapıtırdınız. Peygamberler içinden sizin nasibiniz benim, ümmetler içinden de benim nasibim sizsiniz."

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي قلَابَة أَن عمر بن الْخطاب ﵁ مر بِرَجُل يقْرَأ كتابا فاستمعه سَاعَة فَاسْتَحْسَنَهُ فَقَالَ للرجل: اكْتُبْ لي من هَذَا الْكتاب قَالَ: نعم

Abdurrezzâk ve Beyhakî, Ebû Kılâbe'den nakletti ki: Ömer b. el-Hattâb radıyallâhu anh bir kitap okuyan bir adama rastladı, onu bir süre dinleyip beğendi ve adama: "Bu kitaptan benim için yaz" dedi. Adam da: "Evet" dedi.

فَاشْترى أديما فهيأه ثمَّ جَاءَ بِهِ إِلَيْهِ فنسخ لَهُ فِي ظَهره وبطنه ثمَّ أَتَى النَّبِي ﷺ فَجعل يقرأه عَلَيْهِ وَجعل وَجه رَسُول الله ﷺ يَتلون فَضرب رجل من الْأَنْصَار بِيَدِهِ الْكتاب وَقَالَ: ثكلتك أمك يَا ابْن الْخطاب أما ترى وَوجه رَسُول الله ﷺ مُنْذُ الْيَوْم وَأَنت تقْرَأ عَلَيْهِ هَذَا الْكتاب فَقَالَ النَّبِي ﷺ عِنْد ذَلِك إِنَّمَا بعثت فاتحاً وخاتماً وَأعْطيت جَوَامِع الْكَلم وفواتحه وَاخْتصرَ لي الحَدِيث اختصاراً فَلَا يهلكنكم المتهوكون

Bunun üzerine [Ömer] bir deri satın alıp hazırladı, sonra onu adama getirdi. Adam derinin ön ve arka yüzüne onun için istinsah etti. Sonra Peygamber'e sallallâhu aleyhi ve sellem gelip bunu ona okumaya başladı. Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem yüzü renkten renge giriyordu. Ensardan bir adam eliyle kitaba vurdu ve: "Anan seni kaybetsin ey İbnü'l-Hattâb! Sen ona bu kitabı okurken sabahtan beri Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem yüzünü görmüyor musun?" dedi. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Ben ancak açıcı ve mühürleyici olarak gönderildim; bana veciz sözlerin tamamı ve başlangıçları verildi, söz benim için özetlendikçe özetlendi. Kendilerini helake sürükleyen şaşkınlar sakın sizi helak etmesin!"

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ وَضَعفه عَن عمر بن الْخطاب قَالَ: سَأَلت رَسُول الله ﷺ عَن تعلم التَّوْرَاة فَقَالَ لَا تتعلمها وآمن بهَا وتعلموا مَا أنزل إِلَيْكُم وآمنوا بِهِ

Beyhakî -zayıf bularak- Ömer b. el-Hattâb'dan nakletti ki şöyle dedi: Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem Tevrat'ı öğrenmeyi sordum. Şöyle buyurdu: "Onu öğrenme, [fakat aslına] iman et; size indirileni öğrenin ve ona iman edin."

وَأخرج ابْن الضريس عَن الْحسن أَن عمر بن الْخطاب ﵁ قَالَ: يَا رَسُول الله إِن أهل الْكتاب يحدثونا بِأَحَادِيث قد أخذت بقلوبنا وَقد هممنا أَن نكتبها فَقَالَ يَا ابْن الْخطاب أمتهوكون أَنْتُم كَمَا تهوكت الْيَهُود والنصاري أما وَالَّذِي نفس مُحَمَّد بِيَدِهِ لقد جِئتُكُمْ بهَا بَيْضَاء نقية وَلَكِنِّي أَعْطَيْت جَوَامِع الْكَلم واخْتُصِرَ لي الحَدِيث اختصاراً

