وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ أَن سلمَان الْفَارِسِي كَانَ مَعَ رجلَيْنِ فِي سفر يَخْدُمهُمَا وينال من طعامهما وَأَن سلمَان نَام يَوْمًا فَطَلَبه صَاحِبَاه فَلم يجداه فضربا الخباء وَقَالا: مَا يُرِيد سلمَان شَيْئا غير هَذَا أَن يَجِيء إِلَى طَعَام مَعْدُود وخباء مَضْرُوب فَلَمَّا جَاءَ سلمَان أَرْسلَاهُ إِلَى رَسُول الله ﷺ يطْلب لَهما إدَامًا فَانْطَلق فَأَتَاهُ فَقَالَ: يَا رَسُول الله بَعَثَنِي أَصْحَابِي لتؤدمهم إِن كَانَ عنْدك قَالَ: مَا يصنع أَصْحَابك بِالْأدمِ قد ائتدموا فَرجع سلمَان فخبرهما فَانْطَلقَا فَأتيَا رَسُول الله ﷺ فَقَالَا: وَالَّذِي بَعثك بِالْحَقِّ مَا أصبْنَا طَعَاما مُنْذُ نزلنَا
İbn Ebî Hâtim, Süddî'den rivayet etti ki: Selmân-ı Fârisî bir yolculukta iki adamla birlikteydi; onlara hizmet ediyor ve onların yemeğinden yiyordu. Selmân bir gün uyudu. İki arkadaşı onu aradılar ama bulamadılar; bunun üzerine çadırı kurdular ve: «Selmân'ın hazır yemeğe ve kurulmuş çadıra gelmekten başka istediği bir şey yok!» dediler. Selmân gelince, kendilerine katık istemesi için onu Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gönderdiler. Selmân gitti ve O'nun yanına varıp: «Ey Allah'ın Resûlü! Arkadaşlarım, şayet yanında varsa kendilerine katık vermen için beni gönderdiler» dedi. [Resûlullah]: «Arkadaşların katığı ne yapsınlar, onlar katıklarını yediler ya!» buyurdu. Selmân geri dönüp onlara haber verdi. Bunun üzerine [o iki adam] kalkıp Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına geldiler ve: «Seni hak ile gönderene yemin olsun ki, konakladığımızdan beri hiçbir yemek yemedik!» dediler.
قَالَ: إنَّكُمَا قد ائتدمتما سلمَان بقولكما فَنزلت {أَيُحِبُّ أحدكُم أَن يَأْكُل لحم أَخِيه مَيتا}
[Resûlullah]: «Siz söylediğiniz sözle Selmân'ı katık yaptınız (onun etini yediniz)» buyurdu. Bunun üzerine {أَيُحِبُّ أحدكُم أَن يَأْكُل لحم أَخِيه مَيتا} “Biriniz, ölmüş kardeşinin etini yemekten hoşlanır mı?” ayeti indi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مقَاتل فِي قَوْله {وَلَا يغتب بَعْضكُم بَعْضًا} الْآيَة قَالَ: نزلت هَذِه الْآيَة فِي رجل كَانَ يخْدم النَّبِي ﷺ أرسل بعض الصَّحَابَة إِلَيْهِ يطْلب مِنْهُ إدَامًا فَمنع فَقَالُوا لَهُ: إِنَّه لبخيل وخيم فَنزلت فِي ذَلِك
İbn Ebî Hâtim, Mukâtil'den {وَلَا يغتب بَعْضكُم بَعْضًا} “Birbirinizin gıybetini yapmayın” ayeti hakkında rivayet etti; o şöyle dedi: «Bu ayet, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e hizmet eden bir adam hakkında indi. Sahabeden bazıları ondan katık istemek üzere [birini] göndermişlerdi, o da vermemişti. Bunun üzerine onun hakkında: 'O gerçekten pek cimri ve bereketsiz biridir' dediler. İşte bu ayet bunun üzerine indi.»
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن الضَّحَّاك فِي قَوْله {وَلَا يغتب بَعْضكُم بَعْضًا} قَالَ: أَن يَقُول للرجل من خَلفه هُوَ كَذَا يسيء الثَّنَاء عَلَيْهِ
İbnü'l-Münzir, Dahhâk'tan {وَلَا يغتب بَعْضكُم بَعْضًا} “Birbirinizin gıybetini yapmayın” ayeti hakkında rivayet etti; o şöyle dedi: «[Gıybet], bir kimsenin arkasından onu kötüleyerek: 'O şöyledir' demendir.»
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة {وَلَا يغتب بَعْضكُم بَعْضًا} قَالَ: ذكر لنا أَن الْغَيْبَة أَن تذكر أَخَاك بِمَا يشينه وتعيبه بِمَا فِيهِ فَإِن أَنْت كذبت
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Katâde'den {وَلَا يغتب بَعْضكُم بَعْضًا} “Birbirinizin gıybetini yapmayın” ayeti hakkında [şöyle dediğini] rivayet etti: «Bize anlatıldığına göre gıybet; din kardeşini onda bulunan çirkin bir şeyle anman ve onda olan kusurla onu yermendir. Eğer ona yalan isnat edersen,
عَلَيْهِ فَذَاك الْبُهْتَان يَقُول كَمَا أَنْت كَارِه لَو وجدت جيفة مدودة أَن تَأْكُل مِنْهَا فَكَذَلِك فأكره لَحمهَا وَهُوَ حَيّ
işte bu iftiradır. [Allah Teâlâ] şöyle buyuruyor: Kurtlanmış bir leş bulduğunda ondan yemeyi nasıl çirkin görüyorsan, o hayattayken de onun etini [gıybet ederek yemeyi] öylece çirkin gör.»
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَصَححهُ وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قيل يَا رَسُول الله: مَا الْغَيْبَة قَالَ ذكرك أَخَاك بِمَا يكره قَالَ يَا رَسُول الله: أَرَأَيْت إِن كَانَ فِي أخي مَا أَقُول قَالَ: إِن كَانَ فِيهِ مَا تَقول فقد اغْتَبْته وَإِن لم يكن فِيهِ مَا تَقول فقد بَهته
İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, Ebû Dâvûd, Tirmizî —ve sahih olduğunu belirtti—, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Merdûye, Ebû Hureyre'den rivayet etti; o şöyle dedi: «Ey Allah'ın Resûlü! Gıybet nedir?» denildi. «Kardeşini hoşlanmadığı bir şeyle anmandır» buyurdu. «Ey Allah'ın Resûlü! Ya söylediğim şey kardeşimde varsa, buna ne dersin?» denildi. «Eğer söylediğin şey onda varsa onun gıybetini yapmış olursun; şayet onda yoksa ona iftira etmiş olursun» buyurdu.
وَأخرج عبد بن حميد والخرائطي فِي مساوىء الْأَخْلَاق عَن الْمطلب بن حنْطَب قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِن الْغَيْبَة أَن تذكر الْمَرْء بِمَا فِيهِ فَقَالَ إِنَّمَا كُنَّا نرى أَن نذكرهُ بِمَا لَيْسَ فِيهِ ذَاك الْبُهْتَان
Abd b. Humeyd ve Mesâviü'l-Ahlâk'ta Harâitî, Muttalib b. Hantab'dan rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «Gıybet, kişiyi onda bulunan bir şeyle anmandır» buyurdu. Bunun üzerine o: «Biz ancak onda olmayan bir şeyle onu anmayı [böyle] görürdük» deyince, [Resûlullah]: «İşte o iftiradır» buyurdu.
وَأخرج عبد بن حميد عَن عِكْرِمَة أَن امْرَأَة دخلت على النَّبِي ﷺ ثمَّ خرجت فَقَالَت عَائِشَة يَا رَسُول الله: مَا أجملها وأحسنها لَوْلَا أَن بهَا قصراً فَقَالَ لَهَا النَّبِي ﷺ: اغتبتيها يَا عَائِشَة فَقَالَت يَا رَسُول الله: إِنَّمَا قلت شَيْئا هُوَ بهَا
Abd b. Humeyd, İkrime'den rivayet etti ki: Bir kadın Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına girdi, sonra çıktı. Bunun üzerine Âişe: «Ey Allah'ın Resûlü! Boyunda kısalık olmasa ne kadar da güzel ve alımlı!» dedi. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ona: «Onun gıybetini yaptın ey Âişe!» buyurdu. Âişe: «Ey Allah'ın Resûlü! Ben sadece onda olan bir şeyi söyledim» deyince,
فَقَالَ يَا عَائِشَة إِذا قلت شَيْئا بهَا فَهِيَ غيبَة وَإِذا قلت مَا لَيْسَ بهَا فقد بهتها
[Resûlullah]: «Ey Âişe! Onda olan bir şeyi söylediğinde bu gıybet olur; onda olmayanı söylediğinde ise ona iftira etmiş olursun» buyurdu.
وَأخرج عبد بن حميد عَن عون بن عبد الله قَالَ: إِذا قلت للرجل بِمَا فِيهِ فقد اغْتَبْته وَإِذا قلت مَا لَيْسَ فِيهِ فقد بَهته
Abd b. Humeyd, Avn b. Abdillâh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: «Bir kimse hakkında onda bulunan bir şeyi söylediğinde onun gıybetini yapmış olursun; onda bulunmayan bir şeyi söylediğinde ise ona iftira etmiş olursun.»
وَأخرج عبد بن حميد عَن مُعَاوِيَة بن قُرَّة قَالَ: لَو مر بك أقطع فَقلت: هَذَا الأقطع كَانَت غيبَة
Abd b. Humeyd, Muâviye b. Kurre'den rivayet etti; o şöyle dedi: «Yanından eli kesik biri geçse de sen: 'Şu eli kesik' desen, bu bir gıybet olurdu.»
