وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه من طَرِيق عِكْرِمَة عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي الْآيَة - قَالَ: إِن رَسُول الله ﷺ لم يكن فِي قُرَيْش بطن إِلَّا وَله فيهم أم حَتَّى كَانَت لَهُ من هُذَيْل أم فَقَالَ الله: {قل لَا أَسأَلكُم عَلَيْهِ أجرا} إِلَّا أَن تحفظوني فِي قَرَابَتي إِن كذبتموني فَلَا تؤذوني
İbn Merdûye'nin İkrime kanalıyla İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan ayet hakkında bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in Kureyş'te kendilerinden bir annesi bulunmayan hiçbir kolu yoktu; hatta Hüzeyl'den bile bir annesi vardı. Bunun üzerine Allah: {قل لَا أَسأَلكُم عَلَيْهِ أجرا} 'Akrabalığım sebebiyle beni korumanızdan başka bir ücret istemiyorum; beni yalanlarsanız dahi bana eziyet etmeyin' buyurdu."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه من طَرِيق مقسم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: قَالَت الْأَنْصَار: فعلنَا وَفعلنَا وَكَأَنَّهُم فَخَروا فَقَالَ ابْن عَبَّاس ﵄ لنا الْفضل عَلَيْكُم فَبلغ ذَلِك رَسُول الله ﷺ فَأَتَاهُم فِي مجَالِسهمْ فَقَالَ يَا معشر الْأَنْصَار ألم تَكُونُوا أَذِلَّة فَأَعَزكُم الله قَالُوا: بلَى يَا رَسُول الله قَالَ: أَفلا تُجِيبُونِي قَالُوا: مَا تَقول يَا رَسُول الله قَالَ: أَلا تَقولُونَ: ألم يخْرجك قَوْمك فَآوَيْنَاك أَو لم يُكذِّبُوك فَصَدَّقْنَاك أَو لم يَخْذُلُوك
İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye'nin Mıksem kanalıyla İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Ensar: 'Biz şöyle yaptık, böyle yaptık' diyerek adeta övündüler. Bunun üzerine İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ: 'Bizim size karşı üstünlüğümüz vardır' dedi. Bu durum Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e ulaşınca meclislerine gelip: 'Ey Ensar topluluğu! Siz zelil kimseler değil miydiniz de Allah sizi aziz kıldı?' buyurdu. Onlar: 'Evet, ey Allah'ın Resûlü!' dediler. 'Bana cevap vermeyecek misiniz?' buyurdu. 'Ne diyelim ey Allah'ın Resûlü?' dediler. 'Şöyle demez misiniz: Kavmin seni [yurdundan] çıkarmadı mı da biz seni barındırdık? Seni yalanlamadılar mı da biz seni doğruladık? Seni yalnız ve yardımsız bırakmadılar mı?'"
فَنَصَرْنَاك فَمَا زَالَ يَقُول: حَتَّى جثوا على الركب وَقَالُوا: أَمْوَالنَا وَمَا فِي أَيْدِينَا لله وَرَسُوله فَنزلت {قل لَا أَسأَلكُم عَلَيْهِ أجرا إِلَّا الْمَوَدَّة فِي الْقُرْبَى}
"'de biz sana yardım ettik!' [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem] bunu söylemeye devam etti; nihayet dizleri üstüne çöktüler ve: 'Mallarımız ve elimizdekiler Allah'a ve Resûlü'ne aittir' dediler. Bunun üzerine: {قل لَا أَسأَلكُم عَلَيْهِ أجرا إِلَّا الْمَوَدَّة فِي الْقُرْبَى} “De ki: Ben buna karşılık sizden, akrabalık sevgisi dışında hiçbir ücret istemiyorum” [ayeti] indi."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط وَابْن مرْدَوَيْه بِسَنَد ضَعِيف من طَرِيق سعيد بن جُبَير قَالَ: قَالَت الْأَنْصَار فِيمَا بَينهم: لَوْلَا جَمعنَا لرَسُول الله ﷺ مَالا يبسط يَده لَا يحول بَينه وَبَينه أحد فَقَالُوا: يَا رَسُول الله إِنَّا أردنَا أَن نجمع لَك من أَمْوَالنَا فَأنْزل الله: {قل لَا أَسأَلكُم عَلَيْهِ أجرا إِلَّا الْمَوَدَّة فِي الْقُرْبَى} فَخَرجُوا مُخْتَلفين فَقَالُوا: لمن ترَوْنَ مَا قَالَ رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: بَعضهم إِنَّمَا قَالَ هَذَا لنقاتل عَن أهل بَيته وننصرهم
Taberânî el-Evsat'ta ve İbn Merdûye zayıf bir senetle Saîd b. Cübeyr'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Ensar kendi aralarında: 'Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem için elini genişçe uzatabileceği ve kimsenin arasına giremeyeceği bir mal toplasak ya' dediler ve: 'Ey Allah'ın Resûlü! Mallarımızdan senin için [bir miktar] toplamak istedik' dediler. Bunun üzerine Allah: {قل لَا أَسأَلكُم عَلَيْهِ أجرا إِلَّا الْمَوَدَّة فِي الْقُرْبَى} “De ki: Ben buna karşılık sizden, akrabalık sevgisi dışında hiçbir ücret istemiyorum” ayetini indirdi. Birbirleriyle ihtilaf ederek çıktılar ve: 'Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in söylediği şeyi kimin için görüyorsunuz?' dediler. Bazıları: 'Bunu ancak Ehl-i Beyt'i uğruna savaşmamız ve onlara yardım etmemiz için söyledi' dedi."
فَأنْزل الله: {أم يَقُولُونَ افترى على الله كذبا} إِلَى قَوْله {وَهُوَ الَّذِي يقبل التَّوْبَة عَن عباده} فَعرض لَهُم بِالتَّوْبَةِ إِلَى قَوْله: {ويستجيب الَّذين آمنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَات ويزيدهم من فَضله} هم الَّذين قَالُوا هَذَا: أَن يتوبوا إِلَى الله ويستغفرونه
Bunun üzerine Allah: {أم يَقُولُونَ افترى على الله كذبا} “Yoksa 'Allah'a karşı yalan uydurdu' mu diyorlar?” ayetinden {وَهُوَ الَّذِي يقبل التَّوْبَة عَن عباده} “Kullarından tövbeyi kabul eden O'dur...” ayetine kadar indirdi ve {ويستجيب الَّذين آمنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَات ويزيدهم من فَضله} “O, iman edip salih ameller işleyenlerin dualarına icabet eder ve onlara lütfundan fazlasını verir” kavline kadar onlara tövbeyi teklif etti. Bunu söyleyen kimseler, Allah'a tövbe edip O'ndan bağışlanma dileyecek olanlardır.
وَأخرج أَبُو نعيم والديلمي من طَرِيق مُجَاهِد عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ {لَا أَسأَلكُم عَلَيْهِ أجرا إِلَّا الْمَوَدَّة فِي الْقُرْبَى} أَن تحفظوني فِي أهل بَيْتِي وتودّوهم بِي
Ebû Nuaym ve Deylemî'nin Mücâhid kanalıyla İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "{لَا أَسأَلكُم عَلَيْهِ أجرا إِلَّا الْمَوَدَّة فِي الْقُرْبَى} 'Ehl-i Beyt'im hususunda beni gözetmeniz ve benden ötürü onları sevmenizdir' buyurmuştur."
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه بِسَنَد ضَعِيف من طَرِيق سعيد بن جُبَير عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: لما نزلت هَذِه الْآيَة {قل لَا أَسأَلكُم عَلَيْهِ أجرا إِلَّا الْمَوَدَّة فِي الْقُرْبَى} قَالُوا: يَا رَسُول الله من قرابتك هَؤُلَاءِ الَّذين وَجَبت مَوَدَّتهمْ قَالَ: عَليّ وَفَاطِمَة وولداها
İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Taberânî ve İbn Merdûye'nin zayıf bir senetle Saîd b. Cübeyr kanalıyla İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre: Bu {قل لَا أَسأَلكُم عَلَيْهِ أجرا إِلَّا الْمَوَدَّة فِي الْقُرْبَى} “De ki: Ben buna karşılık sizden, akrabalık sevgisi dışında hiçbir ücret istemiyorum” ayeti indiğinde: "Ey Allah'ın Resûlü! Sevilmeleri bize farz kılınan bu akrabaların kimlerdir?" dediler. O da: "Ali, Fâtıma ve iki oğludur" buyurdu.
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور عَن سعيد بن جُبَير {إِلَّا الْمَوَدَّة فِي الْقُرْبَى} قَالَ: قربى رَسُول الله ﷺ
Saîd b. Mansûr'un Saîd b. Cübeyr'den bildirdiğine göre: {إِلَّا الْمَوَدَّة فِي الْقُرْبَى} “Akrabalık sevgisi dışında...” ayeti hakkında o: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in akrabalarıdır" demiştir.
