وَأخرج عبد بن حميد وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي الْآيَة قَالَ: لَا يفتنون {إِلَّا من هُوَ صال الْجَحِيم}
Abd b. Humeyd ve İbn Merdeveyh, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'nın bu ayet hakkında şöyle dediğini nakletmiştir: Onlar ancak {إِلَّا من هُوَ صال الْجَحِيم} “cehenneme girecek olandan başkasını” saptıramazlar.
الْآيَات ١٦٤ - ١٦٦
164-166. Ayetler
أخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {وَمَا منا إِلَّا لَهُ مقَام مَعْلُوم} قَالَ: الْمَلَائِكَة {وَإِنَّا لنَحْنُ الصافون} قَالَ الْمَلَائِكَة {وَإِنَّا لنَحْنُ المسبحون} قَالَ: الْمَلَائِكَة
Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr; İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'nın {وَمَا منا إِلَّa لَهُ مقَام مَعْلُوم} “Bizden her birinin mutlaka bilinen bir makamı vardır” ayeti hakkında: «[Bunu söyleyenler] meleklerdir»; {وَإِنَّا لنَحْنُ الصافون} “Şüphesiz biz, evet biz saf saf duranlarız” ayeti hakkında: «Meleklerdir»; {وَإِنَّا لنَحْنُ المسبحون} “Ve şüphesiz biz, evet biz [O'nu] tesbih edenleriz” ayeti hakkında da: «Meleklerdir» dediğini nakletmiştir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد ﵁
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Mücâhid radıyallâhu anh'tan,
مثله
bunun bir benzerini nakletmiştir.
وَأخرج عبد بن حميد عَن عِكْرِمَة ﵁ فِي الْآيَة قَالَ: ذَاك قَول جِبْرِيل ﵇
Abd b. Humeyd, İkrime radıyallâhu anh'ın bu ayet hakkında şöyle dediğini nakletmiştir: Bu, Cibrîl aleyhisselâm'ın sözüdür.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ فِي العظمة عَن سعيد بن جُبَير ﵁ {وَمَا منا إِلَّا لَهُ مقَام مَعْلُوم} قَالَ: الْمَلَائِكَة
Ebû'ş-Şeyh el-Azame'de, Saîd b. Cübeyr radıyallâhu anh'ın {وَمَا منا إِلَّا لَهُ مقَام مَعْلُوم} “Bizden her birinin mutlaka bilinen bir makamı vardır” ayeti hakkında şöyle dediğini nakletmiştir: [Onlar] meleklerdir.
مَا فِي السَّمَاء مَوضِع إِلَّا عَلَيْهِ ملك إِمَّا سَاجِدا أَو قَائِما حَتَّى تقوم السَّاعَة
Gökte kıyamet kopuncaya kadar ya secde eden ya da kıyamda duran bir meleğin bulunmadığı hiçbir yer yoktur.
وَأخرج مُحَمَّد بن نصر الْمروزِي فِي كتاب الصَّلَاة وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن عَائِشَة ﵂ قَالَت: قَالَ رَسُول الله ﷺ: مَا فِي السَّمَاء مَوضِع قدم إِلَّا عَلَيْهِ ملك سَاجِدا أَو قَائِم وَذَلِكَ قَول الْمَلَائِكَة ﵈ {وَمَا منا إِلَّا لَهُ مقَام مَعْلُوم وَإِنَّا لنَحْنُ الصافون}
Muhammed b. Nasr el-Mervezî Kitâbu's-Salât'ta, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, Ebû'ş-Şeyh ve İbn Merdeveyh; Âişe radıyallâhu anhâ'nın şöyle dediğini nakletmiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem buyurdu ki: «Gökte üzerinde secde eden yahut kıyamda duran bir melek bulunmayan tek bir ayak basacak yer dahi yoktur. İşte meleklerin aleyhimüsselâm: {وَمَا منا إِلَّا لَهُ مقَام مَعْلُوم وَإِنَّا لنَحْنُ الصافون} “Bizden her birinin mutlaka bilinen bir makamı vardır. Şüphesiz biz, evet biz saf saf duranlarız” sözü de budur.»
وَأخرج مُحَمَّد بن نصر وَابْن عَسَاكِر عَن الْعَلَاء بن سعد ﵁
Muhammed b. Nasr ve İbn Asâkir, el-Alâ b. Sa'd radıyallâhu anh'tan nakletmiştir:
أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ يَوْمًا لجلسائه: اطت السَّمَاء وَحقّ لَهَا أَن تئط لَيْسَ مِنْهَا مَوضِع قدم إِلَّا عَلَيْهِ ملك رَاكِع أَو ساجد
Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir gün meclisindekilere şöyle buyurdu: «Gök gıcırdadı ve gıcırdamak onun hakkıdır; çünkü onda rükû eden veya secde eden bir melek bulunmayan tek bir ayak basacak yer dahi yoktur.»
ثمَّ قَرَأَ {وَإِنَّا لنَحْنُ الصافون وَإِنَّا لنَحْنُ المسبحون}
Sonra {وَإِنَّا لنَحْنُ الصافون وَإِنَّا لنَحْنُ المسبحون} “Şüphesiz biz, evet biz saf saf duranlarız. Ve şüphesiz biz, evet biz [O'nu] tesbih edenleriz” [ayetlerini] okudu.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَالْفِرْيَابِي وَسَعِيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن ابْن مَسْعُود رَضِي الله عَنهُ
Abdurrezzâk, el-Firyâbî, Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, et-Taberânî ve Şuabü'l-Îmân'da el-Beyhakî, İbn Mes'ûd radıyallâhu anh'tan nakletmiştir:
قَالَ: إِن من السَّمَوَات لسماء مَا فِيهَا مَوضِع شبر إِلَّا عَلَيْهِ جبهة ملك أَو قدماه قَائِما أَو سَاجِدا
[İbn Mes'ûd] şöyle dedi: «Şüphesiz göklerden öyle bir sema vardır ki, üzerinde kıyamda veya secdede bir meleğin alnı yahut iki ayağı bulunmayan bir karışlık yer bile yoktur.»
