Binûn

Bakara Suresi — 2. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

من صَبر على الْبلَاء وَرَضي بِالْقضَاءِ وشكر النعماء وذل لحكم الْقُرْآن

Belaya sabreden, kazaya razı olan, nimetlere şükreden ve Kur'an'ın hükmüne boyun eğen kimsedir."

وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا عَن ابْن الْمُبَارك قَالَ: قَالَ دَاوُد لِابْنِهِ سُلَيْمَان ﵇: يَا بني إِنَّمَا تستدل على تقوى الرجل بِثَلَاثَة أَشْيَاء

İbn Ebî'd-Dünyâ, İbnü'l-Mübârek'ten rivayet etti; o şöyle dedi: Dâvûd, oğlu Süleyman'a (aleyhimesselâm) şöyle dedi: 'Ey oğulcağızım! Bir kimsenin takvasına ancak üç şeyle delil getirilir:

لحسن توكله على الله فِيمَا نابه ولحسن رِضَاهُ فِيمَا أَتَاهُ ولحسن زهده فِيمَا فَاتَهُ

Başına gelen şeyde Allah'a olan tevekkülünün güzelliğiyle, kendisine ulaşan şeyde rızasının güzelliğiyle ve kaçırdığı şeyde de zühdünün güzelliğiyle.'

وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا عَن سهم بن سَحَاب قَالَ: مَعْدن من التَّقْوَى لَا يزَال لسَانك رطبا من ذكر الله

İbn Ebî'd-Dünyâ, Sehm b. Sahâb'dan rivayet etti; o şöyle dedi: 'Takvanın kaynağı, dilinin sürekli Allah'ın zikriyle ıslak (meşgul) kalmasıdır.'

وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد وَابْن أبي الدُّنْيَا عَن سعيد بن أبي سعيد المَقْبُري قَالَ: بلغنَا أَن رجلا جَاءَ إِلَى عِيسَى فَقَالَ: يَا معلم الْخَيْر كَيفَ أكون تقياً لله كَمَا يَنْبَغِي لَهُ قَالَ: بِيَسِير من الْأَمر

Ahmed ez-Zühd'de ve İbn Ebî'd-Dünyâ, Saîd b. Ebî Saîd el-Makburî'den rivayet etti; o şöyle dedi: Bize ulaştığına göre bir adam İsa'ya gelip: 'Ey hayır muallimi! Allah'a O'na layık olduğu şekilde nasıl takvalı bir kul olurum?' dedi. [İsa] şöyle dedi: 'Küçük bir işle:

تحب الله بقلبك كُله وتعمل بكدحك وقوتك مَا اسْتَطَعْت وترحم ابْن جنسك كَمَا ترحم نَفسك

Bütün kalbinle Allah'ı seversin, gücün ve gayretin yettiğince amel edersin ve kendi nefsine merhamet ettiğin gibi hemcinsine de merhamet edersin.'

قَالَ: من ابْن جنسي يَا معلم الْخَيْر قَالَ: ولد آدم كلهم وَمَا لَا تحب أَن يُؤْتى إِلَيْك فَلَا تأته إِلَى أحد فَأَنت تَقِيّ لله حَقًا

[Adam]: 'Ey hayır muallimi! Hemcinsim kimdir?' dedi. [İsa]: 'Bütün Âdemoğullarıdır. Kendine yapılmasını istemediğin bir şeyi sen de hiç kimseye yapma; işte o zaman Allah'a karşı gerçekten takva sahibi olursun' dedi.

وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا عَن أياس بن مُعَاوِيَة قَالَ: رَأس التَّقْوَى ومعظمه أَن لَا تعبد شَيْئا دون الله ثمَّ تتفاض النَّاس بالتقى والنهى

İbn Ebî'd-Dünyâ, İyâs b. Muâviye'den rivayet etti; o şöyle dedi: 'Takvanın başı ve en büyüğü, Allah'tan başka hiçbir şeye ibadet etmemendir. Sonra da insanlar takva ve akıl ile birbirlerine üstün olurlar.'

وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا عَن عون بن عبد الله قَالَ: فواتح التَّقْوَى حسن النِّيَّة وخواتمها التَّوْفِيق وَالْعَبْد فِيمَا بَين ذَلِك بَين هلكات وشبهات وَنَفس تحطب على سلوها وعدو مكيد غير غافل وَلَا عَاجز

İbn Ebî'd-Dünyâ, Avn b. Abdillâh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: 'Takvanın başlangıcı iyi niyet, sonu ise muvaffakiyettir. Kul bu ikisi arasında helak edici durumlar ve şüpheler, gaflete odun taşıyan bir nefis ve asla gaflete düşmeyen ve aciz kalmayan hilekâr bir düşman arasındadır.'

وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا عَن مُحرز الطفاري قَالَ: كَيفَ يَرْجُو مَفَاتِيح التَّقْوَى من يُؤثر على الْآخِرَة الدُّنْيَا وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا عَن عمر بن عبد الْعَزِيز قَالَ: لَيْسَ تقوى الله بصيام

İbn Ebî'd-Dünyâ, Muhriz et-Tufâvî'den rivayet etti; o şöyle dedi: 'Dünyayı ahirete tercih eden kimse takvanın anahtarlarını nasıl umabilir?' İbn Ebî'd-Dünyâ, Ömer b. Abdilazîz'den rivayet etti; o şöyle dedi: 'Allah'ın takvası, gündüzün orucu,

النَّهَار وَلَا بِقِيَام اللَّيْل والتخليط فِيمَا بَين ذَلِك وَلَكِن تقوى الله ترك مَا حرم الله وَأَدَاء مَا افْترض الله فَمن رزق بعد ذَلِك خيرا فَهُوَ خير إِلَى خير

gecenin ibadeti ve bu ikisi arasını [günahlarla] karıştırmak değildir. Fakat Allah'ın takvası, Allah'ın haram kıldığını terk etmek ve Allah'ın farz kıldığını eda etmektir. Bundan sonra kime bir hayır rızık olarak verilirse, o hayır üstüne hayırdır.'

وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا عَن مُحَمَّد بن يُوسُف الْفرْيَابِيّ قَالَ: قلت لِسُفْيَان أرى النَّاس يَقُولُونَ سُفْيَان الثَّوْريّ وَأَنت تنام اللَّيْل فَقَالَ لي: اسْكُتْ

İbn Ebî'd-Dünyâ, Muhammed b. Yûsuf el-Firyâbî'den rivayet etti; o şöyle dedi: Süfyân'a: 'İnsanların Süfyân es-Sevrî dediğini görüyorum, halbuki sen gece uyuyorsun' dedim. Bana şöyle dedi: 'Sus!

ملاك هَذَا الْأَمر التَّقْوَى

Bu işin esası takvadır.'

وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا عَن شبيب بن شبة قَالَ: تكلم رجل من الْحُكَمَاء عِنْد عبد الْملك بن مَرْوَان فوصف المتقي فَقَالَ: رجل آثر الله على خلقه وآثر الْآخِرَة على الدُّنْيَا وَلم تكربه المطالب وَلم تَمنعهُ المطامع نظر ببصر قلبه إِلَى معالي إِرَادَته فسما لَهَا ملتمساً لَهَا فزهده مخزون يبيت إِذا نَام النَّاس ذَا شجون وَيُصْبِح مغموماً فِي الدُّنْيَا مسجون قد انْقَطَعت من همته الرَّاحَة دون منيته فشفاؤه الْقُرْآن ودواؤه الْكَلِمَة من الْحِكْمَة وَالْمَوْعِظَة الْحَسَنَة لَا يرى مِنْهَا الدُّنْيَا عوضا وَلَا يستريح إِلَى لَذَّة سواهَا

İbn Ebî'd-Dünyâ, Şebîb b. Şebbe'den rivayet etti; o şöyle dedi: Hakîmlerden bir adam Abdülmelik b. Mervân'ın yanında konuşup takva sahibini niteledi ve şöyle dedi: 'O öyle bir adamdır ki, Allah'ı mahlukatına, ahireti de dünyaya tercih etmiştir; istekler onu sıkıntıya sokmamış, tamahlar da onu [yolundan] alıkoymamıştır. Kalbinin basiretiyle yüce gayesine bakmış, onu arzulayarak ona doğru yükselmiştir. Onun zühdü saklıdır; insanlar uyuduğunda o kederlerle geceler, dünyaya hapsolmuş gibi hüzünlü sabahlar. Ecelinden önce azminden rahatlık kesilmiştir. Şifası Kur'an, ilacı ise hikmetli bir söz ve güzel bir öğüttür; dünyaya onlardan bir bedel tanımaz ve ondan başkasının lezzetiyle de huzur bulmaz.'

فَقَالَ عبد الْملك: أشهد أَن هَذَا أرجىء بَالا منا وأنعم عَيْشًا

Bunun üzerine Abdülmelik: 'Şahitlik ederim ki bu kimse, zihni bizden daha rahat ve yaşantısı bizden daha nimet içindedir' dedi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأَبُو نعيم فِي الْحِلْية عَن مَيْمُون بن مهْرَان قَالَ: لَا يكون الرجل من الْمُتَّقِينَ حَتَّى يُحَاسب نَفسه أَشد من محاسبة شَرِيكه حَتَّى تعلم من أَيْن مطعمه وَمن أَيْن ملبسه وَمن أَيْن مشربه أَمن حل ذَلِك أَو من حرَام وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا عَن عمر بن عبد الْعَزِيز

İbn Ebî Şeybe ve el-Hilye'de Ebû Nuaym, Meymûn b. Mihrân'dan rivayet etti; o şöyle dedi: 'Bir adam, ortağını hesaba çekmesinden daha çetin bir şekilde kendi nefsini hesaba çekmedikçe; yiyeceğinin nereden, giyeceğinin nereden, içeceğinin nereden olduğunu, helalden mi yoksa haramdan mı geldiğini bilmedikçe müttakilerden olamaz.' İbn Ebî'd-Dünyâ, Ömer b. Abdilazîz'den rivayet etti;

أَنه لما وُلي حمد الله وَأثْنى عَلَيْهِ ثمَّ قَالَ: أوصيكم بتقوى الله فَإِن تقوى الله خلف من كل شَيْء وَلَيْسَ من تقوى الله خلف

o, halife olunca Allah'a hamdetti ve O'na sena etti, sonra şöyle dedi: 'Size Allah'a karşı takvayı tavsiye ederim. Çünkü Allah'ın takvası her şeyin yerini tutar; fakat Allah'ın takvasının yerini hiçbir şey tutamaz.'

وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا عَن عمر بن عبد الْعَزِيز قَالَ: يَا أَيهَا النَّاس اتَّقوا الله فَإِنَّهُ لَيْسَ من هَالك إِلَّا لَهُ خلف إِلَّا التَّقْوَى

İbn Ebî'd-Dünyâ, Ömer b. Abdilazîz'den rivayet etti; o şöyle dedi: 'Ey insanlar! Allah'a karşı takvalı olun. Zira helak olan her şeyin bir karşılığı (bedeli) vardır, ancak takvanın karşılığı yoktur.'

وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا عَن قَتَادَة قَالَ: لما خلق الله الْجنَّة قَالَ لَهَا تكلمي قَالَت: طُوبَى لِلْمُتقين

İbn Ebî'd-Dünyâ, Katâde'den rivayet etti; o şöyle dedi: 'Allah Cennet'i yarattığında ona: 'Konuş' buyurdu. O da: 'Müttakilere müjdeler olsun!' dedi.'

وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا عَن مَالك بن دِينَار قَالَ: الْقِيَامَة عرس الْمُتَّقِينَ

İbn Ebî'd-Dünyâ, Mâlik b. Dînâr'dan rivayet etti; o şöyle dedi: 'Kıyamet, takva sahiplerinin düğünüdür.'

وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا عَن مُحَمَّد بن يزِيد الرَّحبِي قَالَ: قيل لأبي الدَّرْدَاء: إِنَّه لَيْسَ أحد لَهُ بَيت فِي الْأَنْصَار إِلَّا قَالَ شعرًا فَمَا لَك لَا تَقول قَالَ: وَأَنا قلت فاستمعوه: يُرِيد المرءُ أَن يُعطي مناه وي أَبى [ويأبى] الله إِلَّا مَا أَرَادَا

İbn Ebî'd-Dünyâ, Muhammed b. Yezîd er-Rahabî'den rivayet etti; o şöyle dedi: Ebü'd-Derdâ'ya: 'Ensardan evi olup da şiir söylemeyen hiç kimse yoktur; sana ne oluyor da söylemiyorsun?' denildi. O da: 'Ben de söyledim, onu dinleyin: Kişi arzusunun kendisine verilmesini ister, Allah ise ancak dilediğini yapmaktan başkasına razı olmaz.

يَقُول المرءُ فائدتي وذخري وتقوى الله أفضل مَا استفادا وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي الْعَفِيف وَكَانَ من أَصْحَاب معَاذ بن جبل قَالَ: يدْخل أهل الْجنَّة على أَرْبَعَة أَصْنَاف

Kişi 'kazancım ve birikimim' der; oysa Allah takvası, kazandığı şeylerin en faziletlisidir' dedi. İbn Ebî Hâtim, Muâz b. Cebel'in ashabından olan Ebü'l-Afîf'ten rivayet etti; o şöyle dedi: 'Cennet ehli dört sınıf olarak girer:

الْمُتَّقِينَ ثمَّ الشَّاكِرِينَ ثمَّ الْخَائِفِينَ ثمَّ أَصْحَاب الْيَمين

Müttakiler, sonra şükredenler, sonra korkanlar, sonra da Ashâb-ı Yemîn (amel defteri sağından verilenler).'

٣ - قَوْله تَعَالَى: الَّذين يُؤمنُونَ بِالْغَيْبِ ويقيمون الصَّلَاة وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفقُونَ

3 - Yüce Allah'ın şu kavli: { الَّذين يُؤمنُونَ بِالْغَيْبِ ويقيمون الصَّلَاة وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفقُونَ } “Onlar gayba inanırlar, namazı kılarlar ve kendilerine rızık olarak verdiklerimizden infak ederler.”

