Binûn

Yâsîn Suresi — 2. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وَجَعَلنَا من بَين أَيْديهم سداً وَمن خَلفهم سداً} قَالَ: عَن الْحق {فهم} يَتَرَدَّدُونَ {فأغشيناهم فهم لَا يبصرون} هدى وَلَا يَنْتَفِعُونَ بِهِ

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den {وَجَعَلنَا من بَين أَيْديهم سداً وَمن خَلفهم سداً} “Önlerine bir set, arkalarına da bir set çektik” ayeti hakkında naklettiğine göre o şöyle demiştir: Hakka karşı [set çektik]. {فهم} “onlar” bocalayıp dururlar. {فأغشيناهم فهم لَا يبصرون} “Biz onları bürüdük, artık görmezler” [yani] doğru yolu görmezler ve ondan yararlanamazlar.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن زيد فِي الْآيَة قَالَ: جعل هَذَا السد

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Zeyd'den bu ayet hakkında naklettiğine göre o şöyle demiştir: Bu set,

بَينهم وَبَين الإِسلام والإِيمان فَلم يخلصوا إِلَيْهِ

onlarla İslam ve iman arasına konulmuştur; bu yüzden ona ulaşamazlar.

وَقَرَأَ {وَسَوَاء عَلَيْهِم أأنذرتهم أم لم تنذرهم لَا يُؤمنُونَ} من مَنعه الله لَا يَسْتَطِيع

Ve {وَسَوَاء عَلَيْهِم أأنذرتهم أم لم تنذرهم لَا يُؤمنُونَ} “Onları uyarsan da uyarmasan da onlar için birdir, inanmazlar” ayetini okuyup: “Allah'ın engellediği kimse [inanmaya] güç yetiremez” dedi.

وَأخرج عبد بن حميد عَن إِبْرَاهِيم النَّخعِيّ أَنه كَانَ يقْرَأ من بَين أَيْديهم سداً وَمن خَلفهم سداً بِنصب السِّين

Abd b. Humeyd'in İbrâhim en-Nehaî'den naklettiğine göre o, (مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ سَدّاً وَمِنْ خَلْفِهِمْ سَدّاً) [ifadesini] sin harfinin fethasıyla (sadden) okurdu.

وَأخرج عبد بن حميد عَن عِكْرِمَة أَنه قَرَأَ {فأغشيناهم}

Abd b. Humeyd'in İkrime'den naklettiğine göre o, {فأغشيناهم} “Biz onları bürüdük” [kısmını böyle] okumuştur.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {إِنَّمَا تنذر من اتبع الذّكر} قَالَ: اتِّبَاع الذّكر اتِّبَاع الْقُرْآن {وخشي الرَّحْمَن بِالْغَيْبِ} قَالَ: خشِي عَذَاب الله وناره {فبشره بمغفرة وَأجر كريم} قَالَ: الْجنَّة

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den {إِنَّمَا تنذر من اتبع الذّكر} “Sen ancak Zikr'e uyanı uyarırsın” ayeti hakkında naklettiklerine göre o şöyle demiştir: Zikr'e uymak, Kur'an'a uymaktır. {وخشي الرَّحْمَن بِالْغَيْبِ} “Ve görmediği hâlde Rahmân'dan korkan kimseyi...” ayeti hakkında: “Allah'ın azabından ve ateşinden korktu” dedi. {فبشره بمغفرة وَأجر كريم} “Artık onu bir bağışlanma ve pek değerli bir mükâfatla müjdele” ayeti hakkında ise: “[Pek değerli mükâfat] cennettir” dedi.

الْآيَة ١٢

12. Ayet

أخرج عبد الرَّزَّاق وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه وَالْبَزَّار وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ قَالَ: كَانَ بَنو سَلمَة فِي نَاحيَة من الْمَدِينَة فأرادوا أَن يَنْتَقِلُوا إِلَى قرب الْمَسْجِد فَأنْزل الله {إِنَّا نَحن نحيي الْمَوْتَى ونكتب مَا قدمُوا وآثارهم} فَدَعَاهُمْ رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: إِنَّه يكْتب آثَاركُم ثمَّ قَرَأَ عَلَيْهِم الْآيَة فتركوا

Abdürrezzâk, Tirmizî (hasen olduğunu belirterek), Bezzâr, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Hâkim (sahih olduğunu belirterek), İbn Merdûye ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî'nin Ebû Saîd el-Hudrî'den naklettiklerine göre o şöyle demiştir: Benû Selime Medine'nin bir kenarındaydı ve mescidin yakınına taşınmak istediler. Bunun üzerine Allah {إِنَّا نَحن نحيي الْمَوْتَى ونكتب مَا قدمُوا وآثارهم} “Şüphesiz ölüleri biz diriltiriz; onların önden gönderdiklerini ve bıraktıkları izleri de yazarız” ayetini indirdi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onları çağırıp: “Şüphesiz sizin [attığınız adımların] izleri yazılmaktadır” dedi, ardından onlara bu ayeti okudu; onlar da [taşınmaktan] vazgeçtiler.

وَأخرج عبد بن حميد عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ ﵁ {إِنَّا نَحن نحيي الْمَوْتَى ونكتب مَا قدمُوا وآثارهم} قَالَ: الخطا

Abd b. Humeyd'in Ebû Saîd el-Hudrî radıyallâhu anh'tan {إِنَّا نَحن نحيي الْمَوْتَى ونكتب مَا قدمُوا وآثارهم} “Şüphesiz ölüleri biz diriltiriz; onların önden gönderdiklerini ve bıraktıkları izleri de yazarız” ayeti hakkında naklettiğine göre o: “[İzler,] adımlardır” demiştir.

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَأحمد فِي الزّهْد وَعبد بن حميد وَابْن ماجة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: كَانَت الْأَنْصَار مَنَازِلهمْ بعيدَة من الْمَسْجِد فأرادوا أَن يَنْتَقِلُوا قَرِيبا من الْمَسْجِد فَنزلت {ونكتب مَا قدمُوا وآثارهم} فَقَالُوا: بل نمكث مَكَاننَا

Firyâbî, ez-Zühd'de Ahmed, Abd b. Humeyd, İbn Mâce, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, Taberânî ve İbn Merdûye'nin İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiklerine göre o şöyle demiştir: Ensârın evleri mescide uzaktı, bu yüzden mescidin yakınına taşınmak istediler. Bunun üzerine {ونكتب مَا قدمُوا وآثارهم} “...onların önden gönderdiklerini ve bıraktıkları izleri de yazarız” ayeti indi. Bunun üzerine: “Aksine, yerimizde kalırız” dediler.