İbnü'd-Durays, Hasan'dan nakletti ki: Ömer b. el-Hattâb radıyallâhu anh: "Ey Allah'ın Resûlü! Ehl-i Kitap bize kalbimizi cezbeden birtakım sözler anlatıyor, onları yazmaya niyetlendik" dedi. Bunun üzerine [Resûlullah] şöyle buyurdu: "Ey İbnü'l-Hattâb! Yahudi ve Hristiyanların şaşkınlığa düştüğü gibi siz de mi şaşkınlığa düşüyorsunuz? Muhammed'in nefsi elinde olana yemin ederim ki, ben size onu tertemiz ve dupduru olarak getirdim. Bana veciz sözler verildi ve söz benim için özetlendikçe özetlendi."

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن ابْن أبي ملكية قَالَ: أهْدى عبد الله بن عَامر بن كرز إِلَى عَائِشَة ﵂ هَدِيَّة فظنت أَنه عبد الله بن عَمْرو فَردَّتهَا وَقَالَت: يتتبع الْكتب وَقد قَالَ الله {أَو لم يَكفهمْ أَنا أنزلنَا عَلَيْك الْكتاب يُتْلَى عَلَيْهِم} فَقيل لَهَا: إِنَّه عبد الله بن عَامر

İbn Asâkir, İbn Ebî Müleyke'den nakletti ki şöyle dedi: Abdullah b. Âmir b. Küreyz, Âişe'ye radıyallâhu anhâ bir hediye gönderdi. [Âişe] onun Abdullah b. Amr olduğunu zannedip hediyeyi geri çevirdi ve: "[Önceki] kitapların peşine düşüyor; halbuki Allah: {أَو لم يَكفهمْ أَنا أنزلنَا عَلَيْك الْكتاب يُتْلَى عَلَيْهِم} 'Kendilerine okunmakta olan Kitab'ı sana indirmiş olmamız onlara yetmedi mi?' buyurmuştur" dedi. Kendisine: "O, Abdullah b. Âmir'dir" denilince,

فَقَبلتهَا

onu kabul etti.

- قَوْله تَعَالَى: ويستعجلونك بِالْعَذَابِ وَلَوْلَا أجل مُسَمّى لجاءهم الْعَذَاب وليأتينهم بَغْتَة وهم لَا يَشْعُرُونَ يستعجلونك بِالْعَذَابِ وَإِن جَهَنَّم لمحيطة بالكافرين يَوْم يَغْشَاهُم الْعَذَاب من فَوْقهم وَمن تَحت أَرجُلهم وَيَقُول ذوقوا مَا كُنْتُم تَعْمَلُونَ

- Allah Teâlâ'nın kavli: {ويستعجلونك بِالْعَذَابِ وَلَوْلَا أجل مُسَمّى لجاءهم الْعَذَاب وليأتينهم بَغْتَة وهم لَا يَشْعُرُونَ يستعجلونك بِالْعَذَابِ وَإِن جَهَنَّم لمحيطة بالكافرين يَوْم يَغْشَاهُم الْعَذَاب من فَوْقهم وَمن تَحت أَرجُلهم وَيَقُول ذوقوا مَا كُنْتُم تَعْمَلُونَ} “Senden azabın çarçabuk gelmesini istiyorlar. Eğer belirlenmiş bir süre olmasaydı azap onlara elbette gelmişti. Yine de o, kendileri hiç farkında değillerken onlara ansızın gelecektir. Senden azabın çarçabuk gelmesini istiyorlar; oysa cehennem kâfirleri çepeçevre kuşatmıştır. O gün azap onları hem üstlerinden hem de ayaklarının altından bürüyecek ve [Allah]: 'Yaptıklarınızı tadın!' buyuracaktır.”

