Binûn

Secde Suresi — 3. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

أخرج عبد بن حميد وَالْبُخَارِيّ وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل من طَرِيق قَتَادَة عَن أبي الْعَالِيَة عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ النَّبِي ﷺ رَأَيْت لَيْلَة أسرِي بِي مُوسَى بن عمرَان رجلا طوَالًا جَعدًا كَأَنَّهُ من رجال شنوأة وَرَأَيْت عِيسَى بن مَرْيَم ﵇ مَرْبُوع الْخلق إِلَى الْحمرَة وَالْبَيَاض سبط الرَّأْس وَرَأَيْت مَالِكًا خَازِن جَهَنَّم والدجال فِي آيَات أراهن الله

Abd b. Humeyd, Buhârî, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, İbn Merdûye ve ed-Delâil'de Beyhakî, Katâde vasıtasıyla Ebu'l-Âliye'den, o da İbn Abbâs'tan rivayet etti: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "İsrâ'ya yürütüldüğüm gece Mûsâ b. İmrân'ı; sanki Şenûe [kabilesi] erkeklerinden biriymiş gibi uzun boylu, kıvırcık saçlı bir adam olarak gördüm. Meryem oğlu Îsâ aleyhisselâm'ı da orta boylu, kırmızı ile beyaz arası [tenli], düz saçlı olarak gördüm. Cehennemin bekçisi Mâlik'i ve Deccâl'i de Allah'ın kendisine gösterdiği ayetler (mucizeler) arasında gördüm."

إِيَّاه قَالَ {فَلَا تكن فِي مرية من لِقَائِه} فَكَانَ قَتَادَة يُفَسِّرهَا أَن النَّبِي ﷺ قد لَقِي مُوسَى {وجعلناه هدى لبني إِسْرَائِيل} قَالَ: جعل الله مُوسَى هدى لبني إِسْرَائِيل

[Resûlullah devamla]: {فَلَا تكن فِي مرية من لِقَائِه} “Sakın sen ona kavuşmaktan şüphe içinde olma!” [ayetini] okudu. Katâde bunu, Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in Mûsâ ile kesinlikle karşılaştığı şeklinde tefsir ederdi. {وجعلناه هدى لبني إِسْرَائِيل} “Ve onu İsrailoğullarına bir hidayet rehberi kıldık” [ayeti hakkında Katâde]: "Allah, Mûsâ'yı İsrailoğullarına bir hidayet rehberi kıldı" dedi.

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه والضياء فِي المختارة بِسَنَد صَحِيح عَن ابْن عَبَّاس عَن النَّبِي ﷺ {فَلَا تكن فِي مرية من لِقَائِه} من لِقَاء مُوسَى ربه {وجعلناه هدى لبني إِسْرَائِيل} قَالَ: جعل مُوسَى هدى لبني إِسْرَائِيل

Taberânî, İbn Merdûye ve el-Muhtâre'de Ziyâ sahih bir senetle İbn Abbâs'tan, o da Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den {فَلَا تكن فِي مرية من لِقَائِه} “Sakın sen ona kavuşmaktan şüphe içinde olma!” kavli hakkında: "Mûsâ'nın Rabbine kavuşmasından [şüphe etme]" dediğini; {وجعلناه هدى لبني إِسْرَائِيل} “Ve onu İsrailoğullarına bir hidayet rehberi kıldık” kavli hakkında da: "Mûsâ'yı İsrailoğullarına bir hidayet rehberi kıldı" dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي الْعَالِيَة فِي قَوْله {فَلَا تكن فِي مرية من لِقَائِه} قَالَ: من لِقَاء مُوسَى قيل: أَو لَقِي مُوسَى قَالَ: نعم

İbn Ebî Hâtim, Ebu'l-Âliye'den {فَلَا تكن فِي مرية من لِقَائِه} “Sakın sen ona kavuşmaktan şüphe içinde olma!” kavli hakkında rivayet etti; o: "Mûsâ ile karşılaşmaktan" dedi. Kendisine: "Mûsâ ile karşılaştı mı?" diye soruldu; o da: "Evet" dedi.

أَلا ترى إِلَى قَوْله {واسأل من أرسلنَا من قبلك من رسلنَا} الزخرف الْآيَة ٤٥

{واسأل من أرسلنَا من قبلك من رسلنَا} “Senden önce gönderdiğimiz elçilerimize sor” (Zuhruf Suresi, 45. Ayet) kavlini görmüyor musun?

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد {فَلَا تكن فِي مرية من لِقَائِه} قَالَ: من أَن تلقى مُوسَى

Feryâbî, İbn Ebî Şeybe, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den {فَلَا تكن فِي مرية من لِقَائِه} “Sakın sen ona kavuşmaktan şüphe içinde olma!” kavli hakkında rivayet etti; o: "Mûsâ ile karşılaşacağından [şüphe içinde olma]" dedi.