وَأخرج ابْن جرير عَن أبي الديلم قَالَ: لما جِيءَ بعلي بن الْحُسَيْن ﵁ أَسِيرًا فأقيم على درج دمشق قَامَ رجل من أهل الشَّام فَقَالَ: الْحَمد لله الَّذِي قتلكم واستأصلكم فَقَالَ لَهُ عَليّ بن الْحُسَيْن ﵁: أَقرَأت الْقُرْآن قَالَ: نعم
İbn Cerîr'in Ebû ed-Deylem'den bildirdiğine göre: Ali b. el-Hüseyn radıyallâhu anh esir olarak getirilip Şam merdivenlerine dikildiğinde, Şam ehlinden bir adam ayağa kalkıp: "Sizi öldüren ve kökünüzü kazıyan Allah'a hamdolsun" dedi. Bunun üzerine Ali b. el-Hüseyn radıyallâhu anh ona: "Sen Kur'an okudun mu?" dedi. Adam: "Evet" cevabını verdi.
قَالَ: أَقرَأت آل حم لَا
"Hâ-Mîm sûrelerini okudun mu?" dedi. [Adam]: "Hayır" dedi.
قَالَ: أما قَرَأت {قل لَا أَسأَلكُم عَلَيْهِ أجرا إِلَّا الْمَوَدَّة فِي الْقُرْبَى} قَالَ: فَإِنَّكُم لَأَنْتُم هم قَالَ: نعم
"Peki, {قل لَا أَسأَلكُم عَلَيْهِ أجرا إِلَّا الْمَوَدَّة فِي الْقُرْبَى} “De ki: Ben buna karşılık sizden, akrabalık sevgisi dışında hiçbir ücret istemiyorum” [ayetini] okumadın mı?" dedi. Adam: "Onlar siz misiniz?" diye sordu. O da: "Evet" dedi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس {وَمن يقترف حَسَنَة} قَالَ: الْمَوَدَّة لآل مُحَمَّد
İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre: {وَمن يقترف حَسَنَة} “Kim bir iyilik yaparsa...” ayeti hakkında o: "Âl-i Muhammed'e sevgidir" demiştir.
وَأخرج أَحْمد وَالتِّرْمِذِيّ وَصَححهُ وَالنَّسَائِيّ وَالْحَاكِم عَن الْمطلب بن ربيعَة ﵁ قَالَ: دخل الْعَبَّاس على رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: إِنَّا لنخرج فنرى قُريْشًا تحدث فَإِذا رأونا سكتوا فَغَضب رَسُول الله ﷺ ودر عرق بَين عَيْنَيْهِ ثمَّ قَالَ: وَالله لَا يدْخل قلب امرىء مُسلم إِيمَان حَتَّى يحبكم لله ولقرابتي
Ahmed, Tirmizî (sahih olduğunu belirterek), Nesâî ve Hâkim'in el-Muttalib b. Rebîa radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: el-Abbâs, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in huzuruna girip: "Biz dışarı çıktığımızda Kureyş'in konuşmakta olduğunu görüyoruz; bizi gördüklerinde ise susuyorlar" dedi. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem öfkelendi, iki kaşının arasındaki damar kabardı ve sonra: "Allah'a yemin olsun ki, Allah için ve benim akrabalığım sebebiyle sizi sevmedikçe hiçbir Müslüman kimsenin kalbine iman girmez" buyurdu.
وَأخرج مُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ عَن زيد بن أَرقم: أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: أذكركم الله فِي أهل بَيْتِي
Müslim, Tirmizî ve Nesâî'nin Zeyd b. Erkam'dan bildirdiğine göre: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Ehl-i Beyt'im hususunda size Allah'ı hatırlatırım" buyurmuştur.
وَأخرج التِّرْمِذِيّ وَحسنه وَابْن الْأَنْبَارِي فِي الْمَصَاحِف عَن زيد بن أَرقم ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِنِّي تَارِك فِيكُم مَا إِن تمسكتم بِهِ لن تضلوا بعدِي أَحدهمَا أعظم من الآخر كتاب الله حَبل مَمْدُود من السَّمَاء إِلَى الأَرْض وعترتي أهل بَيْتِي وَلنْ يَتَفَرَّقَا حَتَّى يردا عليّ الْحَوْض فانظروا كَيفَ تخلفوني فيهمَا
Tirmizî (hasen olduğunu belirterek) ve İbnü'l-Enbârî el-Mesâhif'te Zeyd b. Erkam radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Ben size, sarıldığınız takdirde benden sonra asla sapıtmayacağınız iki şey bırakıyorum; biri diğerinden daha büyüktür: Gökten yere uzatılmış bir ip olan Allah'ın Kitabı ve ıtretim olan Ehl-i Beyt'imdir. Havz başında bana gelinceye kadar bu ikisi birbirinden asla ayrılmayacaktır. Onlar hakkında benden sonra nasıl davranacağınıza dikkat edin."
وَأخرج التِّرْمِذِيّ وَحسنه وَالطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: أَحبُّوا الله لما يغذوكم بِهِ من نعمه وأحبوني لحب الله وأحبوا أهل بَيْتِي لحبي
Tirmizî (hasen olduğunu belirterek), Taberânî, Hâkim ve Şuabü'l-İmân'da Beyhakî'nin İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Sizi nimetleriyle rızıklandırdığı için Allah'ı sevin, Allah sevgisi sebebiyle beni sevin, benim sevgim sebebiyle de Ehl-i Beyt'imi sevin."
وَأخرج البُخَارِيّ عَن أبي بكر الصّديق ﵁ قَالَ: ارقبوا مُحَمَّدًا ﷺ فِي أهل بَيته
Buhârî'nin Ebû Bekir es-Sıddîk radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o: "Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in hakkını Ehl-i Beyt'inde gözetin" demiştir.
وَأخرج ابْن عدي عَن أبي سعيد قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: من أبغضنا أهل الْبَيْت فَهُوَ مُنَافِق
İbn Adî'nin Ebû Saîd'den bildirdiğine göre: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Biz Ehl-i Beyt'e buğzeden kimse münafıktır" buyurmuştur.
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن الْحسن بن عَليّ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: لَا يبغضنا أحد وَلَا يحسدنا أحد إِلَّا ذيد يَوْم الْقِيَامَة بسياط من نَار
Taberânî'nin el-Hasan b. Ali'den bildirdiğine göre: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Bize buğzeden veya bize haset eden hiçbir kimse yoktur ki, kıyamet gününde ateşten kamçılarla [kovulup] uzaklaştırılmasın."
وَأخرج أَحْمد وَابْن حبَان وَالْحَاكِم عَن أبي سعيد قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: وَالَّذِي نَفسِي بِيَدِهِ لَا يبغضنا أهل الْبَيْت رجل إِلَّا أدخلهُ الله النَّار
Ahmed, İbn Hibbân ve Hâkim'in Ebû Saîd'den bildirdiğine göre: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Nefsim elinde olan [Allah]'a yemin olsun ki, bir adam biz Ehl-i Beyt'e buğzederse Allah onu mutlaka ateşe sokar."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ والخطيب من طَرِيق أبي الضُّحَى عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: جَاءَ الْعَبَّاس إِلَى رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: إِنَّك قد تركت فِينَا ضغائن مُنْذُ صنعت الَّذِي صنعت فَقَالَ النَّبِي ﷺ: لَا يبلغُوا الْخَيْر أَو الإِيمان حَتَّى يحبوكم
Taberânî ve Hatîb'in Ebû ed-Duhâ kanalıyla İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: el-Abbâs, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: "Yaptığın şeyleri yaptığından beri içimizde kinler bıraktın" dedi. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Sizi sevmedikçe hayra yahut imana erişemezler" buyurdu.
وَأخرج الْخَطِيب من طَرِيق أبي الضُّحَى عَن مَسْرُوق عَن عَائِشَة ﵂ قَالَت: أَتَى الْعَبَّاس بن عبد الْمطلب رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: يَا رَسُول الله إِنَّا لنعرف الضغائن فِي أنَاس من قَومنَا من وقائع أوقعناها فَقَالَ: أما وَالله إِنَّهُم لن يبلغُوا خيرا حَتَّى يحبوكم لقرابتي ترجو سليم شَفَاعَتِي وَلَا يرجوها بَنو عبد الْمطلب
Hatîb'in Ebû ed-Duhâ kanalıyla Mesrûk'tan, onun da Âişe radıyallâhu anhâ'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: el-Abbâs b. Abdilmuttalib, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: "Ey Allah'ın Resûlü! Kavmimizden bazı kimselerde, başlarına getirdiğimiz olaylardan ötürü kinler olduğunu görüyoruz" dedi. Bunun üzerine [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem]: "Haberiniz olsun ki, Allah'a yemin ederim, akrabalığımdan ötürü sizi sevmedikçe asla bir hayra erişemezler. Süleym [kabilesi] şefaatimi umacak da Abdülmuttaliboğulları ummayacak mı?" buyurdu.