أخرج ابْن جرير عَن قَتَادَة {ويستعجلونك بِالْعَذَابِ} قَالَ: قَالَ نَاس من جهلة هَذِه الْأمة {اللَّهُمَّ إِن كَانَ هَذَا هُوَ الْحق من عنْدك فَأمْطر علينا حِجَارَة من السَّمَاء أَو ائتنا بِعَذَاب أَلِيم}

İbn Cerîr, Katâde'den nakletti ki {ويستعجلونك بِالْعَذَابِ} “Senden azabın çarçabuk gelmesini istiyorlar” ayeti hakkında şöyle dedi: Bu ümmetin cahillerinden birtakım kimseler: {اللَّهُمَّ إِن كَانَ هَذَا هُوَ الْحق من عنْدك فَأمْطر علينا حِجَارَة من السَّمَاء أَو ائتنا بِعَذَاب أَلِيم} “Allah'ım! Eğer bu senin katından gelmiş bir hak ise üzerimize gökten taş yağdır veya bize elem verici bir azap getir” demişlerdi.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج فِي قَوْله {وليأتينهم بَغْتَة وهم لَا يَشْعُرُونَ} قَالَ: يَوْم بدر

İbnü'l-Münzir, İbn Cüreyc'den nakletti ki {وليأتينهم بَغْتَة وهم لَا يَشْعُرُونَ} “Yine de o, kendileri hiç farkında değillerken onlara ansızın gelecektir” kavli hakkında: "Bedir günüdür" dedi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {وَإِن جَهَنَّم لمحيطة بالكافرين} قَالَ: جَهَنَّم هُوَ هَذَا الْبَحْر الْأَخْضَر تنتثر الْكَوَاكِب فِيهِ وَيكون فِيهِ الشَّمْس وَالْقَمَر ثمَّ تستوقد ثمَّ يكون هُوَ جَهَنَّم

İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan radıyallâhu anhümâ nakletti ki {وَإِن جَهَنَّم لمحيطة بالكافرين} “Oysa cehennem kâfirleri çepeçevre kuşatmıştır” kavli hakkında şöyle dedi: Cehennem, şu yeşil denizdir; yıldızlar onun içine dökülecek, güneş ve ay onun içinde bulunacak, sonra tutuşturulacak ve işte o cehennem olacaktır.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن عِكْرِمَة فِي قَوْله {وَإِن جَهَنَّم لمحيطة} قَالَ: الْبَحْر

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İkrime'den nakletti ki {وَإِن جَهَنَّم لمحيطة} “Oysa cehennem kesinlikle kuşatıcıdır” kavli hakkında: "Denizdir" dedi.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {يَوْم يَغْشَاهُم الْعَذَاب} قَالَ: النَّار

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Katâde'den nakletti ki {يَوْم يَغْشَاهُم الْعَذَاب} “O gün azap onları bürüyecektir” kavli hakkında: "[Azaptan kasıt] ateştir" dedi.

- قَوْله تَعَالَى: يَا عبَادي الَّذين آمنُوا إِن أرضي وَاسِعَة فإياي فاعبدون

- Allah Teâlâ'nın kavli: {يَا عبَادي الَّذين آمنُوا إِن أرضي وَاسِعَة فإياي فاعبدون} “Ey iman eden kullarım! Şüphesiz benim arzım geniştir, o halde yalnız bana kulluk edin.”

- أخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن جرير وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن سعيد بن جُبَير ﵁ فِي قَوْله {يَا عبَادي الَّذين آمنُوا إِن أرضي وَاسِعَة} قَالَ: إِذا عمل فِي الأَرْض بِالْمَعَاصِي فأخرجوا مِنْهَا

- Feryâbî, İbn Cerîr ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî, Saîd b. Cübeyr'den radıyallâhu anh nakletti ki {يَا عبَادي الَّذين آمنُوا إِن أرضي وَاسِعَة} “Ey iman eden kullarım! Şüphesiz benim arzım geniştir” kavli hakkında şöyle dedi: Yeryüzünde günahlar işlendiği zaman oradan çıkıp gidin.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن سعد بن جُبَير ﵁ فِي قَوْله {إِن أرضي وَاسِعَة} قَالَ: من أَمر بِمَعْصِيَة فليهرب

İbn Ebî Şeybe, Saîd b. Cübeyr'den radıyallâhu anh nakletti ki {إِن أرضي وَاسِعَة} “Şüphesiz benim arzım geniştir” kavli hakkında: "Kime günah işlemesi emredilirse kaçsın" dedi.