وَأخرج عبد بن حميد عَن مُحَمَّد بن سِيرِين أَنه ذكر عِنْده رجل فَقَالَ: ذَاك الْأسود قَالَ: أسْتَغْفر الله أَرَانِي قد اغْتَبْته
Abd b. Humeyd, Muhammed b. Sîrîn'den rivayet etti ki: Yanında bir adam anıldı da o: «Şu siyah adam» dedi. [Sonra]: «Allah'tan bağışlanma dilerim; görüyorum ki onun gıybetini yaptım» dedi.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد {أَيُحِبُّ أحدكُم أَن يَأْكُل لحم أَخِيه مَيتا} قَالُوا: نكره ذَلِك
Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, Mücâhid'den {أَيُحِبُّ أحدكُم أَن يَأْكُل لحم أَخِيه مَيتا} “Biriniz, ölmüş kardeşinin etini yemekten hoşlanır mı?” ayeti hakkında rivayet etti: «[İnsanlar]: 'Bunu çirkin görürüz' dediler.
قَالَ: فَاتَّقُوا الله
[Mücâhid]: 'Öyleyse Allah'tan korkun' dedi.»
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي ذمّ الْغَيْبَة والخرائطي فِي مساوىء الْأَخْلَاق وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن عَائِشَة قَالَت: لَا يغتب بَعْضكُم بَعْضًا فَإِنِّي كنت عِنْد رَسُول الله ﷺ فمرت امْرَأَة طَوِيلَة الذيل فَقلت يَا رَسُول الله: إِنَّهَا الطَّوِيلَة الذيل فَقَالَ النَّبِي ﷺ: الفظي فلفظت بضعَة لحم
İbn Ebî'd-Dünyâ Zemmü'l-Gıybe'de, Harâitî Mesâviü'l-Ahlâk'ta, İbn Merdûye ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî, Âişe'den rivayet etti; o şöyle dedi: «Birbirinizin gıybetini yapmayın! Zira ben Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanındaydım. Eteği uzun bir kadın geçti. Ben: 'Ey Allah'ın Resûlü! Ne kadar da uzun etekli!' dedim. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: 'Tükür!' buyurdu; ben de [ağzımdan] bir parça et tükürdüm.»
وَأخرج عبد بن حميد عَن عِكْرِمَة رفع الحَدِيث إِلَى النَّبِي ﷺ أَنه لحق قوما فَقَالَ لَهُم: تخللوا فَقَالَ الْقَوْم وَالله يَا نَبِي الله مَا طعمنا الْيَوْم طَعَاما فَقَالَ النَّبِي
Abd b. Humeyd, İkrime'den hadisi Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e merfû kılarak rivayet etti: Peygamber bir topluluğa yetişip onlara: «Dişlerinizi kürdanla temizleyin» buyurdu. Topluluk: «Vallahi ey Allah'ın Nebisi, bugün hiçbir yemek yemedik» dediler. Bunun üzerine Peygamber
صلى الله عَلَيْهِ وَسلم وَالله إِنِّي لأرى لحم فلَان بَين ثناياكم وَكَانُوا قد اغتابوه
sallallâhu aleyhi ve sellem: «Vallahi ben falanın etini ön dişlerinizin arasında görüyorum!» buyurdu; meğer onlar onun gıybetini yapmışlardı.
وَأخرج الضياء الْمَقْدِسِي فِي المختارة عَن أنس قَالَ: كَانَت الْعَرَب يخْدم بَعْضهَا بَعْضًا فِي الْأَسْفَار وَكَانَ مَعَ أبي بكر وَعمر رجل يخدمها فَنَامَا فَاسْتَيْقَظَا وَلم يهيء لَهما طَعَاما فَقَالَا إِن هَذَا لنؤوم فَأَيْقَظَاهُ فَقَالَا: إئتِ رَسُول الله ﷺ فَقل لَهُ: إِن أَبَا بكر وَعمر يقرئانك السَّلَام ويستأذناك فَقَالَ: إنَّهُمَا إئتدما فجاءاه فَقَالَا يَا رَسُول الله: بِأَيّ شَيْء إئتدمنا قَالَ: بِلَحْم أَخِيكُمَا وَالَّذِي نَفسِي بِيَدِهِ إِنِّي لأرى لَحْمه بَين ثَنَايَاكُمَا فَقَالَا: إستغفر لنا يَا رَسُول الله
Ziyâ el-Makdisî el-Muhtâre'de Enes'ten rivayet etti; o şöyle dedi: Araplar yolculuklarda birbirlerine hizmet ederlerdi. Ebû Bekir ile Ömer'in yanında kendilerine hizmet eden bir adam vardı. İkisi uyuyup uyandılar; fakat [hizmetçi] kendileri için yemek hazırlamamıştı. «Bu adam gerçekten çok uykucu!» dediler ve onu uyandırıp: «Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e git ve O'na: 'Ebû Bekir ile Ömer sana selam söylüyor ve senden katık istiyorlar' de» dediler. [Resûlullah]: «Onlar katıklarını yediler» buyurdu. Bunun üzerine ikisi gelip: «Ey Allah'ın Resûlü! Biz neyle katık yaptık?» dediler. «Kardeşinizin etiyle! Nefsim elinde olan [Allah]'a yemin olsun ki, onun etini ön dişlerinizin arasında görüyorum» buyurdu. İkisi: «Bizim için bağışlanma dile ey Allah'ın Resûlü!» dediler.
قَالَ: مراه فليسغفر لَكمَا
[Resûlullah]: «Ona emredin de sizin için bağışlanma dilesin» buyurdu.
وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ فِي نَوَادِر الْأُصُول عَن يحيى بن أبي كثير أَن نَبِي الله ﷺ كَانَ فِي سفر وَمَعَهُ أَبُو بكر وَعمر فأرسلوا إِلَى رَسُول الله ﷺ يسألونه لَحْمًا فَقَالَ: أَو لَيْسَ قد ظللتم من اللَّحْم شباعاً قَالُوا: من أَيْن فوَاللَّه مَا لنا بِاللَّحْمِ عهد مُنْذُ أَيَّام فَقَالَ: من لحم صَاحبكُم الَّذِي ذكرْتُمْ
el-Hakîm et-Tirmizî Nevâdirü'l-Usûl'de Yahyâ b. Ebî Kesîr'den rivayet etti ki: Allah'ın Nebisi sallallâhu aleyhi ve sellem bir yolculuktaydı, yanında Ebû Bekir ve Ömer de vardı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e [adam] gönderip O'ndan et istediler. [Resûlullah]: «Siz gün boyu etten doymuş olmadınız mı?» buyurdu. «Nereden olacak; vallahi günlerdir et yemişliğimiz yok!» dediler. [Resûlullah]: «[Hakkında] konuştuğunuz arkadaşınızın etinden [doydunuz]» buyurdu.
قَالُوا يَا نَبِي الله: إِنَّمَا قُلْنَا إِنَّه لضعيف مَا يعيننا على شَيْء
«Ey Allah'ın Nebisi! Biz sadece: 'O gerçekten zayıf biri, bize hiçbir konuda yardım etmiyor' dedik» dediler.
قَالَ: ذَلِك فَلَا تَقولُوا [] فَرجع إِلَيْهِم الرجل فَأخْبرهُم بِالَّذِي قَالَ فجَاء أَبُو بكر فَقَالَ يَا نَبِي الله طاعلى صماخي واستغفر لي فَفعل وَجَاء عمر فَقَالَ: يَا نَبِي الله طاعلى صماخي واستغفر لي فَفعل
[Resûlullah]: «İşte bu [sözü] söylemeyin!» buyurdu. [] Adam onların yanına dönüp [Resûlullah'ın] söylediği şeyi haber verdi. Bunun üzerine Ebû Bekir geldi ve: «Ey Allah'ın Nebisi! Kulağımın üzerine bas ve benim için bağışlanma dile» dedi; O da bunu yaptı. Ömer de geldi ve: «Ey Allah'ın Nebisi! Kulağımın üzerine bas ve benim için bağışlanma dile» dedi; O da bunu yaptı.
وَأخرج أَبُو يعلى وَابْن الْمُنْذر وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: من أكل لحم أَخِيه فِي الدُّنْيَا قرب لَهُ لَحْمه فِي الْآخِرَة فَيُقَال لَهُ كُله مَيتا كَمَا أَكلته حَيا فَإِنَّهُ ليأكله ويكلح ويصيح
Ebû Ya'lâ, İbnü'l-Münzir ve İbn Merdûye, Ebû Hureyre'den rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem buyurdu ki: «Dünyada kardeşinin etini yiyen kimseye, ahirette onun eti yaklaştırılır ve ona: 'Hayattayken yediğin gibi şimdi de ölü olarak onu ye!' denir. O da yüzünü ekşitip feryat ederek onu yer.»
