وَأخرج أَحْمد وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ المستبّان مَا قَالَا من شَيْء فعلى البادىء حَتَّى يعتدي الْمَظْلُوم ثمَّ قَرَأَ {وَجَزَاء سَيِّئَة سَيِّئَة مثلهَا}
Ahmed ve İbn Merdûye'nin Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Birbirine söven iki kişinin söyledikleri şeylerin günahı, mazlum olan haddi aşmadıkça, [sövmeyi] ilk başlatanın üzerinedir." Sonra: {وَجَزَاء سَيِّئَة سَيِّئَة مثلهَا} “Bir kötülüğün karşılığı, onun gibi bir kötülüktür” ayetini okudu.
وَأخرج ابْن جرير عَن السّديّ ﵁ فِي قَوْله: {وَجَزَاء سَيِّئَة سَيِّئَة مثلهَا} قَالَ: إِذا شتمك فاشتمه بِمِثْلِهَا من غير أَن تعتدي
İbn Cerîr'in Süddî radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o: {وَجَزَاء سَيِّئَة سَيِّئَة مثلهَا} “Bir kötülüğün karşılığı, onun gibi bir kötülüktür” ayeti hakkında: "Biri sana sövdüğü zaman, haddi aşmaksızın sen de ona misliyle söversin" demiştir.
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن أبي نجيح فِي قَوْله: {وَجَزَاء سَيِّئَة سَيِّئَة مثلهَا} قَالَ: يَقُول أَخْزَاهُ الله فَيَقُول أَخْزَاهُ الله
İbn Cerîr'in İbn Ebî Necîh'ten bildirdiğine göre o: {وَجَزَاء سَيِّئَة سَيِّئَة مثلهَا} “Bir kötülüğün karşılığı, onun gibi bir kötülüktür” ayeti hakkında: "'Allah onu rezil etsin' der, o da 'Allah onu rezil etsin' der" demiştir.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِذا كَانَ يَوْم الْقِيَامَة أَمر الله منادياً يُنَادي أَلا ليقمْ من كَانَ لَهُ على الله أجر فَلَا يقوم إِلَّا من عَفا فِي الدُّنْيَا وَذَلِكَ قَوْله {فَمن عَفا وَأصْلح فَأَجره على الله}
İbn Merdûye'nin İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Kıyamet günü olduğunda Allah bir münadiye seslenmesini emreder: 'Dikkat edin! Allah katında mükâfatı olan kalksın!' Dünyada iken affetmiş olan kimseden başkası kalkmaz. İşte bu, O'nun {فَمن عَفا وَأصْلح فَأَجره على الله} “Bununla beraber kim affeder ve ıslah ederse onun mükâfatı Allah'a aittir” sözüdür."
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: قَالَ النَّبِي ﷺ: إِذا كَانَ يَوْم الْقِيَامَة نَادَى مُنَاد من كَانَ لَهُ على الله أجر فَليقمْ فَيقوم عنق كثير فَيُقَال لَهُم: مَا أجركُم على الله فَيَقُولُونَ: نَحن الَّذين عَفَوْنَا عَمَّن ظلمنَا وَذَلِكَ قَول الله {فَمن عَفا وَأصْلح فَأَجره على الله} فَيُقَال لَهُم: ادخُلُوا الْجنَّة بِإِذن الله
İbn Merdûye'nin İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan bildirdiğine göre Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Kıyamet günü olduğunda bir münadi: 'Allah katında mükâfatı olan kalksın!' diye seslenir. Kalabalık bir grup kalkar. Onlara: 'Sizin Allah katındaki mükâfatınız nedir?' denilir. Onlar da: 'Biz bize zulmedeni affeden kimseleriz' derler. İşte bu, Allah'ın: {فَمن عَفا وَأصْلح فَأَجره على الله} “Bununla beraber kim affeder ve ıslah ederse onun mükâfatı Allah'a aittir” sözüdür. Bunun üzerine onlara: 'Allah'ın izniyle Cennet'e girin' denilir."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الْإِيمَان عَن أنس ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِذا وقف الْعباد لِلْحسابِ يُنَادي منادٍ ليَقُمْ من أجره على الله فَلْيدْخلْ الْجنَّة ثمَّ نَادَى الثَّانِيَة ليقمْ من أجره على الله قَالُوا: وَمن ذَا الَّذِي أجره على الله قَالَ: الْعَافُونَ عَن النَّاس فَقَامَ كَذَا وَكَذَا ألفا فَدَخَلُوا الْجنَّة بِغَيْر حِسَاب
İbn Ebî Hâtim, İbn Merdûye ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî'nin Enes radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Kullar hesap için durduklarında bir münadi: 'Mükâfatı Allah'a ait olan kalksın ve Cennet'e girsin!' diye seslenir. Sonra ikinci kez: 'Mükâfatı Allah'a ait olan kalksın!' diye seslenir. 'Mükâfatı Allah'a ait olan bu kimse kimdir?' derler. 'İnsanları affedenlerdir' buyurur. Bunun üzerine şu kadar bin kişi kalkar ve hesapsız olarak Cennet'e girerler."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن أنس ﵁ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: يُنَادي مُنَاد من كَانَ أجره على الله فَلْيدْخلْ الْجنَّة مرَّتَيْنِ فَيقوم من عَفا عَن أَخِيه
Beyhakî'nin Enes radıyallâhu anh'tan, onun da Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den bildirdiğine göre şöyle buyurmuştur: "Bir münadi iki defa: 'Mükâfatı Allah'a ait olan Cennet'e girsin!' diye seslenir. Bunun üzerine [din] kardeşini affetmiş olan kimse kalkar."