ثمَّ قَرَأَ {وَإِنَّا لنَحْنُ الصافون وَإِنَّا لنَحْنُ المسبحون}
Sonra {وَإِنَّا لنَحْنُ الصافون وَإِنَّا لنَحْنُ المسبحون} “Şüphesiz biz, evet biz saf saf duranlarız. Ve şüphesiz biz, evet biz [O'nu] tesbih edenleriz” [ayetlerini] okudu.
وَأخرج عبد بن حميد عَن مُجَاهِد ﵁ {وَإِنَّا لنَحْنُ الصافون وَإِنَّا لنَحْنُ المسبحون} قَالَ: اطت السَّمَاء وَمَا تلام أَن تئط إِن فِي السَّمَاء لسماء مَا فِيهَا مَوضِع شبر إِلَّا عَلَيْهِ جبهة ملك أَو قدماه
Abd b. Humeyd, Mücâhid radıyallâhu anh'ın {وَإِنَّا لنَحْنُ الصافون وَإِنَّا لنَحْنُ المسبحون} “Şüphesiz biz, evet biz saf saf duranlarız. Ve şüphesiz biz, evet biz [O'nu] tesbih edenleriz” ayetleri hakkında şöyle dediğini nakletmiştir: Gök gıcırdadı; gıcırdadığı için de kınanamaz. Zira gökte öyle bir sema vardır ki, üzerinde bir meleğin alnı yahut iki ayağı bulunmayan bir karışlık yer dahi yoktur.
وَأخرج التِّرْمِذِيّ وَحسنه وَابْن ماجة وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي ذَر ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِنِّي أرى مَا لَا ترَوْنَ وأسمع مَا لَا تَسْمَعُونَ
Tirmizî -hasen olduğunu belirterek-, İbn Mâce ve İbn Merdeveyh; Ebû Zerr radıyallâhu anh'ın şöyle dediğini nakletmiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem buyurdu ki: «Şüphesiz ben sizin görmediklerinizi görüyor, işitmediklerinizi işitiyorum.
إِن السَّمَاء اطت وَحقّ لَهَا أَن تئط مَا فِيهَا مَوضِع أَربع أَصَابِع إِلَّا وَملك وَاضع جَبهته سَاجِدا لله
Şüphesiz gök gıcırdadı ve gıcırdamak onun hakkıdır; onda, alnını Allah için secdeye koymuş bir melek bulunmayan dört parmaklık bir yer dahi yoktur.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن حَكِيم بن حزَام ﵁ قَالَ: كُنَّا عِنْد رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: هَل تَسْمَعُونَ مَا أسمع قُلْنَا يَا رَسُول الله مَا تسمع قَالَ: اسْمَع اطيط السَّمَاء وَمَا تلام أَن تئط
İbn Merdeveyh, Hakîm b. Hızâm radıyallâhu anh'ın şöyle dediğini nakletmiştir: Biz Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanındaydık. Buyurdu ki: «Benim işittiğimi siz de işitiyor musunuz?» Biz: “Ey Allah'ın Resûlü, ne işitiyorsun?” dedik. Şöyle buyurdu: «Güğün gıcırtısını işitiyorum; o gıcırdadığı için kınanamaz.
مَا فِيهَا مَوضِع قدم إِلَّا وَفِيه ملك رَاكِع أَو ساجد
Onda, içinde rükû eden veya secde eden bir melek bulunmayan tek bir ayak basacak yer dahi yoktur.»
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ قَالَ: كَانُوا يصلونَ الرِّجَال وَالنِّسَاء جَمِيعًا حَتَّى نزلت {وَمَا منا إِلَّا لَهُ مقَام مَعْلُوم} فَتقدم الرِّجَال وَتَأَخر النِّسَاء
İbn Ebî Hâtim, Katâde radıyallâhu anh'ın şöyle dediğini nakletmiştir: {وَمَا منا إِلَّا لَهُ مقَام مَعْلُوم} “Bizden her birinin mutlaka bilinen bir makamı vardır” ayeti ininceye kadar erkekler ve kadınlar hep birlikte namaz kılarlardı. [Ayet inince] erkekler öne geçti, kadınlar da arkaya geçti.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن زيد بن مَالك ﵁ قَالَ: كَانَ النَّاس يصلونَ متبددين فَأنْزل الله {وَإِنَّا لنَحْنُ الصافون} فَأَمرهمْ أَن يصفوا
İbn Ebî Hâtim, Zeyd b. Mâlik radıyallâhu anh'ın şöyle dediğini nakletmiştir: İnsanlar dağınık halde namaz kılarlardı. Bunun üzerine Allah {وَإِنَّا لنَحْنُ الصافون} “Şüphesiz biz, evet biz saf saf duranlarız” ayetini indirdi ve onlara saf tutmalarını emretti.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق فِي المُصَنّف وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج ﵁ قَالَ: حدثت أَنهم كَانُوا لَا يصفونَ حَتَّى نزلت {وَإِنَّا لنَحْنُ الصافون}
Abdurrezzâk el-Musannef'te ve İbnü'l-Münzir, İbn Cüreyc radıyallâhu anh'ın şöyle dediğini nakletmiştir: Bana bildirildiğine göre onlar, {وَإِنَّا لنَحْنُ الصافون} “Şüphesiz biz, evet biz saf saf duranlarız” ayeti ininceye kadar saf tutmazlardı.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم من طَرِيق ابْن جريج عَن الْوَلِيد بن عبد الله بن أبي مغيث ﵁ قَالَ: كَانُوا لَا يصفونَ فِي الصَّلَاة حَتَّى نزلت {وَإِنَّا لنَحْنُ الصافون}
İbn Ebî Hâtim, İbn Cüreyc tarikiyle Velîd b. Abdillâh b. Ebî Mugîs radıyallâhu anh'ın şöyle dediğini nakletmiştir: Onlar, {وَإِنَّا لنَحْنُ الصافون} “Şüphesiz biz, evet biz saf saf duranlarız” ayeti ininceye kadar namazda saf tutmazlardı.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق فِي المُصَنّف عَن الْحسن ﵁ قَالَ: (كَانَت أول صَلَاة صلاهَا رَسُول الله ﷺ الظّهْر
Abdurrezzâk el-Musannef'te, Hasen radıyallâhu anh'ın şöyle dediğini nakletmiştir: (Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in kıldığı ilk namaz öğle namazı idi.