أخرج جرير عَن قَتَادَة {هدى لِلْمُتقين} قَالَ: نعتهم ووصفهم بقوله {الَّذين يُؤمنُونَ بِالْغَيْبِ} الْآيَة

İbn Cerîr, Katâde'den rivayet etti; { هدى لِلْمُتقين } “Müttakiler için bir hidayettir” [ifadesi hakkında] şöyle dedi: { الَّذين يُؤمنُونَ بِالْغَيْبِ } “Onlar gayba inanırlar...” ayetiyle onları vasfetmiş ve nitelemiştir.

وَأخرج ابْن إِسْحَق وَابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {الَّذين يُؤمنُونَ} قَالَ: يصدقون {بِالْغَيْبِ} قَالَ: بِمَا جَاءَ مِنْهُ يَعْنِي من الله

İbn İshâk ve İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan rivayet etti; { الَّذين يُؤمنُونَ } “Onlar inanırlar” kavli hakkında: 'Tasdik ederler' dedi; { بِالْغَيْبِ } “Gayba” kavli hakkında ise: 'O'ndan, yani Allah'tan gelen şeylere [inanırlar]' dedi.

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن مَسْعُود فِي قَوْله {الَّذين يُؤمنُونَ بِالْغَيْبِ} قَالَ: هم الْمُؤْمِنُونَ من الْعَرَب قَالَ: و {الإِيمان} التَّصْدِيق و {الْغَيْب} مَا غَابَ عَن الْعباد من أَمر الْجنَّة وَالنَّار وَمَا ذكر الله فِي الْقُرْآن لم يكن تصديقهم بذلك من قبل أَصْحَاب الْكتاب أَو علم كَانَ عِنْدهم {وَالَّذين يُؤمنُونَ بِمَا أنزل إِلَيْك} هم الْمُؤْمِنُونَ من أهل الْكتاب ثمَّ جمع الْفَرِيقَيْنِ فَقَالَ {أُولَئِكَ على هدى} الْآيَة

İbn Cerîr, İbn Mes'ûd'dan rivayet etti; { الَّذين يُؤمنُونَ بِالْغَيْبِ } “Onlar gayba inanırlar” kavli hakkında şöyle dedi: 'Onlar Araplardan olan müminlerdir.' Dedi ki: '{ الإِيمان } tasdiktir, { الْغَيْب } ise Cennet, Cehennem ve Allah'ın Kur'an'da zikrettiği şeylerden kullara gizli kalan hususlardır. Onların bunu tasdik etmesi, Kitap ehli tarafından veya yanlarında bulunan bir bilgiden dolayı değildi. { وَالَّذين يُؤمنُونَ بِمَا أنزل إِلَيْك } “Sana indirilene inananlar” ise Ehl-i Kitap'tan olan müminlerdir.' Sonra iki fırkayı birleştirerek { أُولَئِكَ على هدى } “İşte onlar bir hidayet üzeredirler...” ayetini buyurdu.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن أبي الْعَالِيَة فِي قَوْله {الَّذين يُؤمنُونَ بِالْغَيْبِ} قَالَ: بِاللَّه وَمَلَائِكَته وَرُسُله وَالْيَوْم الآخر وجنته وناره ولقائه والحياة بعد الْمَوْت

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Ebü'l-Âliye'den rivayet etti; { الَّذين يُؤمنُونَ بِالْغَيْبِ } “Onlar gayba inanırlar” kavli hakkında şöyle dedi: 'Allah'a, meleklerine, resullerine, ahiret gününe, O'nun Cennetine, Cehennemine, O'na kavuşmaya ve ölümden sonraki hayata [inanırlar].'

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جريرعن قَتَادَة فِي قَوْله {الَّذين يُؤمنُونَ بِالْغَيْبِ} قَالَ: آمنُوا بِالْبَعْثِ بعد الْمَوْت والحساب وَالْجنَّة وَالنَّار وَصَدقُوا بموعود الله الَّذِي وعد فِي هَذَا الْقُرْآن

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Katâde'den rivayet etti; { الَّذين يُؤمنُونَ بِالْغَيْبِ } “Onlar gayba inanırlar” kavli hakkında şöyle dedi: 'Ölümden sonra dirilmeye, hesaba, Cennete ve Cehenneme iman ettiler ve Allah'ın bu Kur'an'da vadettiği vaadini tasdik ettiler.'

وَأخرج الطستي فِي مسَائِله عَن ابْن عَبَّاس إِن نَافِع بن الْأَزْرَق قَالَ لَهُ: أَخْبرنِي عَن قَوْله ﷿ {الَّذين يُؤمنُونَ بِالْغَيْبِ} قَالَ: مَا غَابَ عَنْهُم من أَمر الْجنَّة وَالنَّار قَالَ وَهل تعرف الْعَرَب ذَلِك قَالَ: نعم

et-Tastî Mesâil'inde İbn Abbâs'tan rivayet etti: Nâfi' b. el-Ezrak ona: 'Bana Azîz ve Celîl olan [Allah'ın] { الَّذين يُؤمنُونَ بِالْغَيْبِ } “Onlar gayba inanırlar” kavlini haber ver' dedi. O da: 'Cennet ve Cehennem hususundan kendilerine gizli kalan şeylerdir' dedi. [Nâfi']: 'Araplar bunu bilir mi?' dedi. [İbn Abbâs]: 'Evet,

أما سَمِعت أَبَا سُفْيَان بن الْحَرْث يَقُول:

Ebû Süfyân b. el-Hâris'in şöyle dediğini duymadın mı:

وبالغيب آمنا وَقد كَانَ قَومنَا يصلونَ للأوثان قبل مُحَمَّد وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مَنْدَه وَأَبُو نعيم كِلَاهُمَا فِي معرفَة الصَّحَابَة عَن تويلة بنت أسلم قَالَ: صليت الظّهْر أَو الْعَصْر فِي مَسْجِد بني حَارِثَة فَاسْتقْبلنَا مَسْجِد ايلياء فصلينا سَجْدَتَيْنِ ثمَّ جَاءَنَا من يخبرنا أَن رَسُول الله ﷺ قد اسْتقْبل الْبَيْت الْحَرَام فتحوّل الرِّجَال مَكَان النِّسَاء وَالنِّسَاء مَكَان الرِّجَال فصلينا السَّجْدَتَيْنِ الْبَاقِيَتَيْنِ وَنحن مستقبلو الْبَيْت الْحَرَام

Biz gayba iman ettik; oysa kavmimiz Muhammed'den önce putlara ibadet etmekteydi' dedi. İbn Ebî Hâtim, et-Taberânî, İbn Mende ve Ebû Nuaym —her ikisi de Ma'rifetü's-Sahâbe'de— Tüveyle bint Eslem'den rivayet etti; o şöyle dedi: Benî Hârise Mescidi'nde öğle veya ikindi namazını kıldım; İlyâ (Kudüs) mescidine yönelmiştik ve iki rekat kıldık. Sonra Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) Beyt-i Harâm'a yöneldiğini bize haber veren bir kimse geldi; bunun üzerine erkekler kadınların yerine, kadınlar da erkeklerin yerine geçti ve biz Beyt-i Harâm'a yönelmiş olarak kalan iki rekatı kıldık.