قَالَ الله {فَمن عَفا وَأصْلح فَأَجره على الله}
Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: {فَمن عَفا وَأصْلح فَأَجره على الله} “Bununla beraber kim affeder ve ıslah ederse onun mükâfatı Allah'a aittir.”
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن الْحسن ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِن أول مُنَاد من عِنْد الله يَقُول: أَيْن الَّذين أجرهم على الله فَيقوم من عَفا فِي الدُّنْيَا فَيَقُول الله أَنْتُم الَّذين عفوتم لي ثوابكم الْجنَّة
İbn Merdûye'nin Hasan [el-Basrî] radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Allah katından ilk seslenen münadi şöyle der: 'Mükâfatları Allah'a ait olanlar nerede?' Dünyada affetmiş olanlar kalkar. Allah da: 'Sizler benim için affetmiş olanlarsınız, sizin mükâfatınız Cennet'tir' buyurur."
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن الْمُنْذر عَن مُحَمَّد بن الْمُنْكَدر ﵁ قَالَ: إِذا كَانَ يَوْم الْقِيَامَة صرخَ صارخ الأَرْض أَلا من كَانَ لَهُ على الله حق فَليقمْ فَيقوم من عَفا وَأصْلح
Saîd b. Mansûr ve İbnü'l-Münzir'in Muhammed b. el-Münkedir radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Kıyamet günü olduğunda yeryüzünün bir çağırıcısı şöyle haykırır: 'Dikkat edin! Allah katında hakkı olan kalksın!' Bunun üzerine affeden ve ıslah eden kimseler kalkar."
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله
İbn Merdûye ve Beyhakî'nin Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre Resûlullah
صلى الله عَلَيْهِ وَسلم: يُنَادي مُنَاد يَوْم الْقِيَامَة لَا يقوم الْيَوْم أحد إِلَّا من لَهُ عِنْد الله يَد فَتَقول الْخَلَائق: سُبْحَانَكَ بل لَك الْيَد فَيَقُول بلَى من عَفا فِي الدُّنْيَا بعد قدرَة
sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Kıyamet günü bir münadi: 'Bugün Allah katında bir nimeti (iyiliği) olan kimseden başkası kalkmasın' diye seslenir. Bütün yaratılmışlar: 'Sen her türlü noksanlıktan münezzehsin, asıl lütuf ve ihsan sahibi sensin' derler. Bunun üzerine [Allah]: 'Evet, fakat dünyada iken gücü yettiği halde affeden kimse müstesna' buyurur."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي شعب الْإِيمَان عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: قَالَ مُوسَى بن عمرَان ﵇: يَا رب من أعز عِبَادك عنْدك قَالَ: من إِذا قدر عَفا
Beyhakî'nin Şuabü'l-Îmân'da Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Mûsâ b. İmrân aleyhisselâm: 'Ey Rabbim! Kullarının senin katında en aziz/değerli olanı kimdir?' dedi. [Allah]: 'Gücü yettiğinde affedendir' buyurdu."
