وَأخرج البُخَارِيّ فِي الْأَدَب عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: لَا أرى أحدا
Buhârî el-Edeb[ü'l-Müfred]'de İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet etti; o şöyle dedi: «Hiç kimsenin
يعْمل بِهَذِهِ الْآيَة {يَا أَيهَا النَّاس إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ من ذكر وَأُنْثَى} حَتَّى بلغ {إِن أكْرمكُم عِنْد الله أَتْقَاكُم} فَيَقُول الرجل للرجل أَنا أكْرم مِنْك فَلَيْسَ أحد أكْرم من أحد إِلَّا بتقوى الله
{ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَأُنْثَى } “Ey insanlar! Doğrusu biz sizi bir erkekle bir dişiden yarattık” ayetinden { إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ } “Şüphesiz Allah katında en üstün olanınız, O'ndan en çok sakınanınızdır” kısmına kadar [olan bu ayetle] amel ettiğini görmüyorum. Zira adam diğer adama: 'Ben senden daha üstünüm' diyor. Oysa Allah korkusu (takva) müstesna, hiç kimse kimseden daha üstün değildir.»
وَأخرج البُخَارِيّ فِي الْأَدَب عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: مَا تَعدونَ الْكَرم وَقد بَين الله الْكَرم وأكرمكم عِنْد الله أَتْقَاكُم وَمَا تَعدونَ الْحسب أفضلكم حسباً أحسنكم خلقا
Buhârî el-Edeb[ü'l-Müfred]'de İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet etti; o şöyle dedi: «Siz üstünlüğü (keremi) ne sayıyorsunuz? Oysa Allah üstünlüğü açıklamış ve: 'Allah katında en üstün olanınız, O'ndan en çok sakınanınızdır' [buyurmuştur]. Soy üstünlüğünü (hasebi) ne sayıyorsunuz? Sizin soyca (hasebce) en faziletliniz, ahlakı en güzel olanınızdır.»
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد عَن درة بنت أبي لَهب قَالَت: قَامَ رجل إِلَى النَّبِي ﷺ وَهُوَ على الْمِنْبَر فَقَالَ: يَا رَسُول الله أَي النَّاس خير فَقَالَ: خير النَّاس أقرؤهم وأتقاهم لله ﷿ وَآمرهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وأنهاهم عَن الْمُنكر وأوصلهم للرحم
İbn Ebî Şeybe ve Ahmed, Dürre bint Ebî Leheb'den rivayet ettiler; o şöyle dedi: Bir adam, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem minberde iken ayağa kalkıp: «Ey Allah'ın Resûlü! İnsanların en hayırlısı kimdir?» dedi. [Efendimiz] şöyle buyurdu: «İnsanların en hayırlısı; [Kur'an'ı] en iyi okuyanları, Allah azze ve celle'den en çok sakınanları, iyiliği en çok emredip kötülükten en çok sakındıranları ve akrabalık bağlarını en çok gözetenleridir.»
وَأخرج أَحْمد وَعبد بن حميد وَالتِّرْمِذِيّ وَصَححهُ وَالطَّبَرَانِيّ وَالدَّارَقُطْنِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن سَمُرَة بن جُنْدُب ﵁ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: الْحسب المَال وَالْكَرم التَّقْوَى
Ahmed, Abd b. Humeyd, Tirmizî -ve sahih olduğunu belirtti-, Taberânî, Dârekutnî ve Hâkim -ve sahih olduğunu belirtti-, Semure b. Cündeb radıyallâhu anh'tan, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet ettiler; [Efendimiz] şöyle buyurdu: «Haseb (dünyevi itibar) maldır, kerem (gerçek üstünlük) ise takvadır.»
وَأخرج أَحْمد عَن عَائِشَة ﵂ قَالَت: مَا أعجب رَسُول الله ﷺ شَيْء من الدُّنْيَا وَلَا أعجبه أحد قطّ إِلَّا ذُو تقوى
Ahmed, Âişe radıyallâhu anhâ'dan rivayet etti; o şöyle dedi: «Dünyadan hiçbir şey Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in hoşuna gitmezdi; takva sahibi kimseden başka hiç kimse de asla onun hoşuna gitmezdi.»
وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ عَن وَاثِلَة بن الْأَسْقَع ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: من اتَّقى الله أهاب الله مِنْهُ كل شَيْء وَمن لم يتق الله أهابه الله من كل شَيْء
Hakîm et-Tirmizî, Vâsile b. el-Eskâ' radıyallâhu anh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «Kim Allah'tan sakınırsa, Allah her şeyi ondan korkutur (her şeye ona karşı bir heybet verir). Kim de Allah'tan sakınmazsa, Allah onu her şeyden korkutur» buyurdu.
وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ عَن جَابر بن عبد الله ﵁ عَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: الْحيَاء زِينَة والتقى كرم وَخير الْمركب الصَّبْر وانتظار الْفرج من الله عبَادَة
Hakîm et-Tirmizî, Câbir b. Abdillâh radıyallâhu anh'tan, o da Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet etti; [Efendimiz] şöyle buyurdu: «Haya bir süs, takva bir üstünlüktür. En hayırlı binek sabırdır; Allah'tan kurtuluş beklemek ise bir ibadettir.»
وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِذا أَرَادَ الله بِعَبْدِهِ خيرا جعل غناهُ فِي نَفسه وتقاه فِي قلبه وَإِذا أَرَادَ الله بِعَبْدِهِ شرا جعل فقره بَين عَيْنَيْهِ
Hakîm et-Tirmizî, Ebû Hureyre radıyallâhu anh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «Allah bir kulu hakkında hayır dilediği zaman onun zenginliğini nefsinde (gönlünde), takvasını da kalbinde kılar. Allah bir kulu hakkında şer dilediğinde ise fakirliğini iki gözünün arasına koyar» buyurdu.
وَأخرج ابْن الضريس فِي فَضَائِل الْقُرْآن عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ ﵁ قَالَ: جَاءَ رجل إِلَى النَّبِي ﷺ فَقَالَ: أوصني فَقَالَ: عَلَيْك بتقوى الله فَإِنَّهَا جماع كل خير وَعَلَيْك بِالْجِهَادِ فَإِنَّهُ رَهْبَانِيَّة الْمُسلمين وَعَلَيْك بِذكر الله وتلاوة
İbnü'd-Durays Fedâilü'l-Kur'ân'da Ebû Saîd el-Hudrî radıyallâhu anh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Bir adam Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: «Bana tavsiyede bulun» dedi. [Efendimiz] şöyle buyurdu: «Allah'a karşı takva sahibi olmaya bak; zira o, her hayrın özüdür. Cihada sarıl; zira o, Müslümanların ruhbanlığıdır. Allah'ı zikretmeye ve [O'nun] Kitabını okumaya sarıl;
كتاب الله فَإِنَّهُ نور لَك فِي الأَرْض وَذكر لَك فِي السَّمَاء وأخزن لسَانك إِلَّا من خير فَإنَّك بذلك تغلب الشَّيْطَان
zira o, senin için yeryüzünde bir nur, gökte ise bir şandır (övgüdür). Hayır dışında dilini tut; zira sen bununla şeytana galip gelirsin.»
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي نَضرة ﵁ أَن رجلا رأى أَنه دخل الْجنَّة فَرَأى مَمْلُوكه فَوْقه مثل الْكَوْكَب فَقَالَ وَالله يَا رب إِن هَذَا لمملوكي فِي الدُّنْيَا فَمَا أنزلهُ هَذِه الْمنزلَة قَالَ: هَذَا كَانَ أحسن عملا مِنْك
İbn Ebî Şeybe, Ebû Nadre radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Bir adam rüyasında cennete girdiğini ve kölesini [parlak] bir yıldız gibi kendi üst [mertebesin]de gördüğünü gördü. Bunun üzerine: «Vallahi ey Rabbim, bu dünyada benim kölemdi; onu bu mertebeye ulaştıran nedir?» dedi. [Allah Teâlâ]: «Bunun ameli seninkinden daha güzeldi» buyurdu.
وَأخرج التِّرْمِذِيّ عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: تعلمُوا من أنسابكم مَا تصلونَ بِهِ أَرْحَامكُم فَإِن صلَة الرَّحِم محبَّة فِي الْأَهْل مثراة فِي المَال منسأة فِي الْأَثر
Tirmizî, Ebû Hureyre radıyallâhu anh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem buyurdu ki:] «Soylarınızdan sıla-i rahim yapacağınız (akrabalık bağlarını gözeteceğiniz) kadarını öğrenin. Zira sıla-i rahim aile içinde sevgiye, malda bolluğa ve ömürde berekete vesiledir.»
وَأخرج الْبَزَّار عَن حُذَيْفَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: كلكُمْ بَنو آدم وآدَم خلق من تُرَاب ولينتهين قوم يفخرون بآبائهم أَو لَيَكُونن أَهْون على الله من الْجعلَان
Bezzâr, Huzeyfe radıyallâhu anh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «Hepiniz Âdem'in çocuklarısınız; Âdem ise topraktan yaratılmıştır. Babalarıyla övünen bir topluluk ya bundan vazgeçer ya da Allah katında pislik böceklerinden daha değersiz olurlar» buyurdu.