وَأخرج أَحْمد وَابْن أبي الدُّنْيَا وَابْن مرْدَوَيْه عَن عبيد مولى رَسُول الله ﷺ أَن امْرَأتَيْنِ صامتا على عهد رَسُول الله ﷺ فَجَلَست إِحْدَاهمَا إِلَى الْأُخْرَى فجعلتا يأكلان لُحُوم النَّاس فجَاء مِنْهُمَا رَسُول النَّبِي ﷺ فَقَالَ يَا رَسُول الله: إِن هَهُنَا امْرَأتَيْنِ صامتا وَقد كادتا أَن تموتا فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: ائْتُونِي بهما فجاءتا فَدَعَا بعس أَو قدح فَقَالَ لإحداهما قيئي فقاءت من قيح وَدم وصديد حَتَّى قاءت نصف الْقدح وَقَالَ لِلْأُخْرَى قيئي فقاءت من قيح وَدم وصديد حَتَّى مَلَأت الْقدح فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: إِن هَاتين صامتا عَمَّا أحل الله لَهما وأفطرتا على مَا حرم الله عَلَيْهِمَا جَلَست إِحْدَاهمَا إِلَى الْأُخْرَى فجعلتا يأكلان لُحُوم النَّاس
Ahmed, İbn Ebî'd-Dünyâ ve İbn Merdûye, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in azatlısı Ubeyd'den rivayet ettiler ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem döneminde iki kadın oruç tuttu. Biri diğerinin yanına oturdu ve insanların etlerini yemeye (gıybet etmeye) başladılar. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e bir elçi gelip: «Ey Allah'ın Resûlü! Şurada iki kadın var, oruç tuttular ve neredeyse ölecek duruma geldiler» dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «Onları bana getirin» buyurdu. Geldiklerinde büyük bir kâse veya çanak istedi ve birine: «Kus!» buyurdu; kadın irin, kan ve sarı su kustu, öyle ki kabın yarısını doldurdu. Diğerine de: «Kus!» buyurdu; o da irin, kan ve sarı su kustu, öyle ki kabı doldurdu. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «Bu ikisi Allah'ın kendilerine helal kıldığı şeylerden oruç tuttular, Allah'ın kendilerine haram kıldığı şeyle de iftar ettiler; biri diğerinin yanına oturdu ve insanların etlerini yemeye başladılar» buyurdu.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أم سَلمَة أَنَّهَا سَأَلت عَن الْغَيْبَة فَأخْبرت أَنَّهَا أَصبَحت يَوْم الْجُمُعَة وَغدا رَسُول الله ﷺ إِلَى الصَّلَاة وأتتها جَارة لَهَا من نسَاء الْأَنْصَار فاغتابتا
İbn Merdûye, Ümmü Seleme'den rivayet etti ki: Kendisine gıybet hakkında soruldu; o da [şöyle] anlattı: Bir cuma günü sabahlamıştı; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem namaza gitmişti. Ensâr kadınlarından bir komşusu yanına geldi ve gıybet ettiler;
وضحكتا بِرِجَال وَنسَاء فَلم يبرحا على حَدِيثهمَا من الْغَيْبَة حَتَّى أقبل النَّبِي ﷺ منصرفاً من الصَّلَاة فَلَمَّا سمعتا صَوته سكتتا فَلَمَّا قَامَ بِبَاب الْبَيْت ألْقى طرف رِدَائه على أَنفه ثمَّ قَالَ: أفّ أخرجَا فاستقيئا ثمَّ طهرا بِالْمَاءِ فَخرجت أم سَلمَة فقاءت لَحْمًا كثيرا قد أُحِيل فَلَمَّا رَأَتْ كَثْرَة اللَّحْم تذكرت أحدث لحم أَكلته فَوَجَدته فِي أول جمعتين مضتا فَسَأَلَهَا عَمَّا قاءت فَأَخْبَرته فَقَالَ: ذَاك لحم ظللت تأكلينه فَلَا تعودي أَنْت وَلَا صَاحبَتك فِيمَا ظللتما فِيهِ من الْغَيْبَة وأخبرتها صاحبتها أَنَّهَا قاءت مثل الَّذِي قاءت من اللَّحْم
erkekler ve kadınlar hakkında gülüştüler. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem namazdan dönüp gelinceye kadar gıybet sohbetlerine devam ettiler. O'nun sesini işitince sustular. Resûlullah evin kapısında durunca ridasının ucunu burnunun üzerine attı, sonra: «Öf! Çıkın ve istifra edin, sonra da suyla temizlenin» buyurdu. Ümmü Seleme çıktı ve bozulup kokmuş çokça et kustu. Etin çokluğunu görünce, en son yediği eti hatırlamaya çalıştı ve bunu geçen ilk iki cumada buldu. [Resûlullah] ona ne kustuğunu sordu, o da haber verdi. Bunun üzerine [Resûlullah]: «İşte o, gün boyu yemeye devam ettiğin ettir. Ne sen ne de arkadaşın, içinde bulunduğunuz o gıybete bir daha dönmeyin!» buyurdu. Arkadaşı da ona, kendisinin kustuğu gibi et kustuğunu haber verdi.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أبي مَالك الْأَشْعَرِيّ عَن كَعْب بن عَاصِم أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: الْمُؤمن حرَام على الْمُؤمن لَحْمه عَلَيْهِ حرَام أَن يَأْكُلهُ ويغتابه بِالْغَيْبِ وَعرضه عَلَيْهِ حرَام أَن يخرقه وَوَجهه عَلَيْهِ حرَام أَن يلطمه
İbn Merdûye, Ebû Mâlik el-Eş'arî'den, o da Kâ'b b. Âsım'dan Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu rivayet etti: «Mümin mümine haramdır; arkasından etini yemesi ve gıybetini yapması ona haramdır, ırzını lekelemesi ona haramdır ve yüzüne tokat vurması ona haramdır.»
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَالْبُخَارِيّ فِي الْأَدَب وَأَبُو يعلى وَابْن الْمُنْذر وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان بِسَنَد صَحِيح عَن أبي هُرَيْرَة أَن ماعزاً لما رجم سمع النَّبِي ﷺ رجلَيْنِ يَقُول أَحدهمَا لصَاحبه: ألم تَرَ إِلَى هَذَا الَّذِي ستر الله عَلَيْهِ فَلم تَدعه نَفسه حَتَّى رجم رجم الْكَلْب فَسَار النَّبِي ﷺ ثمَّ مر بجيفة حمَار فَقَالَ: أَيْن فلَان وَفُلَان إنزلا فكلا من جيفة هَذَا الْحمار فَقَالَا: وَهل يُؤْكَل هَذَا قَالَ: فَإنَّا أكلتكما من أَخِيكُمَا آنِفا أَشد أكلا مِنْهُ وَالَّذِي نَفسِي بِيَدِهِ إِنَّه الْآن لفي أَنهَار الْجنَّة ينغمس فِيهَا
Abdurrezzâk, el-Edeb'de Buhârî, Ebû Ya'lâ, İbnü'l-Münzir ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî sahih bir senetle Ebû Hureyre'den rivayet ettiler ki: Mâiz recmedildiğinde Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem, iki adamdan birinin arkadaşına: «Allah'ın üzerini örttüğü şu adama bakmaz mısın! Nefsi onu rahat bırakmadı, nihayet köpek gibi recmedildi» dediğini işitti. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem yürüdü, sonra bir eşek leşinin yanından geçti ve: «Falan ve filan nerede? İnin de bu eşeğin leşinden yiyin!» buyurdu. Onlar: «Bu yenir mi?» deyince, [Resûlullah]: «Az önce kardeşinizden yediğiniz şey, bundan yemekten çok daha şiddetlidir. Nefsim elinde olan [Allah]'a yemin olsun ki, o şu anda cennet nehirlerinin içindedir, onlara dalmaktadır» buyurdu.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد فِي الزّهْد وَالْبُخَارِيّ فِي الْأَدَب والخرائطي عَن عَمْرو بن الْعَاصِ أَنه مر على بغل ميت وَهُوَ فِي نفر من أَصْحَابه فَقَالَ: وَالله لِأَن يَأْكُل أحدكُم من هَذَا حَتَّى يمْلَأ بَطْنه خير لَهُ من أَن يَأْكُل من لحم رجل مُسلم
İbn Ebî Şeybe, ez-Zühd'de Ahmed, el-Edeb'de Buhârî ve Harâitî, Amr b. el-Âs'tan rivayet ettiler ki: O, arkadaşlarından bir grup içindeyken ölü bir katırın yanından geçti ve şöyle dedi: «Vallahi birinizin karnını doyuruncaya kadar bundan yemesi, müslüman bir adamın etinden yemesinden kendisi için daha hayırlıdır.»
وَأخرج البُخَارِيّ فِي الْأَدَب وَابْن أبي الدُّنْيَا عَن جَابر بن عبد الله قَالَ: كُنَّا مَعَ رَسُول الله ﷺ فَأتى على قبرين يعذب صاحباهما فَقَالَ: إنَّهُمَا لَا يعذبان فِي كَبِير وَبكى أما أَحدهمَا فَكَانَ يغتاب النَّاس وَأما الآخر فَكَانَ لَا [] يتَأَذَّى من الْبَوْل فَدَعَا بجريدة رطبَة فَكَسرهَا ثمَّ أَمر بِكُل كسرة فغرست على قبر فَقَالَ: أما إِنَّه سيهون من عذابهما مَا كَانَ رطبتين
el-Edeb'de Buhârî ve İbn Ebî'd-Dünyâ, Câbir b. Abdillâh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile beraberdik. Sahipleri azap gören iki kabrin yanına vardı ve: «Bu ikisi büyük bir şeyden dolayı azap görmüyorlar» buyurdu ve ağladı. «Biri insanların gıybetini yapardı, diğeri ise idrardan [] sakınmazdı.» Sonra yaş bir hurma dalı istedi, onu kırdı ve her parçanın bir kabir üzerine dikilmesini emretti. Ardından: «Bu iki dal yaş kaldığı sürece onların azabını hafifletecektir» buyurdu.