فَبلغ رَسُول الله ﷺ ذَلِك فَقَالَ أُولَئِكَ قوم آمنُوا بِالْغَيْبِ

Bu durum Resûlullah'a (sallallâhu aleyhi ve sellem) ulaşınca: 'İşte onlar gayba iman etmiş bir topluluktur' buyurdu.

وَأخرج سُفْيَان بن عُيَيْنَة وَسَعِيد بن مَنْصُور وَأحمد بن منيع فِي مُسْنده وَابْن أبي حَاتِم وَابْن الْأَنْبَارِي فِي الْمَصَاحِف وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه عَن الْحَرْث بن قيس أَنه قَالَ لِابْنِ مَسْعُود: عِنْد الله يحْتَسب مَا سبقتمونا بِهِ يَا أَصْحَاب مُحَمَّد من رُؤْيَة رَسُول الله ﷺ

Süfyân b. Uyeyne, Saîd b. Mansûr, Ahmed b. Menî' Müsned'inde, İbn Ebî Hâtim, el-Mesâhif'te İbnü'l-Enbârî, el-Hâkim —ve sahih olduğunu belirtti— ve İbn Merdûye, el-Hâris b. Kays'tan rivayet etti; o, İbn Mes'ûd'a: 'Ey Muhammed'in ashabı! Resûlullah'ı (sallallâhu aleyhi ve sellem) görerek bizi geçmiş olmanızın sevabı Allah katında hesap edilir' dedi.

فَقَالَ ابْن مَسْعُود: عِنْد الله يحْتَسب إيمَانكُمْ بِمُحَمد ﷺ وَلم تروه إِن أَمر مُحَمَّد كَانَ بَيْننَا لمن رَآهُ

Bunun üzerine İbn Mes'ûd şöyle dedi: 'Sizin Muhammed'i (sallallâhu aleyhi ve sellem) görmediğiniz halde O'na iman etmenizin ecri Allah katında hesaba katılır. Muhakkak ki Muhammed'in işi, O'nu gören kimse için apaçıktı.

وَالَّذِي لَا إِلَه غَيره

Kendisinden başka ilah olmayana yemin olsun ki,

مَا آمن أحد أفضل من إِيمَان بِغَيْب

hiç kimse gayba imandan daha faziletli bir imanla iman etmemiştir.'

ثمَّ قَرَأَ (الم ذَلِك الْكتاب لَا ريب فِيهِ) (الْبَقَرَة الْآيَة ١ - ٢) إِلَى قَوْله (المفلحون) (الْبَقَرَة الْآيَة ٥)

Sonra (الم ذَلِك الْكتاب لَا ريب فِيهِ) (el-Bakara suresi 1-2. ayetler) ayetinden (المفلحون) (el-Bakara suresi 5. ayet) kavline kadar okudu.

وَأخرج الْبَزَّار وَأَبُو يعلي والمرهبي فِي فضل الْعلم وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن عمر بن الْخطاب قَالَ كنت جَالِسا مَعَ النَّبِي ﷺ فَقَالَ انبئوني بِأَفْضَل أهل الإِيمان إِيمَانًا قَالُوا: يَا رَسُول الله الْمَلَائِكَة

el-Bezzâr, Ebû Ya'lâ, Fadlü'l-İlm'de el-Merhebî ve el-Hâkim —ve sahih olduğunu belirtti— Ömer b. el-Hattâb'dan rivayet etti; o şöyle dedi: Nebi (sallallâhu aleyhi ve sellem) ile birlikte oturuyordum; şöyle buyurdu: 'İman bakımından iman ehlinin en faziletlisini bana haber verin.' [Sahabiler]: 'Ey Allah'ın Resulü! Meleklerdir' dediler.

قَالَ: هم كَذَلِك ويحق لَهُم وَمَا يمنعهُم وَقد أنزلهم الله الْمنزلَة الَّتِي أنزلهم بهَا قَالُوا: يَا رَسُول الله الْأَنْبِيَاء الَّذين أكْرمهم الله بِرِسَالَاتِهِ والنّبوة قَالَ: هم كَذَلِك ويحق لَهُم وَمَا يمنعهُم وَقد أنزلهم الله الْمنزلَة الَّتِي أنزلهم بهَا قَالُوا: يَا رَسُول الله الشُّهَدَاء الَّذين اسْتشْهدُوا مَعَ الْأَنْبِيَاء

Şöyle buyurdu: 'Onlar öyledir ve bu onların hakkıdır, Allah onları yerleştirdiği mertebeye yerleştirmişken nasıl olmasınlar?' [Sahabiler]: 'Ey Allah'ın Resulü! Allah'ın kendilerini risaletleri ve peygamberlikle şereflendirdiği peygamberlerdir' dediler. Şöyle buyurdu: 'Onlar öyledir ve bu onların hakkıdır, Allah onları yerleştirdiği mertebeye yerleştirmişken nasıl olmasınlar?' [Sahabiler]: 'Ey Allah'ın Resulü! Peygamberlerle birlikte şehit olan şehitlerdir' dediler.

قَالَ: هم كَذَلِك ويحق لَهُم وَمَا يمنعهُم وَقد أكْرمهم الله بِالشَّهَادَةِ مَعَ الْأَنْبِيَاء

Şöyle buyurdu: 'Onlar öyledir ve bu onların hakkıdır, Allah onları peygamberlerle birlikte şehadetle şereflendirmişken nasıl olmasınlar?

بل غَيرهم قَالُوا: فَمن يَا رَسُول الله قَالَ: أَقوام فِي أصلاب الرِّجَال يأْتونَ من بعدِي يُؤمنُونَ بِي وَلم يروني ويصدقوني وَلم يروني يَجدونَ الْوَرق الْمُعَلق فيعملون بِمَا فِيهِ فَهَؤُلَاءِ أفضل أهل الْإِيمَان إِيمَانًا

Aksine başkalarıdır.' [Sahabiler]: 'Kimdir onlar ey Allah'ın Resulü?' dediler. Şöyle buyurdu: 'Erkeklerin sulbünde olup benden sonra gelecek olan bir topluluktur; beni görmedikleri halde bana iman ederler ve beni görmedikleri halde beni tasdik ederler. Asılı duran sayfalar bulurlar ve içindekilerle amel ederler. İşte bunlar, iman bakımından iman ehlinin en faziletlileridir.'

وَأخرج الْحسن بن عُرْوَة فِي حزبه الْمَشْهُور وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل والأصبهاني فِي التَّرْغِيب عَن عَمْرو بن شُعَيْب عَن أَبِيه عَن جده قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ أَي

el-Hasen b. Urve meşhur Cüz'ünde, el-Beyhakî ed-Delâil'de ve el-İsbahânî et-Terğîb'de, Amr b. Şuayb'dan, o babasından, o da dedesinden rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): 'Yaratılmışların hangisinin

الْخلق أعجب إِلَيْكُم إِيمَانًا قَالُوا: الْمَلَائِكَة

imanı size daha hayret verici gelir?' buyurdu. [Sahabiler]: 'Melekler' dediler.