وَأخرج أَحْمد عَن أبي رَيْحَانَة ﵁ أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: من انتسب إِلَى تِسْعَة آبَاء كفار يُرِيد بهم عزا وكبراً فَهُوَ عاشرهم فِي النَّار
Ahmed, Ebû Reyhâne radıyallâhu anh'tan rivayet etti ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «Kim onlarla bir izzet ve büyüklük taslamak isteyerek [geçmişteki] kâfir dokuz ataya intisap ederse (onların soyundan gelmekle övünürse), o da onların ateşteki onuncusudur» buyurdu.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَمُسلم عَن أبي مَالك الْأَشْعَرِيّ ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: أَربع من الْجَاهِلِيَّة لَا تتركهن أمتِي: الْفَخر بِالْأَحْسَابِ والطعن فِي الْأَنْسَاب وَالِاسْتِسْقَاء بالنجوم والنياحة
İbn Ebî Şeybe, Ahmed ve Müslim, Ebû Mâlik el-Eş'arî radıyallâhu anh'tan rivayet ettiler; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «Ümmetimin terk etmeyeceği cahiliye işlerinden dört şey vardır: Soylarla övünmek, neseplere dil uzatmak, yıldızlardan yağmur beklemek ve [ölünün ardından] feryat ederek ağlamak» buyurdu.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إثنتان فِي النَّاس هما بهما كفر: النِّيَاحَة والطعن فِي الْأَنْسَاب
İbn Ebî Şeybe, Ebû Hureyre radıyallâhu anh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «İnsanlarda [yerleşmiş] iki haslet vardır ki onlar insanı küfre götürür: [Ölünün ardından] feryat ederek ağlamak ve neseplere dil uzatmak» buyurdu.
الْآيَة ١٤
14. Ayet
أخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {قَالَت الْأَعْرَاب آمنا} قَالَ: أَعْرَاب بني أَسد بن خُزَيْمَة وَفِي قَوْله {وَلَكِن قُولُوا أسلمنَا} قَالَ: استسلمنا مَخَافَة الْقَتْل والسبي
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Mücâhid radıyallâhu anh'tan rivayet ettiler; { قَالَتِ الْأَعْرَابُ آمَنَّا } “Bedevîler: «İman ettik» dediler” ayeti hakkında: «[Bunlar] Esed b. Huzeyme oğullarının bedevileridir» dedi. { وَلَكِنْ قُولُوا أَسْلَمْنَا } “Fakat: «Boyun eğdik/teslim olduk» deyin” ayeti hakkında ise: «Öldürülme ve esir edilme korkusuyla teslim olduk [demektir]» dedi.
وَأخرج ابْن جرير عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {قَالَت الْأَعْرَاب آمنا} قَالَ: نزلت فِي بني أَسد
İbn Cerîr, Katâde radıyallâhu anh'tan rivayet etti; { قَالَتِ الْأَعْرَابُ آمَنَّا } “Bedevîler: «İman ettik» dediler” ayeti hakkında: «Benî Esed hakkında indi» dedi.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة ﵁ {قَالَت الْأَعْرَاب آمنا} الْآيَة قَالَ: لم تعم هَذِه الْآيَة الْأَعْرَاب وَلكنهَا الطوائف من الْأَعْرَاب
Abdürrezzâk, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Katâde radıyallâhu anh'tan rivayet ettiler; { قَالَتِ الْأَعْرَابُ آمَنَّا } “Bedevîler: «İman ettik» dediler” ayeti hakkında şöyle dedi: «Bu ayet bütün bedevileri kapsamamıştır; aksine bedevilerden belirli grupları [kapsamıştır].»
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة {قَالَت الْأَعْرَاب آمنا قل لم تؤمنوا} قَالَ: لعمري مَا عَمت هَذِه الْآيَة الْأَعْرَاب إِن من الْأَعْرَاب لم يُؤمن بِاللَّه وَالْيَوْم الآخر وَلَكِن إِنَّمَا أنزلت فِي حيّ من أَحيَاء الْعَرَب منوا بالإِسلام على النَّبِي ﷺ وَقَالُوا أسلمنَا وَلم نقاتلك كَمَا قَاتلك بَنو فلَان فَقَالَ الله {لم تؤمنوا وَلَكِن قُولُوا أسلمنَا وَلما يدْخل الإِيمان فِي قُلُوبكُمْ}
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Katâde'den rivayet ettiler; { قَالَتِ الْأَعْرَابُ آمَنَّا قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا } “Bedevîler: «İman ettik» dediler. De ki: «Siz iman etmediniz»” ayeti hakkında şöyle dedi: «Ömrüme yemin olsun ki bu ayet bütün bedevileri kapsamamıştır; şüphesiz bedevilerden Allah'a ve ahiret gününe iman edenler de vardır. Fakat bu ayet, Arap kabilelerinden bir kabile hakkında indi ki onlar Müslüman olmalarını Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in başına kakmış ve: 'Biz Müslüman olduk ve falan oğullarının seninle savaştığı gibi seninle savaşmadık' demişlerdi. Bunun üzerine Allah: { لَمْ تُؤْمِنُوا وَلَكِنْ قُولُوا أَسْلَمْنَا وَلَمَّا يَدْخُلِ الْإِيمَانُ فِي قُلُوبِكُمْ } “Siz iman etmediniz; fakat: «Boyun eğdik/teslim olduk» deyin; zira iman henüz kalplerinize girmemiştir” [ayetini] indirdi.»