وَأخرج مُسلم وَابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه عَن جَابر بن عبد الله قَالَ: إِن بني سَلمَة أَرَادوا أَن يبيعوا دِيَارهمْ ويتحولوا قَرِيبا من الْمَسْجِد فَقَالَ لَهُم رَسُول الله ﷺ: يَا بني سَلمَة دِيَاركُمْ نكتب آثَاركُم

Müslim, İbn Cerîr ve İbn Merdûye'nin Câbir b. Abdillâh'tan naklettiklerine göre o şöyle demiştir: Benû Selime evlerini satıp mescidin yakınına taşınmak istedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onlara: “Ey Benû Selime! Evlerinizde kalın, izleriniz [adımlarınız] yazılsın!” buyurdu.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَابْن مرْدَوَيْه عَن أنس قَالَ: أَرَادَ بَنو سَلمَة أَن يبيعوا دُورهمْ ويتحوّلوا قريب الْمَسْجِد فَبلغ ذَلِك النَّبِي ﷺ فكره أَن تعرى الْمَدِينَة فَقَالَ يَا بني سَلمَة أما تحبون أَن تكْتب آثَاركُم إِلَى الْمَسْجِد قَالُوا: بلَى

İbn Ebî Şeybe, Ahmed ve İbn Merdûye'nin Enes'ten naklettiklerine göre o şöyle demiştir: Benû Selime evlerini satıp mescidin yakınına taşınmak istedi. Bu durum Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e ulaşınca Medine'nin [kenar kısımlarının] boş kalmasını hoş görmedi ve: “Ey Benû Selime! Mescide doğru [attığınız] adımlarınızın yazılmasını istemez misiniz?” buyurdu. Onlar da: “Evet [isteriz]” dediler.

فأقاموا

Bunun üzerine yerlerinde kaldılar.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أنس ﵁ فِي قَوْله {ونكتب مَا قدمُوا وآثارهم} قَالَ: هَذَا فِي الخطو يَوْم الْجُمُعَة

İbn Ebî Hâtim'in Enes radıyallâhu anh'tan {ونكتب مَا قدمُوا وآثارهم} “...onların önden gönderdiklerini ve bıraktıkları izleri de yazarız” ayeti hakkında naklettiğine göre o şöyle demiştir: Bu, cuma günü atılan adımlar hakkındadır.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَعبد بن حميد وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَابْن ماجة وَابْن مرْدَوَيْه عَن أُبيّ بن كَعْب قَالَ: كَانَ رجل مَا يعلم من أهل الْمَدِينَة مِمَّن يُصَلِّي الْقبْلَة أبعد منزلا مِنْهُ من الْمَسْجِد فَكَانَ يشْهد الصَّلَاة مَعَ النَّبِي ﷺ فَقيل لَهُ لَو اشْتريت حمارا تركبه فِي الرمضاء والظلمات فَقَالَ وَالله مَا يسرني أَن منزلي بلصق الْمَسْجِد فَأخْبر بذلك رَسُول الله ﷺ فَسَأَلَهُ عَن ذَلِك فَقَالَ: يَا رَسُول الله كَيْمَا يكْتب أثري وخطاي ورجوعي إِلَى أَهلِي وإقبالي وإدباري فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: أَعْطَاك الله ذَلِك كُله وأعطاك مَا احتسبت أجمع

İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Abd b. Humeyd, Müslim, Ebû Dâvûd, İbn Mâce ve İbn Merdûye'nin Übey b. Kâ'b'dan naklettiklerine göre o şöyle demiştir: Medine ehlinden kıbleye doğru namaz kılanlar arasında, evi mescide ondan daha uzak olan başka bir adam bilinmiyordu. O, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte namaza katılırdı. Kendisine: “Sıcak kumlukta ve karanlıklarda binmek üzere bir eşek satın alsan ya!” denildi. O da: “Vallahi evimin mescide bitişik olması beni sevindirmezdi” dedi. Bu durum Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e haber verildi. [Resûlullah] ona bunun sebebini sorunca: “Ey Allah'ın Resûlü! İzimin, adımlarımın, aileme dönüşümün, [mescide] gidişimin ve gelişimimin [sevap olarak] yazılması için [böyle istiyorum]” dedi. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Allah bunların hepsini sana vermiştir ve [sevabını] umduğun şeylerin tamamını sana vermiştir” buyurdu.

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: من حِين يخرج أحدكُم من منزله إِلَى منزل رجل يكْتب لَهُ حَسَنَة ويحط عَنهُ سَيِّئَة)

İbn Merdûye'nin Ebû Hureyre radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Biriniz evinden bir kimsenin evine çıktığı andan itibaren kendisine bir sevap yazılır ve kendisinden bir günah silinir.”

وَأخرج عبد بن حميد عَن مَسْرُوق قَالَ: مَا خطا رجل خطْوَة إِلَّا كتب الله لَهُ حَسَنَة أَو سَيِّئَة

Abd b. Humeyd'in Mesrûk'tan naklettiğine göre o şöyle demiştir: Bir kimse bir adım atmaz ki Allah onun için bir iyilik veya bir kötülük yazmasın.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: الْأَبْعَد فالأبعد من الْمَسْجِد أعظم أجرا

İbn Ebî Şeybe'nin Ebû Hureyre'den naklettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Mescide en uzak ve daha uzak olan kimse, sevapça en büyük olandır.”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ {ونكتب مَا قدمُوا} قَالَ: أَعْمَالهم {وآثارهم} قَالَ: خطاهم بأرجلهم

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid radıyallâhu anh'tan naklettiklerine göre {ونكتب مَا قدمُوا} “...onların önden gönderdiklerini... yazarız” [kısmı hakkında]: “Amellerini”, {وآثارهم} “...ve bıraktıkları izleri de...” [kısmı hakkında ise]: “Ayaklarıyla attıkları adımlarını [yazarız]” demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ فِي الْآيَة قَالَ: لَو كَانَ مغفلاً شَيْئا من أثر ابْن آدم لأغفل هَذَا الْأَثر الَّتِي تعفها الرِّيَاح وَلَكِن أحْصر على ابْن آدم أَثَره وَعَمله كُله حَتَّى أحصى هَذَا الْأَثر فِيمَا هُوَ فِي طَاعَة الله أَو مَعْصِيَته فَمن اسْتَطَاعَ مِنْكُم أَن يكْتب أَثَره فِي طَاعَة الله فَلْيفْعَل

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde radıyallâhu anh'tan bu ayet hakkında naklettiklerine göre o şöyle demiştir: Şayet Âdemoğlunun izinden bir şey ihmal edilecek olsaydı, rüzgârların silip süpürdüğü şu iz ihmal edilirdi. Fakat Âdemoğlunun izi ve amelinin tamamı sayılıp kaydedilmiştir; hatta bu izin Allah'a taatte mi yoksa O'na isyanda mı olduğu bile sayılıp kaydedilmiştir. Artık sizden kim izinin Allah'a taat yolunda yazılmasına güç yetirebiliyorsa bunu yapsın.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير ﵁ فِي قَوْله {ونكتب مَا قدمُوا وآثارهم} قَالَ: مَا سنوا من سنة فعملوا بهَا من بعد مَوْتهمْ

İbn Ebî Şeybe, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Saîd b. Cübeyr radıyallâhu anh'tan {ونكتب مَا قدمُوا وآثارهم} “...onların önden gönderdiklerini ve bıraktıkları izleri de yazarız” ayeti hakkında naklettiklerine göre o şöyle demiştir: [Bu izler,] ortaya koydukları ve ölümlerinden sonra kendisiyle amel edilen sünnettir (çığırdır).