فَأَتَاهُ جِبْرِيل ﵇ فَقَالَ {وَإِنَّا لنَحْنُ الصافون وَإِنَّا لنَحْنُ المسبحون} فَقَامَ جِبْرِيل ﵇ بَين يَدَيْهِ وَرَسُول الله ﷺ خَلفه ثمَّ صف النِّسَاء من خَلفه وَالنِّسَاء خلف الرِّجَال فصلى بهم الظّهْر أَرْبعا حَتَّى إِذا كَانَ عِنْد الْعَصْر قَامَ جِبْرِيل ﵇ فَفعل مثلهَا ثمَّ جَاءَهُ حِين غربت
Cibrîl aleyhisselâm ona gelip {وَإِنَّا لنَحْنُ الصافون وَإِنَّا لنَحْنُ المسبحون} “Şüphesiz biz, evet biz saf saf duranlarız. Ve şüphesiz biz, evet biz [O'nu] tesbih edenleriz” dedi. Cibrîl aleyhisselâm onun önünde durdu, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem de onun arkasında [durdu]. Sonra [erkekler Resûlullah'ın arkasında], kadınlar da onun arkasında saf tuttular; kadınlar erkeklerin arkasındaydı. Onlara öğle namazını dört rekât kıldırdı. İkindi vakti olduğunda Cibrîl aleyhisselâm [yine] durdu ve aynısını yaptı. Sonra güneş battığı
الشَّمْس فصلى بهم ثَلَاثًا يقْرَأ فِي الرَّكْعَتَيْنِ الأولتين يجْهر فيهمَا وَلم يسمع فِي الثَّالِثَة
vakit ona geldi ve onlara üç rekât kıldırdı; ilk iki rekâtta sesli okudu, üçüncüde ise sesini işittirmedi.
حَتَّى إِذا كَانَ عِنْد الْعشَاء وَغَابَ الشَّفق جَاءَ جِبْرِيل ﵇ فصلى بِالنَّاسِ أَربع رَكْعَات يجْهر بِالْقِرَاءَةِ فِي رَكْعَتَيْنِ
Yatsı vakti olup şafak kaybolduğunda Cibrîl aleyhisselâm geldi ve insanlara, iki rekâtında açıktan okuduğu dört rekât kıldırdı.
حَتَّى إِذا أصبح ليلته
O gecenin sabahı olunca,
أَتَاهُ فصلى رَكْعَتَيْنِ يجْهر فيهمَا ويطوّل الْقِرَاءَة
ona geldi ve açıktan okuduğu ve kıraati uzattığı iki rekât [sabah namazını] kıldırdı.)
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أنس ﵁
İbn Merdeveyh, Enes radıyallâhu anh'tan nakletmiştir:
أَن النَّبِي ﷺ كَانَ إِذا قَامَ إِلَى الصَّلَاة قَالَ: اسْتَووا
Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem namaza kalktığında şöyle derdi: «Düzgün durun,
تقدم يَا فلَان تَأَخّر يَا فلَان أقِيمُوا صفوفكم يُرِيد الله بكم هدي الْمَلَائِكَة
ileri gel ey falan, geri git ey falan! Saflarınızı düzeltin; Allah sizinle meleklerin hidayetini murat etmektedir.»
ثمَّ يَتْلُو {وَإِنَّا لنَحْنُ الصافون وَإِنَّا لنَحْنُ المسبحون}
Sonra {وَإِنَّا لنَحْنُ الصافون وَإِنَّا لنَحْنُ المسبحون} “Şüphesiz biz, evet biz saf saf duranlarız. Ve şüphesiz biz, evet biz [O'nu] tesbih edenleriz” [ayetlerini] okurdu.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة عَن جَابر بن سَمُرَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: أَلا تصفون كَمَا تصف الْمَلَائِكَة عِنْد رَبهم
İbn Ebî Şeybe, Müslim, Ebû Dâvûd, Nesâî ve İbn Mâce; Câbir b. Semüre radıyallâhu anh'ın şöyle dediğini nakletmiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem buyurdu ki: «Meleklerin Rableri katında saf tuttukları gibi saf tutmaz mısınız?» [Sahabîler]: “Ey Allah'ın Resûlü, melekler Rableri katında nasıl saf tutarlar?” dediler.
قَالَ: يُقِيمُونَ الصُّفُوف الْمُقدمَة ويتراصون فِي الصَّفّ
Şöyle buyurdu: «Önceki safları tamamlarlar ve safta birbirlerine kenetlenirler.»
وَأخرج مُسلم عَن حُذَيْفَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: فضلنَا على النَّاس بِثَلَاث
Müslim, Huzeyfe radıyallâhu anh'ın şöyle dediğini nakletmiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem buyurdu ki: «İnsanlara üç şey ile üstün kılındık:
جعلت صُفُوفنَا كَصُفُوف الْمَلَائِكَة وَجعلت لنا الأَرْض مَسْجِدا وَجعلت لنا تربَتهَا طهُورا إِذا لم نجد المَاء
Saflarımız meleklerin safları gibi kılındı, yeryüzü bize mescit kılındı ve su bulamadığımız zaman onun toprağı bizim için temizleyici kılındı.»
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أنس ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: اعتدلوا فِي صفوفكم وتراصوا فَإِنِّي أَرَاكُم من ورائي
İbn Ebî Şeybe, Enes radıyallâhu anh'ın şöyle dediğini nakletmiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem buyurdu ki: «Saflarınızda dosdoğru durun ve birbirinize kenetlenin; zira ben sizi arkamdan da görüyorum.»
قَالَ أنس ﵁: لقد رَأَيْت أَحَدنَا يلزق مَنْكِبه بمنكب صَاحبه وَقدمه بقدمه
Enes radıyallâhu anh dedi ki: «Bizden birinin omzunu arkadaşının omzuna, ayağını da onun ayağına yapıştırdığını görürdüm.»
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن النُّعْمَان بن بشير ﵁ قَالَ: لقد رَأَيْت النَّبِي ﷺ يقوّم الصُّفُوف كَمَا تقوّم القداح فأبصر يَوْمًا صدر رجل خَارِجا من الصَّفّ فَقَالَ: لتقيمن صفوفكم أَو ليخالفن الله بَين وُجُوهكُم
İbn Ebî Şeybe, Nu'mân b. Beşîr radıyallâhu anh'ın şöyle dediğini nakletmiştir: Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'in safları, okların düzeltildiği gibi düzelttiğini gördüm. Bir gün saftan öne çıkmış bir adamın göğsünü fark etti de şöyle buyurdu: «Ya saflarınızı dosdoğru tutarsınız ya da Allah mutlaka yüzlerinizi (ve kalplerinizi) birbirine muhalif kılar.»