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن دَاوُد بن أبي هِنْد أَنه سُئِلَ عَن الإِيمان فَتلا هَذِه الْآيَة {قَالَت الْأَعْرَاب آمنا قل لم تؤمنوا وَلَكِن قُولُوا أسلمنَا} قَالَ: الإِسلام الإِقرار والإِيمان التَّصْدِيق
Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, Dâvûd b. Ebî Hind'den rivayet ettiler: Kendisine imandan sorulunca şu ayeti okudu: { قَالَتِ الْأَعْرَابُ آمَنَّا قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا وَلَكِنْ قُولُوا أَسْلَمْنَا } “Bedevîler: «İman ettik» dediler. De ki: «Siz iman etmediniz, fakat: 'Boyun eğdik/teslim olduk' deyin»” ve şöyle dedi: «İslam ikrardır, iman ise tasdiktir.»
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن الزُّهْرِيّ فِي الْآيَة قَالَ: ترى أَن الإِسلام الْكَلِمَة والإِيمان الْعَمَل
İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Zührî'den bu ayet hakkında rivayet ettiler; o şöyle dedi: «Görülüyor ki İslam kelime (dil ile ikrar), iman ise ameldir.»
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ وَابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه عَن سعد بن أبي وَقاص أَن نَفرا أَتَوا رَسُول الله ﷺ فَأَعْطَاهُمْ إِلَّا رجلا مِنْهُم فَقلت: يَا رَسُول الله: أَعطيتهم وَتركت فلَانا وَالله إِنِّي لأراه مُؤمنا فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: أَو مُسلم ذَلِك ثَلَاثًا
İbn Ebî Şeybe, Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, Nesâî, İbn Cerîr ve İbn Merdûye, Sa'd b. Ebî Vakkâs'tan rivayet ettiler: Bir grup insan Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e geldi. [Efendimiz] içlerinden bir adam hariç onlara [bağışta] bulundu. Bunun üzerine ben: «Ey Allah'ın Resûlü! Onlara verdin de falanı bıraktın; vallahi ben onu kesinlikle mümin olarak görüyorum» dedim. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «Yoksa Müslüman mı?» buyurdu. Bunu üç defa [tekrarladı].
وَأخرج ابْن قَانِع وَابْن مرْدَوَيْه من طَرِيق الزُّهْرِيّ عَن عَامر بن سعد عَن أَبِيه أَن رَسُول الله ﷺ قسم قسما فَأعْطى أُنَاسًا وَمنع آخَرين فَقلت يَا رَسُول الله: أَعْطَيْت فلَانا وَفُلَانًا ومنعت فلَانا وَهُوَ مُؤمن فَقَالَ: لَا تقل مُؤمن وَلَكِن قل مُسلم
İbn Kâni' ve İbn Merdûye, ez-Zührî yoluyla Âmir b. Sa'd'dan, o da babasından rivayet etti ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir taksimat yaptı; bazı insanlara verdi, bazılarına ise vermedi. Ben: «Ey Allah'ın Resûlü! Falana ve falana verdin, falana ise vermedin; oysa o mümindir» dedim. [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem]: «Mümin deme, fakat Müslüman de» buyurdu.
وَقَالَ الزُّهْرِيّ {قَالَت الْأَعْرَاب آمنا قل لم تؤمنوا وَلَكِن قُولُوا أسلمنَا}
ez-Zührî de { قَالَتِ الْأَعْرَابُ آمَنَّا قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا وَلَكِنْ قُولُوا أَسْلَمْنَا } “Bedevîler: «İman ettik» dediler. De ki: «Siz iman etmediniz, fakat: 'Boyun eğdik/teslim olduk' deyin»” [ayetini okudu].