وَأخرج ابْن النجار فِي تَارِيخه عَن الْحسن بن عَليّ ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: لكل شَيْء أساس وأساس الإِسلام حب أَصْحَاب رَسُول الله ﷺ وَحب أهل بَيته
İbnü'n-Neccâr'ın Târîh'inde el-Hasan b. Ali radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Her şeyin bir esası vardır; İslâm'ın esası da Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabını sevmek ve Ehl-i Beyt'ini sevmektir."
وَأخرج عبد بن حميد عَن الْحسن ﵁ فِي قَوْله: {قل لَا أَسأَلكُم عَلَيْهِ أجرا إِلَّا الْمَوَدَّة فِي الْقُرْبَى} قَالَ: مَا كَانَ النَّبِي ﷺ يسألهم على هَذَا الْقُرْآن أجرا وَلكنه أَمرهم أَن يتقربوا إِلَى الله بِطَاعَتِهِ وَحب كِتَابه
Abd b. Humeyd'in el-Hasan radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre: {قل لَا أَسأَلكُم عَلَيْهِ أجرا إِلَّا الْمَوَدَّة فِي الْقُرْبَى} “De ki: Ben buna karşılık sizden, akrabalık sevgisi dışında hiçbir ücret istemiyorum” ayeti hakkında o: "Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem bu Kur'an'a karşılık onlardan bir ücret istemiyordu; aksine O'na itaatle ve Kitabı'nı sevmekle Allah'a yakınlaşmalarını onlara emrediyordu" demiştir.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن الْحسن ﵁ فِي الْآيَة قَالَ: كل من تقرب إِلَى الله بِطَاعَتِهِ وَجَبت عَلَيْهِ محبته
Beyhakî'nin Şuabü'l-İmân'da el-Hasan radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre ayet hakkında o: "O'na itaatle Allah'a kim yakınlaşırsa, O'nun sevgisi ona vacip olur" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد عَن الْحسن فِي قَوْله: {إِلَّا الْمَوَدَّة فِي الْقُرْبَى} قَالَ: إِلَّا التَّقَرُّب إِلَى الله بِالْعَمَلِ الصَّالح
Abd b. Humeyd'in el-Hasan'dan bildirdiğine göre: {إِلَّا الْمَوَدَّة فِي الْقُرْبَى} “Akrabalık sevgisi dışında...” ayeti hakkında o: "Salih amelle Allah'a yakınlaşmaktan başka [bir şey değildir]" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد عَن عِكْرِمَة فِي الْآيَة قَالَ: كن لَهُ عشر أُمَّهَات فِي المشركات وَكَانَ إِذا مر بهم أذوه فِي تنقيصهن وشتمهن فَهُوَ قَوْله: {إِلَّا الْمَوَدَّة فِي الْقُرْبَى} يَقُول: لَا تؤذوني فِي قَرَابَتي
Abd b. Humeyd'in İkrime'den bildirdiğine göre ayet hakkında o şöyle demiştir: "Müşrik kadınlar arasında onun on annesi vardı. Onların yanından geçtiğinde, onları küçümseyerek ve onlara söverek ona eziyet ederlerdi. İşte O'nun: {إِلَّا الْمَوَدَّة فِي الْقُرْبَى} 'Akrabalığım sebebiyle bana eziyet etmeyin' sözü budur."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله: {إِن الله غَفُور شكور} قَالَ: غَفُور للذنوب شكور للحسنات يُضَاعِفهَا
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in Katâde radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre: {إِن الله غَفُور شكور} “Şüphesiz Allah çok bağışlayandır, şükrün karşılığını verendir” ayeti hakkında o: "Günahları çok bağışlayandır, iyiliklerin karşılığını bolca verendir, onları kat kat artırır" demiştir.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة فِي قَوْله: {فَإِن يشإ الله يخْتم على قَلْبك} قَالَ: إِن يشإ الله أنساك مَا قد آتاك وَالله تَعَالَى أعلم
Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in Katâde'den bildirdiğine göre: {فَإِن يشإ الله يخْتم على قَلْبك} “Eğer Allah dilerse senin kalbini mühürler” ayeti hakkında o: "Allah dilerse sana vermiş olduğu şeyleri sana unutturur demektir. En doğrusunu Yüce Allah bilir" demiştir.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر عَن الزُّهْرِيّ فِي قَوْله: {وَهُوَ الَّذِي يقبل التَّوْبَة عَن عباده} أَن أَبَا هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: الله أَشد فَرحا بتوبة عَبده من أحدكُم يجد ضالته فِي الْمَكَان الَّذِي يخَاف أَن يقْتله فِيهِ الْعَطش
Abdurrezzâk ve İbnü'l-Münzir'in Zührî'den bildirdiğine göre: {وَهُوَ الَّذِي يقبل التَّوْبَة عَن عباده} “Kullarından tövbeyi kabul eden O'dur...” ayeti hakkında Ebû Hüreyre radıyallâhu anh şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Allah'ın, kulunun tövbesine sevinci; birinizin susuzluktan kendisini öldüreceğinden korktuğu bir yerde yitiğini bulmasından daha fazladır" buyurmuştur.
وَأخرج مُسلم وَالتِّرْمِذِيّ عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: لله أفرح بتوبة أحدكُم من أحدكُم بضالته إِذا وجدهَا
Müslim ve Tirmizî'nin Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Allah'ın birinizin tövbesine sevinci; birinizin yitiğini bulduğu andaki sevincinden daha fazladır" buyurmuştur.
وَأخرج البُخَارِيّ وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ عَن ابْن مَسْعُود ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: لله أفرح بتوبة العَبْد من رجل نزل منزلا مهلكة وَمَعَهُ رَاحِلَته عَلَيْهَا طَعَامه وَشَرَابه فَوضع رَأسه فَنَامَ نومَة فَاسْتَيْقَظَ وَقد ذهبت رَاحِلَته فطلبها حَتَّى إِذا اشْتَدَّ عَلَيْهِ الْعَطش وَالْحر قَالَ: ارْجع إِلَى مَكَاني الَّذِي كنت فِيهِ فأنام حَتَّى أَمُوت فَرجع فَنَامَ نومَة ثمَّ رفع رَأسه فَإِذا رَاحِلَته عِنْده عَلَيْهِ زَاده وَطَعَامه وَشَرَابه فَالله أَشد فَرحا بتوبة العَبْد الْمُؤمن من هَذَا براحلته وزاده
Buhârî, Müslim ve Tirmizî'nin İbn Mes'ûd radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Allah'ın kulunun tövbesine sevinci; helak edici bir konak yerinde yanında yiyeceği ve içeceği üzerinde olan bineğiyle konaklayan, başını koyup biraz uyuduktan sonra uyanıp da bineğinin gitmiş olduğunu gören, susuzluk ve sıcak şiddetleninceye kadar onu arayan, [sonunda]: 'Bulunduğum yere döneyim de ölünceye kadar uyuyayım' deyip dönen, biraz uyuyup başını kaldırdığında yanında azığı, yiyeceği ve içeceği üzerinde olan bineğini gören bir kimseden daha fazladır; Allah'ın mümin kulunun tövbesine sevinci, bu adamın bineğine ve azığına olan sevincinden daha şiddetlidir."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَسَعِيد بن مَنْصُور وَابْن سعد وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ عَن ابْن مَسْعُود ﵁ أَنه سُئِلَ عَن الرجل يفجر بِالْمَرْأَةِ ثمَّ يتزوّجها قَالَ: لَا بَأْس بِهِ ثمَّ قَرَأَ {وَهُوَ الَّذِي يقبل التَّوْبَة عَن عباده}
Abdurrezzâk, Saîd b. Mansûr, İbn Sa'd, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Taberânî'nin İbn Mes'ûd radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre: Kendisine bir kadınla zina edip sonra onunla evlenen adam hakkında sorulduğunda: "Bunda bir beis yoktur" demiş ve ardından: {وَهُوَ الَّذِي يقبل التَّوْبَة عَن عباده} “Kullarından tövbeyi kabul eden O'dur...” [ayetini] okumuştur.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن عتبَة بن الْوَلِيد حَدثنِي بعض الرهاويين قَالَ: سمع جِبْرِيل ﵇ خَلِيل الرَّحْمَن إِبْرَاهِيم ﵇ وَهُوَ يَقُول: يَا كريم الْعَفو فَقَالَ: لَهُ جِبْرِيل ﵇ وَتَدْرِي مَا كريم الْعَفو قَالَ: لَا يَا جِبْرِيل
Beyhakî'nin Şuabü'l-İmân'da Utbe b. el-Velîd'den bildirdiğine göre: Rûhâlılardan biri bana anlatıp şöyle dedi: Cibrîl aleyhisselâm, Rahmân'ın dostu İbrâhîm aleyhisselâm'ın: "Ey affı kerîm olan!" dediğini işitti. Bunun üzerine Cibrîl aleyhisselâm ona: "Affı kerîm olanın ne olduğunu bilir misin?" dedi. O da: "Hayır, ey Cibrîl!" dedi.
قَالَ: ان يعْفُو عَن السَّيئَة ويكتبها حَسَنَة
"Kötülüğü affedip onu iyilik olarak yazmasıdır" dedi.
