Binûn

Duhân Suresi — 3. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة قَالَ لما نزلت {خذوه فاعتلوه إِلَى سَوَاء الْجَحِيم} قَالَ أَبُو جهل: مَا بَين جبليها رجل أعز وَلَا أكْرم مني فَقَالَ الله {ذُقْ إِنَّك أَنْت الْعَزِيز الْكَرِيم}

Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir Katâde'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: {خُذُوهُ فَاعْتِلُوهُ إِلَى سَوَاءِ الْجَحِيمِ} “Tutun onu da yaka paça cehennemin ta ortasına sürükleyin!” ayeti indiğinde Ebû Cehil: “Mekke'nin iki dağı arasında benden daha azîz (güçlü) ve daha kerîm (üstün) hiç kimse yoktur” dedi. Bunun üzerine Allah: {ذُقْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْكَرِيمُ} “Tat bakalım! Hani sen çok güçlü, çok üstündün!” buyurdu.

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {إِن شَجَرَة الزقوم طَعَام الأثيم} قَالَ: أَبُو جهل

İbn Merdûye İbn Abbâs'tan {إِنَّ شَجَرَتَ الزَّقُّومِ * طَعَامُ الْأَثِيمِ} “Şüphesiz zakkum ağacı, günahkârın yemeğidir” ayeti hakkında: “[Buradaki günahkâr] Ebû Cehil'dir” dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أبي بن كَعْب أَنه كَانَ يقرىء رجلا فارسياً فَكَانَ إِذا قَرَأَ عَلَيْهِ {إِن شَجَرَة الزقوم طَعَام الأثيم} قَالَ: طَعَام الْيَتِيم فَمر بِهِ النَّبِي ﷺ فَقَالَ: قل لَهُ طَعَام الظَّالِم فَقَالَهَا ففصح بهَا لِسَانه

İbn Merdûye Übey b. Ka'b'dan rivayet ettiğine göre o, Fars bir adama Kur'an okutuyordu. Ona {إِنَّ شَجَرَتَ الزَّقُّومِ * طَعَامُ الْأَثِيمِ} “Şüphesiz zakkum ağacı, günahkârın yemeğidir” ayetini okuttuğunda adam [el-Esîm yerine] “Taâmu'l-yetîm (طَعَامُ الْيَتِيمِ / yetimin yemeği)” diyordu. Yanına Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem) uğradı ve: “Ona 'Taâmu'z-zâlim (طَعَامُ الظَّالِمِ / zalimin yemeği)' de” buyurdu. [Übey] öyle söyledi ve adamın dili bunu düzgünce telaffuz etti.

وَأخرج عبد بن حميد عَن الْحسن وَعَمْرو بن مَيْمُون إنَّهُمَا قرآ (كَالْمهْلِ تغلي فِي الْبُطُون) بِالتَّاءِ

Abd b. Humeyd Hasen ve Amr b. Meymûn'dan rivayet ettiğine göre onlar, (كَالْمُهْلِ تَغْلِي فِي الْبُطُونِ) ayetini [teğlî şeklinde] 'te' harfi ile okumuşlardır.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد {خذوه فاعتلوه} فاقصفوه كَمَا يقصف الْحَطب

Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir Mücâhid'den {خُذُوهُ فَاعْتِلُوهُ} “Tutun onu da yaka paça sürükleyin!” ayeti hakkında: “Odunun kırıldığı gibi onu kırıp ezin” dediğini rivayet etti.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن الضَّحَّاك {خذوه فاعتلوه إِلَى سَوَاء الْجَحِيم} قَالَ: خذوه فادفعوه فِي وسط الْجَحِيم

Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir Dahhâk'tan {خُذُوهُ فَاعْتِلُوهُ إِلَى سَوَاءِ الْجَحِيمِ} “Tutun onu da yaka paça cehennemin ta ortasına sürükleyin!” ayeti hakkında: “Onu yakalayın ve cehennemin ortasına doğru itin/sürükleyin” dediğini rivayet etti.

وَأخرج عبد بن حميد عَن سعيد بن جُبَير {إِلَى سَوَاء الْجَحِيم} قَالَ: وسط الْجَحِيم

Abd b. Humeyd Saîd b. Cübeyr'den {إِلَى سَوَاءِ الْجَحِيمِ} “Cehennemin ta ortasına” ayeti hakkında: “Cehennemin ortasına” dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج فِي قَوْله: {ذُقْ إِنَّك أَنْت الْعَزِيز الْكَرِيم} قَالَ: هُوَ يَوْمئِذٍ ذليل وَلكنه يستهزأ بِهِ كَمَا كنت تعزز فِي الدُّنْيَا وتكرم بِغَيْر كرم الله وعزه

İbnü'l-Münzir İbn Cüreyc'den {ذُقْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْكَرِيمُ} “Tat bakalım! Hani sen çok güçlü, çok üstündün!” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “O o gün zelildir. Ancak dünyada Allah'ın lütfettiği ikram ve izzet olmaksızın kendi kendini azîz ve kerîm gördüğün gibi [şimdi de] onunla alay edilmektedir.”