وَأخرج ابْن ماجة وَابْن مرْدَوَيْه وَالطَّبَرَانِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن عَليّ بن أبي طَالب ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: الايمان معرفَة بِالْقَلْبِ وَإِقْرَار بِاللِّسَانِ وَعمل بالأركان
İbn Mâce, İbn Merdûye, Taberânî ve el-Beyhakî Şuabü'l-Îmân'da Ali b. Ebî Tâlib radıyallâhu anh'tan rivayet ettiler; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «İman; kalp ile bilmek (marifet), dil ile ikrar etmek ve uzuvlarla amel etmektir» buyurdu.
وَأخرج أَحْمد وَابْن مرْدَوَيْه عَن أنس عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: الإِسلام عَلَانيَة والإِيمان فِي الْقلب ثمَّ يُشِير بِيَدِهِ إِلَى صَدره ثَلَاث مَرَّات وَيَقُول: التَّقْوَى هَهُنَا التَّقْوَى هَهُنَا
Ahmed ve İbn Merdûye, Enes'ten, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet ettiler; [Efendimiz] şöyle buyurdu: «İslam açıktadır (zahirdedir), iman ise kalptedir.» Sonra eliyle üç defa göğsüne işaret ederek: «Takva işte buradadır, takva işte buradadır» buyurdu.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس {قَالَت الْأَعْرَاب آمنا قل لم تؤمنوا} الْآيَة قَالَ: وَذَلِكَ أَنهم أَرَادوا أَن يتسموا باسم الْهِجْرَة وَلَا يتسموا بِأَسْمَائِهِمْ الَّتِي سماهم الله وَكَانَ هَذَا أول الْهِجْرَة قبل أَن تتْرك الْمَوَارِيث لَهُم
İbn Cerîr ve İbn Merdûye, İbn Abbâs'tan { قَالَتِ الْأَعْرَابُ آمَنَّا قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا } “Bedevîler: «İman ettik» dediler. De ki: «Siz iman etmediniz»” ayeti hakkında rivayet ettiler; o şöyle dedi: «Bu [durum], onların Allah'ın kendilerine verdiği isimlerle değil de hicret ismiyle anılmak istemelerinden kaynaklanmıştı. Bu da hicretin başlangıcında, mirasın onlara bırakılmasından önceydi.»
قَوْله تَعَالَى: {وَإِن تطيعوا الله وَرَسُوله} الْآيَة
Yüce Allah'ın: { وَإِنْ تُطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ } “Eğer Allah'a ve Resûlüne itaat ederseniz...” ayeti.
أخرج عبد بن حميد عَن عَاصِم أَنه قَرَأَ {لَا يلتكم} بِغَيْر ألف وَلَا همزَة مَكْسُورَة اللَّام
Abd b. Humeyd, Âsım'dan rivayet etti ki o, { لَا يَلِتْكُمْ } kelimesini elifsiz ve hemzesiz, lâm harfini esreli olarak okumuştur.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عمر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِن شهر رَمَضَان فرض عَلَيْكُم صِيَامه وَالصَّلَاة بِاللَّيْلِ بعد الْفَرِيضَة نَافِلَة لكم وَالله لَا يلتكم من أَعمالكُم شَيْئا
İbn Merdûye, İbn Ömer'den rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «Şüphesiz Ramazan ayının orucu size farz kılındı; farzdan sonra geceleyin kılınan namaz ise sizin için bir nafiledir. Allah sizin amellerinizden hiçbir şeyi eksiltmez» buyurdu.
وَأخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {لَا يلتكم} قَالَ: لَا يظلمكم
İbn Cerîr, Mücâhid'den { لَا يَلِتْكُمْ } “[Amellerinizden bir şey] eksiltmez” sözü hakkında rivayet etti; o: «Size haksızlık etmez» dedi.
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد {لَا يلتكم} لَا ينقصكم
Feryâbî, Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, Mücâhid'den { لَا يَلِتْكُمْ } hakkında: «[Amellerinizi] eksiltmez» dediğini rivayet ettiler.
وَأخرج الطستي فِي مسَائِله عَن ابْن عَبَّاس أَن نَافِع بن الْأَزْرَق سَأَلَهُ عَن قَوْله {لَا يلتكم} قَالَ: لَا ينقصكم بلغَة بني عبس
et-Tastî Mesâil'inde İbn Abbâs'tan rivayet etti ki Nâfi' b. el-Ezrak ona: { لَا يَلِتْكُمْ } sözünü sordu. [İbn Abbâs]: «Benî Abs lügatinde 'sizi eksiltmez' demektir» dedi.