قَالَ: وَمَا لَهُم لايؤمنون وهم عِنْد رَبهم

[Resûlullah]: 'Rablerinizin katındayken onlar nasıl iman etmesinler ki?' buyurdu.

قَالُوا: فالأنبياء

[Sahabiler]: 'O halde peygamberler' dediler.

قَالَ: فَمَا لَهُم لَا يُؤمنُونَ وَالْوَحي ينزل عَلَيْهِم

[Resûlullah]: 'Kendilerine vahiy iniyorken onlar nasıl iman etmesinler ki?' buyurdu.

قَالُوا: فَنحْن

[Sahabiler]: 'O halde biziz' dediler.

قَالَ: وَمَا لكم لاتؤمنون وَأَنا بَين أظْهركُم أَلا إِن أعجب الْخلق إِلَيّ إِيمَانًا لقوم يكونُونَ من بعدكم يَجدونَ صحفاً فِيهَا كتاب يُؤمنُونَ بِمَا فِيهِ

[Resûlullah]: 'Ben aranızdayken siz nasıl iman etmeyesiniz ki? Haberiniz olsun ki, yaratılmışlar içinde imanı bana en hayret verici olanlar, sizden sonra gelecek olan, içinde Kitap bulunan sahifeler bulup onda olana iman eden bir topluluktur' buyurdu.

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: أصبح رَسُول الله ﷺ يَوْمًا فَقَالَ مَا من مَاء مَا من مَاء قَالُوا: لَا

et-Taberânî, İbn Abbâs'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Bir gün Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) sabahladı ve: 'Su var mı? Su var mı?' buyurdu. [Sahabiler]: 'Hayır' dediler.

قَالَ: فَهَل من شن فجاؤا بالشن فَوضع بَين يَدي رَسُول الله ﷺ وَوضع يَده عَلَيْهِ ثمَّ فرق أَصَابِعه فنبع المَاء مثل عَصا مُوسَى من بَين أَصَابِع رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: يَا بِلَال اهتف بِالنَّاسِ بِالْوضُوءِ فَأَقْبَلُوا يتوضؤن من بَين أَصَابِع رَسُول الله ﷺ وَكَانَت همة ابْن مَسْعُود الشّرْب فَلَمَّا توضؤا صلى بهم الصُّبْح ثمَّ قعد للنَّاس فَقَالَ: يَا أَيهَا النَّاس من أعجب الْخلق إِيمَانًا قَالُوا: الْمَلَائِكَة

[Resûlullah]: 'Eski bir su kabı var mı?' buyurdu. Eski bir su kabı getirdiler ve Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem)'in önüne koydular. [Resûlullah] elini onun üzerine koydu, sonra parmaklarını açtı; derken Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem)'in parmakları arasından Musa'nın asası gibi su kaynamaya başladı. Bunun üzerine: 'Ey Bilâl! İnsanlara abdest almaları için seslen!' buyurdu. İnsanlar yönelip Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem)'in parmakları arasından abdest almaya başladılar. İbn Mes'ûd'un gayesi ise [ondan] içmekti. Abdest aldıklarında onlara sabah namazını kıldırdı, sonra insanlara doğru oturup şöyle buyurdu: 'Ey insanlar! Yaratılmışların imanı en hayret verici olanı kimdir?' [Sahabiler]: 'Meleklerdir' dediler.

قَالَ: كَيفَ لَا تؤمن الْمَلَائِكَة وهم يعاينون الْأَمر قَالُوا: فالنبيون يَا رَسُول الله

[Resûlullah]: 'Melekler işi bizzat gözleriyle görürlerken nasıl iman etmesinler ki?' buyurdu. [Sahabiler]: 'O halde peygamberlerdir ey Allah'ın Resulü!' dediler.

قَالَ: كَيفَ لَا يُؤمن النَّبِيُّونَ وَالْوَحي ينزل عَلَيْهِم من السَّمَاء قَالُوا: فأصحابك يَا رَسُول الله

[Resûlullah]: 'Kendilerine gökten vahiy iniyorken peygamberler nasıl iman etmesinler ki?' buyurdu. [Sahabiler]: 'O halde senin ashabındır ey Allah'ın Resulü!' dediler.

فَقَالَ: وَكَيف لَا تؤمن أَصْحَابِي وهم يرَوْنَ مَا يرَوْنَ وَلَكِن أعجب النَّاس إِيمَانًا قوم يجيئون بعدِي يُؤمنُونَ بِي وَلم يروني ويصدقوني وَلم يروني أُولَئِكَ اخواني

Bunun üzerine şöyle buyurdu: 'Gördükleri şeyleri görüyorlarken ashabım nasıl iman etmesin ki? Fakat insanların imanı en hayret verici olanları, benden sonra gelip beni görmedikleri halde bana iman eden ve beni görmedikleri halde beni tasdik eden bir topluluktur. İşte onlar benim kardeşlerimdir.'

وَأخرج الْإِسْمَاعِيلِيّ فِي مُعْجَمه عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ أَي شَيْء أعجب إِيمَانًا قيل: الْمَلَائِكَة

el-İsmâîlî el-Mu'cem'inde Ebû Hureyre'den rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): 'Hangi şeyin imanı daha hayret vericidir?' buyurdu. 'Meleklerin' denildi.

فَقَالَ: كَيفَ وهم فِي السَّمَاء يرَوْنَ من الله مَا لَا ترَوْنَ قيل: فالأنبياء

Bunun üzerine: 'Onlar gökteyken ve Allah'tan sizin görmediğiniz şeyleri görüyorlarken nasıl [iman etmesinler]?' buyurdu. 'O halde peygamberler' denildi.

قَالَ: كَيفَ وهم يأيتهم الْوَحْي قَالُوا: فَنحْن

[Resûlullah]: 'Onlara vahiy geliyorken nasıl [iman etmesinler]?' buyurdu. [Sahabiler]: 'O halde biziz' dediler.

قَالَ: كَيفَ وَأَنْتُم تتلى عَلَيْكُم آيَات الله وَفِيكُمْ رَسُوله وَلَكِن قوم يأْتونَ من بعدِي يُؤمنُونَ بِي وَلم يروني أُولَئِكَ أعجب إِيمَانًا وَأُولَئِكَ إخْوَانِي وَأَنْتُم أَصْحَابِي

[Resûlullah]: 'Size Allah'ın ayetleri okunuyorken ve aranızda O'nun Resulü varken nasıl [iman etmeyesiniz]? Fakat benden sonra gelip beni görmedikleri halde bana iman eden bir topluluk var ki, işte onların imanı daha hayret vericidir. Onlar benim kardeşlerimdir, sizler ise benim ashabımsınız' buyurdu.

وَأخرج الْبَزَّار عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ أَي الْخلق أعجب إِيمَانًا قَالُوا: الْمَلَائِكَة

el-Bezzâr, Enes'ten rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): 'Yaratılmışların imanı en hayret verici olanı kimdir?' buyurdu. [Sahabiler]: 'Meleklerdir' dediler.