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَالطَّبَرَانِيّ عَن الْأَخْنَس قَالَ: امترينا فِي قِرَاءَة هَذَا الْحَرْف: وَيعلم مَا يَفْعَلُونَ أَو تَفْعَلُونَ فأتينا ابْن مَسْعُود فَقَالَ: تَفْعَلُونَ
Saîd b. Mansûr ve Taberânî'nin el-Ahnes'ten bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Şu harfin kırâati hususunda şüpheye düştük: {وَيعلم مَا يَفْعَلُونَ} mi yoksa {تَفْعَلُونَ} mi? Bunun üzerine İbn Mes'ûd'a geldik. O da: "{تَفْعَلُونَ} ['ta' harfiyle]" dedi.
وَأخرج عبد بن حميد عَن عَلْقَمَة ﵁ أَنه قَرَأَ فِي {حم عسق} {وَيعلم مَا تَفْعَلُونَ} بِالتَّاءِ
Abd b. Humeyd'in Alkame radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre: O, Hâ-Mîm Ayn-Sîn-Kâf'ta: {وَيعلم مَا تَفْعَلُونَ} “Ne yaptığınızı bilir” [kısmını] 'tâ' ile okumuştur.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن سَلمَة بن سُبْرَة ﵁ قَالَ: خَطَبنَا معَاذ ﵁ فَقَالَ: أَنْتُم الْمُؤْمِنُونَ وَأَنْتُم أهل الْجنَّة وَالله إِنِّي لأطمع أَن يكون عَامَّة من تنصبون بِفَارِس وَالروم فِي الْجنَّة فَإِن أحدهم يعْمل الْخَيْر فَيَقُول أَحْسَنت بَارك الله فِيك أَحْسَنت رَحِمك الله وَالله يَقُول: {ويستجيب الَّذين آمنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَات ويزيدهم من فَضله}
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Hâkim'in (sahih olduğunu belirterek) Seleme b. Sebre radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Muâz radıyallâhu anh bize hutbe irad edip şöyle dedi: "Sizler müminlersiniz ve sizler cennet ehlisiniz. Allah'a yemin ederim ki, Fars ve Rum'da esir aldığınız kimselerin çoğunun da cennette olacağını umuyorum. Zira onlardan biri bir iyilik yapar da ona: 'Güzel yaptın, Allah seni mübarek kılsın; güzel yaptın, Allah sana merhamet etsin' denir. Allah ise şöyle buyurmaktadır: {ويستجيب الَّذين آمنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَات ويزيدهم من فَضله} “O, iman edip salih ameller işleyenlerin dualarına icabet eder ve onlara lütfundan fazlasını verir.”"
وَأخرج ابْن جرير من طَرِيق قَتَادَة عَن أبي إِبْرَاهِيم اللَّخْمِيّ فِي قَوْله: {ويزيدهم من فَضله} قَالَ يشفعون فِي إخْوَان اخوانهم
İbn Cerîr'in Katâde kanalıyla Ebû İbrâhîm el-Lahmî'den bildirdiğine göre: {ويزيدهم من فَضله} “Onlara lütfundan fazlasını verir” ayeti hakkında o: "Kardeşlerinin kardeşlerine şefaat ederler" demiştir.
الْآيَة ٢٧
27. Ayet
أخرج ابْن الْمُنْذر وَسَعِيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه وَأَبُو نعيم فِي الْحِلْية وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان بِسَنَد صَحِيح عَن أبي هانىء الْخَولَانِيّ قَالَ: سَمِعت عَمْرو بن حُرَيْث وَغَيره يَقُولُونَ: إِنَّمَا أنزلت هَذِه الْآيَة فِي أَصْحَاب الصّفة
İbnü'l-Münzir, Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, Taberânî, İbn Merdûye, Ebû Nuaym el-Hilye'de ve Beyhakî Şuabü'l-İmân'da sahih bir senetle Ebû Hânî el-Havlânî'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Amr b. Hureys ve başkalarının şöyle dediğini işittim: "Bu ayet ancak Ashâb-ı Suffe hakkında inmiştir:
{وَلَو بسط الله الرزق لِعِبَادِهِ لبغوا فِي الأَرْض} وَذَلِكَ أَنهم قَالُوا: لَو أَن لنا فتمنوا الدُّنْيَا
{وَلَو بسط الله الرزق لِعِبَادِهِ لبغوا فِي الأَرْض} “Eğer Allah rızkı kullarına bol bol verseydi, yeryüzünde azarlardı.” Bu da onların: 'Keşke bizim de [malımız] olsaydı' diyerek dünyayı temenni etmelerinden dolayı idi."
وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ عَن عَليّ ﵁ قَالَ: إِنَّمَا أنزلت هَذِه الْآيَة فِي أَصْحَاب الصّفة {وَلَو بسط الله الرزق لِعِبَادِهِ لبغوا فِي الأَرْض} وَذَلِكَ أَنهم قَالُوا: لَو أَن لنا فتمنوا الدُّنْيَا
Hâkim (sahih olduğunu belirterek) ve Beyhakî'nin Ali radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o: "Bu ayet Ashâb-ı Suffe hakkında inmiştir: {وَلَو بسط الله الرزق لِعِبَادِهِ لبغوا فِي الأَرْض} “Eğer Allah rızkı kullarına bol bol verseydi, yeryüzünde azarlardı.” Bu da onların: 'Keşke bizim de [malımız] olsaydı' diyerek dünyayı temenni etmelerinden dolayı idi" demiştir.
وَأخرج ابْن جرير عَن قَتَادَة فِي الْآيَة قَالَ: يُقَال خير الرزق مَا لَا يُطْغِيك وَلَا يُلْهِيك
İbn Cerîr'in Katâde'den bildirdiğine göre ayet hakkında o şöyle demiştir: "Rızkın en hayırlısı, seni azdırmayan ve seni meşgul etmeyenidir, denilirdi."
قَالَ: ذكر لنا أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: أخوف مَا أَخَاف على أمتِي زهرَة الدُّنْيَا وزخرفها فَقَالَ لَهُ قَائِل: يَا نَبِي الله هَل يَأْتِي الْخَيْر بِالشَّرِّ فَأنْزل الله عَلَيْهِ عِنْد ذَلِك {وَلَو بسط الله الرزق لِعِبَادِهِ لبغوا فِي الأَرْض} وَكَانَ إِذا نزل عَلَيْهِ كُرْبُ لذَلِك وتَرَبَّدَ وَجهه حَتَّى إِذا سري عَنهُ
Dedi ki: Bize anlatıldığına göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Ümmetim hakkında en çok korktuğum şey, dünyanın süsü ve ziynetidir" buyurdu. Bir kimse ona: "Ey Allah'ın Peygamberi! Hayır hiç şer getirir mi?" dedi. Bunun üzerine Allah ona: {وَلَو بسط الله الرزق لِعِبَادِهِ لبغوا فِي الأَرْض} “Eğer Allah rızkı kullarına bol bol verseydi, yeryüzünde azarlardı” [ayetini] indirdi. Ona [vahiy] indiği zaman bu sebeple sıkıntı basar ve rengi değişirdi; nihayet üzerinden bu hal kalktığında,
قَالَ: هَل يَأْتِي الْخَيْر بِالشَّرِّ يَقُولهَا ثَلَاثًا إِن الْخَيْر لَا يَأْتِي إِلَّا بِالْخَيرِ وَلكنه وَالله مَا كَانَ ربيع قطّ إِلَّا أحبط أَو ألم فاما عبد أعطَاهُ الله مَالا فَوَضعه فِي سَبِيل الله الَّتِي افْترض وارتضى فَذَلِك عبد أُرِيد بِهِ خير وعزم لَهُ على الْخَيْر وَأما عبد أعطَاهُ الله مَالا فَوَضعه فِي شهواته ولذاته وَعدل عَن حق الله عَلَيْهِ فَذَلِك عبد أُرِيد بِهِ شَرّ وعزم لَهُ على شَرّ
Üç defa: "Hayır hiç şer getirir mi?" dedi ve: "Şüphesiz hayır ancak hayır getirir. Fakat Allah'a yemin olsun ki, [otları] bitiren hiçbir bahar yoktur ki [oburca yiyen hayvanı] çatlatıp öldürmesin yahut [ölüme] yaklaştırmasın. Ancak Allah'ın kendisine mal verdiği ve onu farz kıldığı ve razı olduğu Allah yolunda harcayan kul müstesnadır; işte bu, kendisi hakkında hayır murat edilmiş ve hayra azmetmiş bir kuldur. Allah'ın kendisine mal verdiği, onu ise şehevî arzularında ve zevklerinde harcayıp Allah'ın kendi üzerindeki hakkından sapan kula gelince; işte bu da, kendisi hakkında şer murat edilmiş ve şerre azmetmiş bir kuldur" buyurdu.