وَأخرج أَحْمد وَابْن أبي شيبَة عَن الْبَراء بن عَازِب ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: أقِيمُوا صفوفكم لَا يتخللكم الشَّيْطَان كأولاد الْحَذف
Ahmed ve İbn Ebî Şeybe, Berâ b. Âzib radıyallâhu anh'ın şöyle dediğini nakletmiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem buyurdu ki: «Saflarınızı dosdoğru tutun; şeytan aranıza hazef yavruları gibi girmesin.»
قيل يَا رَسُول الله وَمَا أَوْلَاد الْحَذف قَالَ: ضَأْن سود يكون بِأَرْض الْيمن
“Ey Allah'ın Resûlü, hazef yavruları nedir?” denildi. «Yemen topraklarında bulunan küçük siyah koyunlardır» buyurdu.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن ابْن مَسْعُود ﵁ قَالَ: كَانَ النَّبِي ﷺ يمسح مناكبنا فِي الصَّلَاة وَيَقُول: اسْتَووا وَلَا تختلفوا فتختلف قُلُوبكُمْ
İbn Ebî Şeybe, İbn Mes'ûd radıyallâhu anh'ın şöyle dediğini nakletmiştir: Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem namazda omuzlarımıza dokunur ve şöyle buyururdu: «Düzgün durun, ihtilafa düşmeyin; yoksa kalpleriniz birbirine muhalif olur.»
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أنس ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: أقِيمُوا صفوفكم فَإِن من حسن الصَّلَاة إِقَامَة الصَّفّ
İbn Ebî Şeybe, Enes radıyallâhu anh'ın şöyle dediğini nakletmiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem buyurdu ki: «Saflarınızı dosdoğru tutun; zira safı düzeltmek namazın güzelliğindendir.»
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي مُوسَى الْأَشْعَرِيّ ﵁ قَالَ: أَن رَسُول الله ﷺ خَطَبنَا فَبين لنا سنتنا وَعلمنَا صَلَاتنَا فَقَالَ: إِذا صليتم فأقيموا صفوفكم
İbn Ebî Şeybe, Ebû Mûsâ el-Eş'arî radıyallâhu anh'ın şöyle dediğini nakletmiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bize hitap etti, sünnetimizi bize açıkladı ve namazımızı bize öğretti de şöyle buyurdu: «Namaz kıldığınızda saflarınızı dosdoğru tutun.»
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ ﵁
İbn Ebî Şeybe, Ebû Saîd el-Hudrî radıyallâhu anh'tan,
أَنه سمع النَّبِي ﷺ يَقُول: إِذا قُمْتُم إِلَى الصَّلَاة فاعدلوا صفوفكم وسدوا الْفرج فَإِنِّي أَرَاكُم من وَرَاء ظَهْري
onun Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittiğini nakletmiştir: «Namaza kalktığınızda saflarınızı düzeltin ve boşlukları kapatın; zira ben sizi sırtımın arkasından da görüyorum.»
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عَطاء ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: من سد فُرْجَة فِي صف رَفعه الله بهَا دَرَجَة وَبنى لَهُ بَيْتا فِي الْجنَّة
İbn Ebî Şeybe, Atâ radıyallâhu anh'ın şöyle dediğini nakletmiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem buyurdu ki: «Kim bir saftaki boşluğu doldurursa, Allah bununla onun derecesini yükseltir ve ona cennette bir köşk bina eder.»
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي سعيد ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: سوّوا صفوفكم واحسنوا ركوعكم وسجودكم
İbn Ebî Şeybe, Ebû Saîd radıyallâhu anh'ın şöyle dediğini nakletmiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem buyurdu ki: «Saflarınızı düzeltin; rükûunuzu ve secdenizi güzel yapın.»
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عَليّ ﵁ قَالَ: اسْتَووا تستوي قُلُوبكُمْ وتَراصُّوا تُرْحَمُوا
İbn Ebî Şeybe, Ali radıyallâhu anh'ın şöyle dediğini nakletmiştir: «Düzgün durun ki kalpleriniz bir olsun; safları sıklaştırın ki size merhamet edilsin.»
وَأخرج مُحَمَّد بن نصر عَن أبي صَالح ﵁ قَالَ: لما نزلت هَذِه الْآيَة (إِن رَبك يعلم أَنَّك تقوم أدنى من ثُلثي اللَّيْل) (المزمل ٢٠) إِلَى قَوْله (علم أَن لن تحصوه) قَالَ جِبْرِيل ﵇: أشق ذَلِك عَلَيْكُم قَالَ: نعم
Muhammed b. Nasr, Ebû Sâlih radıyallâhu anh'ın şöyle dediğini nakletmiştir: (إِن رَبك يعلم أَنَّك تقوم أدنى من ثُلثي اللَّيْل) (Müzzemmil 20) ayetinden (علم أَن لن تحصوه) sözüne kadar olan kısım indiğinde Cebrail aleyhisselâm: «Bu size zor mu geldi?» dedi. [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem]: «Evet» buyurdu.
قَالَ {وَمَا منا إِلَّا لَهُ مقَام مَعْلُوم وَإِنَّا لنَحْنُ الصافون وَإِنَّا لنَحْنُ المسبحون}
Şöyle dedi: {وَمَا منا إِلَّا لَهُ مقَام مَعْلُوم وَإِنَّا لنَحْنُ الصافون وَإِنَّا لنَحْنُ المسبحون} “Bizden her birinin mutlaka bilinen bir makamı vardır. Şüphesiz biz, evet biz saf bağlayıp duranlarız. Şüphesiz biz, evet biz tesbih edenleriz.”