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {ونكتب مَا قدمُوا} قَالَ: مَا قدمُوا من خير {وآثارهم} قَالَ: مَا أورثوا من الضَّلَالَة

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid radıyallâhu anh'tan {ونكتب مَا قدمُوا} “...onların önden gönderdiklerini... yazarız” ayeti hakkında: “Önden gönderdikleri hayırları”, {وآثارهم} “...ve bıraktıkları izleri de...” hakkında ise: “Miras bıraktıkları sapıklıkları [yazarız]” dediğini nakletmişlerdir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن جرير بن عبد الله البَجلِيّ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: من سنّ سنة حَسَنَة فَلهُ أجرهَا وَأجر من عمل بهَا من بعده من غير أَن ينقص من أُجُورهم شَيْء وَمن سنّ سنة سَيِّئَة كَانَ عَلَيْهِ وزرها ووزر من عمل بهَا من بعده لَا ينقص من أوزارهم شَيْء

İbn Ebî Hâtim'in Cerîr b. Abdillâh el-Becelî'den naklettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Kim güzel bir çığır (sünnet) açarsa, onun ecri ve kendisinden sonra onunla amel edenlerin ecri —onların ecirlerinden hiçbir şey eksilmeksizin— ona aittir. Kim de kötü bir çığır açarsa, onun günahı ve kendisinden sonra onunla amel edenlerin günahı —onların günahlarından hiçbir şey eksilmeksizin— onun üzerinedir.”

ثمَّ تَلا هَذِه الْآيَة {ونكتب مَا قدمُوا وآثارهم}

Sonra şu {ونكتب مَا قدمُوا وآثارهم} “...onların önden gönderdiklerini ve bıraktıkları izleri de yazarız” ayetini okudu.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن الضريس فِي فَضَائِل الْقُرْآن وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {وكل شَيْء أحصيناه فِي إِمَام مُبين} قَالَ: أم الْكتاب

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, Fedâilü'l-Kur'ân'da İbnü'd-Durays, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid radıyallâhu anh'tan {وكل شَيْء أحصيناه فِي إِمَام مُبين} “Biz her şeyi apaçık bir kitapta sayıp kaydettik” ayeti hakkında naklettiklerine göre o: “Ümmü'l-Kitâb'dır (ana kitaptır)” demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {وكل شَيْء أحصيناه فِي إِمَام مُبين} قَالَ: كل شَيْء من امام عِنْد الله مَحْفُوظ يَعْنِي فِي كتاب

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde radıyallâhu anh'tan {وكل شَيْء أحصيناه فِي إِمَام مُبين} “Biz her şeyi apaçık bir kitapta sayıp kaydettik” ayeti hakkında naklettiklerine göre o şöyle demiştir: Her şey Allah katında bir imamda (önderde) korunmuştur; yani bir kitaptadır.

وَأخرج عبد بن حميد عَن إِبْرَاهِيم ﵁ {وكل شَيْء أحصيناه فِي إِمَام مُبين} قَالَ: كتاب

Abd b. Humeyd'in İbrâhim radıyallâhu anh'tan {وكل شَيْء أحصيناه فِي إِمَام مُبين} “Biz her şeyi apaçık bir kitapta sayıp kaydettik” ayeti hakkında naklettiğine göre o: “Kitaptır” demiştir.

الْآيَات ١٣ - ٢٧

13-27. Ayetler

أخرج الْفرْيَابِيّ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {وَاضْرِبْ لَهُم مثلا أَصْحَاب الْقرْيَة} قَالَ: هِيَ انطاكية

Firyâbî'nin İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {وَاضْرِبْ لَهُم مثلا أَصْحَاب الْقرْيَة} “Onlara o şehir halkını misal ver” ayeti hakkında naklettiğine göre o: “Orası Antakya'dır” demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن بُرَيْدَة {أَصْحَاب الْقرْيَة} قَالَ: انطاكية

İbn Ebî Hâtim'in Büreyde'den naklettiğine göre {أَصْحَاب الْقرْيَة} “o şehir halkı” hakkında: “Antakya'dır” demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن عِكْرِمَة ﵁ فِي قَوْله {أَصْحَاب الْقرْيَة إِذْ جاءها المُرْسَلُونَ} قَالَ: انطاكية

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in İkrime radıyallâhu anh'tan {أَصْحَاب الْقرْيَة إِذْ جاءها المُرْسَلُونَ} “O şehir halkını; hani oraya elçiler gelmişti” ayeti hakkında naklettiklerine göre o: “Antakya'dır” demiştir.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج ﵁ فِي قَوْله {أَصْحَاب الْقرْيَة إِذْ جاءها المُرْسَلُونَ} قَالَ: ذكر لنا أَنَّهَا قَرْيَة من قرى الرّوم بعث عِيسَى بن مَرْيَم إِلَيْهَا رجلَيْنِ فكذبوهما

İbnü'l-Münzir'in İbn Cüreyc radıyallâhu anh'tan {أَصْحَاب الْقرْيَة إِذْ جاءها المُرْسَلُونَ} “O şehir halkını; hani oraya elçiler gelmişti” ayeti hakkında naklettiğine göre o şöyle demiştir: Bize anlatıldığına göre orası Rum şehirlerinden bir şehirdi. Meryem oğlu İsa oraya iki adam gönderdi, fakat onlar ikisini yalanladılar.

وَأخرج ابْن سعد وَابْن عَسَاكِر من طَرِيق الْكَلْبِيّ عَن أبي صَالح عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: كَانَ مُوسَى بن عمرَان ﵇ بَينه وَبَين عِيسَى ألف سنة وَتِسْعمِائَة سنة وَلم يكن بَينهمَا وانه أرسل بَينهمَا ألف نَبِي من بني إِسْرَائِيل ثمَّ من أرسل من غَيرهم وَكَانَ بَين مِيلَاد عِيسَى وَالنَّبِيّ ﷺ خَمْسمِائَة سنة وتسع وَسِتُّونَ

İbn Sa'd ve İbn Asâkir'in el-Kelbî yoluyla Ebû Sâlih'ten, onun da İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiklerine göre o şöyle demiştir: İmrân oğlu Mûsâ aleyhisselâm ile İsa arasında bin dokuz yüz yıl vardı; aralarında [fetret] yoktu. Bu ikisi arasında İsrâiloğullarından bin peygamber gönderildi, ayrıca başkalarından gönderilenler de vardı. İsa'nın doğumu ile Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem arasında beş yüz altmış dokuz

سنة بعث فِي أَولهَا ثَلَاثَة أَنْبيَاء

yıl vardı. Bu sürenin başında üç peygamber gönderildi.