وَأخرج البُخَارِيّ فِي الْأَدَب عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: من اغتيب عِنْده مُؤمن فنصره جزاه الله بهَا خيرا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَة وَمن اغتيب عِنْده فَلم ينصره جزاه الله بهَا فِي
el-Edeb'de Buhârî, İbn Mes'ûd'dan rivayet etti; o şöyle dedi: «Kimin yanında bir müminin gıybeti yapılır da ona yardım ederse (onu savunursa), Allah buna karşılık ona dünyada ve ahirette hayır verir. Kimin yanında gıybet yapılır da ona yardım etmezse, Allah buna karşılık ona
الدُّنْيَا وَالْآخِرَة شرا وَمَا الْتَقم أحد لقْمَة شرا من اغتياب مُؤمن إِن قَالَ فِيهِ مَا يعلم فقد إغتابه وَمن قَالَ فِيهِ مَا لَا يعلم فقد بَهته
dünyada ve ahirette şer verir. Hiç kimse bir müminin gıybetini yapmaktan daha şerli bir lokma yutmamıştır. Eğer onda bildiği bir şeyi söylerse onun gıybetini yapmış olur; şayet onda bilmediği bir şeyi söylerse ona iftira etmiş olur.»
وَأخرج أَحْمد عَن جَابر بن عبد الله قَالَ: كُنَّا مَعَ رَسُول الله ﷺ فارتفعت ريح جيفة مُنْتِنَة فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: أَتَدْرُونَ مَا هَذِه الرّيح هَذِه ريح الَّذين يغتابون النَّاس
Ahmed, Câbir b. Abdillâh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile beraberdik. Derken pis kokulu bir leş kokusu yükseldi. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «Bu kokunun ne olduğunu biliyor musunuz? Bu, insanların gıybetini yapanların kokusudur» buyurdu.
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِذا وَقع فِي الرجل وَأَنت فِي مَلأ فَكُن للرجل ناصراً وَلِلْقَوْمِ زاجراً وقم عَنْهُم ثمَّ تَلا هَذِه الْآيَة {أَيُحِبُّ أحدكُم أَن يَأْكُل لحم أَخِيه مَيتا فكرهتموه}
İbn Ebî'd-Dünyâ, Enes'ten rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem buyurdu ki: «Bir topluluk içindeyken bir adamın [gıybetine] düşüldüğünde, o adama yardımcı ol, o topluluğu da engelle ve yanlarından kalk!» Sonra şu ayeti okudu: {أَيُحِبُّ أحدكُم أَن يَأْكُل لحم أَخِيه مَيتا فكرهتموه} “Biriniz, ölmüş kardeşinin etini yemekten hoşlanır mı? İşte bundan tiksindiniz!”
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن ابْن عَبَّاس عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: إِن الرِّبَا نَيف وَسَبْعُونَ بَابا أهونهن بَابا مثل من نكح أمه فِي الإِسلام وَدِرْهَم الرِّبَا أَشد من خمس وَثَلَاثِينَ زنية وأشر الرِّبَا وأربى وأخبث الرِّبَا انتهاك عرض الْمُسلم وانتهاك حرمته
Şuab'da Beyhakî, İbn Abbâs'tan, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet etti; [Resûlullah] buyurdu ki: «Faiz yetmiş küsur kapıdır; onların en hafifi, kişinin İslam'da annesiyle nikahlanması (zina etmesi) gibidir. Bir dirhem faiz, otuz beş zinadan daha şiddetlidir. Faizin en kötüsü, en fazlası ve en pisi ise müslümanın ırzını ve dokunulmazlığını çiğnemektir.»
وَأخرج أَحْمد وَأَبُو دَاوُد وَالْبَيْهَقِيّ عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: لما عرج بِي مَرَرْت بِقوم لَهُم أظفار من نُحَاس يخمشون وُجُوههم وصدورهم فَقلت: من هَؤُلَاءِ يَا جِبْرِيل قَالَ: هَؤُلَاءِ الَّذين يَأْكُلُون لُحُوم النَّاس ويقعون فِي أعراضهم
Ahmed, Ebû Dâvûd ve Beyhakî, Enes'ten rivayet ettiler; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem buyurdu ki: «Miraca çıkarıldığımda, bakırdan tırnakları olan, yüzlerini ve göğüslerini tırmalayan bir topluluğa uğradım. 'Ey Cibrîl! Bunlar kimlerdir?' dedim. 'Bunlar, insanların etlerini yiyen ve onların ırzlarına dil uzatanlardır' dedi.»
وَأخرج أَحْمد وَأَبُو دَاوُد وَالْبَيْهَقِيّ وَأَبُو يعلى وَالطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم عَن الْمُسْتَوْرد أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: من أكل بِرَجُل مُسلم أكله فَإِن الله يطعمهُ مثلهَا من جَهَنَّم وَمن كسي بِرَجُل مُسلم ثوبا فَإِن الله يكسوه مثله من جَهَنَّم وَمن قَامَ بِرَجُل مقَام سمعة أَو رِيَاء فَإِن الله يقوم بِهِ مقَام سمعة ورياء يَوْم الْقِيَامَة
Ahmed, Ebû Dâvûd, Beyhakî, Ebû Ya'lâ, Taberânî ve Hâkim, Müstevrid'den rivayet ettiler ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: «Kim müslüman bir kimse[nin gıybetini yaparak onun] sayesinde bir lokma yerse, Allah cehennemden ona onun benzerini yedirir. Kim müslüman bir adam[ı kötülemek] sayesinde bir elbise giyerse, Allah cehennemden ona onun benzerini giydirir. Kim de bir adam üzerinden şöhret veya gösteriş makamına geçerse, kıyamet gününde Allah onu şöhret ve gösteriş makamına geçirir [rezil eder].»
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ عَن أنس أَن النَّبِي ﷺ أَمر أَن يَصُومُوا يَوْمًا وَلَا يفطرن أحد حَتَّى آذن لَهُ فصَام النَّاس فَلَمَّا أَمْسوا جعل الرجل يَجِيء إِلَى رَسُول الله ﷺ فَيَقُول: ظللت مُنْذُ الْيَوْم صَائِما فَأذن لي فلأفطرن فَيَأْذَن لَهُ حَتَّى جَاءَ رجل فَقَالَ يَا رَسُول الله إِن فتاتين من أهلك ظلتا مُنْذُ الْيَوْم صائمتين فَأذن لَهما فليفطرا فَأَعْرض عَنهُ ثمَّ أعَاد عَلَيْهِ فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: مَا صامتا وَكَيف صَامَ من ظلّ يَأْكُل لُحُوم النَّاس اذْهَبْ فمرهما إِن كَانَتَا صائمتين أَن يستقيئا فَفَعَلَتَا فقاءت كل وَاحِدَة مِنْهُمَا عَلْقَمَة فَأتى النَّبِي ﷺ فَأخْبرهُ فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: لَو صامتا وَبَقِي فيهمَا لأكلتهما النَّار
İbn Merdûye ve Beyhakî, Enes'ten rivayet ettiler ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem bir gün oruç tutulmasını ve kendisi izin verinceye kadar hiç kimsenin orucunu açmamasını emretti. İnsanlar oruç tuttular. Akşam olunca bir adam Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına gelip: «Bugün boyunca oruçlu kaldım, izin ver de orucumu açayım» diyor, O da kendisine izin veriyordu. Nihayet bir adam gelip: «Ey Allah'ın Resûlü! Ehlinden iki genç kız bugün boyunca oruçlu kaldılar; onlara izin ver de oruçlarını açsınlar» dedi. O'ndan yüz çevirdi, sonra adam [isteğini] tekrarladı. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «Onlar oruç tutmadılar! Gün boyu insanların etlerini yiyen kimse nasıl oruç tutmuş olur? Git, eğer oruçlu iseler onlara kusmalarını söyle!» buyurdu. Kızlar kustular ve her biri bir parça pıhtılaşmış et kustu. Adam Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip haber verince Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «Eğer oruç tutsalardı ve bu [etler] içlerinde kalsaydı, cehennem ateşi onları yerdi» buyurdu.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن عَائِشَة ﵂ قَالَت: لَا يتَوَضَّأ أحدكُم من الْكَلِمَة الخبيثة يَقُولهَا لِأَخِيهِ وَيتَوَضَّأ من الطَّعَام الْحَلَال
Beyhakî, Âişe radıyallâhu anhâ'dan rivayet etti; o şöyle dedi: «Sizden biriniz din kardeşine söylediği çirkin sözden dolayı abdest almaz da helal yemekten dolayı abdest alır!»
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس وَعَائِشَة ﵄ قَالَا: الْحَدث حدثان حدث من فِيك وَحدث من نومك وَحدث الْفَم أَشد الْكَذِب والغيبة
Beyhakî, İbn Abbâs ve Âişe radıyallâhu anhümâ'dan rivayet etti; ikisi şöyle dediler: «Hades (abdesti bozan hal) ikidir: Ağzından çıkan hades ve uykundan kaynaklanan hades. Ağzın hadesi ise [diğerinden] daha şiddetlidir; o da yalan ve gıybettir.»
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن إِبْرَاهِيم قَالَ: الْوضُوء من الْحَدث وأذى الْمُسلم
Beyhakî, İbrâhim'den rivayet etti; o şöyle dedi: «Abdest; hadesten ve müslümana eziyet etmekten dolayı [alınır].»
وَأخرج الخرائطي فِي مساوىء الْأَخْلَاق وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ أَن رجلَيْنِ صليا صَلَاة الظّهْر أَو الْعَصْر وَكَانَا صَائِمين فَلَمَّا قضى النَّبِي ﷺ الصَّلَاة قَالَ: أعيدا وضوءكما وصلاتكما وأمضيا فِي صومكما واقضيا يَوْمًا آخر مَكَانَهُ قَالَا: لمَ يَا رَسُول الله قَالَ: قد اغْتَبْتُمَا فلَانا
Harâitî Mesâviü'l-Ahlâk'ta ve Beyhakî, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet ettiler ki: İki adam öğle veya ikindi namazını kıldılar, ikisi de oruçlu idiler. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem namazı bitirince: «Abdestinizi ve namazınızı yenileyin, orucunuza devam edin ve onun yerine başka bir gün kaza edin» buyurdu. «Niçin ey Allah'ın Resûlü?» dediler. «Falanın gıybetini yaptınız» buyurdu.