وَأخرج أَحْمد وَأَبُو دَاوُد عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ أَن رجلا شتم أَبَا بكر ﵁ وَالنَّبِيّ ﷺ جَالس فَجعل النَّبِي ﷺ يعجب ويبتسم فَلَمَّا أَكثر رد عَلَيْهِ بعض قَوْله فَغَضب النَّبِي ﷺ وَقَامَ فَلحقه أَبُو بكر ﵁ فَقَالَ يَا رَسُول الله كَانَ يَشْتمنِي وَأَنت جَالس فَلَمَّا رددت عَلَيْهِ بعض قَوْله غضِبت وَقمت قَالَ: إِنَّه كَانَ مَعَك ملك يرد عَنْك فَلَمَّا رددت عَلَيْهِ بعض قَوْله وَقع الشَّيْطَان فَلم أكن لأقعد مَعَ الشَّيْطَان ثمَّ قَالَ: يَا أَبَا بكر نلْت من حق مَا من عبد ظلم بمظلمة فيغضي عَنْهَا لله إِلَّا أعز الله بهَا نَصره وَمَا فتح رجل بَاب عَطِيَّة يُرِيد بهَا صلَة إِلَّا زَاده الله بهَا كَثْرَة وَمَا فتح رجل بَاب مَسْأَلَة يُرِيد بهَا كَثْرَة إِلَّا زَاده الله بهَا قلَّة
Ahmed ve Ebû Dâvûd'un Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem otururken bir adam Ebû Bekir radıyallâhu anh'a sövdü. Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem hayret ediyor ve tebessüm ediyordu. Adam [sövmeyi] çoğaltınca [Ebû Bekir] onun bazı sözlerine karşılık verdi. Bunun üzerine Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem öfkelendi ve kalktı. Ebû Bekir radıyallâhu anh onun peşinden yetişerek: "Ey Allah'ın Resûlü! O bana söverken sen oturuyordun, ben onun bazı sözlerine karşılık verince öfkelendin ve kalktın" dedi. [Nebî] şöyle buyurdu: "Şüphesiz seninle birlikte, senin adına karşılık veren bir melek vardı. Sen onun bazı sözlerine karşılık verince şeytan araya girdi. Ben şeytanla birlikte oturacak değildim." Sonra şöyle buyurdu: "Ey Ebû Bekir! Üç haktan pay aldın: Bir kula bir haksızlık yapılır da o, Allah için bunu sineye çekerse, Allah mutlaka onun yardımını aziz kılar (onu üstün kılar). Bir adam sıla-i rahim (akrabalık bağını gözetmek) kastıyla bir bağış kapısı açarsa, Allah mutlaka onunla [malına] çokluk katar. Bir adam da çoğaltmak kastıyla bir dilenme/isteme kapısı açarsa, Allah mutlaka onunla [malına] azlık katar."
الْآيَات ٤١ - ٤٤
41 - 44. Ayetler
أخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن قَتَادَة ﵁ {وَلمن انتصر بعد ظلمه فَأُولَئِك مَا عَلَيْهِم من سَبِيل} قَالَ: هَذَا فِي الخماشة تكون بَين النَّاس فَأَما إِن ظلمك رجل فَلَا تظلمه وَإِن فجر بك فَلَا تفجر بِهِ وَإِن خانك فَلَا تخنه فَإِن الْمُؤمن هُوَ الموفي الْمُؤَدِّي وَإِن الْفَاجِر هُوَ الخائن الغادر
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî'nin Katâde radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o: {وَلمن انتصر بعد ظلمه فَأُولَئِك مَا عَلَيْهِم من سَبِيل} “Kim zulme uğradıktan sonra hakkını arayıp savunursa, işte onların aleyhine bir yol yoktur” ayeti hakkında şöyle demiştir: "Bu, insanlar arasında meydana gelen yaralamalar/tahribatlar hakkındadır. Biri sana haksızlık ederse sen ona haksızlık etme; biri sana karşı ahlaksızlık ederse sen ona karşı ahlaksızlık etme; biri sana hainlik ederse sen ona hainlik etme. Zira mümin, sözünde duran ve emaneti yerine getirendir; fâcir ise hainlik eden ve vefasızlık gösterendir."