وَهُوَ قَوْله {إِذْ أرسلنَا إِلَيْهِم اثْنَيْنِ فكذبوهما فعززنا بثالث} وَالَّذِي عززبه: شَمْعُون

Bu da {إِذْ أرسلنَا إِلَيْهِم اثْنَيْنِ فكذبوهما فعززنا بثالث} “Hani biz onlara iki elçi göndermiştik de onları yalanlamışlardı; biz de bir üçüncüsüyle [onları] güçlendirmiştik” ayetidir. Kendisiyle güçlendirilen kişi Şem'ûn'dur.

وَكَانَ من الحواريين وَكَانَت الفترة الَّتِي لَيْسَ فِيهَا رَسُول أَرْبَعمِائَة سنة وَأَرْبَعَة وَثَلَاثِينَ سنة

O, havârîlerdendi. İçinde elçi bulunmayan fetret dönemi ise dört yüz otuz dört yıldı.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {إِذْ أرسلنَا إِلَيْهِم اثْنَيْنِ} قَالَ: بَلغنِي أَن عِيسَى بن مَرْيَم بعث إِلَى أهل الْقرْيَة - وَهِي انطاكية - رجلَيْنِ من الحواريين واتبعهم بثالث

Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde radıyallâhu anh'tan {إِذْ أرسلنَا إِلَيْهِم اثْنَيْنِ} “Hani biz onlara iki elçi göndermiştik” ayeti hakkında naklettiklerine göre o şöyle demiştir: Bana ulaştığına göre Meryem oğlu İsa o şehir halkına —ki orası Antakya'dır— havârîlerden iki adam gönderdi ve onları bir üçüncüsüyle takviye etti.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي الْعَالِيَة ﵁ فِي قَوْله {إِذْ أرسلنَا إِلَيْهِم اثْنَيْنِ فكذبوهما فعززنا بثالث} قَالَ: لكَي تكون عَلَيْهِم الْحجَّة أَشد فَأتوا أهل الْقرْيَة فدعوهم إِلَى الله وَحده وعبادته لَا شريك لَهُ فكذبوهم

İbn Ebî Hâtim'in Ebu'l-Âliye radıyallâhu anh'tan {إِذْ أرسلنَا إِلَيْهِم اثْنَيْنِ فكذبوهما فعززنا بثالث} “Hani biz onlara iki elçi göndermiştik de onları yalanlamışlardı; biz de bir üçüncüsüyle [onları] güçlendirmiştik” ayeti hakkında naklettiğine göre o şöyle demiştir: Delil onların aleyhine daha kuvvetli olsun diye [üçüncüsüyle güçlendirdi]. Şehir halkına gelip onları bir olan ve ortağı bulunmayan Allah'a ve yalnız O'na ibadete davet ettiler, fakat onlar bu elçileri yalanladılar.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن شُعَيْب الجبائي قَالَ: اسْم الرسولين اللَّذين قَالَا {إِذْ أرسلنَا إِلَيْهِم اثْنَيْنِ} شَمْعُون

İbn Ebî Hâtim'in Şuayb el-Cübbâî'den naklettiğine göre o şöyle demiştir: {إِذْ أرسلنَا إِلَيْهِم اثْنَيْنِ} “Hani biz onlara iki elçi göndermiştik” ayetindeki iki elçinin adı Şem'ûn

ويوحنا

ve Yûhannâ idi.

وَاسم (الثَّالِث) بولص

Üçüncüsünün adı ise Pavlus'tu (Bûlus).

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {فعززنا بثالث} مُخَفّفَة

Firyâbî, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid radıyallâhu anh'tan naklettiklerine göre o, {فعززنا بثالث} “...bir üçüncüsüyle güçlendirdik” [kavline dair ze harfini] şeddesiz (fe-azeznâ şeklinde) okumuştur.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن سعيد بن جُبَير ﵁ فِي قَوْله {إِذْ أرسلنَا إِلَيْهِم اثْنَيْنِ}

İbnü'l-Münzir'in Saîd b. Cübeyr radıyallâhu anh'tan {إِذْ أرسلنَا إِلَيْهِم اثْنَيْنِ} “Hani biz onlara iki elçi göndermiştik” ayeti hakkında naklettiğine göre

قَالَ: اسْم الثَّالِث الَّذِي عزز بِهِ سمعون بن يوحنا

o şöyle demiştir: Kendisiyle takviye edilen üçüncünün adı Şem'ûn b. Yûhannâ,

وَالثَّالِث بولص فزعموا أَن الثَّلَاثَة قتلوا جَمِيعًا وَجَاء حبيب وَهُوَ يكتم إيمَانه {قَالَ يَا قوم اتبعُوا الْمُرْسلين} فَلَمَّا رَأَوْهُ أعلن بإيمانه فَقَالَ {إِنِّي آمَنت بربكم فاسمعون} وَكَانَ نجاراً ألقوه فِي بِئْر وَهِي الرس وهم أَصْحَاب الرس

üçüncüsü de Pavlus'tu (Bûlus). İddia ettiklerine göre bu üç kişi hep birlikte öldürüldü. Habîb ise imanını gizleyerek geldi ve {قَالَ يَا قوم اتبعُوا الْمُرْسلين} “'Ey kavmim! Bu elçilere uyun' dedi”. Onu gördüklerinde imanını açıkça ilan edip: {إِنِّي آمَنت بربكم فاسمعون} “'Şüphesiz ben sizin Rabbinize inandım, beni dinleyin!'” dedi. O bir marangozdu. Onu bir kuyuya attılar; o kuyu er-Rass idi, onlar da Ashâb-ı Ress'tir.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {قَالُوا إِنَّا تطيرنا بكم} قَالَ: يَقُولُونَ إِن أَصَابَنَا شَرّ فَإِنَّمَا هُوَ من أجلكم {لَئِن لم تنتهوا لنرجمنكم} بِالْحِجَارَةِ {قَالُوا طائركم مَعكُمْ} أَي أَعمالكُم مَعكُمْ {أئن ذكرْتُمْ} يَقُول: ائن ذكرناكم بِاللَّه تطيرتم بِنَا

Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde radıyallâhu anh'tan {قَالُوا إِنَّا تطيرنا بكم} “Dediler ki: Doğrusu biz sizin yüzünüzden uğursuzluğa uğradık” ayeti hakkında naklettiklerine göre o şöyle demiştir: [Onlar elçilere:] “Bize bir kötülük isabet ederse bu ancak sizin yüzünüzdendir” diyorlardı. {لَئِن لم تنتهوا لنرجمنكم} “Eğer vazgeçmezseniz sizi mutlaka taşlarız” yani taşla [taşlarız]. {قَالُوا طائركم مَعكُمْ} “[Elçiler] dediler ki: Uğursuzluğunuz sizin kendinizdendir” yani amelleriniz sizinledir. {أئن ذكرْتُمْ} “Size öğüt verildi diye mi?” buyruğu hakkında [Katâde] şöyle der: “Size Allah'ı hatırlattık diye mi bize uğursuzluk isnat ediyorsunuz?”