وَأخرج الخرائطي وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ عَن عَائِشَة ﵂ قَالَت: أَقبلت امْرَأَة قَصِيرَة وَالنَّبِيّ ﷺ جَالس قَالَت: فأشرت بإبهامي إِلَى النَّبِي ﷺ فَقَالَ النَّبِي ﷺ: لقد اغتبتها
Harâitî, İbn Merdûye ve Beyhakî, Âişe radıyallâhu anhâ'dan rivayet ettiler; o şöyle dedi: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem otururken kısa boylu bir kadın geldi. Başparmağımla Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e işaret ettim. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: «Onun gıybetini yaptın» buyurdu.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ أَن رجلا قَامَ من عِنْد النَّبِي ﷺ فرؤي فِي مقَامه عجز فَقَالَ بَعضهم: مَا أعجز فلَانا: فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: قد أكلْتُم الرجل واغتبتموه
İbn Cerîr, İbn Merdûye ve Beyhakî, Ebû Hureyre radıyallâhu anh'tan rivayet ettiler ki: Bir adam Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanından kalktı; kalkışında bir acizlik görüldü. Oradakilerden biri: «Falan adam ne kadar da aciz!» dedi. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «Adamı yediniz ve onun gıybetini yaptınız» buyurdu.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن معَاذ بن جبل ﵁ قَالَ: ذكر رجل عِنْد النَّبِي ﷺ فَقَالُوا: مَا أعجز فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: إغتبتم الرجل قَالُوا يَا رَسُول الله: قُلْنَا مَا فِيهِ قَالَ: لَو قُلْتُمْ مَا لَيْسَ فِيهِ فقد بهتموه
Beyhakî, Muâz b. Cebel radıyallâhu anh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanında bir adam anıldı da: «Ne kadar da aciz!» dediler. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «Adamın gıybetini yaptınız» buyurdu. «Ey Allah'ın Resûlü! Biz onda olanı söyledik» dediler. «Şayet onda olmayanı söyleseydiniz, ona iftira etmiş olurdunuz» buyurdu.
وَأخرج ابْن جرير عَن معَاذ بن جبل ﵁ قَالَ: كُنَّا عِنْد رَسُول الله ﷺ فَذكر الْقَوْم رجلا فَقَالُوا: مَا يَأْكُل إِلَّا مَا أطْعم وَلَا يرحل إِلَّا مَا رَحل لَهُ وَمَا أضعفه فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: إغتبتم أَخَاكُم
İbn Cerîr, Muâz b. Cebel radıyallâhu anh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanındaydık. Topluluk bir adamdan bahsedip: «Yedirilmedikçe yemez, bineği hazırlanmadıkça yola çıkmaz; ne kadar da zayıf!» dediler. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «Kardeşinizin gıybetini yaptınız» buyurdu.
قَالُوا يَا رَسُول الله: وغيبة بِمَا يحدث فِيهِ فَقَالَ: بحسبكم أَن تحدثُوا عَن أخيكم بِمَا فِيهِ
«Ey Allah'ın Resûlü! Onda var olan bir şeyi anlatmak da mı gıybettir?» dediler. «Kardeşiniz hakkında onda olanı anlatmanız size [günah olarak] yeter!» buyurdu.
وَأخرج أَبُو دَاوُد وَالدَّارَقُطْنِيّ فِي الْأَفْرَاد والخرائطي وَالطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم وَأَبُو نعيم وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عمر ﵁: سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: من حَالَتْ شَفَاعَته دون حد من حُدُود الله فقد ضاد الله فِي أمره وَمن مَاتَ وَعَلِيهِ دين فَلَيْسَ بالدينار وَالدِّرْهَم وَلكنهَا الْحَسَنَات وَمن خَاصم فِي بَاطِل وَهُوَ يُعلمهُ لم يزل فِي
Ebû Dâvûd, el-Efrâd'da Dârekutnî, Harâitî, Taberânî, Hâkim, Ebû Nuaym ve Beyhakî, İbn Ömer radıyallâhu anhümâ'dan rivayet ettiler: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: «Kimin şefaati Allah'ın had (ceza)lerinden bir cezaya engel olursa, o kimse emrinde Allah'a karşı gelmiş olur. Kim üzerinde bir borç varken ölürse, [ahirette ödeme] dinar ve dirhemle değil, ancak sevaplarla olur. Kim bildiği halde batıl bir davada mücadele ederse, [bu davadan]
سخط الله حَتَّى ينْزع وَمن قَالَ فِي مُؤمن مَا لَيْسَ فِيهِ أسْكنهُ الله ردغة الخبال حَتَّى يخرج مِمَّا قَالَ وَلَيْسَ بِخَارِج
vazgeçinceye kadar Allah'ın gazabı içinde kalmaya devam eder. Kim bir mümin hakkında onda olmayan bir şey söylerse, söylediği şeyden kurtuluncaya kadar Allah onu redgatü'l-habâl (cehennemliklerin irin ve sarı su aktığı yer) içinde ikamet ettirir; oysa o oradan çıkacak değildir.»
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عمر ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: اذْكروا الله فَإِن العَبْد إِذا قَالَ سُبْحَانَ الله وَبِحَمْدِهِ كتب الله لَهُ بهَا عشرا وَمن عشر إِلَى مائَة وَمن مائَة إِلَى ألف وَمن زَاد زَاده الله وَمن اسْتغْفر غفر الله لَهُ وَمن حَالَتْ شَفَاعَته دون حد من حُدُود الله فقد ضاد الله فِي أمره وَمن أعَان على خُصُومَة بِغَيْر علم فقد بَاء بسخط من الله وَمن قذف مُؤمنا أَو مُؤمنَة حَبسه الله فِي ردغة الخبال حَتَّى يَأْتِي بالمخرج وَمن مَاتَ وَعَلِيهِ دين اقْتصّ من حَسَنَاته لَيْسَ ثمَّ دِينَار وَلَا دِرْهَم
Beyhakî, İbn Ömer radıyallâhu anh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem buyurdu ki: «Allah'ı zikredin; çünkü kul 'Sübhânallâhi ve bihamdihî' dediğinde Allah onun için bununla on [sevap] yazar. Ondan yüze, yüzden bine kadar [artırır]. Kim daha fazla söylerse Allah da ona artırır. Kim istiğfar ederse Allah onu bağışlar. Kimin şefaati Allah'ın hadlerinden bir cezaya engel olursa o kimse emrinde Allah'a karşı gelmiş olur. Kim bilmeksizin bir husumete yardım ederse muhakkak Allah'tan bir gazaba uğrar. Kim bir mümin erkeğe veya mümin kadına iftira ederse, [iddiasından] bir çıkış yolu getirinceye kadar Allah onu redgatü'l-habâl (cehennemliklerin irin ve sarı suyu) içinde hapseder. Kim üzerinde bir borç varken ölürse sevaplarından kısas edilir; orada dinar da dirhem de yoktur.»
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عمر ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: مَا من رجل يَرْمِي رجلا بِكَلِمَة تشينه إِلَّا حَبسه الله يَوْم الْقِيَامَة فِي طِينَة الخبال حَتَّى يَأْتِي مِنْهَا بالمخرج
Beyhakî, İbn Ömer radıyallâhu anh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem buyurdu ki: «Bir adama onu lekeleyecek bir söz atan hiçbir kimse yoktur ki, o sözden bir çıkış yolu getirinceye kadar Allah onu kıyamet günü tînetü'l-habâl (cehennemliklerin irin ve çamuru) içinde hapsetmesin.»
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن الْأَوْزَاعِيّ قَالَ: بَلغنِي أَنه يُقَال للْعَبد يَوْم الْقِيَامَة: قُم فَخذ حَقك من فلَان فَيَقُول: مَا لي قبله حق فَيُقَال: بلَى ذكرك يَوْم كَذَا وَكَذَا بِكَذَا وَكَذَا
Beyhakî, el-Evzâî'den rivayet etti; o şöyle dedi: Bana ulaştığına göre kıyamet günü kula şöyle denilir: «Kalk, falandan hakkını al!» O da: «Benim onda bir hakkım yok ki» der. Bunun üzerine: «Evet, o falan ve falan gün seni şöyle ve şöyle anmıştı» denilir.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي سعيد وَجَابِر بن عبد الله ﵄ قَالَا: قَالَ رَسُول الله ﷺ: الْغَيْبَة أَشد من الزِّنَا قَالُوا يَا رَسُول الله: وَكَيف الْغَيْبَة أَشد من الزِّنَا قَالَ: إِن الرجل ليزني فيتوب فيتوب الله عَلَيْهِ وَإِن صَاحب الْغَيْبَة لَا يغْفر لَهُ حَتَّى يغفرها لَهُ صَاحبه
İbn Merdûye ve Beyhakî, Ebû Saîd ve Câbir b. Abdillâh radıyallâhu anhümâ'dan rivayet ettiler; onlar şöyle dediler: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «Gıybet zinadan daha şiddetlidir» buyurdu. «Ey Allah'ın Resûlü! Gıybet zinadan nasıl daha şiddetli olur?» dediler. Buyurdu ki: «Kişi zina eder, sonra tövbe eder de Allah onun tövbesini kabul eder. Gıybet sahibi ise, sahibi onu bağışlamadıkça bağışlanmaz.»