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {وَإِنَّا لنَحْنُ الصافون} قَالَ: صُفُوف فِي السَّمَاء {وَإِنَّا لنَحْنُ المسبحون} أَي المصلون هَذَا قَول الْمَلَائِكَة يبينون مكانهم من الْعباد
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Katâde radıyallâhu anh'ın {وَإِنَّا لنَحْنُ الصافون} “Şüphesiz biz, evet biz saf bağlayıp duranlarız” kavli hakkında: «Gökteki saflardır», {وَإِنَّا لنَحْنُ المسبحون} “Şüphesiz biz, evet biz tesbih edenleriz” kavli hakkında da: «Yani namaz kılanlarız. Bu, kullar arasındaki konumlarını açıklayan meleklerin sözüdür» dediğini nakletmiştir.
الْآيَات ١٦٦ - ١٧٩
166-179. Ayetler
أخرج ابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {لَو أَن عندنَا ذكرا من الْأَوَّلين} قَالَ: لما جَاءَ الْمُشْركين من أهل مَكَّة ذكر الْأَوَّلين وَعلم الآخرين كفرُوا بِالْكتاب {فَسَوف يعلمُونَ}
İbn Cerîr ve İbn Merdeveyh, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'nın {لَو أَن عندنَا ذكرا من الْأَوَّلين} “Eğer yanımızda öncekilerden bir zikir (kitap) olsaydı...” kavli hakkında şöyle dediğini nakletmiştir: Mekke ehlinden müşriklere öncekilerin zikri ve sonrakilerin ilmi gelince Kitab'ı inkâr ettiler. {فَسَوف يعلمُونَ} “Yakında bilecekler!”
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج ﵁ فِي قَوْله {وَإِن كَانُوا ليقولون} قَالَ: قَالَت هَذِه الْأمة ذَلِك قبل أَن يبْعَث مُحَمَّد ﷺ قَول أهل الشّرك من أهل مَكَّة فَلَمَّا جَاءَهُم ذكر الْأَوَّلين وَعلم الآخرين كفرُوا بِهِ
İbnü'l-Münzir, İbn Cüreyc radıyallâhu anh'ın {وَإِن كَانُوا ليقولون} “Gerçi onlar şöyle deyip duruyorlardı” kavli hakkında şöyle dediğini nakletmiştir: Bu ümmet bunu Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem gönderilmeden önce söylemişti; [bu] Mekke ehlinden şirk ehlinin sözüydü. Fakat onlara öncekilerin zikri ve sonrakilerin ilmi gelince onu inkâr ettiler.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {وَإِن كَانُوا ليقولون} قَالَ: قَالَت هَذِه الْأمة ذَلِك قبل أَن يبْعَث مُحَمَّد ﷺ فَلَمَّا جَاءَهُم مُحَمَّد ﷺ {فَكَفرُوا بِهِ فَسَوف يعلمُونَ} وَفِي قَوْله {وَلَقَد سبقت كلمتنا} قَالَ: كَانَت الْأَنْبِيَاء تقتل وهم منصورون والمؤمنون يقتلُون وهم منصورون نصروا بالحجج فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَة وَلم يقتل نَبِي قطّ وَلَا قوم يدعونَ إِلَى الْحق من الْمُؤمنِينَ فتذهب تِلْكَ الْأمة والقرن حَتَّى يبْعَث الله قرنا ينتصر بهم مِنْهُم
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Katâde radıyallâhu anh'ın {وَإِن كَانُوا ليقولون} “Gerçi onlar şöyle deyip duruyorlardı” kavli hakkında şöyle dediğini nakletmiştir: Bu ümmet bunu Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem gönderilmeden önce söylemişti. Kendilerine Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem gelince {فَكَفرُوا بِهِ فَسَوف يعلمُونَ} “Onu inkâr ettiler; yakında bilecekler!” {وَلَقَد سبقت كلمتنا} “Andolsun ki sözümüz geçmişti” kavli hakkında da şöyle dedi: Peygamberler öldürülüyor ama yine de galip geliyorlardı; müminler öldürülüyor ama yine de galip geliyorlardı. Dünyada ve ahirette delillerle zafere ulaştırıldılar. Hiçbir peygamber veya müminlerden hakka davet eden hiçbir topluluk öldürülmemiştir ki o ümmet ve nesil helak olup gitmeden Allah onlardan intikam alacak bir nesil göndermiş olmasın.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {فتول عَنْهُم حَتَّى حِين} قَالَ: إِلَى الْمَوْت {وأبصرهم فَسَوف يبصرون} قَالَ: ابصروا حِين لم يَنْفَعهُمْ الْبَصَر
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Katâde radıyallâhu anh'ın {فتول عَنْهُم حَتَّى حِين} “Bir süreye kadar onlardan yüz çevir” kavli hakkında: «Ölüme kadar», {وأبصرهم فَسَوف يبصرون} “Onları gözetle, onlar da yakında görecekler” kavli hakkında da: «Görmenin kendilerine fayda vermeyeceği zamanda gördüler» dediğini nakletmiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ ﵁ فِي قَوْله {فتول عَنْهُم حَتَّى حِين} قَالَ: يَوْم الْقِيَامَة
İbn Ebî Hâtim, es-Süddî radıyallâhu anh'ın {فتول عَنْهُم حَتَّى حِين} “Bir süreye kadar onlardan yüz çevir” kavli hakkında: «Kıyamet gününe kadar» dediğini nakletmiştir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ ﵁ فِي قَوْله {فتول عَنْهُم حَتَّى حِين} قَالَ: يَوْم الْقِيَامَة
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, es-Süddî radıyallâhu anh'ın {فتول عَنْهُم حَتَّى حِين} “Bir süreye kadar onlardan yüz çevir” kavli hakkında: «Kıyamet gününe kadar» dediğini nakletmiştir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ ﵁ فِي قَوْله {فتول عَنْهُم حَتَّى حِين} قَالَ: يَوْم بدر
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, es-Süddî radıyallâhu anh'ın {فتول عَنْهُم حَتَّى حِين} “Bir süreye kadar onlardan yüz çevir” kavli hakkında: «Bedir gününe kadar» dediğini nakletmiştir.
وَفِي قَوْله {فَإِذا نزل بِسَاحَتِهِمْ} قَالَ: بدارهم {فسَاء صباح الْمُنْذرين} قَالَ: بئْسَمَا يُصْبِحُونَ
{فَإِذا نزل بِسَاحَتِهِمْ} “Fakat [azap] onların yurtlarına indiğinde” kavli hakkında: «Yurtlarına [indiğinde]», {فسَاء صباح الْمُنْذرين} “Uyarılanların sabahı ne kötüdür!” kavli hakkında da: «Sabahladıkları durum ne kötüdür!» dedi.