وخ ابْن أبي شيبَة وَالتِّرْمِذِيّ وَالْبَزَّار وَابْن مرْدَوَيْه عَن عَائِشَة ﵂ قَالَت: قَالَ رَسُول الله ﷺ: من دَعَا على مَنْ ظلمه فقد انتصر
İbn Ebî Şeybe, Tirmizî, Bezzâr ve İbn Merdûye'nin Âişe radıyallâhu anhâ'dan bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Kendisine zulmeden kimseye beddua eden kimse hakkını almış (öcünü almış) olur" buyurmuştur.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عَائِشَة ﵂: إِن سَارِقا سرق لَهَا فدعَتْ عَلَيْهِ فَقَالَ لَهَا النَّبِي ﷺ لَا تسبخي عَلَيْهِ
İbn Ebî Şeybe'nin Âişe radıyallâhu anhâ'dan bildirdiğine göre: Bir hırsız onun bir şeyini çaldı, o da hırsıza beddua etti. Bunun üzerine Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem ona: "Onun [günahını] hafifletme" buyurdu.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج ﵁ فِي قَوْله: {وَلمن انتصر بعد ظلمه} قَالَ: لمُحَمد ﷺ أَيْضا انتصاره بِالسَّيْفِ وَفِي قَوْله: {إِنَّمَا السَّبِيل على الَّذين يظْلمُونَ النَّاس} الْآيَة
İbnü'l-Münzir'in İbn Cüreyc radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o: {وَلمن انتصر بعد ظلمه} “Kim zulme uğradıktan sonra hakkını arayıp savunursa...” ayeti hakkında: "Bu da Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in kılıçla hakkını almasıdır" demiş; {إِنَّمَا السَّبِيل على الَّذين يظْلمُونَ النَّاس} “Sorumluluk ancak insanlara zulmedenlerin aleyhinedir...” ayeti hakkında da
قَالَ: من أهل الشّرك
"Şirk ehlindendirler" demiştir.
وَأخرج ابْن جرير عَن السّديّ ﵁ فِي قَوْله: {هَل إِلَى مرد من سَبِيل} يَقُول: إِلَى الدُّنْيَا
İbn Cerîr'in Süddî radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o: {هَل إِلَى مرد من سَبِيل} “[Acaba dünyaya] geri dönmeye bir yol var mı?” ayeti hakkında: "Dünyaya [geri dönmeye]" demiştir.
الْآيَات ٤٥ - ٤٨
45 - 48. Ayetler
أخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {ينظرُونَ من طرف خَفِي} قَالَ: ذليل
İbn Cerîr'in İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan bildirdiğine göre o: {ينظرُونَ من طرف خَفِي} “Göz ucuyla gizli gizli bakarlar” ayeti hakkında: "Zelil bir şekilde" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد ﵁ مثله
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in Mücâhid radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre de benzeri nakledilmiştir.
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن مُحَمَّد بن كَعْب ﵁ فِي قَوْله: {ينظرُونَ من طرف خَفِي} قَالَ: يسارقون النّظر إِلَى النَّار
Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in Muhammed b. Kâ'b radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o: {ينظرُونَ من طرف خَفِي} “Göz ucuyla gizli gizli bakarlar” ayeti hakkında: "Ateşe kaçamak bakışlarla bakarlar" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة ﵁ مثله
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in Katâde radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre de benzeri nakledilmiştir.
وَأخرج عبد بن حميد عَن خلف بن حَوْشَب ﵁ قَالَ: قَرَأَ زيد بن
Abd b. Humeyd'in Halef b. Havşeb radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Zeyd b.
صوحان ﵁ {اسْتجِيبُوا لربكم من قبل أَن يَأْتِي يَوْم لَا مردّ لَهُ من الله} فَقَالَ: لبيْك من زيد لبيْك
Sûhân radıyallâhu anh: {اسْتجِيبُوا لربكم من قبل أَن يَأْتِي يَوْم لَا مردّ لَهُ من الله} “Allah tarafından geri çevrilmesi mümkün olmayan bir gün gelmeden önce Rabbinizin çağrısına uyun” ayetini okudu ve: "Lebbeyk Zeyd'den, lebbeyk (emrindeyim)!" dedi.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله: {من ملْجأ يَوْمئِذٍ} قَالَ: تحرز {وَمَا لكم من نَكِير} نَاصِر ينصركم
Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in Mücâhid radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o: {من ملْجأ يَوْمئِذٍ} “O gün bir sığınak...” ayeti hakkında: "Korunacak bir yer", {وَمَا لكم من نَكِير} “ve sizin için inkâr edilecek / karşı konulacak bir güç de yoktur” ayeti hakkında da: "Size yardım edecek bir yardımcı [yoktur]" demiştir.
الْآيَات ٤٩ - ٥١
49 - 51. Ayetler
أخرج ابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن عَائِشَة ﵂ قَالَت: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِن أَوْلَادكُم هبة الله {يهب لمن يَشَاء إِنَاثًا ويهب لمن يَشَاء الذُّكُور} فهم وَأَمْوَالهمْ لكم إِذا احتجتم إِلَيْهَا
İbn Ebî Hâtim, Hâkim -sahih olduğunu belirterek-, İbn Merdûye ve Sünen'inde Beyhakî'nin Âişe radıyallâhu anhâ'dan bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Çocuklarınız Allah'ın bir bağışıdır; {يهب لمن يَشَاء إِنَاثًا ويهb لمن يَشَاء الذُّكُور} “O, dilediğine kız çocukları bağışlar, dilediğine de erkek çocukları bağışlar.” İhtiyaç duyduğunuzda onlar da malları da sizindir."