وَأخرج أَحْمد وَالطَّيَالِسِي وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالنَّسَائِيّ وَأَبُو يعلى وَابْن حبَان عَن أبي سعيد ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: ان أخوف مَا أَخَاف عَلَيْكُم مَا يخرج الله لكم من زهرَة الدُّنْيَا وَزينتهَا فَقَالَ لَهُ رجل: يَا رَسُول الله أويأتي الْخَيْر بِالشَّرِّ فَسكت عَنهُ رَسُول الله ﷺ فَرَأَيْنَا أَنه ينزل عَلَيْهِ فَقيل لَهُ: مَا شَأْنك تكلم رَسُول الله ﷺ وَلَا يكلمك فَسرِّي عَن رَسُول الله ﷺ فَجعل يمسح عَنهُ الرحضاء فَقَالَ: أَيْن السَّائِل فَرَأَيْنَا أَنه حَمده فَقَالَ: إِن الْخَيْر لَا يَأْتِي بِالشَّرِّ وَإِن مِمَّا ينْبت الرّبيع يقتل حَبطًا أَو يلم الا آكِلَة الْخضر فَإِنَّهَا أكلت حَتَّى امْتَلَأت
Ahmed, Tayâlisî, Buhârî, Müslim, Nesâî, Ebû Ya'lâ ve İbn Hibbân'ın Ebû Saîd radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Sizin için en çok korktuğum şey, Allah'ın size çıkaracağı dünyanın süsü ve ziynetidir" buyurdu. Bir adam ona: "Ey Allah'ın Resûlü! Hayır hiç şer getirir mi?" dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ona karşı sustu; biz de ona vahiy indiğini sandık. Adama: "Sana ne oluyor ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile konuşuyorsun da o seninle konuşmuyor?" denildi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in üzerinden bu hal kalkınca [alnındaki] terleri silmeye başladı ve: "Soru soran nerede?" buyurdu. Biz onun adamı övdüğünü anladık. Şöyle buyurdu: "Şüphesiz hayır, şer getirmez. Baharın bitirdiği öyle şeyler vardır ki ya [oburca yiyen hayvanı] çatlatıp öldürür yahut ölüme yaklaştırır. Ancak yeşillik yiyen hayvan müstesnadır; o, yiyip iki böğrü dolunca
خاصرتاها فاستقبلت عين الشَّمْس فثلطت وبالت ثمَّ رتعت وان المَال حلوة خضرَة وَنعم صَاحبهَا الْمُسلم هُوَ ان وصل الرَّحِم وَأنْفق فِي سَبِيل الله وَمثل الَّذِي يَأْخُذهُ بِغَيْر حَقه كَمثل الَّذِي يَأْكُل وَلَا يشْبع وَيكون عَلَيْهِ شَهِيدا يَوْم الْقِيَامَة
güneşin karşısına geçer, tersler, idrarını yapar ve sonra tekrar otlar. Şüphesiz bu mal tatlı ve çekicidir; akrabalık bağını gözeten ve Allah yolunda harcayan Müslüman kimse için o ne güzel bir arkadaştır! Onu haksız yere alanın durumu ise, yiyip de doymayan kimsenin durumu gibidir ve o mal kıyamet gününde onun aleyhine şahitlik edecektir."
وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة {وَلَو بسط الله الرزق لِعِبَادِهِ لبغوا فِي الأَرْض} قَالَ: كَانَ يُقَال خير الْعَيْش مَا لَا يُطْغِيك وَلَا يُلْهِيك
Abd b. Humeyd'in Katâde'den bildirdiğine göre: {وَلَو بسط الله الرزق لِعِبَادِهِ لبغوا فِي الأَرْض} “Eğer Allah rızkı kullarına bol bol verseydi, yeryüzünde azarlardı” ayeti hakkında o: "Geçimin en hayırlısı, seni azdırmayan ve seni meşgul etmeyenidir, denilirdi" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي كتاب الْأَوْلِيَاء والحكيم التِّرْمِذِيّ فِي نَوَادِر الْأُصُول وَابْن مرْدَوَيْه وَأَبُو نعيم فِي الْحِلْية وَابْن عَسَاكِر فِي تَارِيخه عَن أنس ﵁ عَن النَّبِي ﷺ عَن جِبْرِيل عَن الله ﷿ قَالَ: يَقُول الله ﷿: من أهان لي وليا فقد بارزني بالمحاربة وَإِنِّي لأغضب لأوليائي كَمَا يغْضب اللَّيْث الحرود وَمَا تقرب إِلَيّ عَبدِي الْمُؤمن بِمثل أَدَاء مَا افترضت عَلَيْهِ وَمَا يزَال عَبدِي الْمُؤمن يتَقرَّب إليَّ بالنوافل حَتَّى أحبه فَإِذا أحببته كنت لَهُ سمعا وبصراً ويداً ومؤيداً إِن دَعَاني أَجَبْته وَإِن سَأَلَني أَعْطيته وَمَا ترددت فِي شَيْء أَنا فَاعله ترددي فِي قبض روح عَبدِي الْمُؤمن يكره الْمَوْت وأكره مساءته وَلَا بُد لَهُ مِنْهُ وَإِن من عبَادي الْمُؤمنِينَ لمن يسألني الْبَاب من الْعِبَادَة فأكفه عَنهُ أَن لَا يدْخلهُ عجب فيفسده ذَلِك وَإِن من عبَادي الْمُؤمنِينَ لمن لَا يصلح إيمَانه إِلَّا الصِّحَّة وَلَو أسقمته لأفسده ذَلِك وَإِن من عبَادي الْمُؤمنِينَ لمن لَا يصلح إيمَانه إِلَّا السقم وَلَو أصححته لأفسده ذَلِك إِنِّي أدبر أَمر عبَادي بعلمي بقلوبهم إِنِّي عليم خَبِير
İbn Ebî'd-Dünyâ Kitâbü'l-Evliyâ'da, Hakîm et-Tirmizî Nevâdirü'l-Usûl'de, İbn Merdûye, Ebû Nuaym el-Hilye'de ve İbn Asâkir Târîh'inde Enes radıyallâhu anh kanalıyla Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den, o Cibrîl'den, o da Allah azze ve celle'den bildirdiğine göre Allah azze ve celle şöyle buyurmaktadır: "Kim benim bir velî kuluma hakaret ederse, muhakkak bana karşı savaş ilan etmiş olur. Kızgın aslanın öfkelendiği gibi ben de dostlarım için öfkelenirim. Mümin kulum, kendisine farz kıldığım şeyleri eda etmesi gibi hiçbir şeyle bana yakınlaşamaz. Mümin kulum nafilelerle de bana yaklaşmaya devam eder; nihayet onu severim. Onu sevdiğim zaman da onun işiten kulağı, gören gözü, tutan eli ve destekçisi olurum. Bana dua ederse icabet ederim, benden isterse veririm. Yapacağım hiçbir şeyde, mümin kulumun ruhunu kabzetmekteki tereddüdüm gibi tereddüt etmedim; o ölümden hoşlanmaz, ben de onu üzmekten hoşlanmam, fakat bundan onun için kaçış yoktur. Mümin kullarımdan öyleleri vardır ki benden bir ibadet kapısı ister; ancak içine ucub (kendini beğenme) girip de onu ifsat etmesin diye onu bundan menederim. Mümin kullarımdan öyleleri vardır ki imanına ancak sıhhatli olmak iyi gelir; eğer onu hasta etseydim bu onu ifsat ederdi. Mümin kullarımdan öyleleri de vardır ki imanına ancak hastalık iyi gelir; eğer ona sıhhat verseydim bu onu ifsat ederdi. Şüphesiz ben, kalplerini bildiğim için kullarımın işini öyle çekip çeviririm. Muhakkak ki ben her şeyi hakkıyla bilen, her şeyden hakkıyla haberdar olanım."
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {وَلَو بسط الله الرزق لِعِبَادِهِ لبغوا} قَالَ: الْمَطَر
İbnü'l-Münzir'in Mücâhid radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o, {وَلَو بسط الله الرزق لِعِبَادِهِ لبغوا} “Eğer Allah rızkı kullarına bol bol verseydi, mutlaka azarlardı” ayeti hakkında: "[Buradaki rızık] yağmurdur" demiştir.
الْآيَات ٢٨ - ٢٩
28 - 29. Ayetler
أخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة قَالَ: ذكر لنا أَن رجلا قَالَ لعمر ﵁: يَا أَمِير الْمُؤمنِينَ قحط الْمَطَر وَقَنطَ النَّاس فَقَالَ عمر: مطرتم إِذا ثمَّ قَرَأَ {وَهُوَ الَّذِي ينزل الْغَيْث من بعد مَا قَنطُوا}
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in Katâde'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Bize anlatıldığına göre bir adam Ömer radıyallâhu anh'a: "Ey Müminlerin Emîri! Yağmur kesildi ve insanlar ümitsizliğe düştü" dedi. Bunun üzerine Ömer: "O halde size yağmur yağdırılmıştır" dedi ve ardından: {وَهُوَ الَّذِي ينزل الْغَيْث من بعد مَا قَنطُوا} “O, onlar ümitlerini kestikten sonra yağmuru indiren...” ayetini okudu.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله: {من بعد مَا قَنطُوا} قَالَ: يئسوا
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in Mücâhid radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o: {من بعد مَا قَنطُوا} “onlar ümitlerini kestikten sonra” ayeti hakkında: "Ümitsizliğe düştükten [sonra]" demiştir.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ثَابت ﵁ قَالَ: بلغنَا أَنه يُسْتَجَاب الدُّعَاء عِنْد الْمَطَر ثمَّ تَلا هَذِه الْآيَة {وَهُوَ الَّذِي ينزل الْغَيْث من بعد مَا قَنطُوا}
İbnü'l-Münzir'in Sâbit radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Bize ulaştığına göre yağmur yağarken dua kabul olunur. Sonra şu ayeti okudu: {وَهُوَ الَّذِي ينزل الْغَيْث من بعد مَا قَنطُوا} “O, onlar ümitlerini kestikten sonra yağmuru indiren...dir.”