وَأخرج عبد بن حميد عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {لنرجمنكم} قَالَ: لنشتمنكم قَالَ وَالرَّجم فِي الْقُرْآن كُله الشتم وَفِي قَوْله {طائركم مَعكُمْ أئن ذكرْتُمْ} يَقُول: مَا كتب عَلَيْكُم وَاقع بكم

Abd b. Humeyd'in Mücâhid'den {لنرجمنكم} “...sizi mutlaka taşlarız” ayeti hakkında naklettiğine göre o: “Size mutlaka söveriz” demiştir. [Mücâhid]: “Kur'an'daki bütün 'recm' [kelimeleri] sövmek/hakaret etmektir” dedi. {طائركم مَعكُمْ أئن ذكرْتُمْ} “Uğursuzluğunuz sizin kendinizdendir. Size öğüt verildi diye mi?” ayeti hakkında ise: “Aleyhinize yazılmış olan şey başınıza gelecektir” dedi.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {طائركم مَعكُمْ} قَالَ: شؤمكم مَعكُمْ

İbnü'l-Münzir'in İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {طائركم مَعكُمْ} “Uğursuzluğunuz sizin kendinizdendir” ayeti hakkında naklettiğine göre o: “Uğursuzluğunuz sizinledir” demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن يحيي بن وثاب أَنه قَرَأَهَا أئن ذكرْتُمْ بالخفض وَقرأَهَا زر بن حُبَيْش أَن ذكرْتُمْ بِالنّصب

Abd b. Humeyd'in Yahyâ b. Vessâb'dan naklettiğine göre o, bu [ayeti] kesra ile (E-in zükkirtüm şeklinde), Zirr b. Hubeyş ise fetha ile (En zükkirtüm şeklinde) okumuştur.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس {وَجَاء من أقْصَى الْمَدِينَة رجل يسْعَى} قَالَ: هُوَ حبيب النجار

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan {وَجَاء من أقْصَى الْمَدِينَة رجل يسْعَى} “Şehrin en uzak ucundan bir adam koşarak geldi” ayeti hakkında naklettiğine göre o: “Bu, Marangoz Habîb'dir” demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن مُجَاهِد

Abd b. Humeyd'in Mücâhid'den

مثله

naklettiğine göre o da aynısını [söylemiştir].

وَأخرج ابْن جرير عَن أبي مجلز قَالَ: كَانَ اسْم صَاحب (يس) حبيب بن مري

İbn Cerîr'in Ebû Miclez'den naklettiğine göre o şöyle demiştir: Yâsîn [suresinde zikredilen] zatın adı Habîb b. Merrî idi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم من وَجه آخر عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: اسْم صَاحب (يس) حبيب وَكَانَ الجذام قد أسْرع فِيهِ

İbn Ebî Hâtim'in başka bir yoldan İbn Abbâs'tan naklettiğine göre o şöyle demiştir: Yâsîn [suresinde zikredilen] zatın adı Habîb idi ve cüzzam hastalığı onda iyice ilerlemişti.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وَجَاء من أقْصَى الْمَدِينَة رجل يسْعَى} قَالَ: بَلغنِي أَنه رجل كَانَ يعبد الله فِي غَار واسْمه حبيب فَسمع بهؤلاء النفرالذين أرسلهم عِيسَى إِلَى أهل انطاكية فَجَاءَهُمْ فَقَالَ: تسْأَلُون أجرا فَقَالُوا: لَا فَقَالَ لِقَوْمِهِ {يَا قوم اتبعُوا الْمُرْسلين اتبعُوا من لَا يسألكم أجرا وهم مهتدون} حَتَّى بلغ {فاسمعون} قَالَ: فرجموه بِالْحِجَارَةِ فَجعل يَقُول: رب اهد قومِي فَإِنَّهُم لَا يعلمُونَ {بِمَا غفر لي رَبِّي} حَتَّى بلغ {إِن كَانَت إِلَّا صَيْحَة وَاحِدَة} قَالَ: فَمَا نُوظِرُوا بعد قَتلهمْ إِيَّاه حَتَّى أخذتهم {صَيْحَة وَاحِدَة فَإِذا هم خامدون}

Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den {وَجَاء من أقْصَى الْمَدِينَة رجل يسْعَى} “Şehrin en uzak ucundan bir adam koşarak geldi” ayeti hakkında naklettiklerine göre o şöyle demiştir: Bana ulaştığına göre o, bir mağarada Allah'a ibadet eden ve adı Habîb olan bir adamdı. Îsâ'nın Antakya halkına gönderdiği bu kimseleri işitti; yanlarına gelip: “Bir ücret istiyor musunuz?” dedi. Onlar: “Hayır” dediler. Bunun üzerine kavmine: {يَا قوم اتبعُوا الْمُرْسلين اتبعُوا من لَا يسألكم أجرا وهم مهتدون} “Ey kavmim! Bu elçilere uyun. Sizden hiçbir ücret istemeyen ve kendileri doğru yolda olan kimselere uyun” dedi ve {فاسمعون} “...beni dinleyin!” [kısmına] kadar ulaştı. [Katâde] dedi ki: Onu taşladılar. O ise: “Rabbim, kavmime hidayet ver, çünkü onlar bilmiyorlar!” demeye başladı. {بِمَا غفر لي رَبِّي} “Rabbimin beni bağışladığını...” ayetinden {إِن كَانَت إِلَّا صَيْحَة وَاحِدَة} “Sadece korkunç bir ses oldu...” ayetine kadar [okudu ve] şöyle dedi: Onlar onu öldürdükten sonra kendilerine hiç mühlet verilmedi, nihayet onları {صَيْحَة وَاحِدَة فَإِذا هم خامدون} “tek bir korkunç ses [yakalayıverdi] ve bir anda sönüp kül oldular”.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عمر بن الحكم فِي قَوْله {وَجَاء من أقْصَى الْمَدِينَة رجل يسْعَى} قَالَ: بلغنَا أَنه كَانَ قصاراً

İbn Ebî Hâtim'in Ömer b. el-Hakem'den {وَجَاء من أقْصَى الْمَدِينَة رجل يسْعَى} “Şehrin en uzak ucundan bir adam koşarak geldi” ayeti hakkında naklettiğine göre o: “Bize ulaştığına göre o bir çamaşırcı idi” demiştir.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج فِي قَوْله {وَجَاء من أقْصَى الْمَدِينَة رجل} كَانَ حراثاً

İbnü'l-Münzir'in İbn Cüreyc'den naklettiğine göre {وَجَاء من أقْصَى الْمَدِينَة رجل} “Şehrin en uzak ucundan bir adam geldi” ayetindeki zat bir çiftçi idi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر عَن كَعْب أَن ابْن عَبَّاس سَأَلَهُ عَن أَصْحَاب الرس فَقَالَ: إِنَّكُم معشر الْعَرَب تدعون الْبِئْر رساً وتدعون الْقَبْر رساً فخدوا خدوداً فِي الأَرْض وأوقدوا فِيهَا النيرَان للرسل الَّذين ذكر الله فِي {يس} {إِذْ أرسلنَا إِلَيْهِم اثْنَيْنِ فكذبوهما فعززنا بثالث}

İbn Ebî Şeybe ve İbnü'l-Münzir'in Kâ'b'dan naklettiğine göre İbn Abbâs ona Ashâb-ı Ress hakkında sormuş, o da şöyle demiştir: Siz Arap topluluğu kuyuya 'ress' dersiniz, kabre de 'ress' dersiniz. Onlar yerde hendekler kazdılar ve Allah'ın Yâsîn [suresinde] {إِذْ أرسلنَا إِلَيْهِم اثْنَيْنِ فكذبوهما فعززنا بثالث} “Hani biz onlara iki elçi göndermiştik de onları yalanlamışlardı; biz de [onları] üçüncü biriyle takviye etmiştik” diye zikrettiği elçiler için orada ateşler yaktılar.