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عمر ﵄ أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: من بركَة الْمَرْأَة ابتكارها بِالْأُنْثَى لِأَن الله قَالَ: {يهب لمن يَشَاء إِنَاثًا ويهب لمن يَشَاء الذُّكُور}
İbn Merdûye'nin İbn Ömer radıyallâhu anhümâ'dan bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Kadının bereketinden biri, ilk çocuğunun kız olmasıdır. Çünkü Allah: {يهب لمن يَشَاء إِنَاثًا ويهب لمن يَشَاء الذُّكُور} “O, dilediğine kız çocukları bağışlar, dilediğine de erkek çocukları bağışlar” buyurmuştur."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن سعيد بن جُبَير ﵁ {يهب لمن يَشَاء إِنَاثًا ويهب لمن يَشَاء الذُّكُور} قَالَ: لَا إناث مَعَهم {أَو يزوّجهم ذكراناً وإناثاً} قَالَ: يُولد لَهُ جَارِيَة وَغُلَام {وَيجْعَل من يَشَاء عقيماً} لَا يُولد لَهُ
Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in Saîd b. Cübeyr radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o: {يهب لمن يَشَاء إِنَاثًا ويهب لمن يَشَاء الذُّكُور} “O, dilediğine kız çocukları bağışlar, dilediğine de erkek çocukları bağışlar” ayeti hakkında: "Yanlarında kız çocuğu olmaz", {أَو يزوّجهم ذكراناً وإناثاً} “Yahut onları hem erkek hem kız çocukları olarak çift verir” ayeti hakkında: "Ona hem kız hem erkek çocuk doğar", {وَيجْعَل من يَشَاء عقيماً} “Dilediğini de kısır bırakır” ayeti hakkında: "Ona çocuk doğmaz" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد عَن أبي مَالك ﵁: {يهب لمن يَشَاء إِنَاثًا} قَالَ: يكون الرجل لَا يُولد إِلَّا الإِناث
Abd b. Humeyd'in Ebû Mâlik radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o: {يهب لمن يَشَاء إِنَاثًا} “O, dilediğine kız çocukları bağışlar” ayeti hakkında: "Adam olur ki ona sadece kız çocuğu doğar"
{ويهب لمن يَشَاء الذُّكُور} قَالَ: يكون الرجل لَا يُولد لَهُ إِلَّا الذُّكُور {أَو يزوجهم ذكراناً وإناثاً} قَالَ: يكون الرجل يُولد لَهُ الذُّكُور والإِناث {وَيجْعَل من يَشَاء عقيماً} قَالَ: يكون الرجل لَا يُولد لَهُ
{ويهب لمن يَشَاء الذُّكُور} “ve dilediğine de erkek çocukları bağışlar” ayeti hakkında: "Adam olur ki ona sadece erkek çocukları doğar", {أَو يزوجهم ذكراناً وإناثاً} “Yahut onları hem erkek hem kız çocukları olarak çift verir” ayeti hakkında: "Adam olur ki ona hem erkek hem kız çocukları doğar", {وَيجْعَل من يَشَاء عقيماً} “Dilediğini de kısır bırakır” ayeti hakkında da: "Adam olur ki ona hiç çocuk doğmaz" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن مُحَمَّد بن الْحَنَفِيَّة: {أَو يزوّجهم ذكراناً وإناثاً} قَالَ: التوأم
Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in Muhammed b. el-Hanefiyye'den bildirdiğine göre o: {أَو يزوّجهم ذكراناً وإناثاً} “Yahut onları hem erkek hem kız çocukları olarak çift verir” ayeti hakkında: "İkizdir" demiştir.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {وَيجْعَل من يَشَاء عقيماً} قَالَ: الَّذِي لَا يُولد لَهُ ولد
İbnü'l-Münzir'in İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan bildirdiğine göre o: {وَيجْعَل من يَشَاء عقيماً} “Dilediğini de kısır bırakır” ayeti hakkında: "Kendisine çocuk doğmayan kimsedir" demiştir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس {وَيجْعَل من يَشَاء عقيماً} قَالَ: لَا يلقح