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن جرير عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {يَا عبَادي الَّذين آمنُوا إِن أرضي وَاسِعَة فإياي فاعبدون} قَالَ: فَهَاجرُوا وَجَاهدُوا

Feryâbî ve İbn Cerîr, Mücâhid'den nakletti ki {يَا عبَادي الَّذين آمنُوا إِن أرضي وَاسِعَة فإياي فاعبدون} “Ey iman eden kullarım! Şüphesiz benim arzım geniştir, o halde yalnız bana kulluk edin” kavli hakkında: "Hicret edin ve cihad edin" dedi.

وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي الْعُزْلَة وَابْن جرير عَن عَطاء فِي الْآيَة قَالَ: إِذا أمرْتُم بِالْمَعَاصِي فاذهبوا فَإِن أرضي وَاسِعَة

İbn Ebi'd-Dünyâ el-Uzle'de ve İbn Cerîr, Atâ'dan nakletti ki [bu] ayet hakkında şöyle dedi: Size günahlar emredildiğinde çekip gidin, zira benim arzım geniştir.

وَأخرج أَحْمد عَن الزبير بن الْعَوام ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ الْبِلَاد بِلَاد الله والعباد عباد الله فَحَيْثُمَا أصبت خيرا فأقم

Ahmed, Zübeyr b. el-Avvâm'dan radıyallâhu anh nakletti ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Belde Allah'ın beldesi, kullar da Allah'ın kullarıdır; nerede bir hayra ulaşırsan orada ikamet et."

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ والقضاعي والشيرازي فِي الألقاب والخطيب وَابْن النجار وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عمر ﵄ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ سافروا وتصحوا وتغنموا

Taberânî, Kudâî, el-Elkâb'da Şîrâzî, Hatîb, İbnü'n-Neccâr ve Beyhakî, İbn Ömer'den radıyallâhu anhümâ nakletti ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Seyahat edin; sıhhat bulur, kazanç elde edersiniz."

- قَوْله تَعَالَى: كل نفس ذائقة الْمَوْت ثمَّ إِلَيْنَا ترجعون وَالَّذين آمنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَات لنبوئنهم من الْجنَّة غرفا تجْرِي من تحتهَا الْأَنْهَار خَالِدين فِيهَا نعم أجر العاملين الَّذين صَبَرُوا وعَلى رَبهم يَتَوَكَّلُونَ

- Allah Teâlâ'nın kavli: {كل نفس ذائقة الْمَوْت ثمَّ إِلَيْنَا ترجعون وَالَّذين آمنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَات لنبوئنهم من الْجنَّة غرفا تجْرِي من تحتهَا الْأَنْهَار خَالِدين فِيهَا نعم أجر العاملين الَّذين صَبَرُوا وعَلى رَبهم يَتَوَكَّلُونَ} “Her can ölümü tadacaktır, sonra bize döndürüleceksiniz. İman edip salih ameller işleyenleri, altlarından ırmaklar akan ve içinde ebedî kalacakları cennet köşklerine yerleştireceğiz. [Hayırlı işler] yapanların mükâfatı ne güzeldir! Onlar ki sabretmişlerdir ve yalnız Rablerine tevekkül etmektedirler.”

أخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن عَليّ بن أبي طَالب ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله صلى الله عَلَيْهِ وَسلم

İbn Merdûye, Ali b. Ebî Tâlib'den radıyallâhu anh nakletti ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:

لما نزلت هَذِه الْآيَة إِنَّك ميت وَإِنَّهُم ميتون) قلت: يَا رب أيموت الْخَلَائق كلهم [] وَتبقى الْأَنْبِيَاء نزلت {كل نفس ذائقة الْمَوْت ثمَّ إِلَيْنَا ترجعون}

"Bu ayet (Şüphesiz sen de öleceksin, onlar da ölecekler) indiğinde: 'Yâ Rabbi! Bütün yaratılmışlar ölecek [de] peygamberler baki mi kalacak?' dedim. Bunun üzerine: {كل نفس ذائقة الْمَوْت ثمَّ إِلَيْنَا ترجعون} “Her can ölümü tadacaktır, sonra bize döndürüleceksiniz” ayeti indi."

- قَوْله تَعَالَى: وكأين من دَابَّة لَا تحمل رزقها الله يرزقها وَإِيَّاكُم وَهُوَ السَّمِيع الْعَلِيم وَلَئِن سَأَلْتُم من خلق السَّمَوَات وَالْأَرْض وسخر الشَّمْس وَالْقَمَر ليَقُولن الله فَأنى يؤفكون الله يبسط الرزق لمن يَشَاء من عباده وَيقدر لَهُ إِن الله بِكُل شَيْء عليم وَلَئِن سَأَلْتُم من نزل من السَّمَاء ماءا فأحيا بِهِ الأَرْض من بعد مَوتهَا ليَقُولن الله قل الْحَمد لله بل أَكْثَرهم لايعقلون

- Allah Teâlâ'nın kavli: {وكأين من دَابَّة لَا تحمل رزقها الله يرزقها وَإِيَّاكُم وَهُوَ السَّمِيع الْعَلِيم وَلَئِن سَأَلْتُم من خلق السَّمَوَات وَالْأَرْض وسخر الشَّمْس وَالْقَمَر ليَقُولن الله فَأنى يؤفكون الله يبسط الرزق لمن يَشَاء من عباده وَيقدر لَهُ إِن الله بِكُل شَيْء عليم وَلَئِن سَأَلْتُم من نزل من السَّمَاء ماءا فأحيا بِهِ الأَرْض من بعد مَوتهَا ليَقُولن الله قل الْحَمد لله بل أَكْثَرهم لايعقلون} “Nice canlı var ki rızkını taşıyamaz (biriktiremez). Onu da sizi de Allah rızıklandırır. O, hakkıyla işitendir, hakkıyla bilendir. Andolsun ki onlara: 'Gökleri ve yeri yaratan, güneşi ve ayı boyun eğdiren kimdir?' diye sorsan, mutlaka 'Allah' derler. O halde nasıl [haktan] çevriliyorlar? Allah, kullarından dilediğine rızkı bol bol verir ve [dilediğine de] daraltır. Şüphesiz Allah her şeyi hakkıyla bilendir. Andolsun ki onlara: 'Gökten su indirip de onunla yeri ölümünden sonra dirilten kimdir?' diye sorsan, mutlaka 'Allah' derler. De ki: 'Hamd Allah'a mahsustur.' Hayır, onların çoğu akıl erdirmezler.”

أخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ وَابْن عَسَاكِر بِسَنَد ضَعِيف عَن ابْن عمر ﵄ قَالَ: خرجت مَعَ رَسُول الله ﷺ حَتَّى دخل بعض حيطان الْمَدِينَة فَجعل يلتقط من التَّمْر وَيَأْكُل فَقَالَ يَا ابْن عمر مَالك لَا تَأْكُل قلت: لَا أشتهيه يَا رَسُول الله

Abd b. Humeyd, İbn Ebî Hâtim, İbn Merdûye, Beyhakî ve İbn Asâkir zayıf bir senetle İbn Ömer'den radıyallâhu anhümâ nakletti ki şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte çıktım; Medine'nin bahçelerinden birine girdi. Hurmalardan toplayıp yemeye başladı ve: "Ey İbn Ömer! Neden yemiyorsun?" buyurdu. Ben de: "Canım istemiyor ey Allah'ın Resûlü" dedim.