وَأخرج الْحَاكِم عَن مَالك أَنه تَلا {وَجَعَلنَا مِنْهُم أَئِمَّة يهْدُونَ بأمرنا لما صَبَرُوا} فَقَالَ: حَدثنِي الزُّهْرِيّ أَن عَطاء بن يزِيد حَدثهُ عَن أبي هُرَيْرَة أَنه سمع النَّبِي ﷺ يَقُول مَا رزق عبد خيرا لَهُ أوسع من الصَّبْر

Hâkim, Mâlik'ten rivayet etti: O, {وَجَعَلنَا مِنْهُم أَئِمَّة يهْدُونَ بأمرنا لما صَبَرُوا} “Sabrettikleri zaman içlerinden emrimizle doğru yola ileten önderler kıldık” [ayetini] okudu ve şöyle dedi: Zührî bana, Atâ b. Yezîd'in Ebû Hureyre'den kendisine Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittiğini anlattığını rivayet etti: "Bir kula sabırdan daha hayırlı ve daha geniş bir rızık verilmemiştir."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وَجَعَلنَا مِنْهُم أَئِمَّة} قَالَ: رُؤَسَاء فِي الْخَيْر سوى الْأَنْبِيَاء {يهْدُونَ بأمرنا لما صَبَرُوا} قَالَ: على ترك الدُّنْيَا

İbn Ebî Hâtim, Katâde'den {وَجَعَلنَا مِنْهُم أَئِمَّة} “İçlerinden önderler kıldık” kavli hakkında: "Peygamberler dışında hayırda önderler [kıldık]" dediğini; {يهْدُونَ بأمرنا لما صَبَرُوا} “Sabrettikleri zaman emrimizle doğru yola ileten” kavli hakkında da: "Dünyayı terk etmeye [sabrettiklerinde]" dediğini rivayet etti.

وَالله أعلم

En doğrusunu Allah bilir.

- قَوْله تَعَالَى: أولم يرَوا أَنا نسوق المَاء إِلَى الأَرْض الجرز فنخرج بِهِ زرعا تَأْكُل مِنْهُ أنعامهم وأنفسهم أَفلا يبصرون

- Yüce Allah'ın kavli: {أولم يرَوا أَنا نسوق المَاء إِلَى الأَرْض الجرز فنخرج بِهِ زرعا تَأْكُل مِنْهُ أنعامهم وأنفسهم أَفلا يبصرون} “Görmediler mi ki biz, suyu kupkuru ve çorak toprağa sevk ediyoruz da onunla hayvanlarının ve kendilerinin yedikleri ekinleri çıkarıyoruz? Hâlâ görmüyorlar mı?”

أخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {أولم يرَوا أَنا نسوق المَاء إِلَى الأَرْض الجرز} قَالَ: الجرز الَّتِي لَا تمطر إِلَّا قطراً لَا يُغني عَنْهَا شَيْئا إِلَّا مَا يَأْتِيهَا من السُّيُول

Feryâbî, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan {أولم يرَوا أَنا نسوق المَاء إِلَى الأَرْض الجرز} “Görmediler mi ki biz, suyu kupkuru ve çorak toprağa sevk ediyoruz” kavli hakkında rivayet etti; o: "el-Cüruz (الْجُرُز); kendisine hiçbir fayda vermeyen az bir çiseleme dışında yağmur yağmayan, ancak kendisine sellerin ulaştığı topraktır" dedi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {إِلَى الأَرْض الجرز} قَالَ: أَرض بِالْيمن

İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan {إِلَى الأَرْض الجرز} “Kupkuru ve çorak toprağa” kavli hakkında rivayet etti; o: "Yemen'de bir arazidir" dedi.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {إِلَى الأَرْض الجرز} قَالَ: هِيَ الَّتِي لَا تنْبت هن أبين وَنَحْوهَا من الأَرْض

Abdürrezzâk, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den {إِلَى الأَرْض الجرز} “Kupkuru ve çorak toprağa” kavli hakkında rivayet etti; o: "Bitki bitirmeyen topraktır; bunlar Ebyen ve benzeri arazilerdir" dedi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عِكْرِمَة {إِلَى الأَرْض الجرز} قَالَ: السمطاء

İbn Ebî Hâtim, İkrime'den {إِلَى الأَرْض الجرز} “Kupkuru ve çorak toprağa” kavli hakkında rivayet etti; o: "es-Samtâ (ot bitmeyen çorak toprak)tır" dedi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ {إِلَى الأَرْض الجرز} قَالَ: إِلَى الأَرْض الْميتَة

İbn Ebî Hâtim, Süddî'den {إِلَى الأَرْض الجرز} “Kupkuru ve çorak toprağa” kavli hakkında rivayet etti; o: "Ölü toprağa" dedi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن {إِلَى الأَرْض الجرز} قَالَ: قرى فِيمَا بَين الْيمن وَالشَّام

İbn Ebî Hâtim, Hasan'dan {إِلَى الأَرْض الجرز} “Kupkuru ve çorak toprağa” kavli hakkında rivayet etti; o: "Yemen ile Şam arasındaki köylerdir" dedi.