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o: {وَيجْعَل من يَشَاء عقيماً} “Dilediğini de kısır bırakır” ayeti hakkında: "Döl tutmaz" demiştir.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق فِي المُصَنّف عَن عبد الله بن الْحَرْث بن عُمَيْر أَن أَبَا بكر ﵁ أصَاب وليدة لَهُ سَوْدَاء فعزلها ثمَّ بَاعهَا فَانْطَلق بهَا سَيِّدهَا حَتَّى إِذا كَانَ فِي بعض الطَّرِيق أرادها فامتنعت مِنْهُ فَإِذا هُوَ براعي غنم فَدَعَاهُ فراطنها فاخبرها أَنه سَيِّدهَا قَالَت: إِنِّي قد حملت من سَيِّدي الَّذِي كَانَ قبل هَذَا وَأَنا فِي ديني أَن لَا يُصِيبنِي رجل فِي حمل من آخر فَكتب سَيِّدهَا إِلَى أبي بكر أَو عمر فَأخْبرهُ الْخَبَر فَذكر ذَلِك للنَّبِي ﷺ بِمَكَّة فَمَكثَ النَّبِي ﷺ حَتَّى إِذا كَانَ من الْغَد وَكَانَ مجلسهم الْحجر قَالَ النَّبِي ﷺ: جَاءَنِي جِبْرِيل فِي مجلسي هَذَا عَن الله: إِن أحدكُم لَيْسَ بِالْخِيَارِ على الله إِذا شجع ذَلِك المشجع وَلكنه {يهب لمن يَشَاء إِنَاثًا ويهب لمن يَشَاء الذُّكُور} فاعترف بولدك فَكتب بذلك فِيهَا
Abdürrezzâk'ın el-Musannef'te Abdullah b. el-Hâris b. Umeyr'den bildirdiğine göre: Ebû Bekir radıyallâhu anh siyah bir cariyesiyle birlikte oldu ve azil yaptı. Sonra onu sattı. Sahibi onunla yola çıktı; yolun bir kısmına geldiğinde onunla birlikte olmak istedi fakat cariye buna engel oldu. Derken bir koyun çobanına rastladı, onu çağırdı ve cariye ile yabancı bir dilde konuştu. Kadına, adamın onun efendisi olduğunu bildirdi. Kadın: "Ben bundan önceki efendimden hamile kaldım ve benim dinimde bir başkasından hamileyken başka bir erkeğin benimle birlikte olmaması vardır" dedi. Bunun üzerine efendisi Ebû Bekir'e veya Ömer'e yazıp durumu bildirdi. Bu durum Mekke'de Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'e aktarıldı. Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem ertesi güne kadar bekledi; meclisleri Hicr'deydi. Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Şu oturduğum yerde Cibril bana Allah'tan şu haberi getirdi: 'Sizden biriniz o cesareti gösterip cinsel ilişkide bulunduğunda artık Allah'a karşı tercih hakkı kalmaz. Ancak O, {يهب لمن يَشَاء إِنَاثًا ويهب لمن يَشَاء الذُّكُور} “dilediğine kız çocukları bağışlar, dilediğine de erkek çocukları bağışlar.” Çocuğunu ikrar et/üstlen.'" Bu hüküm o kadın hakkında [mektupla] yazıldı.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن غيلَان عَن أنس ﵁ قَالَ: ابْتَاعَ أَبُو بكر ﵁ جَارِيَة أَعْجَمِيَّة من رجل قد كَانَ أَصَابَهَا فَحملت لَهُ فَأَرَادَ أَبُو بكر ﵁ أَن يَطَأهَا فَأَبت عَلَيْهِ وأخبرت أَنَّهَا حَامِل فَرفع ذَلِك إِلَى النَّبِي ﷺ فَقَالَ النَّبِي ﷺ: إِنَّهَا حفظت فحفظ الله لَهَا أَن أحدكُم إِذا شجع ذَلِك المشجع فَلَيْسَ بِالْخِيَارِ على الله فَردهَا إِلَى صَاحبهَا الَّذِي بَاعهَا
Abdürrezzâk'ın Gaylân'dan, onun da Enes radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre şöyle demiştir: Ebû Bekir radıyallâhu anh, kendisiyle daha önce cinsel ilişkide bulunulmuş ve kendisinden hamile kalmış bir adamdan acem (Arap olmayan) bir cariye satın aldı. Ebû Bekir radıyallâhu anh onunla birlikte olmak istedi, fakat cariye buna engel oldu ve hamile olduğunu bildirdi. Bu durum Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'e iletildi. Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "O kadın [kendini] korudu, Allah da onun hakkını korudu. Sizden biriniz o cesareti gösterip cinsel ilişkide bulunduğunda artık Allah'a karşı tercih hakkı kalmaz." Böylece cariyeyi onu satan sahibine geri verdi.