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن أنس ﵁ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: الْغَيْبَة أَشد من الزِّنَا فَإِن صَاحب الزِّنَا يَتُوب وَصَاحب الْغَيْبَة لَيْسَ لَهُ تَوْبَة
Beyhakî, Enes radıyallâhu anh'tan, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet etti; [Efendimiz] şöyle buyurdu: «Gıybet zinadan daha şiddetlidir. Zira zina eden tövbe eder, gıybet edenin ise tövbesi yoktur [yani hakkı ödemedikçe affolunmaz].»
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ من طَرِيق غياث بن كَلوب الْكُوفِي عَن مطرف عَن سَمُرَة بن جُنْدُب عَن أَبِيه قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِن الله يبغض الْبَيْت اللَّحْم فَسَأَلت مطرفاً مَا يَعْنِي بِاللَّحْمِ قَالَ: الَّذِي يغتاب فِيهِ النَّاس
Beyhakî, Gıyâs b. Kelûb el-Kûfî tarikiyle Mutarrif'ten, o Semure b. Cündeb'den, o da babasından rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «Şüphesiz Allah etli evi (el-beyte'l-lahm) sevmez» buyurdu. Mutarrif'e: «Etli evden kasıt nedir?» diye sordum. «İçinde insanların gıybetinin yapıldığı evdir» dedi.
وبإسناده عَن أَبِيه قَالَ: مر رَسُول الله ﷺ على رجل بَين يَدي حجام وَذَلِكَ فِي رَمَضَان وهما يغتابان رجلا فَقَالَ: أفطر الحاجم والمحجوم
Aynı isnadla babasından rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, ramazanda hacamat yapan birinin önündeki adama uğradı; ikisi bir adamın gıybetini yapıyordu. Bunun üzerine: «Hacamat yapan da yaptıran da orucunu bozdu» buyurdu.
قَالَ الْبَيْهَقِيّ: غياث هَذَا مَجْهُول
Beyhakî dedi ki: «Bu Gıyâs meçhuldür.»
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِن أربى الرِّبَا إستطالة الْمَرْء فِي عرض أَخِيه
Beyhakî, Ebû Hureyre radıyallâhu anh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem buyurdu ki: «Faizin en aşırısı, kişinin din kardeşinin ırzına dil uzatmasıdır.»
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن عبد الله بن الْمُبَارك قَالَ: إِذا اغتاب رجل رجلا فَلَا يُخبرهُ بِهِ وَلَكِن يسْتَغْفر الله
Beyhakî, Abdullâh b. el-Mübârek'ten rivayet etti; o şöyle dedi: «Bir kimse bir adamın gıybetini yaptığında bunu ona haber vermesin, bilakis Allah'tan bağışlanma dilesin.»
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ بِسَنَد ضَعِيف عَن أنس ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: كَفَّارَة الْغَيْبَة أَن تستغفر لمن اغْتَبْته
Beyhakî zayıf bir senetle Enes radıyallâhu anh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «Gıybetin kefareti, gıybetini ettiğin kimse için bağışlanma dilemendir» buyurdu.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن شُعْبَة قَالَ: الشكاية والتحذير ليسَا من الْغَيْبَة
Beyhakî, Şu'abü'l-Îmân'da Şu'be'den rivayet etti; o şöyle dedi: «Şikayet etmek ve sakındırmak gıybetten değildir.»
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن سُفْيَان بن عُيَيْنَة ﵁ قَالَ: ثَلَاثَة لَيست لَهُم غيبَة الإِمام الجائر وَالْفَاسِق الْمُعْلن بِفِسْقِهِ والمبتدع الَّذِي يَدْعُو النَّاس إِلَى بدعته
Beyhakî, Süfyân b. Uyeyne radıyallâhu anh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: «Üç kimsenin gıybeti olmaz: Zâlim idareci, fıskını açıkça işleyen fasık ve insanları bidatine çağıran bidatçi.»
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن الْحسن ﵁ قَالَ: لَيْسَ لأهل الْبدع غيبَة
Beyhakî, el-Hasan radıyallâhu anh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: «Bidat ehlinin gıybeti yoktur.»
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن زيد بن أسلم ﵁ قَالَ: إِنَّمَا الْغَيْبَة لمن لم يعلن بِالْمَعَاصِي
Beyhakî, Zeyd b. Eslem radıyallâhu anh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: «Gıybet ancak günahlarını alenen işlemeyen kimse içindir.»
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ وَضَعفه عَن أنس ﵁ أَن النَّبِي ﷺ قَالَ: من ألْقى جِلْبَاب الْحيَاء فَلَا غيبَة لَهُ
Beyhakî rivayet etti ve zayıf olduğunu belirtti ki: Enes radıyallâhu anh'tan rivayete göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: «Haya örtüsünü üzerinden atan kimsenin gıybeti yoktur» buyurdu.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ وَضَعفه من طَرِيق بهز بن حَكِيم عَن أَبِيه عَن جده قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: أَتَرْعَوْنَ عَن ذكر الْفَاجِر أذكروه بِمَا فِيهِ كي يعرفهُ النَّاس ويحذره النَّاس
Beyhakî rivayet etti ve zayıf olduğunu belirtti ki: Beh b. Hakîm tarikiyle babasından, o da dedesinden rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «Fâsıkı anmaktan çekiniyor musunuz? İnsanlar onu tanısın ve insanlar ondan sakınsın diye onda olanı söyleyin» buyurdu.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن الْحسن الْبَصْرِيّ قَالَ: ثَلَاثَة لَيْسَ لَهُم حُرْمَة فِي الْغَيْبَة: فَاسق معلن الْفسق والأمير الجائر وَصَاحب الْبِدْعَة الْمُعْلن الْبِدْعَة
Beyhakî, Hasan-ı Basrî'den rivayet etti; o şöyle dedi: «Gıybette üç kişinin hürmeti yoktur: Fıskını açığa vuran fâsık, zâlim emir ve bidatini açığa vuran bidat sahibi.»
وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ عَن ابْن عمر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: يجاء بِالْعَبدِ يَوْم الْقِيَامَة فتوضع حَسَنَاته فِي كفة وسيئاته فِي كفة فترجح السَّيِّئَات فتجيء بطاقة فتوضع فِي كفة الْحَسَنَات فترجح بهَا فَيَقُول يَا رب مَا هَذِه البطاقة فَمَا من عمل عملته فِي ليلِي ونهاري إِلَّا وَقد اسْتقْبلت بِهِ فَقيل: هَذَا مَا قيل فِيك وَأَنت مِنْهُ بَرِيء فينجو بذلك
el-Hakîm et-Tirmizî, İbn Ömer'den rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem buyurdu ki: «Kıyamet günü kul getirilir; sevapları bir kefeye, günahları da bir kefeye konur. Günahlar ağır basar. Derken bir pusula getirilir ve sevaplar kefesine konur; böylece onunla [sevaplar] ağır basar. Kul: 'Ey Rabbim, bu pusula nedir? Gece ve gündüzümde işlediğim hiçbir amel yoktur ki onunla karşılaşmış olmayayım' der. Ona: 'Bu, senin hakkında söylenen ve senin kendisinden berî olduğun şeydir' denilir. Böylece o sayede kurtulur.»
وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ عَن عَليّ بن أبي طَالب قَالَ: الْبُهْتَان على البريء أثقل من السَّمَوَات
el-Hakîm et-Tirmizî, Ali b. Ebî Tâlib'den rivayet etti; o şöyle dedi: «Masuma iftira etmek, göklerden daha ağırdır.»
الْآيَة ١٣
13. Ayet
أخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن ابْن أبي مليكَة قَالَ: لما كَانَ يَوْم الْفَتْح رقي بِلَال فَأذن على الْكَعْبَة فَقَالَ بعض النَّاس: هَذَا العَبْد الْأسود يُؤذن على ظهر الْكَعْبَة وَقَالَ بَعضهم: إِن يسْخط الله هَذَا يُغَيِّرهُ فَنزلت {يَا أَيهَا النَّاس إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ من ذكر وَأُنْثَى} الْآيَة
İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve ed-Delâil'de Beyhakî, İbn Ebî Müleyke'den rivayet ettiler; o şöyle dedi: Fetih günü olunca Bilâl yukarı çıkıp Kâbe'nin üzerinde ezan okudu. İnsanlardan bazıları: «Şu siyah köle Kâbe'nin sırtında ezan okuyor!» dedi. Bir kısmı da: «Eğer Allah buna gazap ederse onu değiştirir» dedi. Bunun üzerine {يَا أَيهَا النَّاس إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ من ذكر وَأُنْثَى} “Ey insanlar! Doğrusu biz sizi bir erkekle bir dişiden yarattık...” ayeti indi.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن الزُّهْرِيّ قَالَ: أَمر رَسُول الله ﷺ بني بياضة أَن يزوّجوا أَبَا هِنْد امْرَأَة مِنْهُم فَقَالُوا: يَا رَسُول الله أتزوّج بناتنا موالينا فَأنْزل الله {يَا أَيهَا النَّاس إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ من ذكر وَأُنْثَى} الْآيَة قَالَ الزُّهْرِيّ: نزلت فِي أبي هِنْد خَاصَّة
İbnü'l-Münzir, İbn Cüreyc'den; İbn Merdûye ve Sünen'inde Beyhakî ez-Zührî'den rivayet ettiler; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, Benî Beyâza'ya Ebû Hind'i kendilerinden bir kadınla evlendirmelerini emretti. Onlar: «Ey Allah'ın Resûlü! Kızlarımızı azatlılarımıza mı evlendirelim?» dediler. Bunun üzerine Allah {يَا أَيهَا النَّاس إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ من ذكر وَأُنْثَى} “Ey insanlar! Doğrusu biz sizi bir erkekle bir dişiden yarattık...” ayetini indirdi. Zührî: «Bu ayet özellikle Ebû Hind hakkında indi» dedi.