وَأخرج أَبُو بكر وَابْن حبَان فِي كتاب الْغرَر عَن الرّبيع بن سيرة قَالَ: الْأَمْثَال أقرب إِلَى الْعُقُول من الْمعَانِي ألم تسمع إِلَى قَوْله {أولم يرَوا أَنا نسوق المَاء إِلَى الأَرْض الجرز} ألم تَرَ {ألم يرَوا}

Ebû Bekir ve Kitâbu'l-Gurer'de İbn Hibbân, Rebî' b. Sîre'den rivayet etti; o şöyle dedi: "Meseller, akıllara manalardan daha yakındır. {أولم يرَوا أَنا نسوق المَاء إِلَى الأَرْض الجرز} “Görmediler mi ki biz, suyu kupkuru ve çorak toprağa sevk ediyoruz” kavlini işitmedin mi? Görmedin mi ki: {ألم يرَوا} “Görmediler mi” [buyurmaktadır]."

- قَوْله تَعَالَى: وَيَقُولُونَ مَتى هَذَا الْفَتْح إِن كُنْتُم صَادِقين قل يَوْم الْفَتْح لَا ينفع الَّذين كفرُوا إِيمَانهم وَلَا هم ينظرُونَ فَأَعْرض عَنْهُم وانتظر إِنَّهُم منتظرون

- Yüce Allah'ın kavli: {وَيَقُولُونَ مَتى هَذَا الْفَتْح إِن كُنْتُم صَادِقين قل يَوْم الْفَتْح لَا ينفع الَّذين كفرُوا إِيمَانهم وَلَا هم ينظرُونَ فَأَعْرض عَنْهُم وانتظر إِنَّهُم منتظرون} “Ve derler ki: 'Eğer doğru söyleyenlerseniz bu fetih (veya hüküm günü) ne zaman?' De ki: 'Fetih gününde inkâr edenlere iman etmeleri fayda vermez ve onlara mühlet de verilmez.' Artık onlardan yüz çevir ve bekle; şüphesiz onlar da beklemektedirler.”

أخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة قَالَ: قَالَ الصَّحَابَة أَن لنا يَوْم يُوشك أَن نستريح فِيهِ ونتنعم فِيهِ

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Katâde'den rivayet etti; o şöyle dedi: Sahâbîler: 'Bizim için kendisinde dinleneceğimiz ve nimetlere ereceğimiz bir gün yakındır' dediler.

فَقَالَ الْمُشْركُونَ {مَتى هَذَا الْفَتْح إِن كُنْتُم صَادِقين} فَنزلت

Müşrikler ise: {مَتى هَذَا الْفَتْح إِن كُنْتُم صَادِقين} “Eğer doğru söyleyenlerseniz bu fetih ne zaman?” dediler. Bunun üzerine [bu ayet] indi.

وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَيَقُولُونَ مَتى هَذَا الْفَتْح إِن كُنْتُم صَادِقين} قَالَ: يَوْم بدر فتح النَّبِي ﷺ فَلم {ينفع الَّذين كفرُوا إِيمَانهم} بعد الْمَوْت

Hâkim (sahih olduğunu belirterek) ve ed-Delâil'de Beyhakî, İbn Abbâs'tan {وَيَقُولُونَ مَتى هَذَا الْفَتْح إِن كُنْتُم صَادِقين} “Ve derler ki: 'Eğer doğru söyleyenlerseniz bu fetih ne zaman?'” kavli hakkında rivayet etti; o şöyle dedi: "Bedir günüdür; Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem fetih (zafer) kazanmıştır, dolayısıyla ölümden sonra {ينفع الَّذين كفرُوا إِيمَانهم} “inkâr edenlere iman etmeleri fayda vermemiştir".

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {قل يَوْم الْفَتْح} قَالَ: يَوْم الْقِيَامَة

Feryâbî, İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den {قل يَوْم الْفَتْح} “De ki: 'Fetih günü...'” kavli hakkında rivayet etti; o: "Kıyamet günüdür" dedi.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {قل يَوْم الْفَتْح} قَالَ: يَوْم الْقَضَاء

Abdürrezzâk, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Katâde'den {قل يَوْم الْفَتْح} “De ki: 'Fetih günü...'” kavli hakkında rivayet etti; o: "Hüküm (kaza) günüdür" dedi.

وَفِي قَوْله {وانتظر إِنَّهُم منتظرون} قَالَ: يَوْم الْقِيَامَة

{وانتظر إِنَّهُم منتظرون} “Ve bekle; şüphesiz onlar da beklemektedirler” kavli hakkında da: "Kıyamet günüdür" dedi.