وَكَانَ الله تَعَالَى إِذا جمع لعبد النُّبُوَّة والرسالة مَنعه من النَّاس وَكَانَت الْأَنْبِيَاء تقتل فَلَمَّا سمع بذلك رجل من أقْصَى الْمَدِينَة وَمَا يُرَاد بالرسل أقبل يسْعَى ليدركهم فيشهدهم على إيمَانه فَأقبل على قومه فَقَالَ {يَا قوم اتبعُوا الْمُرْسلين} إِلَى قَوْله {لفي ضلال مُبين} ثمَّ أقبل على الرُّسُل فَقَالَ {إِنِّي آمَنت بربكم فاسمعون} ليشهدهم على إيمَانه فأُخِذَ فَقُذِفَ فِي النَّار فَقَالَ الله تَعَالَى {ادخل الْجنَّة} قَالَ {يَا لَيْت قومِي يعلمُونَ بِمَا غفر لي رَبِّي وَجَعَلَنِي من الْمُكرمين}

Allah Teâlâ bir kulda peygamberlik ve elçiliği birleştirdiğinde onu insanlardan korurdu; peygamberler ise öldürülürdü. Şehrin en uzak ucundaki adam bunu ve elçilere ne yapılmak istendiğini duyunca, onlara yetişip kendisini imanına şahit tutsunlar diye koşarak geldi. Kavmine yönelip {يَا قوم اتبعُوا الْمُرْسلين} “Ey kavmim! Bu elçilere uyun” sözünden {لفي ضلال مُبين} “...apaçık bir sapıklık içinde [olurum]” sözüne kadar söyledi. Sonra elçilere yönelip, kendisini imanına şahit tutsunlar diye: {إِنِّي آمَنت بربكم فاسمعون} “Şüphesiz ben sizin Rabbinize inandım, beni dinleyin!” dedi. Yakalanıp ateşe atıldı. Allah Teâlâ [ona]: {ادخل الْجنَّة} “Cennete gir!” buyurdu. O da: {يَا لَيْت قومِي يعلمُونَ بِمَا غفر لي رَبِّي وَجَعَلَنِي من الْمُكرمين} “'Keşke kavmim Rabbimin beni bağışladığını ve beni ikram edilenlerden kıldığını bilseydi!' dedi”.

وَأخرج الْحَاكِم عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: لما قَالَ صَاحب (يس) {يَا قوم اتبعُوا الْمُرْسلين} خنقوه ليَمُوت فَالْتَفت إِلَى الْأَنْبِيَاء فَقَالَ {إِنِّي آمَنت بربكم فاسمعون} أَي فَاشْهَدُوا لي

Hâkim'in İbn Mes'ûd'dan naklettiğine göre o şöyle demiştir: Yâsîn [suresinde zikredilen] zat {يَا قوم اتبعُوا الْمُرْسلين} “Ey kavmim! Bu elçilere uyun” dediğinde, ölmesi için onu boğdular. O da peygamberlere dönüp: {إِنِّي آمَنت بربكم فاسمعون} “Şüphesiz ben sizin Rabbinize inandım, beni dinleyin!” yani “Bana şahitlik edin” dedi.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {قيل ادخل الْجنَّة} قَالَ: وَجَبت لَهُ الْجنَّة {قَالَ يَا لَيْت قومِي يعلمُونَ} قَالَ: هَذَا حِين رأى الثَّوَاب

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den {قيل ادخل الْجنَّة} “Ona: Cennete gir! denildi” ayeti hakkında naklettiklerine göre o: “Ona cennet vacip oldu” demiştir. {قَالَ يَا لَيْت قومِي يعلمُونَ} “'Keşke kavmim bilseydi!' dedi” ayeti hakkında ise: “Bu, sevabı gördüğü andır” dedi.

الْآيَات ٢٨ - ٢٩

28 - 29. Ayetler

أخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن مَسْعُود فِي قَوْله {وَمَا أنزلنَا على قومه} قَالَ: مَا استعنت عَلَيْهِم جنداً من السَّمَاء وَلَا من الأَرْض

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Mes'ûd'dan {وَمَا أنزلنَا على قومه} “Biz onun ardından kavmi üzerine indirmedik...” ayeti hakkında naklettiğine göre o: “Onlara karşı gökten de yerden de hiçbir ordu istemedim/yardıma çağırmadım” demiştir.

وَأخرج أَبُو عبيد وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن سِيرِين قَالَ: فِي قِرَاءَة ابْن مَسْعُود إِن كَانَت إِلَّا رتقة وَاحِدَة وَفِي قراءتنا {إِن كَانَت إِلَّا صَيْحَة وَاحِدَة}

Ebû Ubeyd, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Sîrîn'den naklettiğine göre o şöyle demiştir: İbn Mes'ûd'un kıraatinde [ayet] «إِن كَانَت إِلَّا رتقة وَاحِدَة» şeklindedir; bizim kıraatimizde ise {إِن كَانَت إِلَّا صَيْحَة وَاحِدَة} “Sadece tek bir korkunç ses oldu” şeklindedir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ فِي قَوْله {فَإِذا هم خامدون} قَالَ: ميتون

İbn Ebî Hâtim'in es-Süddî'den {فَإِذا هم خامدون} “...ve bir anda sönüp kül oldular” ayeti hakkında naklettiğine göre o: “Ölülerdir” demiştir.

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه بِسَنَد ضَعِيف عَن ابْن عَبَّاس عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: السَّبق ثَلَاثَة

Taberânî ve İbn Merdûye'nin zayıf bir senetle İbn Abbâs'tan naklettiklerine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Öne geçenler üç kişidir:

فَالسَّابِق إِلَى مُوسَى يُوشَع بن نون وَالسَّابِق إِلَى عِيسَى صَاحب يس

Mûsâ'ya öne geçen [ilk inanan] Yûşa' b. Nûn'dur; Îsâ'ya öne geçen Yâsîn [sahibi] zatıdır;

وَالسَّابِق إِلَى مُحَمَّد ﷺ على بن أبي طَالب

Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e öne geçen ise Ali b. Ebî Tâlib'dir.”