قَالَ: وَكَانَ أَبُو هِنْد حجام النَّبِي ﷺ
[Zührî] dedi ki: Ebû Hind, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in hacamatçısıydı.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه من طَرِيق الزُّهْرِيّ عَن عُرْوَة عَن عَائِشَة قَالَت: قَالَ رَسُول الله ﷺ: أنكحوا أَبَا هِنْد وَانْكِحُوا إِلَيْهِ قَالَت: وَنزلت {يَا أَيهَا النَّاس إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ من ذكر وَأُنْثَى} الْآيَة
İbn Merdûye, Zührî tarikiyle Urve'den, o da Âişe'den rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «Ebû Hind'i evlendirin ve ondan kız alın» buyurdu. [Âişe] dedi ki: {يَا أَيهَا النَّاس إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ من ذكر وَأُنْثَى} “Ey insanlar! Doğrusu biz sizi bir erkekle bir dişiden yarattık...” ayeti indi.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد قَالَ: مَا خلق الله الْوَلَد إِلَّا من نُطْفَة الرجل وَالْمَرْأَة جَمِيعًا وَذَلِكَ أَن الله يَقُول: {إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ من ذكر وَأُنْثَى}
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Mücâhid'den rivayet ettiler; o şöyle dedi: «Allah çocuğu ancak hem erkeğin hem de kadının nutfesinden yaratmıştır. Nitekim Allah şöyle buyurmaktadır: {إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ من ذكر وَأُنْثَى} “Doğrusu biz sizi bir erkekle bir dişiden yarattık.”»
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن عمر بن الْخطاب أَن هَذِه الْآيَة فِي الحجرات {إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ من ذكر وَأُنْثَى} هِيَ مَكِّيَّة وَهِي للْعَرَب خَاصَّة الموَالِي أَي قَبيلَة لَهُم وَأي شعاب وَقَوله {إِن أكْرمكُم عِنْد الله أَتْقَاكُم} قَالَ: أَتْقَاكُم للشرك
İbn Merdûye, Ömer b. el-Hattâb'dan rivayet etti ki: Hucurât'taki bu {إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ من ذكر وَأُنْثَى} “Doğrusu biz sizi bir erkekle bir dişiden yarattık” ayeti Mekkîdir ve özellikle Araplar içindir. Azatlılar için hangi kabile ve hangi şubeler vardır ki? [Ömer] {إِن أكْرمكُم عِنْد الله أَتْقَاكُم} “Şüphesiz Allah katında en üstün olanınız, O'ndan en çok korkanınızdır” ayeti hakkında da: «Şirkten en çok sakınanınızdır» dedi.
وَأخرج البُخَارِيّ وَابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس {وجعلناكم شعوباً وقبائل} قَالَ: الشعوب الْقَبَائِل الْعِظَام والقبائل الْبُطُون
Buhârî ve İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan rivayet ettiler; {وجعلناكم شعوباً وقبائل} “ve sizi şubeler ve kabileler kıldık” ayeti hakkında şöyle dedi: «Şuûb (şubeler) büyük kabileler, kabâil (kabileler) ise batnlardır (kabile kollarıdır).»
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: الشعوب الْجِمَاع والقبائل الأفخاذ الَّتِي يَتَعَارَفُونَ بهَا
Firyâbî, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan rivayet ettiler; o şöyle dedi: «Şuûb (şubeler) ana topluluklar, kabâil (kabileler) ise birbirlerini kendileriyle tanıdıkları alt kollardır (fahizlerdir).»
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس {وجعلناكم شعوباً وقبائل} قَالَ: الْقَبَائِل الأفخاذ والشعوب الْجُمْهُور مثل مُضر
Abd b. Humeyd ve İbn Merdûye, İbn Abbâs'tan rivayet ettiler; {وجعلناكم شعوباً وقبائل} “ve sizi şubeler ve kabileler kıldık” ayeti hakkında şöyle dedi: «Kabâil alt kollardır (fahizlerdir), şuûb ise Mudar gibi ana kütlelerdir.»
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة {وجعلناكم شعوباً وقبائل} قَالَ: الشّعب هُوَ النّسَب الْبعيد والقبائل كَمَا سمعته يَقُول فلَان من بني فلَان
Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Katâde'den rivayet ettiler; {وجعلناكم شعوباً وقبائل} “ve sizi şubeler ve kabileler kıldık” ayeti hakkında şöyle dedi: «Şa'b, uzak neseptir; kabâil ise 'falan oğullarından falan' dediğini işittiğin gibidir.»
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد {وجعلناكم شعوباً} قَالَ: النّسَب الْبعيد {وقبائل} قَالَ: دون ذَلِك جعلنَا هَذَا لتعرفوا فلَان بن فلَان من كَذَا وَكَذَا
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Mücâhid'den rivayet ettiler; {وجعلناكم شعوباً} “ve sizi şubeler kıldık” ayeti hakkında: «Uzak nesep», {وقبائل} “ve kabileler” ayeti hakkında ise: «Ondan daha yakınıdır; bunu falan oğlu falan, şuradan ve şuradandır diye tanıyasınız diye kıldık» dedi.
وَأخرج عبد بن حميد عَن الضَّحَّاك قَالَ: الْقَبَائِل رُؤُوس الْقَبَائِل والشعوب الفصائل والأفخاذ
Abd b. Humeyd, ed-Dahhâk'tan rivayet etti; o şöyle dedi: «Kabâil kabilelerin başları, şuûb ise fasîleler (oymaklar) ve alt kollardır.»
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن ابْن عمر أَن النَّبِي ﷺ طَاف يَوْم الْفَتْح على رَاحِلَته يسْتَلم الْأَركان بِمِحْجَنِهِ فَلَمَّا خرج لم يجد منَاخًا فَنزل على أَيدي الرِّجَال فخطبهم فَحَمدَ الله وَأثْنى عَلَيْهِ وَقَالَ: الْحَمد لله الَّذِي أذهب عَنْكُم عَيْبَة الْجَاهِلِيَّة وَتَكَبُّرهَا بِآبَائِهَا النَّاس رجلَانِ برٌّ تقيّ كريمٌ على الله وفاجرٌ شقيّ هّينٌ على الله وَالنَّاس بَنو آدم وَخلق الله آدم من تُرَاب
İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, Tirmizî, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, İbn Merdûye ve Şu'abü'l-Îmân'da Beyhakî, İbn Ömer'den rivayet ettiler ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem fetih günü devesi üzerinde tavaf etti, bastonuyla rükünleri istilam etti. [Mescitten] çıkınca devesini ıhdıracak bir yer bulamadı, bu sebeple insanların elleri üzerine indi. Onlara hitap etti; Allah'a hamdedip O'nu övdü ve şöyle buyurdu: «Cahiliye ayıbını ve atalarla böbürlenmeyi sizden gideren Allah'a hamdolsun. İnsanlar iki kısımdır: İyilik sahibi, takvalı ve Allah katında değerli olan kimse; bir de günahkâr, bedbaht ve Allah katında değersiz olan kimse. İnsanlar Âdem'in çocuklarıdır, Allah ise Âdem'i topraktan yaratmıştır.
قَالَ الله {يَا أَيهَا النَّاس إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ من ذكر وَأُنْثَى} إِلَى قَوْله {خَبِير} ثمَّ قَالَ: أَقُول قولي هَذَا وَأَسْتَغْفِر الله لي وَلكم
Allah şöyle buyurmuştur: {يَا أَيهَا النَّاس إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ من ذكر وَأُنْثَى} “Ey insanlar! Doğrusu biz sizi bir erkekle bir dişiden yarattık...” {خَبِير} “...haberdardır” sözüne kadar [okudu]. Sonra şöyle buyurdu: Bu sözümü söyler, kendim ve sizin için Allah'tan bağışlanma dilerim.»
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ عَن جَابر بن عبد الله قَالَ: خَطَبنَا رَسُول الله ﷺ فِي وسط أَيَّام التَّشْرِيق خطْبَة الْوَدَاع فَقَالَ: يَا أَيهَا النَّاس أَلا إِن ربكُم وَاحِد أَلا إِن أَبَاكُم وَاحِد أَلا لَا فضل لعربي على أعجمي وَلَا لعجمي على عَرَبِيّ وَلَا لأسود على أَحْمَر وَلَا لأحمر على أسود إِلَّا بالتقوى إِن أكْرمكُم عِنْد الله أَتْقَاكُم أَلا هَل بلغت قَالُوا: بلَى يَا رَسُول الله
İbn Merdûye ve Beyhakî, Câbir b. Abdillâh'tan rivayet ettiler; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem teşrik günlerinin ortasında bize Veda Hutbesi'ni irad edip şöyle buyurdu: «Ey insanlar! İyi bilin ki Rabbiniz birdir; iyi bilin ki babanız birdir. İyi bilin ki takva dışında hiçbir Arabın Aceme, hiçbir Acemin Araba, hiçbir siyahın kırmızıya, hiçbir kırmızının siyaha üstünlüğü yoktur. Şüphesiz Allah katında en üstün olanınız, O'ndan en çok sakınanınızdır. Dikkat edin, tebliğ ettim mi?» «Evet, ey Allah'ın Resûlü!» dediler.
قَالَ: فليبلغ الشَّاهِد الْغَائِب
[Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem]: «Burada bulunanlar bulunmayanlara tebliğ etsin» buyurdu.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن أبي أُمَامَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِن الله أذهب نخوة الْجَاهِلِيَّة وَتَكَبُّرهَا بِآبَائِهَا كلكُمْ لآدَم وحواء كطف الصَّاع بالصاع وَإِن أكْرمكُم عِنْد الله أَتْقَاكُم فَمن أَتَاكُم ترْضونَ دينه وأمانته فَزَوجُوهُ
Beyhakî, Ebû Ümâme'den rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem buyurdu ki: «Allah cahiliye kibrini ve atalarla böbürlenmeyi gidermiştir. Hepiniz Âdem ve Havva'dansınız; tıpkı birbiriyle ölçülen bir ölçeğin dolusu gibisiniz. Şüphesiz Allah katında en üstün olanınız, O'ndan en çok sakınanınızdır. Dininden ve emanetinden hoşnut olduğunuz biri size [talip olarak] gelirse onu evlendirin.»