قَالَ: الْمَلَائِكَة

[Resûlullah]: 'Melekler

كَيفَ لَا يُؤمنُونَ قَالُوا: النَّبِيُّونَ

nasıl iman etmesinler ki?' buyurdu. [Sahabiler]: 'Peygamberlerdir' dediler.

قَالَ: النَّبِيُّونَ يُوحى إِلَيْهِم فَكيف لَا يُؤمنُونَ وَلَكِن أعجب النَّاس إِيمَانًا قوم يجيئون من بعدكم فيجدون كتابا من الْوَحْي فيؤمنون بِهِ ويتبعونه

[Resûlullah]: 'Peygamberlere vahiy indiriliyor, onlar nasıl iman etmesinler ki? Fakat insanların imanı en hayret verici olanları, sizden sonra gelip vahiyden bir kitap bulan, böylece ona iman edip ona tabi olan bir topluluktur.

فَهَؤُلَاءِ أعجب النَّاس إِيمَانًا

İşte bunlar, insanların imanı en hayret verici olanlarıdır' buyurdu.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة فِي مُسْنده عَن عَوْف بن مَالك قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ يَا لَيْتَني قد لقِيت إخْوَانِي قَالُوا يَا رَسُول الله أَلسنا إخوانك وَأَصْحَابك قَالَ:

İbn Ebî Şeybe Müsned'inde Avf b. Mâlik'ten rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): 'Keşke kardeşlerime kavuşsaydım!' buyurdu. [Sahabiler]: 'Ey Allah'ın Resulü! Bizler senin kardeşlerin ve ashabın değil miyiz?' dediler. Şöyle buyurdu:

بلَى

'Evet,

وَلَكِن قوما يجيئون من بعدكم يُؤمنُونَ بِي إيمَانكُمْ ويصدقوني تصديقكم وينصروني نصركم

fakat sizden sonra gelecek olan, bana sizin imanınız gibi iman eden, beni sizin tasdik ettiğiniz gibi tasdik eden ve bana sizin yardım ettiğiniz gibi yardım eden bir topluluktur.

فيا لَيْتَني قد لقِيت إخْوَانِي

Keşke kardeşlerime kavuşsaydım!'

وَأخرج ابْن عَسَاكِر فِي الْأَرْبَعين السباعية من طَرِيق أبي هدبة وَهُوَ كَذَّاب عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لَيْتَني قد لقِيت إخْوَانِي فَقَالَ لَهُ رجل من أَصْحَابه: أولسنا إخوانك قَالَ: بلَى

İbn Asâkir el-Erbaûne's-Sibâiyye'de, yalancı biri olan Ebû Hudbe tarikiyle Enes'ten rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): 'Keşke kardeşlerime kavuşsaydım!' buyurdu. Ashabından bir adam ona: 'Biz senin kardeşlerin değil miyiz?' dedi. [Resûlullah]: 'Evet,

أَنْتُم أَصْحَابِي وإخواني قوم يأْتونَ من بعدِي يُؤمنُونَ بِي وَلم يروني ثمَّ قَرَأَ {الَّذين يُؤمنُونَ بِالْغَيْبِ ويقيمون الصَّلَاة}

sizler benim ashabımsınız. Kardeşlerim ise benden sonra gelecek olan, beni görmedikleri halde bana iman eden bir topluluktur' buyurdu. Sonra: {الَّذين يُؤمنُونَ بِالْغَيْبِ ويقيمون الصَّلَاة} “Onlar gayba iman ederler ve namazı dosdoğru kılarlar” [ayetini] okudu.

وَأخرج أَحْمد والدارمي والباوردي وَابْن قَانِع مَعًا فِي مُعْجم الصَّحَابَة وَالْبُخَارِيّ فِي تَارِيخه وَالطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم عَن أبي جُمُعَة الْأنْصَارِيّ قَالَ قُلْنَا يار سَوَّلَ الله هَل من قوم أعظم منا أجرا آمنا بك واتبعناك

Ahmed, ed-Dârimî, el-Bâverdî ve Mu'cemu's-Sahâbe'de İbn Kâni' birlikte, el-Buhârî Târîh'inde, et-Taberânî ve el-Hâkim, Ebû Cum'a el-Ensârî'den rivayet ettiler; o şöyle dedi: 'Ey Allah'ın Resulü! Biz sana iman etmiş ve sana tabi olmuşken ecir bakımından bizden daha büyük bir topluluk var mıdır?' dedik.

قَالَ: مَا يمنعكم من ذَلِك وَرَسُول الله بَين أظْهركُم يأتيكم الْوَحْي من السَّمَاء بل قوم يأْتونَ من بعدِي يَأْتِيهم كتاب بَين لوحين فيؤمنون بِهِ ويعملون بِمَا فِيهِ أُولَئِكَ أعظم مِنْكُم أجرا

[Resûlullah]: 'Allah'ın Resulü aranızdayken ve size gökten vahiy geliyorken buna ne engeliniz olabilir ki? Aksine benden sonra gelecek olan, kendilerine iki kapak arasında bir kitap gelen, böylece ona iman eden ve içindekilerle amel eden bir topluluk vardır; işte onlar ecir bakımından sizden daha büyüktür' buyurdu.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن أبي عمر وَأحمد وَالْحَاكِم عَن أبي عبد الرَّحْمَن الْجُهَنِيّ قَالَ بَيْنَمَا نَحن مَعَ رَسُول الله ﷺ إِذْ طلع راكبان فَقَالَ رَسُول الله ﷺ كنديان أَو مذحجيان حَتَّى أَتَيَا فَإِذا رجلَانِ من مذْحج

İbn Ebî Şeybe, İbn Ebî Ömer, Ahmed ve el-Hâkim, Ebû Abdirrahmân el-Cühenî'den rivayet ettiler; o şöyle dedi: Biz Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) ile birlikteyken aniden iki binekli çıka geldi. Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): 'Kinde'den veya Mezhic'tendirler' buyurdu. Nihayet geldiler; bir de baktık ki Mezhic'ten iki adam.

فَدَنَا أَحدهمَا ليبايعه فَلَمَّا أَخذ بِيَدِهِ قَالَ: يَا رَسُول الله أَرَأَيْت من آمن بك واتبعك وصدقك فَمَاذَا لَهُ قَالَ: طُوبَى لَهُ فَمسح على يَده وَانْصَرف

Onlardan biri ona biat etmek için yaklaştı. Elini tuttuğunda: 'Ey Allah'ın Resulü! Sana iman eden, sana tabi olan ve seni tasdik eden kimse hakkında ne dersin, onun için ne vardır?' dedi. [Resûlullah]: 'Müjdeler olsun ona!' buyurdu. [Resûlullah] onun elini sıvazladı ve adam dönüp gitti.

ثمَّ جَاءَ الآخر ختى أَخذ على يَده ليبايعه فَقَالَ: يَا رَسُول الله أَرَأَيْت من آمن بك وصدقك واتبعك وَلم يَرك قَالَ: طُوبَى لَهُ

Sonra diğeri geldi, nihayet biat etmek üzere elini tuttu ve: 'Ey Allah'ın Resulü! Sana iman eden, seni tasdik eden, sana tabi olan ve seni görmemiş olan kimse hakkında ne dersin?' dedi. [Resûlullah]: 'Müjdeler olsun ona,

ثمَّ طُوبَى لَهُ

sonra yine müjdeler olsun ona!' buyurdu.