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج فِي قَوْله: {إِن الْمُتَّقِينَ فِي مقَام أَمِين} قَالَ: أمنُوا الْمَوْت وَالْعَذَاب

İbnü'l-Münzir İbn Cüreyc'den {إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي مَقَامٍ أَمِينٍ} “Şüphesiz takva sahipleri güvenli bir makamdadırlar” ayeti hakkında: “Ölümden ve azaptan emin olmuşlardır” dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن الضَّحَّاك فِي قَوْله {فِي مقَام أَمِين} قَالَ: أمنُوا الْمَوْت أَن يموتوا وأمنوا الْهَرم أَن يهرموا وَلَا يجوعوا وَلَا يعروا

İbn Ebî Şeybe Dahhâk'tan {فِي مَقَامٍ أَمِينٍ} “Güvenli bir makamda” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “Ölmekten emin olmuşlar, yaşlanıp çökmekten emin olmuşlardır; ne acıkırlar ne de çıplak kalırlar.”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة فِي قَوْله {إِن الْمُتَّقِينَ فِي مقَام أَمِين} قَالَ أَمِين من الشَّيْطَان والأوصاب وَالْأَحْزَان وَفِي قَوْله {وزوجناهم بحور عين} قَالَ: بيض عين

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr Katâde'den {إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي مَقَامٍ أَمِينٍ} “Şüphesiz takva sahipleri güvenli bir makamdadırlar” ayeti hakkında: “Şeytandan, hastalıklardan/zahmetlerden ve hüzünlerden emin [bir makamda]” dediğini; {وَزَوَّجْنَاهُمْ بِحُورٍ عِينٍ} “Onları iri gözlü hurilerle evlendirmişizdir” ayeti hakkında da: “Beyaz tenli, iri gözlü [huriler]” dediğini rivayet etti.

قَالَ: وَفِي قِرَاءَة ابْن مَسْعُود بعيس عين وَفِي قَوْله {يدعونَ فِيهَا بِكُل فَاكِهَة آمِنين} قَالَ: أمنُوا من الْمَوْت والأوصاب والشيطان

Dedi ki: İbn Mes'ûd'un kıraatinde (بِعِيسٍ عِينٍ) şeklindedir. {يَدْعُونَ فِيهَا بِكُلِّ فَاكِهَةٍ آمِنِينَ} “Orada güven içinde her meyveden isterler” ayeti hakkında da şöyle dedi: “Ölümden, hastalıklardan/zahmetlerden ve şeytandan emin olmuşlardır.”

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وزوجناهم بحور عين} قَالَ: أنكحناهم حوراً والحور الَّتِي يحار فِيهَا الطّرف بادياً يرى مخ سوقهن من وَرَاء ثيابهن وَيرى النَّاظر وَجهه فِي كبد إِحْدَاهُنَّ كالمرآة من رقة الْجلد وصفاء اللَّوْن

Feryâbî, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir Mücâhid'den {وَزَوَّجْنَاهُمْ بِحُورٍ عِينٍ} “Onları iri gözlü hurilerle evlendirmişizdir” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “Onları hurilerle nikâhladık. Hûr (حُور), cildinin inceliğinden ve renginin duruluğundan ötürü gözün baka kalıp hayran olduğu, elbiselerinin arkasından bacaklarının iliği görünen ve bakan kişinin ayna gibi yüzünü onun göğsünde/ciğerinde gördüğü [kadınlardır].”

وَأخرج الطستي عَن ابْن عَبَّاس إِن نَافِع بن الْأَزْرَق سَأَلَهُ عَن قَوْله {وحور عين} قَالَ الْحَوْرَاء الْبَيْضَاء الممتعة

Tastî İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre Nâfi' b. el-Ezrak ona {وَحُورٌ عِينٌ} “Ve iri gözlü huriler” ayetini sordu. İbn Abbâs: “el-Havrâ (الْحَوْرَاء), beyaz tenli ve zevk bahşeden kadındır” dedi.