وَأخرج ابْن عَسَاكِر من طَرِيق صَدَقَة الْقرشِي عَن رجل قَالَ: قَالَ رَسُول الله

İbn Asâkir'in Sadaka el-Kureşî yoluyla bir adamdan naklettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah

صلى الله عَلَيْهِ وَسلم: أَبُو بكر الصّديق خير أهل الأَرْض إِلَّا أَن يكون نَبِي وَإِلَّا مُؤمن آل ياسين وَإِلَّا مُؤمن آل فِرْعَوْن

sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Ebû Bekir es-Sıddîk, peygamberler, Âl-i Yâsîn'in mümini ve Âl-i Firavun'un mümini müstesna, yeryüzü halkının en hayırlısıdır.”

وَأخرج ابْن عدي وَابْن عَسَاكِر: ثَلَاثَة مَا كفرُوا بِاللَّه قطّ

İbn Adiy ve İbn Asâkir'in [naklettiğine göre]: “Üç kişi vardır ki Allah'ı asla inkâr etmemişlerdir:

مُؤمن آل ياسين وَعلي بن أبي طَالب وآسية امْرَأَة فِرْعَوْن

Âl-i Yâsîn'in mümini, Ali b. Ebî Tâlib ve Firavun'un karısı Âsiye.”

وَأخرج البُخَارِيّ فِي تَارِيخه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: الصديقون ثَلَاثَة

Buhârî'nin Tarih'inde İbn Abbâs'tan naklettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Sıddîklar üç kişidir:

حزقيل مُؤمن آل فِرْعَوْن وحبِيب النجار صَاحب آل ياسين وَعلي بن أبي طَالب

Âl-i Firavun'un mümini Hizkîl, Âl-i Yâsîn'in dostu Marangoz Habîb ve Ali b. Ebî Tâlib.”

وَأخرج أَبُو دَاوُد وَأَبُو نعيم وَابْن عَسَاكِر والديلمي عَن أبي ليلى قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: الصديقون ثَلَاثَة

Ebû Dâvûd, Ebû Nuaym, İbn Asâkir ve Deylemî'nin Ebû Leylâ'dan naklettiklerine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Sıddîklar üç kişidir:

حبيب النجار مُؤمن آل ياسين الَّذِي قَالَ {يَا قوم اتبعُوا الْمُرْسلين} وحزقيل مُؤمن آل فِرْعَوْن الَّذِي قَالَ (أَتقْتلونَ رجلا أَن يَقُول رَبِّي الله) (غَافِر الْآيَة ٢٨) وَعلي بن أبي طَالب وَهُوَ أفضلهم

{يَا قوم اتبعُوا الْمُرْسلين} “Ey kavmim! Bu elçilere uyun” diyen Âl-i Yâsîn'in mümini Marangoz Habîb; (أَتقْتلونَ رجلا أَن يَقُول رَبِّي الله) “Rabbim Allah'tır dediği için bir adamı öldürecek misiniz?” (Mü'min/Gāfir Suresi 28. Ayet) diyen Âl-i Firavun'un mümini Hizkîl; ve Ali b. Ebî Tâlib'dir ki o bunların en faziletlisidir.”

وَأخرج الْحَاكِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن عُرْوَة قَالَ: قدم عُرْوَة بن مَسْعُود الثَّقَفِيّ على رَسُول الله ﷺ ثمَّ اسْتَأْذن ليرْجع إِلَى قومه فَقَالَ لَهُ رَسُول الله ﷺ: إِنَّهُم قاتلوك قَالَ: لَو وَجَدُونِي نَائِما مَا أيقظوني فَرجع إِلَيْهِم فَدَعَاهُمْ إِلَى الإِسلام فعصوه وأسمعوه من الْأَذَى فَلَمَّا طلع الْفجْر قَامَ على غرفَة فَأذن بِالصَّلَاةِ

Hâkim ve Delâil'de Beyhakî'nin Urve'den naklettiklerine göre o şöyle demiştir: Urve b. Mes'ûd es-Sekafî, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in huzuruna geldi, sonra kavmine dönmek için izin istedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ona: “Onlar seni öldürürler” buyurdu. O: “Beni uyurken bulsalar dahi uyandırmazlar [bana kıyamazlar]” dedi. Onların yanına döndü ve onları İslam'a davet etti; fakat ona karşı geldiler ve ona eziyet verici sözler işittirdiler. Sabah vakti olunca yüksekçe bir yere çıkıp namaz için ezan okudu

وَتشهد فَرَمَاهُ رجل من ثَقِيف بِسَهْم فَقتله فَقَالَ رَسُول الله ﷺ حِين بلغه قَتله: مثل عُرْوَة

ve şehadet getirdi. Bunun üzerine Sakîf'ten bir adam ona bir ok attı ve onu öldürdü. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e onun öldürüldüğü haberi ulaşınca şöyle buyurdu: “Urve'nin misali,

مثل صَاحب يس

Yâsîn [sahibi] zatın misali gibidir.

دَعَا قومه إِلَى الله فَقَتَلُوهُ)

Kavmini Allah'a davet etti, onlar da onu öldürdüler.”

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه من حَدِيث ابْن شُعْبَة مَوْصُولا

İbn Merdûye, İbn Şu'be'nin hadisinden mevsûl olarak

نَحوه

bunun bir benzerini nakletmiştir.

وَأخرج عبد بن حميد وَالطَّبَرَانِيّ عَن مقسم عَن ابْن عَبَّاس

Abd b. Humeyd ve Taberânî'nin Mıksem yoluyla İbn Abbâs'tan naklettiklerine göre

أَن النَّبِي ﷺ بعث عُرْوَة بن مَسْعُود إِلَى الطَّائِف إِلَى قومه ثَقِيف فَدَعَاهُمْ إِلَى الإِسلام فَرَمَاهُ رجل بِسَهْم فَقتله فَقَالَ: مَا أشبهه بِصَاحِب (يس)

Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Urve b. Mes'ûd'u Tâif'e, kavmi Sakîf'e gönderdi. O da onları İslam'a davet etti. Bunun üzerine bir adam ona bir ok atıp onu öldürdü. [Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem]: “O, Yâsîn [sahibi] zata ne kadar da benziyor!” buyurdu.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عَامر الشّعبِيّ قَالَ: شبه النَّبِي ﷺ ثَلَاثَة نفر من أمته قَالَ دحْيَة الْكَلْبِيّ يشبه جِبْرِيل وَعُرْوَة بن مَسْعُود الثَّقَفِيّ يشبه عِيسَى بن مَرْيَم وَعبد الْعُزَّى يشبه الدَّجَّال)

İbn Ebî Şeybe'nin Âmir eş-Şa'bî'den naklettiğine göre o şöyle demiştir: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ümmetinden üç kişiyi [başkalarına] benzetti ve: “Dıhye el-Kelbî Cibrîl'e benzer, Urve b. Mes'ûd es-Sekafî Îsâ b. Meryem'e benzer, Abdüluzzâ ise Deccâl'e benzer” buyurdu.