قَالَ: وَهل تعرف الْعَرَب ذَلِك قَالَ: نعم أما سَمِعت قَول الحطيئة الْعَبْسِي أبلغ سراة بني سعد مغلغلة جهد الرسَالَة لَا ألتاً وَلَا كذبا وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة {لَا يلتكم} لَا يظلمكم من أَعمالكُم شَيْئا {إِن الله غَفُور رَحِيم} قَالَ: غَفُور للذنب الْكَبِير رَحِيم بعباده
[Nâfi']: «Araplar bunu bilir mi?» dedi. [İbn Abbâs]: «Evet, el-Hutay'e el-Absî'nin şu sözünü işitmedin mi: 'Benî Sa'd'ın ileri gelenlerine, ne bir eksiltme ne de bir yalan olan mektubu, mesajın olanca gayretiyle ulaştır'» dedi. Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, Katâde'den { لَا يَلِتْكُمْ } hakkında: «Amellerinizden hiçbir şeyde size haksızlık etmez», { إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ } “Şüphesiz Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir” hakkında ise: «Büyük günahı çok bağışlayan, kullarına çok merhamet edendir» dediğini rivayet ettiler.
الْآيَات ١٥ - ١٦
15-16. Ayetler
أخرج أَحْمد والحكيم التِّرْمِذِيّ عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ أَن النَّبِي ﷺ قَالَ: الْمُؤْمِنُونَ فِي الدُّنْيَا على ثَلَاثَة أَجزَاء: الَّذين آمنُوا بِاللَّه وَرَسُوله ثمَّ لم يرتابوا وَجَاهدُوا
Ahmed ve Hakîm et-Tirmizî, Ebû Saîd el-Hudrî'den rivayet ettiler ki Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: «Dünyada müminler üç kısımdır: Allah'a ve Resûlüne iman edip sonra şüpheye düşmeyen,
بِأَمْوَالِهِمْ وأنفسهم فِي سَبِيل الله وَالَّذِي أَمنه النَّاس على أَمْوَالهم وأنفسهم ثمَّ الَّذِي إِذا أشرف على طمع تَركه لله
mallarıyla ve canlarıyla Allah yolunda cihat edenler; insanların, malları ve canları hususunda kendisinden emin olduğu kimse; bir de tam bir tamaha yaklaştığında onu Allah için terk eden kimsedir.»
الْآيَات ١٧ - ١٨
17-18. Ayetler
أخرج ابْن الْمُنْذر وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه بِسَنَد حسن عَن عبد الله بن أبي أوفى أَن أُنَاسًا من الْعَرَب قَالُوا يَا رَسُول الله: أسلمنَا وَلم نقاتلك كَمَا قَاتلك بَنو فلَان فَأنْزل الله {يمنون عَلَيْك أَن أَسْلمُوا} الْآيَة
İbnü'l-Münzir, Taberânî ve İbn Merdûye hasen bir senetle Abdullah b. Ebî Evfâ'dan rivayet ettiler: Araplardan birtakım insanlar: «Ey Allah'ın Resûlü! Biz Müslüman olduk ve falan oğullarının seninle savaştığı gibi seninle savaşmadık» dediler. Bunun üzerine Allah: { يَمُنُّونَ عَلَيْكَ أَنْ أَسْلَمُوا } “Müslüman oldular diye seni minnet altında bırakmak istiyorlar” ayetini indirdi.
وَأخرج النَّسَائِيّ وَالْبَزَّار وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: جَاءَت بَنو أَسد إِلَى رَسُول الله ﷺ فَقَالُوا يَا رَسُول الله: أسلمنَا وقاتلك الْعَرَب وَلم نقاتلك فَنزلت هَذِه الْآيَة {يمنون عَلَيْك أَن أَسْلمُوا}
Nesâî, Bezzâr ve İbn Merdûye, İbn Abbâs'tan rivayet ettiler; o şöyle dedi: Benî Esed, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: «Ey Allah'ın Resûlü! Araplar seninle savaştığı halde biz Müslüman olduk ve seninle savaşmadık» dediler. Bunun üzerine şu ayet indi: { يَمُنُّونَ عَلَيْكَ أَنْ أَسْلَمُوا } “Müslüman oldular diye seni minnet altında bırakmak istiyorlar”.