قَالَ: لكني أشتهيه وَهَذِه صبح رَابِعَة مُنْذُ لم أذق طَعَاما وَلم أَجِدهُ وَلَو شِئْت لَدَعَوْت رَبِّي فَأَعْطَانِي مثل ملك كسى وَقَيْصَر فَكيف بك يَا ابْن عمر إِذا بقيت فِي قوم يخبؤون رزق سنتهمْ ويضعف الْيَقِين قَالَ: فو الله مَا برحنا ولارمنا حَتَّى نزلت {وكأين من دَابَّة لَا تحمل رزقها الله يرزقها وَإِيَّاكُم وَهُوَ السَّمِيع الْعَلِيم} فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: إِن الله لم يَأْمُرنِي بكنز الدُّنْيَا وَلَا بِاتِّبَاع الشَّهَوَات أَلا وَإِنِّي لَا أكنز دِينَارا وَلَا درهما وَلَا أدخر رزقا لغد

Şöyle buyurdu: "Fakat benim canım çekiyor; bu, hiçbir yiyecek tatmadığım ve bulamadığım dördüncü sabahtır. Dileseydim Rabbime dua ederdim de bana Kisrâ ve Kayser'in mülkü gibisini verirdi. Bir yıllık rızıklarını saklayan ve yakînleri zayıf olan bir kavmin içinde kaldığında halin nice olur ey İbn Ömer?" [İbn Ömer] dedi ki: Allah'a yemin olsun ki, biz oradan ayrılmadan ve kımıldamadan: {وكأين من دَابَّة لَا تحمل رزقها الله يرزقها وَإِيَّاكُم وَهُوَ السَّمِيع الْعَلِيم} “Nice canlı var ki rızkını taşıyamaz (biriktiremez). Onu da sizi de Allah rızıklandırır. O, hakkıyla işitendir, hakkıyla bilendir” ayeti indi. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Şüphesiz Allah bana dünyalık biriktirmeyi ve şehvetlere uymayı emretmedi. Dikkat edin! Ben ne bir dinar ne bir dirhem biriktiririm ne de yarına bir rızık saklarım."

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وكأين من دَابَّة لَا تحمل رزقها} قَالَ: الطير والبهائم

Feryâbî, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den nakletti ki {وكأين من دَابَّة لَا تحمل رزقها} “Nice canlı var ki rızkını taşıyamaz” kavli hakkında: "Kuşlar ve hayvanlardır" dedi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن عَليّ بن الْأَقْمَر فِي قَوْله {وكأين من دَابَّة لَا تحمل رزقها} قَالَ: لَا تظفر شَيْئا لغد

İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Ali b. el-Akmar'dan nakletti ki {وكأين من دَابَّة لَا تحمل رزقها} “Nice canlı var ki rızkını taşıyamaz” kavli hakkında: "Yarına hiçbir şey saklamaz/biriktirmez" dedi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن أبي مجلز فِي الْآيَة قَالَ: من الدَّوَابّ لَا يَسْتَطِيع أَن يدّخر لغد يوفق رزقه كل يَوْم حَتَّى يَمُوت

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Ebû Miclez'den ayet hakkında nakletti ki şöyle dedi: Hayvanlardan [öyleleri vardır ki] yarına biriktiremez, ölünceye kadar her gün rızkı kendisine verilir.

وَأخرج ابْن جرير عَن قَتَادَة {فَأنى يؤفكون} قَالَ: يعدلُونَ

İbn Cerîr, Katâde'den {فَأنى يؤفكون} “O halde nasıl [haktan] çevriliyorlar?” hakkında: "[Haktan] döndürülüyorlar" dediğini nakletti.