قَالَ: وَهل تعرف الْعَرَب ذَلِك قَالَ: نعم أما سَمِعت الْأَعْشَى الشَّاعِر وَهُوَ يَقُول: وحور كأمثال الدمى ومناصف وَمَاء وَرَيْحَان وَرَاح يصفق وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث عَن عَطاء فِي قَوْله {بحور عين} قَالَ: سَوْدَاء الحدقة عَظِيمَة الْعين

[Nâfi']: “Araplar bunu bilir mi?” dedi. [İbn Abbâs]: “Evet, şair el-A'şâ'nın şöyle dediğini işitmedin mi?” dedi: 'Ve heykel gibi huriler ve hizmetçiler / Ve su, reyhan ve süzülmüş şarap.' Beyhakî el-Ba's'ta Atâ'dan {بِحُورٍ عِينٍ} “İri gözlü hurilerle” ayeti hakkında: “Gözbebeği simsiyah, gözü iri olan” dediğini rivayet etti.

وَأخرج هناد بن السّري وَعبد بن حميد عَن الضَّحَّاك فِي قَوْله {بحور عين} قَالَ الْحور الْبيض وَالْعين الْعِظَام الْأَعْين

Hennâd b. es-Serî ve Abd b. Humeyd Dahhâk'tan {بِحُورٍ عِينٍ} “İri gözlü hurilerle” ayeti hakkında: “Hûr (الْحُور) beyaz tenliler, în (الْعِين) ise iri gözlü olanlardır” dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ عَن أبي أُمَامَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: خلق الْحور الْعين من الزَّعْفَرَان

İbn Ebî Hâtim ve Taberânî Ebû Ümâme'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): “Hûru'l-în safrandan yaratılmıştır” buyurdu.

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه والخطيب عَن أنس بن مَالك قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: الْحور الْعين خُلِقْنَ من زعفران

İbn Merdûye ve Hatîb Enes b. Mâlik'ten rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): “Hûru'l-în safrandan yaratılmıştır” buyurdu.

وَأخرج ابْن جرير عَن لَيْث بن أبي سليم قَالَ: بَلغنِي أَن الْحور الْعين خُلِقْنَ من الزَّعْفَرَان

İbn Cerîr Leys b. Ebî Süleym'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Bana Hûru'l-în'in safrandan yaratıldığı ulaştı.

وَأخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد قَالَ: خلق الْحور الْعين من الزَّعْفَرَان

İbn Cerîr Mücâhid'den: “Hûru'l-în safrandan yaratılmıştır” dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن الْمُبَارك عَن زيد بن أسلم قَالَ: إِن الله لم يخلق الْحور الْعين من تُرَاب إِنَّمَا خَلقهنَّ من مسك وكافور وزعفران

İbnü'l-Mübârek Zeyd b. Eslem'den şöyle dediğini rivayet etti: “Şüphesiz Allah Hûru'l-în'i topraktan yaratmadı; onları yalnızca misk, kâfûr ve safrandan yarattı.”

وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي صفة الْجنَّة وَابْن أبي حَاتِم عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: لَو أَن حوراء بزقت فِي بَحر لجي لعذب ذَلِك الْبَحْر من عذوبة رِيقهَا

İbn Ebi'd-Dünyâ Sıfatü'l-Cenne'de ve İbn Ebî Hâtim Enes'ten rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): “Eğer bir huri derin bir denize tükürseydi, tükürüğünün tatlılığından o deniz tatlılaşırdı” buyurdu.

وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا عَن ابْن عَمْرو قَالَ: لشفر الْمَرْأَة أطول من جنَاح النسْر

İbn Ebi'd-Dünyâ İbn Amr'dan şöyle dediğini rivayet etti: “Bir kadının [hurinin] kirpiği kartalın kanadından daha uzundur.”

وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: لَو أَن حوراء أخرجت كفها بَين السَّمَاء وَالْأَرْض لافتتن الْخَلَائق بحسنها وَلَو أخرجت نصيفها لكَانَتْ الشَّمْس عِنْد حسنه مثل الفتيلة فِي الشَّمْس لَا ضوء لَهَا وَلَو أخرجت وَجههَا لأضاء حسنها مَا بَين السَّمَاء وَالْأَرْض

İbn Ebi'd-Dünyâ İbn Abbâs'tan şöyle dediğini rivayet etti: “Eğer bir huri avucunu yer ile gök arasından çıkarsaydı, mahlûkat onun güzelliği karşısında fitneye düşerdi (büyülenirdi). Eğer başörtüsünü çıkarsaydı, güneş onun güzelliği yanında, güneş altındaki ışıksız bir fitil gibi kalırdı. Eğer yüzünü gösterseydi, onun güzelliği yer ile gök arasını aydınlatırdı.”