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن مرْدَوَيْه وَابْن جرير عَن سعيد بن جُبَير قَالَ: أَتَى قوم من الْأَعْرَاب من بني أَسد إِلَى النَّبِي ﷺ قَالُوا: جئْنَاك وَلم نقاتلك فَأنْزل الله {يمنون عَلَيْك أَن أَسْلمُوا}
Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir, İbn Merdûye ve İbn Cerîr, Saîd b. Cübeyr'den rivayet ettiler; o şöyle dedi: Benî Esed'den bedevi bir grup Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: «Sana geldik ve seninle savaşmadık» dediler. Bunun üzerine Allah: { يَمُنُّونَ عَلَيْكَ أَنْ أَسْلَمُوا } “Müslüman oldular diye seni minnet altında bırakmak istiyorlar” [ayetini] indirdi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن الْحسن قَالَ: لما فتحت مَكَّة جَاءَ ناسٌ فَقَالُوا يَا رَسُول الله: إِنَّا قد أسلمنَا وَلم نقاتلك كَمَا قَاتلك بَنو فلَان فَأنْزل الله {يمنون عَلَيْك أَن أَسْلمُوا}
İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye, el-Hasan'dan rivayet ettiler; o şöyle dedi: Mekke fethedildiğinde birtakım insanlar gelip: «Ey Allah'ın Resûlü! Şüphesiz biz Müslüman olduk ve falan oğullarının seninle savaştığı gibi seninle savaşmadık» dediler. Bunun üzerine Allah: { يَمُنُّونَ عَلَيْكَ أَنْ أَسْلَمُوا } “Müslüman oldular diye seni minnet altında bırakmak istiyorlar” [ayetini] indirdi.
وَأخرج ابْن سعد عَن مُحَمَّد بن كَعْب الْقرظِيّ قَالَ: قدم عشرَة رَهْط من بني أَسد على رَسُول الله ﷺ فِي أول سنة تسع وَفِيهِمْ حضرمي بن عَامر وَضِرَار بن الْأَزْوَر ووابصة بن معبد وَقَتَادَة بن الْقَائِف وَسَلَمَة بن حُبَيْش ونقادة بن عبد الله بن خلف وَطَلْحَة بن خويلد وَرَسُول الله ﷺ فِي الْمَسْجِد مَعَ أَصْحَابه فَسَلمُوا وَقَالَ متكلمهم: يَا رَسُول الله إِنَّا شَهِدنَا أَن الله وَحده لَا شريك لَهُ وَأَنَّك عَبده وَرَسُوله وَجِئْنَاك يَا رَسُول الله وَلم تبْعَث إِلَيْنَا بعثاً وَنحن لمن وَرَاءَنَا سلم فَأنْزل الله {يمنون عَلَيْك أَن أَسْلمُوا} الْآيَة
İbn Sa'd, Muhammed b. Ka'b el-Kurazî'den rivayet etti; o şöyle dedi: Dokuzuncu senenin başlarında Benî Esed'den on kişilik bir heyet Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına geldi. İçlerinde Hadramî b. Âmir, Dırâr b. el-Ezver, Vâbısa b. Ma'bed, Katâde b. el-Kâif, Seleme b. Hubeyş, Nukâde b. Abdillâh b. Halef ve Talha b. Huveylid vardı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem mescitte ashabıyla birlikte bulunuyordu. Selam verdiler ve sözcüleri: «Ey Allah'ın Resûlü! Şüphesiz biz Allah'ın bir ve ortaksız olduğuna, senin de O'nun kulu ve elçisi olduğuna şehadet ettik. Ey Allah'ın Resûlü! Sen bize bir askeri birlik göndermeden biz sana geldik ve biz arkamızdakiler için de barış teminatıyız» dedi. Bunun üzerine Allah: { يَمُنُّونَ عَلَيْكَ أَنْ أَسْلَمُوا } “Müslüman oldular diye seni minnet altında bırakmak istiyorlar” ayetini indirdi.
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن أبي أُمَامَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: أَعْطَانِي رَبِّي السَّبع الطوَال مَكَان التَّوْرَاة والمئين مَكَان الإِنجيل وفضلت بالمفصل
Taberânî, Ebû Ümâme'den rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «Rabbim bana Tevrat yerine es-Seb'u't-Tıvâl'i (yedi uzun sureyi), İncil yerine el-Miîn'i (yüz ayet civarındaki sureleri) verdi ve ben Mufassal (kısa sureler) ile üstün kılındım» buyurdu.
وَأخرج ابْن الضريس وَابْن جرير عَن أبي قلَابَة عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: أَعْطَيْت السَّبع مَكَان التَّوْرَاة وَأعْطيت المثاني مَكَان الإِنجيل وَأعْطيت كَذَا وَكَذَا مَكَان الزبُور وفضلت بالمفصل
İbnü'd-Durays ve İbn Cerîr, Ebû Kılâbe'den, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet ettiler; [Efendimiz] şöyle buyurdu: «Bana Tevrat yerine es-Seb' (yedi uzun sure), İncil yerine el-Mesânî, Zebur yerine de şöyle şöyle verildi ve ben Mufassal ile üstün kılındım.»
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: الطوَال مَكَان التَّوْرَاة والمئين كالإِنجيل والمثاني كالزبور وَسَائِر الْقُرْآن بعد فضل على الْكتب
İbn Cerîr, İbn Mes'ûd'dan rivayet etti; o şöyle dedi: «et-Tıvâl (uzun sureler) Tevrat yerinedir; el-Miîn (yüzlük sureler) İncil gibidir; el-Mesânî Zebur gibidir; bunlardan sonraki Kur'an'ın geri kalanı ise [diğer ilahi] kitaplara bir üstünlüktür.»