وَأخرج الْحَاكِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن سهل بن سعد ﵁ أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: ثِنْتَانِ مَا تردان: الدُّعَاء عِنْد النداء وَتَحْت الْمَطَر
Hâkim ve es-Sünen'de Beyhakî'nin Sehl b. Sa'd radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "İki şey geri çevrilmez: Ezan okunurken yapılan dua ve yağmur altındaki [dua]."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي أُمَامَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: تفتح أَبْوَاب السَّمَاء ويستجاب الدُّعَاء فِي أَرْبَعَة مَوَاطِن: عِنْد التقاء الصُّفُوف فِي سَبِيل الله وَعند نزُول الْغَيْث وَعند إِقَامَة الصَّلَاة وَعند رُؤْيَة الْكَعْبَة
Taberânî ve Beyhakî'nin Ebû Ümâme radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Gök kapıları açılır ve dört yerde dua kabul olunur: Allah yolunda saflar karşılaştığında, yağmur indiğinde, namaz kılındığında (kamet getirildiğinde) ve Kâbe görüldüğünde."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله: {وَمَا بَث فيهمَا من دَابَّة} قَالَ: النَّاس وَالْمَلَائِكَة
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in Mücâhid radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o: {وَمَا بَث فيهمَا من دَابَّة} “ve o ikisinde yaydığı canlılar...” ayeti hakkında: "İnsanlar ve melekler" demiştir.
وَالله أعلم
En doğrusunu Allah bilir.
الْآيَات ٣٠ - ٣١
30 - 31. Ayetler
أخرج أَحْمد وَابْن رَاهَوَيْه وَابْن منيع وَعبد بن حميد والحكيم وَالتِّرْمِذِيّ وَأَبُو يعلى وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه وَالْحَاكِم عَن عَليّ بن أبي طَالب ﵁ قَالَ: أَلا أخْبركُم بِأَفْضَل آيَة فِي كتاب الله حَدثنَا بهَا رَسُول الله ﷺ {وَمَا أَصَابَكُم من مُصِيبَة فبمَا كسبت أَيْدِيكُم وَيَعْفُو عَن كثير} وسأفسرها لَك يَا عَليّ مَا أَصَابَك من مرض أَو عُقُوبَة أَو بلَاء فِي الدُّنْيَا فبمَا كسبت أَيْدِيكُم وَالله أكْرم من أَن يثني عَلَيْكُم الْعقُوبَة فِي الْآخِرَة وَمَا عَفا الله عَنهُ فِي الدُّنْيَا فَالله أكْرم من أَن يعود بعد عَفوه
Ahmed, İbn Râhûye, İbn Menî', Abd b. Humeyd, el-Hakîm, Tirmizî, Ebû Ya'lâ, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, İbn Merdûye ve el-Hâkim'in Ali b. Ebî Tâlib radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in bize bildirdiği, Allah'ın Kitabı'ndaki en faziletli ayeti size haber vereyim mi? {وَمَا أَصَابَكُم من مُصِيبَة فبمَا كسبت أَيْدِيكُم وَيَعْفُو عَن كثير} “Başınıza gelen her musibet, kendi ellerinizin kazandığı [günahlar] yüzündendir. O, birçoğunu da bağışlar.” [Resûlullah devamında şöyle buyurdu:] "Ey Ali! Bunu sana tefsir edeceğim: Dünyada sana isabet eden her hastalık, ceza veya bela ellerinizin kazandığı şeyler sebebiyledir. Allah, ahirette cezayı size tekrar ettirmekten daha kerimdir. Allah'ın dünyada affettiği şeylere gelince; Allah, affettikten sonra [o günaha] tekrar dönmekten daha kerimdir."
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وهناد وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن الْبَصْرِيّ ﵁ قَالَ: لما نزلت هَذِه الْآيَة {وَمَا أَصَابَكُم من مُصِيبَة فبمَا كسبت أَيْدِيكُم} قَالَ رَسُول الله ﷺ: وَالَّذِي نَفسِي بِيَدِهِ مَا من خدش عود وَلَا اخْتِلَاج عرق وَلَا نكبة حجر وَلَا عَثْرَة قدم إِلَّا بذنب وَمَا يعْفُو الله عَنهُ أَكثر
Saîd b. Mansûr, Hennâd, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Hasan-ı Basrî radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: {وَمَا أَصَابَكُم من مُصِيبَة فبمَا كسبت أَيْدِيكُم} “Başınıza gelen her musibet, kendi ellerinizin kazandığı [günahlar] yüzündendir” ayeti indiğinde Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Nefsim elinde olana yemin ederim ki, bir ağaç çiziği, bir damar atması (seğirmesi), bir taş çarpması ve bir ayağın tökezlemesi bile mutlaka bir günah sebebiyledir; Allah'ın affettiği ise daha çoktur."
وَأخرج عبد بن حميد وَالتِّرْمِذِيّ عَن أبي مُوسَى ﵁ أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: لَا يُصِيب عبدا نكبة فَمَا فَوْقهَا أَو دونهَا إِلَّا بذنب وَمَا يعْفُو الله عَنهُ أَكثر وَقَرَأَ {وَمَا أَصَابَكُم من مُصِيبَة فبمَا كسبت أَيْدِيكُم وَيَعْفُو عَن كثير}
Abd b. Humeyd ve Tirmizî'nin Ebû Mûsâ radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Bir kulun başına gelen büyük ya da küçük her felaket mutlaka bir günah yüzündendir; Allah'ın affettiği ise daha çoktur." ve {وَمَا أَصَابَكُم من مُصِيبَة فبمَا كسبت أَيْدِيكُم وَيَعْفُو عَن كثير} “Başınıza gelen her musibet, kendi ellerinizin kazandığı [günahlar] yüzündendir. O, birçoğunu da bağışlar” ayetini okudu.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي الدُّنْيَا فِي الْكَفَّارَات وَابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن عمرَان بن حُصَيْن ﵁ أَنه دخل عَلَيْهِ بعض أَصْحَابه وَكَانَ قد ابْتُلِيَ فِي جسده فَقَالَ انا لنبأس لَك لما نرى فِيك قَالَ: فَلَا تبتئس لما ترى وَهُوَ بذنب وَمَا يعْفُو الله عَنهُ أَكثر ثمَّ تَلا {وَمَا أَصَابَكُم من مُصِيبَة فبمَا كسبت أَيْدِيكُم وَيَعْفُو عَن كثير}
Abd b. Humeyd, el-Keffârât'ta İbn Ebî'd-Dünyâ, İbn Ebî Hâtim, -sahih olduğunu belirterek- Hâkim ve Şuabü'l-İmân'da Beyhakî'nin İmrân b. Husayn radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre; bedeninde bir hastalığa maruz kalmışken arkadaşlarından bazıları onun yanına girdi ve: "Sende gördüğümüz bu durumdan ötürü senin için gerçekten üzülüyoruz" dediler. Bunun üzerine o: "Gördüğünüz bu şeye üzülmeyin; bu bir günah sebebiyledir, Allah'ın affettiği ise daha çoktur" dedi, sonra da {وَمَا أَصَابَكُم من مُصِيبَة فبمَا كسبت أَيْدِيكُم وَيَعْفُو عَن كثير} “Başınıza gelen her musibet, kendi ellerinizin kazandığı [günahlar] yüzündendir. O, birçoğunu da bağışlar” ayetini okudu.
وَأخرج ابْن الْمُبَارك وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن الضَّحَّاك قَالَ: مَا تعلم أحد الْقُرْآن ثمَّ نَسيَه إِلَّا بذنب يحدثه ثمَّ قَرَأَ هَذِه الْآيَة {وَمَا أَصَابَكُم من مُصِيبَة فبمَا كسبت أَيْدِيكُم} وَقَالَ: وَأي مُصِيبَة أعظم من نِسْيَان الْقُرْآن
İbnü'l-Mübârek, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Şuab'da Beyhakî'nin Dahhâk'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Kur'an'ı öğrenip de ardından onu unutan hiç kimse yoktur ki bu, işlediği bir günah sebebiyle olmasın." Sonra şu ayeti okudu: {وَمَا أَصَابَكُم من مُصِيبَة فبمَا كسبت أَيْدِيكُم} “Başınıza gelen her musibet, kendi ellerinizin kazandığı [günahlar] yüzündendir.” Ve: "Kur'an'ı unutmaktan daha büyük hangi musibet vardır?" dedi.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن الْعَلَاء بن بدر ﵁ أَن رجلا سَأَلَهُ عَن هَذِه الْآيَة وَقَالَ: قد ذهب بَصرِي وَأَنا غُلَام صَغِير
İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Alâ b. Bedr radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre bir adam ona bu ayeti sordu ve: "Ben henüz küçük bir çocukken gözlerimi kaybettim [bu nasıl olur?]" dedi.