- قَوْله تَعَالَى: وَمَا هَذِه الْحَيَاة الدُّنْيَا إِلَّا لخو وَلعب وَإِن الدَّار الْآخِرَة لهي الْحَيَوَان لَو كَانُوا يعلمُونَ فَإِذا ركبُوا فِي الْفلك دعوا الله مُخلصين لَهُ الدّين فَلَمَّا نجاهم إِلَى الْبر إِذا هم يشركُونَ ليكفروا بِمَا آتَيْنَاهُم وليتمتعوا فَسَوف يعلمُونَ

- Yüce Allah'ın şu kavli: {وَمَا هَذِه الْحَيَاة الدُّنْيَا إِلَّا لخو وَلعب وَإِن الدَّار الْآخِرَة لهي الْحَيَوَان لَو كَانُوا يعلمُونَ فَإِذا ركبُوا فِي الْفلك دعوا الله مُخلصين لَهُ الدّين فَلَمَّا نجاهم إِلَى الْبر إِذا هم يشركُونَ ليكفروا بِمَا آتَيْنَاهُم وليتمتعوا فَسَوف يعلمُونَ} “Bu dünya hayatı ancak bir eğlence ve oyundan ibarettir. Şüphesiz ahiret yurdu ise, işte asıl hayat odur; keşke bilselerdi! Gemiye bindikleri zaman, dini yalnız O'na has kılarak Allah'a yalvarırlar. Fakat onları karaya çıkarıp kurtarınca, bir de bakarsın ki ortak koşuyorlar. Kendilerine verdiklerimize nankörlük etsinler ve zevk sürsünler diye! Fakat yakında bilecekler!”

أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {وَإِن الدَّار الْآخِرَة لهي الْحَيَوَان} قَالَ: بَاقِيَة

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan radıyallâhu anhümâ {وَإِن الدَّار الْآخِرَة لهي الْحَيَوَان} “Şüphesiz ahiret yurdu ise, işte asıl hayat odur” kavli hakkında: "Kalıcıdır" dediğini nakletti.

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن الضَّحَّاك فِي قَوْله {لهي الْحَيَوَان} قَالَ: الْحَيَاة الدائمة

Feryâbî, İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Dahhâk'tan {لهي الْحَيَوَان} “İşte asıl hayat odur” kavli hakkında: "Sürekli olan hayattır" dediğini nakletti.

وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الْإِيمَان عَن أبي جَعْفَر ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ يَا عجبا كل الْعجب للمصدق بدار الْحَيَوَان وَهُوَ يسْعَى لدار الْغرُور

İbn Ebî'd-Dünyâ ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî, Ebû Ca'fer'den radıyallâhu anh nakletti ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Asıl hayat yurdunu (ahireti) tasdik edip de aldanış yurdu (dünya) için çabalayana ne kadar da şaşılır!"

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {فَإِذا ركبُوا فِي الْفلك} قَالَ: الْخلق كلهم يُقِرُّونَ لله أَنه رَبهم ثمَّ يشركُونَ بعد ذَلِك

Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Katâde'den {فَإِذا ركبُوا فِي الْفلك} “Gemiye bindikleri zaman” kavli hakkında şöyle dediğini nakletti: "Bütün yaratılmışlar Allah'ın kendilerinin Rabbi olduğunu ikrar ederler, sonra da bunun ardından ortak koşarlar."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {فتمتعوا فَسَوف تعلمُونَ} قَالَ: مَا كَانَ فِي الدُّنْيَا فَسَوف تَرَوْنَهُ وَمَا كَانَ فِي الْآخِرَة فسيبدو لكم

İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den {فتمتعوا فَسَوف تعلمُونَ} “Zevk sürün, yakında bileceksiniz!” kavli hakkında şöyle dediğini nakletti: "Dünyada olanı yakında göreceksiniz, ahirette olan ise size [açıkça] görünecektir."