الْآيَة ٣٠

30. Ayet

أخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {يَا حسرة على الْعباد} يَقُول: يَا ويلاً للعباد

İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan {يَا حسرة على الْعباد} “Yazıklar olsun o kullara!” ayeti hakkında naklettiğine göre o: “Kullara veyl olsun (yazıklar olsun)!” demiştir.

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن الْأَنْبَارِي فِي الْمَصَاحِف عَن ابْن عَبَّاس أَنه قَالَ {يَا حسرة على الْعباد}

Saîd b. Mansûr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve el-Mesâhif'te İbnü'l-Enbârî'nin İbn Abbâs'tan naklettiklerine göre o: {يَا حسرة على الْعباد} “Yazıklar olsun o kullara!” demiştir.

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد {يَا حسرة على الْعباد} قَالَ: كَانَ حسرة عَلَيْهِم استهزاؤهم بالرسل

Firyâbî, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den {يَا حسرة على الْعباد} “Yazıklar olsun o kullara!” ayeti hakkında naklettiklerine göre o: “Elçilerle alay etmeleri onlar için bir hasret (pişmanlık) idi” demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {يَا حسرة على الْعباد} يَا حسرة الْعباد على أَنْفسهَا على مَا ضيعت من أَمر الله وفرطت فِي جنب الله تَعَالَى قَالَ: وَفِي بعض الْقِرَاءَة يَا حسرة الْعباد على أَنْفسهَا مَا يَأْتِيهم من رَسُول

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den {يَا حسرة على الْعباد} “Yazıklar olsun o kullara!” ayeti hakkında naklettiklerine göre o: “Allah'ın emrini zayi ettikleri ve Allah Teâlâ'nın hakkı konusunda kusur ettikleri için kulların kendi aleyhlerine olan hasretidir (yazıklanmasıdır)” demiştir. [Katâde] dedi ki: Bazı kıraatlerde bu [ayet]: «يَا حسرة الْعباد على أَنْفسهَا مَا يَأْتِيهم من رَسُول» (Kendilerine gelen her elçi sebebiyle kulların kendi nefislerine yazıklar olsun!) şeklindedir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {يَا حسرة على الْعباد} قَالَ: الندامة على الْعباد الَّذين {وَمَا يَأْتِيهم من رَسُول إِلَّا كَانُوا بِهِ يستهزؤون} يَقُول: الندامة عَلَيْهِم إِلَى يَوْم الْقِيَامَة

İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan {يَا حسرة على الْعبad} “Yazıklar olsun o kullara!” ayeti hakkında naklettiğine göre o şöyle demiştir: {وَمَا يَأْتِيهم من رَسُول إِلَّا كَانُوا بِهِ يستهزؤون} “Kendilerine hiçbir elçi gelmezdi ki onunla alay etmiş olmasınlar” [ayetindeki] kullara olan pişmanlıktır. Yani kıyamet gününe kadar pişmanlık onların üzerinedir.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {يَا حسرة على الْعباد} قَالَ: يَا حسرة لَهُم

İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den {يَا حسرة على الْعباد} “Yazıklar olsun o kullara!” ayeti hakkında naklettiğine göre o: “Onlar için ne büyük bir hasret/hüsran!” demiştir.

وَأخرج أَبُو عبيد وَابْن الْمُنْذر عَن هَارُون قَالَ: فِي حرف أبيّ بن كَعْب يَا حسرة على الْعباد مَا يَأْتِيهم من رَسُول إِلَّا كَانُوا بِهِ يستهزؤن

Ebû Ubeyd ve İbnü'l-Münzir'in Hârûn'dan naklettiğine göre o şöyle demiştir: Übey b. Kâ'b'ın kıraatinde [ayet]: «يَا حسرة على الْعباد مَا يَأْتِيهم من رَسُول إِلَّا كَانُوا بِهِ يستهزؤن» şeklindedir.

الْآيَات ٣١ - ٣٤

31 - 34. Ayetler

أخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den naklettiklerine göre

{ألم يرَوا كم أهلكنا قبلهم من الْقُرُون أَنهم إِلَيْهِم لَا يرجعُونَ} قَالَ: عادا وثمودا وقروناً بَين ذَلِك كثيرا {وَإِن كل لما جَمِيع لدينا محضرون} قَالَ: يَوْم الْقِيَامَة

{ألم يرَوا كم أهلكنا قبلهم من الْقُرُون أَنهم إِلَيْهِم لَا يرجعُونَ} “Kendilerinden önce nice nesilleri helak ettiğimizi, onların artık kendilerine dönüp gelmediğini görmediler mi?” ayeti hakkında o: “Âd, Semûd ve bunlar arasında daha birçok nesilleri [helak ettik]” demiştir. {وَإِن كل لما جَمِيع لدينا محضرون} “Şüphesiz onların hepsi toplanıp huzurumuza getirileceklerdir” ayeti hakkında da: “Kıyamet gününde” demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم من طَرِيق هَارُون عَن الْأَعْرَج وَأبي عَمْرو فِي قَوْله {أَنهم إِلَيْهِم لَا يرجعُونَ} قَالَا: لَيْسَ فِي مُدَّة اخْتِلَاف هَذَا من رُجُوع الدُّنْيَا

İbn Ebî Hâtim'in Hârûn yoluyla el-A'rec ve Ebû Amr'dan {أَنهم إِلَيْهِم لَا يرجعُونَ} “...onların artık kendilerine dönüp gelmediğini...” ayeti hakkında naklettiğine göre onlar: “Buradaki ihtilafsız olarak, dünyaya dönüşün söz konusu olmadığıdır” demişlerdir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن أبي إِسْحَق قَالَ: قيل لِابْنِ عَبَّاس أَن نَاسا يَزْعمُونَ أَن عليا مَبْعُوث قبل يَوْم الْقِيَامَة

Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in Ebû İshâk'tan naklettiğine göre o şöyle demiştir: İbn Abbâs'a, birtakım insanların Ali'nin kıyamet gününden önce [dünyaya] diriltilip gönderileceğini iddia ettikleri söylendi.

فَسكت سَاعَة ثمَّ قَالَ: بئس الْقَوْم نَحن إِن كُنَّا أَنْكَحنَا نِسَاءَهُ واقتسمنا مِيرَاثه أما تقرأون {ألم يرَوا كم أهلكنا قبلهم من الْقُرُون أَنهم إِلَيْهِم لَا يرجعُونَ}

Bir süre sustu, sonra şöyle dedi: “Eğer [durum böyleyken] hanımlarını başkalarıyla evlendirmiş ve mirasını bölüşmüş isek, biz ne kötü bir topluluğuz! Siz {ألم يرَوا كم أهلكنا قبلهم من الْقُرُون أَنهم إِلَيْهِم لَا يرجعُونَ} “Kendilerinden önce nice nesilleri helak ettiğimizi, onların artık kendilerine dönüp gelmediğini görmediler mi?” [ayetini] okumuyor musunuz?”