قَالَ: ذَلِك بذنوب والديك
[Alâ]: "Bu, anne babanın günahları sebebiyledir" dedi.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن قَتَادَة ﵁ {وَمَا أَصَابَكُم من مُصِيبَة} الْآيَة
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Şuabü'l-İmân'da Beyhakî'nin Katâde radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o, {وَمَا أَصَابَكُم من مُصِيبَة} ayeti hakkında...
قَالَ: ذكر لنا أَن نَبِي الله ﷺ كَانَ يَقُول: لَا يُصِيب ابْن آدم خدش عود وَلَا اخْتِلَاج عرق إِلَّا بذنب وَمَا يعْفُو الله عَنهُ أَكثر
Şöyle demiştir: Bize anlatıldığına göre Allah'ın Nebîsi sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmaktaydı: "Âdemoğlunun başına gelen bir ağaç çiziği veya bir damar atması (seğirmesi) bile mutlaka bir günah sebebiyledir; Allah'ın affettiği ise daha çoktur."
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن الْبَراء ﵁ قَالَ: قَالَ النَّبِي ﷺ: مَا عَثْرَة قدم وَلَا اخْتِلَاج عرق وَلَا خدش عود إِلَّا بِمَا قدمت أَيْدِيكُم وَمَا يعْفُو الله عَنهُ أَكثر
İbn Merdûye'nin Berâ radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Bir ayağın tökezlemesi, bir damarın atması (seğirmesi) ve bir ağacın çizmesi bile ancak ellerinizin önden sunduğu [günahlar] sebebiyledir; Allah'ın affettiği ise daha çoktur."
وَأخرج ابْن سعد عَن ابْن أبي مليكَة ﵁ أَن أَسمَاء بنت أبي بكر الصّديق ﵄ كَانَت تصدع فتضع يَدهَا على رَأسهَا وَتقول بذنبي وَمَا يغفره الله أَكثر
İbn Sa'd'ın İbn Ebî Müleyke radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre Ebû Bekir es-Sıddîk'ın kızı Esmâ radıyallâhu anhâ'nın başı ağrıdığı zaman elini başına koyar ve: "Günahım yüzündendir, Allah'ın bağışladığı ise daha çoktur" derdi.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن الْحسن ﵁ فِي قَوْله: {وَمَا أَصَابَكُم من مُصِيبَة فبمَا كسبت أَيْدِيكُم} قَالَ: الْحُدُود
Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in Hasan radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o: {وَمَا أَصَابَكُم من مُصِيبَة فبمَا كسبت أَيْدِيكُم} “Başınıza gelen her musibet, kendi ellerinizin kazandığı [günahlar] yüzündendir” ayeti hakkında: "[Buradaki musibetler] had cezalarıdır" demiştir.
الْآيَات ٣٢ - ٣٧
32 - 37. Ayetler
أخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله: {وَمن آيَاته الْجوَار فِي الْبَحْر} قَالَ: السفن {كالأعلام} قَالَ: كالجبال
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in Mücâhid radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o: {وَمن آيَاته الْجوَار فِي الْبَحْر} “Denizde akıp gidenler de O'nun ayetlerindendir” ayeti hakkında: "Gemilerdir", {كالأعلام} “dağlar gibi” ayeti hakkında da: "Dağlar gibi" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة ﵁ فِي الْآيَة قَالَ: سفن هَذَا الْبَحْر تجْرِي بِالرِّيحِ فَإِذا مسكت عَنْهَا الرّيح ركدت
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in Katâde radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o, ayet hakkında: "Bu denizin gemileri rüzgârla akıp gider; O rüzgârı tuttuğu zaman ise durup kalırlar" demiştir.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر من طَرِيق عَطاء عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {فيظللن رواكد على ظَهره} قَالَ: لَا يتحركن وَلَا يجرين فِي الْبَحْر
İbnü'l-Münzir'in Atâ kanalıyla İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan bildirdiğine göre o: {فيظللن رواكد على ظَهره} “onun yüzünde hareketsiz kalıverirler” ayeti hakkında: "Hareket edemezler ve denizde akıp gidemezler" demiştir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ {رواكد} قَالَ: وقوفاً {أَو يوبقهن} قَالَ: يهلكهن
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan bildirdiğine göre o: {رواكد} “hareketsiz” ifadesi hakkında: "Durmuş halde", {أَو يوبقهن} “Yahut onları helak eder” ifadesi hakkında da: "Onları helak eder" demiştir.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن الضَّحَّاك: {أَو يوبقهن} قَالَ: يغرقهن
İbnü'l-Münzir'in Dahhâk'tan bildirdiğine göre o: {أَو يوبقهن} “Yahut onları helak eder” ayeti hakkında: "Onları batırır" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد ﵁ {أَو يوبقهن} قَالَ: يهلكهن
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in Mücâhid radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o: {أَو يوبقهن} “Yahut onları helak eder” ayeti hakkında: "Onları helak eder" demiştir.
وَأخرج ابْن جرير عَن السّديّ ﵁ {مَا لَهُم من محيص} من ملْجأ
İbn Cerîr'in Süddî radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o: {مَا لَهُم من محيص} “onlar için hiçbir kaçacak yer yoktur” ayeti hakkında: "Bir sığınak [yoktur]" demiştir.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة: {أَو يوبقهن بِمَا كسبوا} قَالَ: بذنوب أَهلهَا
Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in Katâde'den bildirdiğine göre o: {أَو يوبقهن بِمَا كسبوا} “Yahut kazandıkları [günahlar] yüzünden onları helak eder” ayeti hakkında: "İçindekilerin günahları sebebiyle" demiştir.
وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ عَن أبي ظبْيَان قَالَ: كُنَّا نعرض الْمَصَاحِف عِنْد عَلْقَمَة ﵁ فَقَرَأَ هَذِه الْآيَة: {إِن فِي ذَلِك لآيَات لكل صبار شكور} فَقَالَ: قَالَ عبد الله: الصَّبْر نصف الإِيمان
Hâkim'in -sahih olduğunu belirterek- Ebû Zabyân'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Biz mushafları Alkame radıyallâhu anh'a arz ediyorduk (okuyorduk). O şu ayeti okudu: {إِن فِي ذَلِك لآيَات لكل صبار شكور} “Şüphesiz bunda çok sabreden, çok şükreden herkes için ayetler vardır.” Ve şöyle dedi: Abdullah: "Sabır imanın yarısıdır" buyurdu.
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور عَن الشّعبِيّ ﵁ قَالَ: الشُّكْر نصف الإِيمان وَالصَّبْر نصف الإِيمان وَالْيَقِين الإِيمان كُله
Saîd b. Mansûr'un Şa'bî radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Şükür imanın yarısıdır, sabır imanın yarısıdır; yakîn ise imanın tamamıdır."
وَقَرَأَ {إِن فِي ذَلِك لآيَات لكل صبار شكور} و {آيَات للموقنين}
Ve {إِن فِي ذَلِك لآيَات لكل صبار شكور} “Şüphesiz bunda çok sabreden, çok şükreden herkes için ayetler vardır” ile {آيَات للموقنين} “kesin inananlar için ayetler...” ayetlerini okudu.
الْآيَة ٣٨
38. Ayet
أخرج عبد بن حميد وَالْبُخَارِيّ فِي الْأَدَب وَابْن الْمُنْذر عَن الْحسن ﵁ قَالَ: مَا تشَاور قوم قطّ إِلَّا هُدُوا وأرشد أَمرهم ثمَّ تَلا {وَأمرهمْ شُورَى بَينهم}
Abd b. Humeyd, el-Edeb'de Buhârî ve İbnü'l-Münzir'in Hasan radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "İstişare eden hiçbir topluluk yoktur ki doğru yola iletilmiş ve işlerinin en doğrusuna ulaştırılmış olmasın." Sonra: {وَأمرهمْ شُورَى بَينهم} “Onların işleri aralarında şura (danışma) iledir” ayetini okudu.