وَأخرج جُوَيْبِر عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: قَالُوا يَا مُحَمَّد أرنا الْعَذَاب الَّذِي تخوّفنا بِهِ عجله لنا فَنزلت {أفبعذابنا يستعجلون}
Cüveybir, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'nın şöyle dediğini nakletmiştir: [Müşrikler]: «Ey Muhammed! Bizi kendisiyle korkuttuğun azabı bize göster, onu bizim için acele getir» dediler; bunun üzerine {أفبعذابنا يستعجلون} “Yoksa onlar azabımızın acele gelmesini mi istiyorlar?” [ayeti] indi.
وَأخرج أَحْمد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن أنس
Ahmed, Buhârî, Müslim, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdeveyh, Enes'ten
رَضِي الله عَنهُ قَالَ: صبح رَسُول الله ﷺ خَيْبَر وَقد خَرجُوا بِالْمَسَاحِي فَلَمَّا نظرُوا إِلَيْهِ قَالُوا: مُحَمَّد وَالْخَمِيس
radıyallâhu anh'ın şöyle dediğini nakletmiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem sabah vakti Hayber'e vardı; onlar da kazmalarıyla çıkmışlardı. Onu görünce: «Muhammed ve ordu!» dediler.
فَقَالَ: الله أكبر خربَتْ خَيْبَر إِنَّا أنزلنَا بِسَاحَة قوم {فسَاء صباح الْمُنْذرين} فأصبنا حمراً خَارِجَة من الْقرْيَة فطبخناها فَقَالَ رَسُول الله ﷺ إِن الله وَرَسُوله يَنْهَاكُم عَن الْحمر الْأَهْلِيَّة فَإِنَّهَا رِجْس من عمل الشَّيْطَان
Bunun üzerine [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem]: «Allahu ekber! Hayber harap oldu! Şüphesiz biz bir kavmin yurduna indiğimizde {فسَاء صباح الْمُنْذرين} “uyarılanların sabahı ne kötüdür!”» buyurdu. Köyün dışından eşekler ele geçirdik ve onları pişirdik. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: «Şüphesiz Allah ve Resûlü size ehil eşekleri yasaklamaktadır; çünkü o murdardır, şeytanın amelindendir.»
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {وتول عَنْهُم حَتَّى حِين} قَالَ: قيل لَهُ أعرض عَنْهُم
İbn Ebî Hâtim, Mücâhid radıyallâhu anh'ın {وتول عَنْهُم حَتَّى حِين} “Bir süreye kadar onlardan yüz çevir” kavli hakkında: «Ona: "Onlardan yüz çevir" denildi» dediğini nakletmiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن زيد بن أسلم ﵁ فِي قَوْله {وَأبْصر فَسَوف يبصرون} قَالَ: يَقُول يَوْم الْقِيَامَة مَا صَنَعُوا من أَمر الله وكفرهم بِاللَّه وَرَسُوله وَكتابه قَالَ {أبْصر} وأبصرهم وَاحِد
İbn Ebî Hâtim, Zeyd b. Eslem radıyallâhu anh'ın {وَأبْصر فَسَوف يبصرون} “Gör, onlar da yakında görecekler” kavli hakkında şöyle dediğini nakletmiştir: Kıyamet gününde Allah'ın emrine karşı ne yaptıklarını, Allah'ı, Resûlü'nü ve Kitabı'nı inkâr edişlerini [görecekler], dedi. {أبْصر} ile "ebsırhum" aynı anlamdadır, dedi.
الْآيَات ١٨٠ - ١٨٢
180-182. Ayetler
أخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {سُبْحَانَ رَبك رب الْعِزَّة} قَالَ: يسبح نَفسه إِذْ كذب عَلَيْهِ وَقيل عَلَيْهِ الْبُهْتَان {عَمَّا يصفونَ} قَالَ: عَمَّا يكذبُون {وَسَلام على الْمُرْسلين} قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِذا سلمتم عَليّ فَسَلمُوا على الْمُرْسلين فَإِنَّمَا أَنا رَسُول من الْمُرْسلين
Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Katâde radıyallâhu anh'ın {سُبْحَانَ رَبك رب الْعِزَّة} “Kudret ve şeref sahibi Rabbin münezzehtir” kavli hakkında şöyle dediğini nakletmiştir: Kendisine yalan isnat edilip iftira atıldığında zatını tenzih etmektedir. {عَمَّا يصفونَ} “Onların nitelemelerinden” kavli hakkında: «Uydurdukları yalanlardan [münezzehtir]» dedi. {وَسَلام على الْمُرْسلين} “Peygamberlere selam olsun!” [kavli hakkında da] şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem buyurdu ki: «Bana selam verdiğinizde peygamberlere de selam verin; zira ben de peygamberlerden bir peygamberim.»
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه من طَرِيق أبي الْعَوام عَن قَتَادَة عَن أنس ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِذا سلمتم عَليّ فَسَلمُوا على الْمُرْسلين فَإِنَّمَا أَنا رَسُول من الْمُرْسلين قَالَ أَبُو الْعَوام ﵁: كَانَ قَتَادَة يذكر هَذَا الحَدِيث إِذا تَلا هَذِه الْآيَة {سُبْحَانَ رَبك رب الْعِزَّة عَمَّا يصفونَ وَسَلام على الْمُرْسلين وَالْحَمْد لله رب الْعَالمين}
İbn Merdeveyh, Ebü'l-Avvâm yoluyla Katâde'den, o da Enes radıyallâhu anh'tan Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu nakletmiştir: «Bana selam verdiğinizde peygamberlere de selam verin; zira ben de peygamberlerden bir peygamberim.» Ebü'l-Avvâm radıyallâhu anh dedi ki: Katâde {سُبْحَانَ رَبك رب الْعِزَّة عَمَّا يصفونَ وَسَلام على الْمُرْسلين وَالْحَمْد لله رب الْعَالمين} “Kudret ve şeref sahibi Rabbin, onların nitelemelerinden münezzehtir. Peygamberlere selam olsun! Hamd de âlemlerin Rabbi olan Allah'a mahsustur” ayetini okuduğunda bu hadisi zikrederdi.