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه والديلمي عَن عَائِشَة قَالَت: قَالَ رَسُول الله ﷺ: حور الْعين خَلقهنَّ من تَسْبِيح الْمَلَائِكَة

İbn Merdûye ve Deylemî Âişe'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): “Hûru'l-în meleklerin tesbihinden yaratılmıştır” buyurdu.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن مُجَاهِد ﵁ أَنه قَالَ: ليوجد ريح الْمَرْأَة من الْحور الْعين من مسيرَة خَمْسمِائَة سنة

İbn Ebî Şeybe Mücâhid'den (radıyallâhu anh) şöyle dediğini rivayet etti: “Hûru'l-în'den olan bir kadının kokusu beş yüz yıllık mesafeden duyulur.”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عِكْرِمَة ﵁ فِي قَوْله {وزوجناهم بحور عين} قَالَ: هِيَ لُغَة يَمَانِية وَذَلِكَ أَن أهل الْيمن يَقُولُونَ: زَوجْنَا فلَانا بفلانة

İbn Ebî Hâtim İkrime'den (radıyallâhu anh) {وَزَوَّجْنَاهُمْ بِحُورٍ عِينٍ} “Onları iri gözlü hurilerle evlendirmişizdir” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “Bu, Yemen lehçesidir. Zira Yemenliler: 'Zevvecnâ fülânen bi-fülânetin (Falanı falan kadınla evlendirdik)' derler.”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ قَالَ: فِي قِرَاءَة ابْن مَسْعُود لَا يذقون فِيهَا طعم الْمَوْت

İbn Ebî Hâtim Katâde'den (radıyallâhu anh) şöyle dediğini rivayet etti: “İbn Mes'ûd'un kıraatinde 'Lâ yezûkûne fîhâ ta'me'l-mevti (Orada ölümün tadını tatmazlar)' şeklindedir.”

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أنس ﵁ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: يجاء بِالْمَوْتِ يَوْم الْقِيَامَة فِي صُورَة كَبْش أَمْلَح فَيُوقف بَين الْجنَّة وَالنَّار فيعرفه هَؤُلَاءِ ويعرفه هَؤُلَاءِ فَيَقُول أهل النَّار: اللَّهُمَّ سلطه علينا وَيَقُول أهل الْجنَّة: اللَّهُمَّ إِنَّك قضيت أَن لَا نذوق فِيهَا الْمَوْت إِلَّا الموتة الأولى فَيذْبَح بَينهمَا فييأس أهل النَّار من الْمَوْت ويأمن أهل الْجنَّة من الْمَوْت

İbn Merdûye Enes'ten (radıyallâhu anh), Peygamber'in (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurduğunu rivayet etti: “Kıyamet günü ölüm, alaca renkli bir koç suretinde getirilir ve cennet ile cehennem arasında durdurulur. Onu berikiler de tanır, ötekiler de tanır. Cehennem ehli: 'Allahım, onu bize musallat et!' der; cennet ehli ise: 'Allahım, Sen orada ilk ölümden başka ölüm tatmayacağımıza hükmetmiştin' der. Bunun üzerine aralarında boğazlanır; cehennem ehli ölümden ümidini keser, cennet ehli de ölümden emin olur.”

وَأخرج الْبَزَّار وَالطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث بِسَنَد صَحِيح عَن جَابر ﵁ قَالَ: قيل يَا رَسُول الله أَيَنَامُ أهل الْجنَّة قَالَ: لَا النّوم أَخُو الْمَوْت وَأهل الْجنَّة لَا يموتون وَلَا ينامون

Bezzâr, Taberânî el-Evsat'ta, İbn Merdûye ve Beyhakî el-Ba's'ta sahih bir senetle Câbir'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Ey Allah'ın Resûlü, cennet ehli uyur mu?” diye soruldu. O da: “Hayır, uyku ölümün kardeşidir; cennet ehli ölmezler ve uyumazlar” buyurdu.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {فَإِنَّمَا يسرناه بلسانك} يَعْنِي الْقُرْآن وَفِي قَوْله {فَارْتَقِبْ إِنَّهُم مرتقبون} فانتظر إِنَّهُم منتظرون

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr Katâde'den (radıyallâhu anh) {فَإِنَّمَا يَسَّرْنَاهُ بِلِسَانِكَ} “Biz onu senin dilinle kolaylaştırdık” ayeti hakkında: “Yani Kur'an'ı kastetmektedir” dediğini; {فَارْتَقِبْ إِنَّهُمْ مُرْتَقِبُونَ} “Artık gözetle, şüphesiz onlar da gözetlemektedirler” ayeti hakkında da: “Bekle, şüphesiz onlar da beklemektedirler” dediğini rivayet etti.