وَأخرج الْخَطِيب فِي رُوَاة مَالك عَن عَليّ ﵁ قَالَ: قلت: يَا رَسُول الله: الْأَمر ينزل بِنَا بعْدك لم ينزل فِيهِ قُرْآن وَلم يسمع مِنْك فِيهِ شَيْء قَالَ: اجْمَعُوا لَهُ العابد من أمتِي واجعلوه بَيْنكُم شُورَى وَلَا تقضوه بِرَأْي وَاحِد
Hatîb'in Ruvâtü Mâlik'te Ali radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Ey Allah'ın Resûlü! Senden sonra başımıza hakkında bir Kur'an [hükmü] inmemiş ve senin de bir şey söylemediğin bir mesele gelirse [ne yapalım]?" dedim. Buyurdu ki: "Onun için ümmetimden ibadete düşkün olanları toplayın ve aranızda onu şura (istişare konusu) yapın; tek bir görüşle hüküm vermeyin."
وَأخرج الْخَطِيب فِي رُوَاة مَالك عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ مَرْفُوعا اسْتَرْشِدوا الْعَاقِل ترشدوا وَلَا تعصوه فتندموا
Hatîb'in Ruvâtü Mâlik'te Ebû Hureyre radıyallâhu anh'tan merfû olarak bildirdiğine göre: "Akıllı kimseden yol göstermesini isteyin ki doğru yolu bulasınız; ona isyan etmeyin, yoksa pişman olursunuz."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن ابْن عمر ﵄ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: من أَرَادَ أمرا فَشَاور فِيهِ وَقضى اهْتَدَى لأَرْشَد الْأُمُور
Şuabü'l-İmân'da Beyhakî'nin İbn Ömer radıyallâhu anhümâ kanalıyla Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den bildirdiğine göre şöyle buyurmuştur: "Bir iş yapmak isteyip de o konuda istişare eden ve [öylece] karar veren kimse, işlerin en doğrusuna iletilir."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن يحيى بن أبي كثير ﵁ قَالَ: قَالَ سُلَيْمَان بن دَاوُد ﵇ لِابْنِهِ: يَا بني عَلَيْك بخشية الله فَإِنَّهَا غَايَة كل شَيْء
Beyhakî'nin Yahyâ b. Ebî Kesîr radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Süleyman b. Dâvûd aleyhisselâm oğluna şöyle demiştir: "Yavrucuğum! Allah korkusuna sarıl; zira o her şeyin zirvesidir.
يَا بني لَا تقطع أمرا حَتَّى تؤامر مرشداً فَإنَّك إِذا فعلت ذَلِك رشدت عَلَيْهِ يَا بني عَلَيْك بالحبيب الأول فَإِن الاخير لَا يعدله
Yavrucuğum! Yol gösteren birine danışmadan hiçbir işi kesinleştirme; çünkü bunu yaparsan o işin doğrusuna ulaşırsın. Yavrucuğum! İlk dostuna sarıl; zira sonraki onun dengi olamaz."
الْآيَة ٣٩
39. Ayet
أخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن إِبْرَاهِيم النَّخعِيّ ﵁ فِي قَوْله: {وَالَّذين إِذا أَصَابَهُم الْبَغي هم ينتصرون} قَالَ: كَانُوا يكْرهُونَ للْمُؤْمِنين أَن يستذلوا وَكَانُوا إِذا قدرُوا عَفَوْا
Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbrâhîm en-Nehaî radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o: {وَالَّذين إِذا أَصَابَهُم الْبَغي هم ينتصرون} “Ve kendilerine bir haksızlık ve saldırı dokunduğu zaman yardımlaşarak haklarını savunanlardır” ayeti hakkında: "Müminlerin hor ve zelil duruma düşürülmesinden hoşlanmazlardı; güç yetirdiklerinde ise affederlerdi" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد عَن مَنْصُور قَالَ: سَأَلت إِبْرَاهِيم عَن قَوْله: {وَالَّذين إِذا أَصَابَهُم الْبَغي هم ينتصرون} قَالَ: كَانُوا يكْرهُونَ للْمُؤْمِنين أَن يذلوا أنفسهم فيجترىء الْفُسَّاق عَلَيْهِم
Abd b. Humeyd'in Mansûr'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: İbrâhîm'e {وَالَّذين إِذا أَصَابَهُم الْبَغي هم ينتصرون} “Ve kendilerine bir haksızlık ve saldırı dokunduğu zaman yardımlaşarak haklarını savunanlardır” ayetini sordum. O: "Müminlerin kendilerini alçaltmalarından ve böylece fâsıkların onlara karşı cesaret bulmasından hoşlanmazlardı" dedi.
وَأخرج النَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَابْن مرْدَوَيْه عَن عَائِشَة ﵂ قَالَت: دخلت عليّ زَيْنَب وَعِنْدِي رَسُول الله ﷺ فَأَقْبَلت عليّ تسبني فردعها النَّبِي ﷺ فَلم تَنْتَهِ فَقَالَ لي: سبيهَا فسببتها حَتَّى جف رِيقهَا فِي فمها وَوجه رَسُول الله ﷺ متهلل سُرُورًا
Nesâî, İbn Mâce ve İbn Merdûye'nin Âişe radıyallâhu anhâ'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem benim yanımdPublicayken Zeyneb yanıma girdi ve bana sövmeye başladı. Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem onu engelledi fakat o vazgeçmedi. Bunun üzerine bana: "Sen de ona karşılık ver (söv)" buyurdu. Ben de ona öyle bir karşılık verdim ki ağzındaki tükürüğü kurudu; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yüzü ise sevinçten parıldıyordu.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه عَن عَليّ بن زيد بن جدعَان ﵁ قَالَ: لم أسمع فِي الْأَنْصَار مثل حَدِيث حَدَّثتنِي بِهِ أم ولد أبي مُحَمَّد عَن عَائِشَة ﵂ قَالَت: كنت فِي الْبَيْت وَعِنْدنَا زَيْنَب بنت جحش فَدخل علينا النَّبِي ﷺ فَأَقْبَلت عَلَيْهِ زَيْنَب فَقَالَت: مَا كل وَاحِدَة منا عنْدك إِلَّا على خلابة ثمَّ أَقبلت عليّ تسبني فَقَالَ النَّبِي ﷺ: قولي لَهَا كَمَا تَقول لَك فَأَقْبَلت عَلَيْهَا - وَكنت أطول وأجود لِسَانا مِنْهَا فَقَامَتْ
İbn Cerîr ve İbn Merdûye'nin Ali b. Zeyd b. Cüd'ân radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Ensar hakkında, Ebû Muhammed'in ümmüveledinin Âişe radıyallâhu anhâ'dan naklettiği şu hadis gibisini duymadım: Âişe dedi ki: "Ben evdeydim ve yanımızda Zeyneb binti Cahş vardı. Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem yanımıza girdi. Zeyneb ona yönelerek: 'Senin yanında her birimiz kandırılmış bir haldeyiz' dedi. Sonra bana yönelip bana sövmeye başladı. Bunun üzerine Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem: 'Onun sana söylediği gibi sen de ona söyle' buyurdu. Ben de ona yöneldim -ki ben dil yönünden ondan daha baskın ve daha üstündüm- ve o kalkıp gitti."
وَأخرج ابْن جرير عَن السّديّ ﵁ {وَالَّذين إِذا أَصَابَهُم الْبَغي هم ينتصرون} قَالَ: ينتصرون مِمَّن بغى عَلَيْهِم من غير أَن يعتدوا
İbn Cerîr'in Süddî radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o: {وَالَّذين إِذا أَصَابَهُم الْبَغي هم ينتصرون} “Ve kendilerine bir haksızlık ve saldırı dokunduğu zaman yardımlaşarak haklarını savunanlardır” ayeti hakkında: "Haddi aşmaksızın, kendilerine haksızlık eden kimseden haklarını alırlar" demiştir.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج ﵁ فِي قَوْله: {وَالَّذين إِذا أَصَابَهُم الْبَغي} قَالَ: هَذَا مُحَمَّد ﷺ ظُلم وبغي عَلَيْهِ وَكذب {هم ينتصرون} قَالَ: ينتصر مُحَمَّد ﷺ بِالسَّيْفِ
İbnü'l-Münzir'in İbn Cüreyc radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o: {وَالَّذين إِذا أَصَابَهُم الْبَغي} “Ve kendilerine bir haksızlık ve saldırı dokunduğu zaman...” ayeti hakkında: "Bu, Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'dir; ona zulmedildi, haksızlık yapıldı ve o yalanlandı", {هم ينتصرون} “yardımlaşarak haklarını savunanlardır” ayeti hakkında da: "Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem kılıçla hakkını alır (zafere ulaşır)" demiştir.
الْآيَة ٤٠
40. Ayet
أخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج فِي قَوْله: {وَجَزَاء سَيِّئَة سَيِّئَة مثلهَا} قَالَ: مَا يكون من النَّاس فِي الدُّنْيَا مِمَّا يُصِيب بَعضهم بَعْضًا وَالْقصاص
İbnü'l-Münzir'in İbn Cüreyc'den bildirdiğine göre o: {وَجَزَاء سَيِّئَة سَيِّئَة مثلهَا} “Bir kötülüğün karşılığı, onun gibi bir kötülüktür” ayeti hakkında: "Dünyada insanların birbirine isabet ettirdiği şeyler ve kısastır" demiştir.