وَأخرج ابْن سعد وَابْن مرْدَوَيْه من طَرِيق سعيد عَن قَتَادَة عَن أنس عَن أبي طَلْحَة
İbn Sa'd ve İbn Merdeveyh, Saîd yoluyla Katâde'den, o Enes'ten, o da Ebû Talha'dan
أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: إِذا سلمتم على الْمُرْسلين فَسَلمُوا عليَّ فَإِنَّمَا أَنا بشر من الْمُرْسلين
Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu nakletmiştir: «Peygamberlere selam verdiğinizde bana da selam verin; zira ben de peygamberlerden bir insanım.»
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: كُنَّا نَعْرِف انصراف رَسُول الله ﷺ من الصَّلَاة بقوله {سُبْحَانَ رَبك رب الْعِزَّة عَمَّا يصفونَ وَسَلام على الْمُرْسلين وَالْحَمْد لله رب الْعَالمين}
Taberânî, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'nın şöyle dediğini nakletmiştir: Biz Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in namazdan ayrıldığını {سُبْحَانَ رَبك رب الْعِزَّة عَمَّا يصفونَ وَسَلام على الْمُرْسلين وَالْحَمْد لله رب الْعَالمين} “Kudret ve şeref sahibi Rabbin, onların nitelemelerinden münezzehtir. Peygamberlere selam olsun! Hamd de âlemlerin Rabbi olan Allah'a mahsustur” sözüyle anlardık.
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَأَبُو يعلى وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي سعيد عَن رَسُول الله ﷺ: أَنه كَانَ إِذا أَرَادَ أَن يسلم من صلَاته قَالَ {سُبْحَانَ رَبك رب الْعِزَّة عَمَّا يصفونَ وَسَلام على الْمُرْسلين وَالْحَمْد لله رب الْعَالمين}
Saîd b. Mansûr, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, Ebû Ya'lâ ve İbn Merdeveyh, Ebû Saîd'den Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in namazından selam vermek istediğinde {سُبْحَانَ رَبك رب الْعِزَّة عَمَّا يصفونَ وَسَلام على الْمُرْسلين وَالْحَمْد لله رب الْعَالمين} “Kudret ve şeref sahibi Rabbin, onların nitelemelerinden münezzehtir. Peygamberlere selam olsun! Hamd de âlemlerin Rabbi olan Allah'a mahsustur” buyurduğunu nakletmiştir.
وَأخرج الدَّارَقُطْنِيّ فِي الْأَفْرَاد عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ أَن رَسُول الله ﷺ كَانَ يقْرَأ هَذِه الْآيَات {سُبْحَانَ رَبك رب الْعِزَّة عَمَّا يصفونَ وَسَلام على الْمُرْسلين وَالْحَمْد لله رب الْعَالمين}
Dârekutnî el-Efrâd'da Ebû Saîd el-Hudrî'den Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şu ayetleri okuduğunu nakletmiştir: {سُبْحَانَ رَبك رب الْعِزَّة عَمَّا يصفونَ وَسَلام على الْمُرْسلين وَالْحَمْد لله رب الْعَالمين} “Kudret ve şeref sahibi Rabbin, onların nitelemelerinden münezzehtir. Peygamberlere selam olsun! Hamd de âlemlerin Rabbi olan Allah'a mahsustur.”
وَأخرج الْخَطِيب عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ قَالَ: كَانَ رَسُول الله ﷺ يَقُول: بعد أَن يسلم {سُبْحَانَ رَبك رب الْعِزَّة عَمَّا يصفونَ وَسَلام على الْمُرْسلين وَالْحَمْد لله رب الْعَالمين}
Hatîb, Ebû Saîd el-Hudrî'nin şöyle dediğini nakletmiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem selam verdikten sonra şöyle derdi: {سُبْحَانَ رَبك رب الْعِزَّة عَمَّا يصفونَ وَسَلام على الْمُرْسلين وَالْحَمْد لله رب الْعَالمين} “Kudret ve şeref sahibi Rabbin, onların nitelemelerinden münezzehtir. Peygamberlere selam olsun! Hamd de âlemlerin Rabbi olan Allah'a mahsustur.”
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن زيد بن أَرقم عَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: من قَالَ دبر كل صَلَاة {سُبْحَانَ رَبك رب الْعِزَّة عَمَّا يصفونَ وَسَلام على الْمُرْسلين وَالْحَمْد لله رب الْعَالمين} ثَلَاث مَرَّات فقد اكتال بالمكيال الأوفى من الْأجر)
Taberânî, Zeyd b. Erkam'dan Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu nakletmiştir: «Kim her namazın ardından üç defa {سُبْحَانَ رَبك رب الْعِزَّة عَمَّا يصفونَ وَسَلام على الْمُرْسلين وَالْحَمْد لله رب الْعَالمين} “Kudret ve şeref sahibi Rabbin, onların nitelemelerinden münezzehtir. Peygamberlere selam olsun! Hamd de âlemlerin Rabbi olan Allah'a mahsustur” derse, sevaptan en tam ölçekle tartıp almış olur.»
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الشّعبِيّ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: من سره أَن يكتال بالمكيال الأوفى من الْأجر يَوْم الْقِيَامَة فَلْيقل آخر مَجْلِسه حِين يُرِيد أَن يقوم {سُبْحَانَ رَبك رب الْعِزَّة عَمَّا يصفونَ وَسَلام على الْمُرْسلين وَالْحَمْد لله رب الْعَالمين}
İbn Ebî Hâtim, Şa'bî'nin şöyle dediğini nakletmiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem buyurdu ki: «Kıyamet gününde mükâfattan en tam ölçekle tartıp almak kimi sevindirirse, meclisinin sonunda kalkmak istediği vakit şöyle desin: {سُبْحَانَ رَبك رب الْعِزَّة عَمَّا يصفونَ وَسَلام على الْمُرْسلين وَالْحَمْد لله رب الْعَالمين} “Kudret ve şeref sahibi Rabbin, onların nitelemelerinden münezzehtir. Peygamberlere selam olsun! Hamd de âlemlerin Rabbi olan Allah'a mahsustur.”»
وَأخرج الْبَغَوِيّ فِي تَفْسِيره من وَجه آخر مُتَّصِل عَن عَليّ مَوْقُوفا
Begavî tefsirinde bitişik başka bir yolla bunu Ali'den mevkuf olarak nakletmiştir.