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن يُونُس بن يزِيد رضى الله عَنهُ قَالَ: سَمِعت الزُّهْرِيّ ﵁ سُئِلَ عَن قَول الله {وَمَا كَانَ لبشر أَن يكلمهُ الله إِلَّا وَحيا} الْآيَة قَالَ: نزلت هَذِه الْآيَة تعم من أوحى الله إِلَيْهِ من النَّبِيين فَالْكَلَام كَلَام الله الَّذِي كلم بِهِ مُوسَى من وَرَاء حجاب وَالْوَحي مَا يوحي الله بِهِ إِلَى نَبِي من أنبيائه فَيثبت الله مَا أَرَادَ من وحيه فِي قلب النَّبِي فيتكلم بِهِ النَّبِي ويعيه وَهُوَ كَلَام الله ووحيه وَمِنْه مَا يكون بَين الله وَرُسُله لَا يكلم بِهِ أحدا من الْأَنْبِيَاء وَلكنه سر غيب بَين الله وَرُسُله وَمِنْه مَا يتَكَلَّم بِهِ الْأَنْبِيَاء ﵈ وَلَا يكتبونه لأحد وَلَا يأمرون بكتابته وَلَكنهُمْ يحدثُونَ بِهِ النَّاس حَدِيثا ويبينون لَهُم أَن الله أَمرهم أَن يبينوه للنَّاس ويبلغوهم وَمن الْوَحْي مَا يُرْسل الله بِهِ من يَشَاء من اصْطفى من مَلَائكَته
Beyhakî'nin el-Esmâ ve's-Sıfât'ta Yûnus b. Yezîd radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Zührî radıyallâhu anh'a Allah'ın: {وَمَا كَانَ لبشر أَن يكلمهُ الله إِلَّا وَحيا} “Allah bir insanla ancak vahiy yoluyla... konuşur” ayeti sorulduğunda şöyle dediğini duydum: "Bu ayet, peygamberlerden Allah'ın kendisine vahiy indirdiği kimseleri kapsayacak şekilde inmiştir. Kelâm (söz), Allah'ın bir perde arkasından Mûsâ ile konuştuğu kelâmıdır. Vahiy ise Allah'ın peygamberlerinden bir peygambere vahyettiği şeydir; Allah vahyinden dilediğini peygamberin kalbinde sabit kılar, peygamber de onu konuşur ve kavrar. Bu da Allah'ın kelâmı ve vahyidir. Ondan bir kısmı da Allah ile resulleri arasında olur ve peygamberlerden hiçbirine söylenmez; aksine Allah ile resulleri arasında gaybî bir sırdır. Ondan bir kısmı da vardır ki, peygamberler aleyhimüsselâm onu konuşurlar, onu kimse için yazmazlar ve yazılmasını emretmezler; ancak onu insanlara bir hadis/söz olarak anlatırlar ve Allah'ın bunu insanlara açıklayıp tebliğ etmelerini emrettiğini beyan ederler. Vahiyden bir kısmı da Allah'ın, meleklerinden seçtiği dilediği bir elçiyle gönderdiğidir;
فيكلمون أنبياءه وَمن الْوَحْي مَا يُرْسل بِهِ إِلَى من يَشَاء فيوحون بِهِ وَحيا فِي قُلُوب من يَشَاء من رسله
onlar peygamberleriyle konuşurlar. Vahiyden bir kısmı da dilediği kimseye gönderdiğidir; böylece onlar resullerinden dilediğinin kalplerine doğrudan vahiy olarak vahyederler."
وَأخرج البُخَارِيّ وَمُسلم وَالْبَيْهَقِيّ عَن عَائِشَة: أَن الْحَارِث بن هِشَام سَأَلَ رَسُول الله ﷺ كَيفَ يَأْتِيك الْوَحْي قَالَ: أَحْيَانًا يأتيني الْملك فِي مثل صلصلة الجرس فَيفْصم عني وَقد وعيت عَنهُ مَا قَالَ وَهُوَ أشده عَليّ وَأَحْيَانا يتَمَثَّل لي الْملك رجلا فيكلمني فأعي مَا يَقُول قَالَت عَائِشَة ﵂: وَلَقَد رَأَيْته ينزل عَلَيْهِ الْوَحْي فِي الْيَوْم الشَّديد الْبرد فَيفْصم وَإِن جَبينه ليتفصد عرقاً
Buhârî, Müslim ve Beyhakî'nin Âişe'den bildirdiğine göre: Hâris b. Hişâm, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e: "Vahiy sana nasıl gelir?" diye sordu. Şöyle buyurdu: "Bazen melek bana çıngırak sesi gibi gelir; benden ayrıldığında onun söylediğini kavramış olurum ki bana en ağır geleni budur. Bazen de melek bana bir adam suretinde görünür, benimle konuşur ve ben de onun söylediğini kavrarım." Âişe radıyallâhu anhâ dedi ki: "Gerçekten de son derece soğuk bir günde ona vahiy inerken gördüm; [vahiy hali] üzerinden kalktığında alnından şakır şakır ter boşanıyordu."