ثمَّ مسح على يَده وَانْصَرف

Sonra elini sıvazladı ve adam dönüp gitti.

وَأخرج الطَّيَالِسِيّ وَأحمد وَالْبُخَارِيّ فِي تَارِيخه وَالطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم عَن أبي أُمَامَة الْبَاهِلِيّ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ طُوبَى لمن رَآنِي وآمن بِي وطوبى لمن آمن بِي وَلم يرني سبع مَرَّات

et-Tayâlisî, Ahmed, el-Buhârî Târîh'inde, et-Taberânî ve el-Hâkim, Ebû Ümâme el-Bâhilî'den rivayet ettiler; o şöyle dedi: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): 'Beni görüp de bana iman edene müjdeler olsun! Beni görmediği halde bana iman edene ise yedi defa müjdeler olsun!' buyurdu.

وَأخرج أَحْمد وَابْن حبَان عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ عَن رَسُول الله ﷺ أَن رجلا قَالَ: يَا رَسُول الله طُوبَى لمن رآك وآمن بك

Ahmed ve İbn Hibbân, Ebû Saîd el-Hudrî'den, o da Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem)'den rivayet ettiler ki bir adam: 'Ey Allah'ın Resulü! Seni görüp sana iman edene müjdeler olsun!' dedi.

قَالَ: طُوبَى لمن رَآنِي وآمن بِي وطوبى ثمَّ طُوبَى ثمَّ طُوبَى لمن آمن بِي وَلم يرني

[Resûlullah]: 'Beni görüp bana iman edene müjdeler olsun! Beni görmediği halde bana iman edene ise müjdeler olsun, sonra yine müjdeler olsun, sonra yine müjdeler olsun!' buyurdu.

وَأخرج الطَّيَالِسِيّ وَعبد بن حميد عَن نَافِع قَالَ: جَاءَ رجل إِلَى ابْن عمر

et-Tayâlisî ve Abd b. Humeyd, Nâfi'den rivayet ettiler; o şöyle dedi: İbn Ömer'e bir adam geldi

فَقَالَ: يَا أَبَا عبد الرَّحْمَن رَأَيْتُمْ رَسُول الله ﷺ بأعينكم هَذِه قَالَ: نعم

ve: 'Ey Ebû Abdirrahmân! Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem)'i şu gözlerinizle gördünüz mü?' dedi. [İbn Ömer]: 'Evet' dedi.

قَالَ: طُوبَى لكم

[Adam]: 'Müjdeler olsun size!' dedi.

فَقَالَ ابْن عمر: أَلا أخْبرك بِشَيْء سمعته من رَسُول الله ﷺ قَالَ: بلَى

Bunun üzerine İbn Ömer: 'Sana Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem)'den işittiğim bir şeyi haber vereyim mi?' dedi. [Adam]: 'Evet' dedi.

قَالَ: سمعته يَقُول قَالَ طُوبَى لمن رَآنِي وآمن بِي وطوبى لمن آمن بِي وَلم يرني ثَلَاث مَرَّات

[İbn Ömer]: 'Onun şöyle buyurduğunu işittim: 'Beni görüp de bana iman edene müjdeler olsun! Beni görmediği halde bana iman edene ise üç defa müjdeler olsun!'' dedi.

وَأخرج أَحْمد وَأَبُو يعلي وَالطَّبَرَانِيّ عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ طُوبَى لمن رَآنِي وآمن بِي وطوبى لمن آمن بِي وَلم يرني سبع مَرَّات

Ahmed, Ebû Ya'lâ ve et-Taberânî, Enes'ten rivayet ettiler; o şöyle dedi: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): 'Beni görüp de bana iman edene müjdeler olsun! Beni görmediği halde bana iman edene ise yedi defa müjdeler olsun!' buyurdu.

وَأخرج الْحَاكِم عَن أبي هُرَيْرَة مَرْفُوعا أَن نَاسا من أمتِي يأْتونَ بعدِي يودّ أحدهم لَو اشْترى رؤيتي بأَهْله وَمَاله

el-Hâkim, Ebû Hureyre'den merfû olarak rivayet etti: 'Ümmetimden benden sonra gelecek öyle kimseler vardır ki, onlardan biri ailesini ve malını feda ederek beni görmeyi satın alabilmeyi pek arzu eder.'

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَابْن إِسْحَق عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {ويقيمون الصَّلَاة} قَالَ: الصَّلَوَات الْخمس {وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفقُونَ} قَالَ: زَكَاة أَمْوَالهم

İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve İbn İshâk, {ويقيمون الصَّلَاة} “Ve namazı dosdoğru kılarlar” ayeti hakkında İbn Abbâs'tan rivayet ettiler; o: 'Beş vakit namazdır' dedi. {وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفقُونَ} “Kendilerine rızık olarak verdiklerimizden de infak ederler” ayeti hakkında ise: 'Mallarının zekâtıdır' dedi.

وَأخرج ابْن إِسْحَق وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {ويقيمون الصَّلَاة} قَالَ: يقيمونها بفروضها {وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفقُونَ} قَالَ: يؤدّون الزَّكَاة احتسابا لَهَا

İbn İshâk, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, {ويقيمون الصَّلَاة} “Ve namazı dosdoğru kılarlar” ayeti hakkında İbn Abbâs'tan rivayet ettiler; o: 'Onu farzlarıyla birlikte dosdoğru kılarlar' dedi. {وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفقُونَ} “Kendilerine rızık olarak verdiklerimizden de infak ederler” ayeti hakkında ise: 'Sevabını umarak zekâtı verirler' dedi.

وَأخرج ابْن جريرعن ابْن عَبَّاس قَالَ: إِقَامَة الصَّلَاة إتْمَام الرُّكُوع وَالسُّجُود والتلاوة والخشوع والإِقبال عَلَيْهَا فِيهَا

İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Namazı dosdoğru kılmak; rükûunu, secdesini, kıraatini, huşûunu ve onda [bütün benliğiyle] ona yönelmeyi tastamam yerine getirmektir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة فِي قَوْله {يُقِيمُونَ الصَّلَاة} قَالَ: إِقَامَة الصَّلَاة الْمُحَافظَة على مواقيتها ووضؤئها وركوعها وسجودها {وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفقُونَ} قَالَ: انفقوا فِي فرئض الله الَّتِي افْترض الله عَلَيْهِم فِي طَاعَته وسبيله

Abd b. Humeyd, {يُقِيمُونَ الصَّلَاة} “Namazı dosdoğru kılarlar” ayeti hakkında Katâde'den rivayet etti; o şöyle dedi: 'Namazı dosdoğru kılmak; onun vakitlerine, abdestine, rükûuna ve secdesine riayet etmektir.' {وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفقُونَ} “Kendilerine rızık olarak verdiklerimizden de infak ederler” ayeti hakkında ise: 'Allah'ın, O'na itaat ve O'nun yolunda üzerlerine farz kıldığı farzlarında infak ettiler' dedi.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن سعيد بن جُبَير فِي قَوْله {وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفقُونَ} قَالَ: إِنَّمَا يَعْنِي الزَّكَاة خَاصَّة دون سَائِر النَّفَقَات

İbnü'l-Münzir, {وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفقُونَ} “Kendilerine rızık olarak verdiklerimizden de infak ederler” ayeti hakkında Saîd b. Cübeyr'den rivayet etti; o: 'Bununla diğer nafakalar değil, yalnızca özellikle zekât kastedilmektedir' dedi.