وَأخرج حميد بن زَنْجوَيْه فِي ترغيبه من طَرِيق الْأَصْبَغ بن نباتة عَن عَليّ بن أبي طَالب ﵁ قَالَ: من سره أَن يكتال بالمكيال الأوفى فليقرأ هَذِه الْآيَة ثَلَاث مَرَّات {سُبْحَانَ رَبك رب الْعِزَّة عَمَّا يصفونَ وَسَلام على الْمُرْسلين وَالْحَمْد لله رب الْعَالمين}
Humeyd b. Zenceveyh et-Terğîb'inde Asbağ b. Nübâte yoluyla Ali b. Ebî Tâlib radıyallâhu anh'ın şöyle dediğini nakletmiştir: «En tam ölçekle tartıp almak kimi sevindirirse şu ayeti üç defa okusun: {سُبْحَانَ رَبك رب الْعِزَّة عَمَّا يصفونَ وَسَلام على الْمُرْسلين وَالْحَمْد لله رب الْعَالمين} “Kudret ve şeref sahibi Rabbin, onların nitelemelerinden münezzehtir. Peygamberlere selam olsun! Hamd de âlemlerin Rabbi olan Allah'a mahsustur.”»
يَمُوت هَذَا الشَّيْخ فَيكون منا شَيْء فتعيرنا الْعَرَب يَقُولُونَ: تَرَكُوهُ حَتَّى إِذا مَاتَ عَمه تناولوه
«Bu yaşlı adam (Ebû Tâlib) ölür de bizden [Muhammed'e karşı] bir şey sadır olursa Araplar bizi ayıplar ve: "Onu bıraktılar da amcası ölünce mi üzerine çullandılar!" derler.»
فبعثوا رجلا مِنْهُم يُسمى الْمطلب فَاسْتَأْذن لَهُم عَليّ أبي طَالب فَقَالَ: هَؤُلَاءِ مشيخة قَوْمك وسرواتهم يستأذنون عَلَيْك قَالَ: أدخلهم
Bunun üzerine aralarından el-Muttalib adında bir adamı gönderdiler. O da Ebû Tâlib'in yanına girmek için onlar adına izin istedi ve: «İşte kavminin yaşlıları ve ileri gelenleri senin yanına girmek için izin istiyorlar» dedi. [Ebû Tâlib]: «Onları içeri al» dedi.
فَلَمَّا دخلُوا عَلَيْهِ قَالُوا: يَا أَبَا طَالب أَنْت كَبِيرنَا وَسَيِّدنَا فأنصفنا من ابْن أَخِيك فمره فليكف عَن شتم آلِهَتنَا ونعده وإلهه فَبعث إِلَيْهِ أَبُو طَالب فَلَمَّا دخل عَلَيْهِ رَسُول الله ﷺ قَالَ: يَا ابْن أخي هَؤُلَاءِ مشيخة قَوْمك وسرواتهم قد سألوك النّصْف
Yanına girdiklerinde dediler ki: «Ey Ebû Tâlib! Sen bizim büyüğümüz ve efendimizsin; yeğenine karşı bize insaflı davran (bize hak tanı). Ona emret de ilahlarımıza sövmekten vazgeçsin; biz de onu ve ilahını [kendi haline] bırakalım.» Bunun üzerine Ebû Tâlib ona haber gönderdi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onun yanına girince [Ebû Tâlib] şöyle dedi: «Ey kardeşimin oğlu! İşte kavminin yaşlıları ve ileri gelenleri senden insaflı bir teklifte bulundular:
أَن تكف عَن شتم آلِهَتهم ويدعوك وَإِلَهك فَقَالَ: أَي عَم أَولا أدعوهم إِلَى مَا هُوَ خير لَهُم مِنْهَا قَالَ: وإلام تدعوهم قَالَ: أدعوهم إِلَى أَن يتكلموا بِكَلِمَة يدين لَهُم بهَا الْعَرَب ويملكون بهَا الْعَجم فَقَالَ أَبُو جهل من بَين الْقَوْم: مَا هِيَ وَأَبِيك لنعطينكها وَعشر أَمْثَالهَا قَالَ: تَقول لَا إِلَه إِلَّا الله
İlahlarına sövmekten vazgeçmen karşılığında seni ve ilahını [kendi halinize] bırakacaklar.» Bunun üzerine [Resûlullah]: «Ey amca! Ben onları bundan kendileri için daha hayırlı olan bir şeye davet etmeyeyim mi?» buyurdu. [Ebû Tâlib]: «Onları neye davet ediyorsun?» dedi. [Resûlullah]: «Onları, kendisi sayesinde Arapların kendilerine boyun eğeceği ve Acemlere hâkim olacakları bir kelimeyi söylemeye davet ediyorum» buyurdu. Topluluğun arasından Ebû Cehil: «Baban hakkı için o nedir? Onu ve onun on mislini sana veririz!» dedi. [Resûlullah]: «"Lâ ilâhe illallâh" demenizdir» buyurdu.
فنفروا وَقَالُوا سلنا غير هَذِه قَالَ: لَو جئتموني بالشمس حَتَّى تضعوها فِي يَدي مَا سألتكم غَيرهَا فغضبوا وَقَامُوا من عِنْده غضابا وَقَالُوا: وَالله لنشتمنك وَإِلَهك الَّذِي يَأْمُرك بِهَذَا {وَانْطَلق الْمَلأ مِنْهُم أَن امشوا} إِلَى قَوْله {اخْتِلَاق}
Bunun üzerine kaçındılar ve: «Bizden bundan başkasını iste» dediler. [Resûlullah]: «Güneşi getirip elime koysanız bile sizden bundan başkasını istemem» buyurdu. Öfkelendiler ve kızgın bir halde onun yanından kalktılar ve: «Vallahi sana da bunu sana emreden ilahına da mutlaka söveceğiz!» dediler. {وَانْطَلق الْمَلأ مِنْهُم أَن امشوا} “İçlerinden ileri gelenler: 'Yürüyün...' diyerek kalkıp gittiler” ayetinden {اخْتِلَاق} “uydurma” kavline kadar [olan ayetler indi].
الْآيَات ١ - ٣
1-3. Ayetler