- قَوْله تَعَالَى: أولم يرَوا أَنا جعلنَا حرما آمنا وَيُتَخَطَّف النَّاس من حَولهمْ أفبالباطل يُؤمنُونَ وبنعمة الله يكفرون وَمن أظلم مِمَّن افترى على الله كذبا أَو كذب بِالْحَقِّ لما جَاءَهُ أَلَيْسَ فِي جَهَنَّم مثوى للْكَافِرِينَ وَالَّذين جاهدوا فِينَا لنهدينهم سبلنا وَإِن الله لمع الْمُحْسِنِينَ

- Yüce Allah'ın şu kavli: {أولم يرَوا أَنا جعلنَا حرما آمنا وَيُتَخَطَّف النَّاس من حَولهمْ أفبالباطل يُؤمنُونَ وبنعمة الله يكفرون وَمن أظلم مِمَّن افترى على الله كذبا أَو كذب بِالْحَقِّ لما جَاءَهُ أَلَيْسَ فِي جَهَنَّم مثوى للْكَافِرِينَ وَالَّذين جاهدوا فِينَا لنهدينهم سبلنا وَإِن الله لمع الْمُحْسِنِينَ} “Görmediler mi ki, çevrelerindeki insanlar kapılıp götürülürken (yağmalanırken), biz [Mekke'yi] güvenli bir harem kıldık? Hâlâ bâtıla inanıp Allah'ın nimetine nankörlük mü ediyorlar? Allah'a karşı yalan uyduran yahut kendisine hak geldiğinde onu yalanlayandan daha zalim kimdir? Kâfirler için cehennemde bir barınak mı yok? Bizim uğrumuzda cihad edenlere gelince, elbette biz onları yollarımıza iletiriz. Şüphesiz Allah muhsinlerle (iyilik edenlerle) beraberdir.”

أخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {أَو لم يرَوا أَنا جعلنَا حرما آمنا} قَالَ: قد كَانَ لَهُم فِي ذَلِك آيَة إِن النَّاس يغزون ويتخطفون وهم آمنون {أفبالباطل يُؤمنُونَ} أَي بالشرك {وبنعمة الله يكفرون} أَي يجحدون

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Katâde'den radıyallâhu anh {أَو لم يرَوا أَنا جعلنَا حرما آمنا} “Görmediler mi ki biz [Mekke'yi] güvenli bir harem kıldık” kavli hakkında şöyle dediğini nakletti: "Bunda onlar için bir ibret vardı; insanlar saldırıya uğrar ve kapılıp götürülürken kendileri güvendeydiler. {أفبالباطل يُؤمنُونَ} “Hâlâ bâtıla mı inanıyorlar?” yani şirke [mi inanıyorlar], {وبنعمة الله يكفرون} “ve Allah'ın nimetine nankörlük mü ediyorlar?” yani [nimetini] inkâr mı ediyorlar?"

وَأخرج جُوَيْبِر عَن الضَّحَّاك عَن ابْن عَبَّاس ﵄ أَنهم قَالُوا: يَا مُحَمَّد مَا يمنعنا أَن ندخل فِي دينك إِلَّا مَخَافَة أَن يتخطفنا النَّاس لقلتنا وَالْعرب أَكثر منا فَمَتَى بَلغهُمْ أَنا قد دَخَلنَا فِي دينك اختطفنا فَكُنَّا أَكلَة رَأس

Cüveybir, Dahhâk vasıtasıyla İbn Abbâs'tan radıyallâhu anhümâ nakletti ki onlar şöyle dediler: "Ey Muhammed! Sayımızın az olması sebebiyle insanların bizi kapıp götürmesinden korkmamız dışında senin dinine girmemize bir engel yoktur. Araplar bizden daha çoktur; senin dinine girdiğimiz kendilerine ulaştığı anda bizi kapıp yok ederler de bir lokmalık yem oluruz."

فَأنْزل الله {أَو لم يرَوا أَنا جعلنَا حرما آمنا} العنكبوت الْآيَة ٦٧

Bunun üzerine Allah {أَو لم يرَوا أَنا جعلنَا حرما آمنا} “Görmediler mi ki biz [Mekke'yi] güvenli bir harem kıldık” (el-Ankebût, 67. ayet) ayetini indirdi.