وَأخرج أَبُو يعلى والعقيلي وَالطَّبَرَانِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات وَضَعفه عَن سهل بن سعد وَعبد الله بن عَمْرو بن الْعَاصِ ﵁ قَالَا: قَالَ رَسُول الله ﷺ: دون الله سَبْعُونَ ألف حجاب من نور وظلمة مَا يسمع من نفس من حس تِلْكَ الْحجب إِلَّا زهقت نَفسه
Ebû Ya'lâ, Ukaylî, Taberânî ve el-Esmâ ve's-Sıfât'ta zayıf olduğunu belirterek Beyhakî'nin Sehl b. Sa'd ve Abdullah b. Amr b. el-Âs radıyallâhu anhümâ'dan bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Allah'ın önünde nurdan ve karanlıktan yetmiş bin perde vardır. Hiçbir can o perdelerin sesini duymaz ki ruhu bedeninden çıkmış olmasın."
الْآيَات ٥٢ - ٥٣
52 - 53. Ayetler
أخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {وَكَذَلِكَ أَوْحَينَا إِلَيْك روحاً من أمرنَا} قَالَ: الْقُرْآن
İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan bildirdiğine göre o: {وَكَذَلِكَ أَوْحَينَا إِلَيْك روحاً من أمرنَا} “İşte böylece sana da emrimizden bir ruh (vahiy) vahyettik” ayeti hakkında: "Kur'an'dır" demiştir.
وَأخرج أَبُو نعيم فِي الدَّلَائِل وَابْن عَسَاكِر عَن عَليّ ﵁ قَالَ: قيل للنَّبِي ﷺ: هَل عبدت وثناً قطّ قَالَ: لَا قَالُوا: فَهَل شربت خمرًا قطّ قَالَ: لَا وَمَا زلت أعرف الَّذِي هم عَلَيْهِ كفر (وَمَا كنت أَدْرِي مَا الْكتاب وَلَا الإِيمان) وَبِذَلِك نزل الْقُرْآن (مَا كنت تَدْرِي مَا الْكتاب وَلَا الإِيمان)
Ebû Nuaym Delâil'de ve İbn Asâkir'in Ali radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre şöyle demiştir: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'e: "Hiç puta taptın mı?" denildi. "Hayır" buyurdu. "Hiç içki içtin mi?" dediler. "Hayır; ben onların üzerinde bulunduğu şeyin inkâr olduğunu bilmeye devam ediyordum (fakat Kitap nedir, iman nedir bilmezdim)" buyurdu. Kur'an da bu şekilde (Sen Kitap nedir, iman nedir bilmezdin) olarak indi.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج ﵁ فِي قَوْله: {وَإنَّك لتهدي} قَالَ: لتدعو
İbnü'l-Münzir'in İbn Cüreyc radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o: {وَإنَّك لتهدي} “Şüphesiz sen doğru yola iletirsin” ayeti hakkında: "Davet edersin" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة ﵁ {وَإنَّك لتهدي إِلَى صِرَاط مُسْتَقِيم} قَالَ: قَالَ الله (وَلكُل قوم هاد) (يُوسُف ٧) قَالَ: دَاع يَدْعُو إِلَى الله تَعَالَى
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in Katâde radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o: {وَإنَّك لتهدي إِلَى صِرَاط مُسْتَقِيم} “Şüphesiz sen dosdoğru bir yola iletirsin” ayeti hakkında şöyle demiştir: Allah Teâlâ: (Her kavmin bir yol göstericisi vardır) (Yûsuf 7) [Ra'd 7] buyurmuştur; o da: "Allah Teâlâ'ya çağıran bir davetçidir" demektir.
وَأخرج ابْن جرير عَن قَتَادَة ﵁ {وَإنَّك لتهدي إِلَى صِرَاط مُسْتَقِيم} قَالَ: تَدْعُو
İbn Cerîr'in Katâde radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o: {وَإنَّك لتهدي إِلَى صِرَاط مُسْتَقِيم} “Şüphesiz sen dosdoğru bir yola iletirsin” ayeti hakkında: "Davet edersin" demiştir.