لَا يذكر الصَّلَاة إِلَّا ذكر مَعهَا الزَّكَاة فَإِذا لم يسم الزَّكَاة قَالَ فِي أثر ذكر الصَّلَاة {وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفقُونَ}

Namazı ne zaman zikretse, onunla birlikte zekâtı da zikretmiştir. Zekâtı açıkça anmadığı zaman ise namazın zikrinin ardından: {وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفقُونَ} “Kendilerine rızık olarak verdiklerimizden de infak ederler” buyurmuştur.

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن مَسْعُود فِي قَوْله {وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفقُونَ} قَالَ: هِيَ نَفَقَة الرجل على أَهله

İbn Cerîr, {وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفقُونَ} “Kendilerine rızık olarak verdiklerimizden de infak ederler” ayeti hakkında İbn Mes'ûd'dan rivayet etti; o: 'O, kişinin ailesine yaptığı nafakadır' dedi.

وَأخرج ابْن جرير عَن الضَّحَّاك فِي قَوْله {وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفقُونَ} قَالَ: كَانَت النَّفَقَات قرباناً يَتَقَرَّبُون بهَا إِلَى الله على قدر ميسورهم وَجَهْدهمْ حَتَّى نزلت فَرَائض الصَّدقَات فِي سُورَة بَرَاءَة

İbn Cerîr, {وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفقُونَ} “Kendilerine rızık olarak verdiklerimizden de infak ederler” ayeti hakkında ed-Dahhâk'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Nafakalar, Berâe (Tevbe) suresindeki sadakaların farzları ininceye kadar, güçleri ve imkanları ölçüsünde kendisiyle Allah'a yakınlaştıkları bir kurbandı.

هن الناسخات المبينات

Onlar nesheden ve açıklayan [ayetler]dir.

٤ - ٥ - قَوْله تَعَالَى: وَالَّذين يُؤمنُونَ بِمَا أنزل إِلَيْك وَمَا أنزل من قبلك وبالآخرة هم يوقنون أُولَئِكَ على هدى من رَبهم وَأُولَئِكَ هم المفلحون

4 - 5 - Yüce Allah'ın şu buyruğu: {وَالَّذين يُؤمنُونَ بِمَا أنزل إِلَيْك وَمَا أنزل من قبلك وبالآخرة هم يوقنون أُولَئِكَ على هدى من رَبهم وَأُولَئِكَ هم المفلحون} “Ve onlar, sana indirilene ve senden önce indirilene iman ederler; ahirete de kesin olarak inanırlar. İşte onlar, Rablerinden bir hidayet üzeredirler ve işte onlar kurtuluşa erenlerin ta kendileridir.”

أخرج ابْن إِسْحَق وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَالَّذين يُؤمنُونَ بِمَا أنزل إِلَيْك وَمَا أنزل من قبلك} أَي يصدقونك بِمَا جِئْت بِهِ من الله وَمَا جَاءَ بِهِ من قبلك الْمُرْسلين لَا يفرقون بَينهم وَلَا يجحدون مَا جاؤوهم بِهِ من رَبهم {وبالآخرة هم يوقنون} أَي بِالْبَعْثِ وَالْقِيَامَة وَالْجنَّة وَالنَّار والحساب وَالْمِيزَان أَي لَا هَؤُلَاءِ الَّذين يَزْعمُونَ أَنهم آمنُوا بِمَا كَانَ قبلك ويكفرون بِمَا جَاءَك من رَبك

İbn İshâk, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, {وَالَّذين يُؤمنُونَ بِمَا أنزل إِلَيْك وَمَا أنزل من قبلك} “Ve onlar, sana indirilene ve senden önce indirilene iman ederler” ayeti hakkında İbn Abbâs'tan rivayet ettiler; yani: 'Senin Allah'tan getirdiğin şeyleri ve senden önceki elçilerin getirdiği şeyleri tasdik ederler; onların arasını ayırmazlar ve Rablerinden kendilerine getirdikleri şeyleri inkâr etmezler. {وبالآخرة هم يوقنون} “Ahirete de kesin olarak inanırlar” yani yeniden dirilmeye, kıyamete, cennete, cehenneme, hesaba ve mizana [inanırlar]; yani senden önce olana iman ettiklerini iddia edip de Rabbinden sana geleni inkâr eden o kimseler gibi değillerdir.'

وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة {وَالَّذين يُؤمنُونَ بِمَا أنزل إِلَيْك} قَالَ: هُوَ الْفرْقَان الَّذِي فرق الله بِهِ بَين الْحق وَالْبَاطِل {وَمَا أنزل من قبلك} أَي الْكتب الَّتِي خلت قبله {أُولَئِكَ على هدى من رَبهم وَأُولَئِكَ هم المفلحون} قَالَ: استحقوا الْهدى والفلاح بِحَق فاحقه الله عَلَيْهِم

Abd b. Humeyd, {وَالَّذين يُؤمنُونَ بِمَا أنزل إِلَيْك} “Ve onlar, sana indirilene iman ederler” ayeti hakkında Katâde'den rivayet etti; o: 'O, Allah'ın kendisiyle hak ile batılın arasını ayırdığı Furkan'dır' dedi. {وَمَا أنزل من قبلك} “Ve senden önce indirilene de” ayeti hakkında: 'Yani ondan önce geçmiş olan kitaplara' dedi. {أُولَئِكَ على هدى من رَبهم وَأُولَئِكَ هم المفلحون} “İşte onlar, Rablerinden bir hidayet üzeredirler ve işte onlar kurtuluşa erenlerin ta kendileridir” ayeti hakkında ise: 'Hidayeti ve kurtuluşu hakkıyla hak ettiler, Allah da bunu onlara hak kıldı' dedi.

وَهَذَا نعت أهل الإِيمان ثمَّ نعت الْمُشْركين فَقَالَ {إِن الَّذين كفرُوا سَوَاء عَلَيْهِم} الْبَقَرَة الْآيَة ٦ الْآيَتَيْنِ

Bu, iman ehlinin niteliğidir. Sonra müşrikleri niteleyip {إِن الَّذين كفرُوا سَوَاء عَلَيْهِم} “Şüphesiz inkâr edenleri uyarsan da uyarmasan da onlar için birdir” [el-Bakara, 6] ayetiyle başlayan iki ayeti buyurdu.

فضل الْخمس الْآيَات من أول سُورَة الْبَقَرَة

Bakara Suresinin Başındaki Beş Ayetin Fazileti