وَأخرج ابْن أبي شيبَة فِي المُصَنّف وَمُسلم عَن جَابر بن سَمُرَة أَن النَّبِي ﷺ كَانَ يقْرَأ فِي الْفجْر {ق وَالْقُرْآن الْمجِيد}
İbn Ebî Şeybe el-Musannef'te ve Müslim, Câbir b. Semure'den rivayet ettiler ki Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem sabah namazında { ق وَالْقُرْآنِ الْمَجِيدِ } “Kâf. Şanlı ve şerefli Kur'an'a andolsun” [suresini] okurdu.
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَاللَّفْظ لَهُ وَمُسلم وَابْن ماجة عَن قُطْبَة بن مَالك قَالَ: كَانَ النَّبِي ﷺ يقْرَأ فِي صَلَاة الْفجْر فِي الرَّكْعَة الأولى {ق وَالْقُرْآن الْمجِيد}
Saîd b. Mansûr -lafız ona aittir-, Müslim ve İbn Mâce, Kutbe b. Mâlik'ten rivayet ettiler; o şöyle dedi: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem sabah namazının birinci rekatında { ق وَالْقُرْآنِ الْمَجِيدِ } “Kâf. Şanlı ve şerefli Kur'an'a andolsun” [suresini] okurdu.
وَأخرج أَحْمد وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة عَن أبي وَاقد اللَّيْثِيّ قَالَ: كَانَ رَسُول الله ﷺ يقْرَأ فِي الْعِيد بقاف وإقتربت
Ahmed, Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî ve İbn Mâce, Ebû Vâkıd el-Leysî'den rivayet ettiler; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bayram [namazında] Kâf ve İkterebet [Kamer] surelerini okurdu.
وَأخرج أَحْمد وَمُسلم وَابْن أبي شيبَة وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَالْبَيْهَقِيّ عَن أم هِشَام ابْنة حَارِثَة قَالَت: مَا أخذت {ق وَالْقُرْآن الْمجِيد} إِلَّا من فِي رَسُول الله ﷺ كَانَ يقْرَأ بهَا كل يَوْم جُمُعَة على الْمِنْبَر إِذا خطب النَّاس
Ahmed, Müslim, İbn Ebî Şeybe, Ebû Dâvûd, Nesâî, İbn Mâce ve Beyhakî, Ümmü Hişâm bint Hârise'den rivayet ettiler; o şöyle dedi: Ben { ق وَالْقُرْآنِ الْمَجِيدِ } “Kâf. Şanlı ve şerefli Kur'an'a andolsun” [suresini] ancak Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ağzından aldım/öğrendim. İnsanlara hutbe verdiği her cuma günü minberde onu okurdu.
وَأخرج ابْن سعد عَن أم صبية خَوْلَة بنت قيس الجهنية قَالَت: كنت أسمع خطْبَة رَسُول الله ﷺ يَوْم الْجُمُعَة وَأَنا فِي مُؤخر النِّسَاء فَأَسْمع قِرَاءَته {ق وَالْقُرْآن الْمجِيد} على الْمِنْبَر وَأَنا فِي مُؤخر الْمَسْجِد
İbn Sa'd, Ümmü Subeyye Havle bint Kays el-Cüheniyye'den rivayet etti; o şöyle dedi: Ben kadınların en arkasındayken cuma günü Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in hutbesini dinlerdim; mescidin en gerisinde olduğum halde onun minberde { ق وَالْقُرْآنِ الْمَجِيدِ } “Kâf. Şanlı ve şerefli Kur'an'a andolsun” [suresini] okuyuşunu işitirdim.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أبي الدَّرْدَاء قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: تعلمُوا (عَم يتساءلون) وتعلموا {ق وَالْقُرْآن الْمجِيد} وتعلموا (والنجم إِذا هوى) (وَالسَّمَاء ذَات البروج) (وَالسَّمَاء والطارق)
İbn Merdûye, Ebü'd-Derdâ'dan rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «Amme yetesâelûn'u (Nebe' suresini) öğrenin, { ق وَالْقُرْآنِ الْمَجِيدِ } “Kâf. Şanlı ve şerefli Kur'an'a andolsun” [suresini] öğrenin; ven-Necmi izâ hevâ'yı (Necm suresini), ves-Semâi zâti'l-burûc'u (Bürûc suresini) ve ves-Semâi vet-târık'ı (Târık suresini) öğrenin» buyurdu.
الْآيَات ١ - ١١
1 - 11. Ayetler