وَأخرج أَحْمد وَابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ عَن عقبَة بن عَامر أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: إِن أنسابكم هَذِه لَيست بمسيئة على أحد كلكُمْ بَنو آدم طف الصَّاع لم تملؤوه لَيْسَ لأحد على أحد فضل إِلَّا بدين وتقوى إِن الله لَا يسألكم عَن أحسابكم وَلَا عَن أنسابكم يَوْم الْقِيَامَة أكْرمكُم عِنْد الله أَتْقَاكُم
Ahmed, İbn Cerîr, İbn Merdûye ve Beyhakî, Ukbe b. Âmir'den rivayet ettiler ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: «Şu nesepleriniz hiç kimse için bir üstünlük vesilesi değildir. Hepiniz Âdem'in çocuklarısınız; doldurmadığınız bir sa' (ölçek) gibisiniz. Din ve takva dışında hiçbir kimsenin bir başkasına üstünlüğü yoktur. Şüphesiz Allah kıyamet günü size soylarınızı ve neseplerinizi sormayacaktır; Allah katında en üstün olanınız, O'ndan en çok sakınanınızdır.»
وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي هُرَيْرَة أَن النَّبِي ﷺ قَالَ: إِن الله يَقُول يَوْم الْقِيَامَة أَمرتكُم فضيعتم مَا عهِدت إِلَيْكُم ورفعتم أنسابكم
Hâkim —sahih olduğunu belirterek—, İbn Merdûye ve Beyhakî, Ebû Hureyre'den rivayet ettiler ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: «Şüphesiz Allah kıyamet günü şöyle buyurur: Ben size emrettim, siz ise size verdiğim ahdi zayi ettiniz ve kendi neseplerinizi yücelttiniz.
فاليوم أرفع نسبي وأضع أنسابكم أَيْن المتقون أَيْن المتقون إِن أكْرمكُم عِنْد الله أَتْقَاكُم
Bugün ise ben kendi nesebimi [yani takvayı] yüceltiyor, sizin neseplerinizi alçaltıyorum. Müttakiler nerede? Müttakiler nerede? Şüphesiz Allah katında en üstün olanınız, O'ndan en çok sakınanınızdır.»
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي هُرَيْرَة عَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: يَقُول الله يَوْم الْقِيَامَة: أَيهَا النَّاس إِنِّي جعلت نسبا وجعلتم نسبا فَجعلت أكْرمكُم عِنْد الله أَتْقَاكُم فأبيتم إِلَّا أَن تَقولُوا فلَان أكْرم من فلَان وَفُلَان أكْرم من فلَان وَإِنِّي الْيَوْم أرفع نسبي وأضع نسبكم أَلا أَن أوليائي المتقون
Taberânî ve İbn Merdûye, Ebû Hureyre'den, o da Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet ettiler; [Efendimiz] buyurdu ki: «Allah kıyamet günü şöyle buyurur: Ey insanlar! Ben bir nesep belirledim, siz de bir nesep belirlediniz. Ben sizin Allah katında en üstün olanınızı en çok takva sahibi olanınız kıldım; siz ise 'falan filandan daha üstündür, falan filandan daha üstündür' demekten başka bir şey yapmadınız. Bugün ben kendi nesebimi yüceltiyor, sizin nesebinizi alçaltıyorum. Dikkat edin; benim dostlarım ancak müttakilerdir.»
وَأخرج الْخَطِيب عَن عَليّ بن أبي طَالب ﵁ قَالَ: قَالَ النَّبِي ﷺ: إِذا كَانَ يَوْم الْقِيَامَة أوقف الْعباد بَين يَدي الله تَعَالَى غرلًا بهما فَيَقُول الله: عبَادي أَمرتكُم فضيعتم أَمْرِي ورفعتم أنسابكم فتفاخرتم بهَا الْيَوْم أَضَع أنسابكم أَنا الْملك الديّان أَيْن المتقون أَيْن المتقون إِن أكْرمكُم عِنْد الله أَتْقَاكُم
el-Hatîb, Ali b. Ebî Tâlib radıyallâhu anh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem buyurdu ki: «Kıyamet günü olduğunda kullar Allah Teâlâ'nın huzurunda sünnetsiz, çıplak ve yanlarında hiçbir şey olmaksızın durdurulur. Allah şöyle buyurur: Ey kullarım! Ben size emrettim, siz ise emrimi zayi ettiniz; neseplerinizi yücelttiniz ve onlarla övündünüz. Bugün neseplerinizi alçaltıyorum; el-Melik (hükümran) ve ed-Deyyân (hesap sorucu) olan benim! Müttakiler nerede? Müttakiler nerede? Şüphesiz Allah katında en üstün olanınız, O'ndan en çok sakınanınızdır.»
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن سعيد ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: النَّاس كلهم بَنو آدم وآدَم خلق من التُّرَاب وَلَا فضل لعربي على عجمي وَلَا عجمي على عَرَبِيّ وَلَا أَحْمَر على أَبيض وَلَا أَبيض على أَحْمَر إِلَّا بالتقوى
İbn Merdûye, Saîd radıyallâhu anh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «İnsanların hepsi Âdem'in çocuklarıdır, Âdem ise topraktan yaratılmıştır. Takva dışında hiçbir Arabın Aceme, hiçbir Acemin Araba, hiçbir kırmızının beyaza, hiçbir beyazın kırmızıya üstünlüğü yoktur» buyurdu.
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن حبيب بن خرَاش القصري ﵁ عَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: الْمُسلمُونَ إخْوَة لَا فضل لأحد على أحد إِلَّا بالتقوى
Taberânî, Habîb b. Hırâş el-Kasrî radıyallâhu anh'tan, o da Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet etti; [Efendimiz] şöyle buyurdu: «Müslümanlar kardeştir; takva dışında hiç kimsenin bir başkasına üstünlüğü yoktur.»
وَأخرج أَحْمد عَن رجل من بني سليط قَالَ: أتيت النَّبِي ﷺ فَسَمعته يَقُول: الْمُسلم أَخُو الْمُسلم لَا يَظْلمه وَلَا يَخْذُلهُ التَّقْوَى هَهُنَا وَقَالَ بِيَدِهِ إِلَى صَدره وَمَا توادَّ رجلَانِ فِي الله فَيُفَرق بَينهمَا إِلَّا حدث يحدث أَحدهمَا والمحدث شَرّ والمحدث شَرّ والمحدث شَرّ
Ahmed, Benî Selît'ten bir adamdan rivayet etti; o şöyle dedi: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e geldim ve onun şöyle buyurduğunu işittim: «Müslüman müslümanın kardeşidir; ona zulmetmez, onu yardımsız bırakmaz. Takva işte buradadır» deyip eliyle göğsüne işaret etti: «Allah için birbirini seven iki kişinin arası, ancak birinin çıkardığı bir kötülük (günah) sebebiyle açılır. O kötülüğü çıkaran ise şerlidir, o kötülüğü çıkaran ise şerlidir, o kötülüğü çıkaran ise şerlidir.»
وَأخرج البُخَارِيّ وَالنَّسَائِيّ عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: سُئِلَ رَسُول الله ﷺ: أَي النَّاس أكْرم قَالَ: أكْرمهم عِنْد الله أَتْقَاهُم قَالُوا: لَيْسَ عَن هَذَا نَسْأَلك قَالَ: فَأكْرم النَّاس يُوسُف نَبِي الله ابْن نَبِي الله ابْن نَبِي الله ابْن خَلِيل الله قَالُوا: لَيْسَ عَن هَذَا نَسْأَلك
Buhârî ve Nesâî, Ebû Hureyre radıyallâhu anh'tan rivayet ettiler; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e: «İnsanların en üstünü kimdir?» diye soruldu. «Allah katında onların en üstünü, en çok sakınanlarıdır» buyurdu. «Biz sana bundan sormuyoruz» dediler. «Öyleyse insanların en üstünü Allah'ın peygamberi Yûsuf'tur; o, Allah'ın peygamberinin oğlu, Allah'ın peygamberinin oğlu, Allah'ın halîlinin oğludur» buyurdu. «Biz sana bundan sormuyoruz» dediler.
قَالَ: فَعَن معادن الْعَرَب تَسْأَلُونِي قَالُوا: نعم
[Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem]: «O halde bana Arapların madenlerini (soylarını) mı soruyorsunuz?» buyurdu. «Evet» dediler.
قَالَ: خيارهم فِي الْجَاهِلِيَّة خيارهم فِي الإِسلام إِذا فقهوا
Buyurdu ki: «Dini iyice anladıkları (fıkhettikleri) takdirde, onların cahiliyede hayırlı olanları İslam'da da hayırlı olanlarıdır.»
وَأخرج أَحْمد عَن أبي ذَر ﵁ أَن النَّبِي ﷺ قَالَ لَهُ: أنظر فَإنَّك لست بِخَير من أَحْمَر وَلَا أسود إِلَّا أَن تفضله بتقوى
Ahmed, Ebû Zerr radıyallâhu anh'tan rivayet etti ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ona şöyle buyurdu: «Bak, sen takva ile ona üstün gelmedikçe ne bir kırmızıdan ne de bir siyahtan daha hayırlı değilsin.»