Binûn

Rahmân Suresi — 4. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن مَسْعُود عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: الْخيام در مجوف

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Mes‘ûd’dan, Peygamber’in (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurduğunu rivayet etmişlerdir: “Çadırlar, içi oyulmuş incidir.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن أبي الدُّنْيَا فِي صفة الْجنَّة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث عَن ابْن عَبَّاس ﵄ {حور مقصورات فِي الْخيام} قَالَ: خيام اللُّؤْلُؤ والخيمة من لؤلؤة وَاحِدَة مجوفة أَرْبَعَة فراسخ لَهَا أَرْبَعَة آلَاف مصراع من ذهب

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Ebî’d-Dünyâ Kitâbu Sıfati’l-Cenne’de, İbn Cerîr, İbnu’l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve el-Ba‘s’ta Beyhakî, İbn Abbâs’tan (radıyallâhu anhümâ) {حور مقصورات فِي الْخيام} “Çadırlara kapanmış hûriler vardır” [ayeti] hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “İnciden çadırlardır. Bir çadır, dört fersah [genişliğinde], altından dört bin kapı kanadı bulunan, içi oyulmuş tek bir incidendir.”

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد الله بن أَحْمد فِي زَوَائِد الزّهْد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن أبي الدَّرْدَاء ﵁ قَالَ: الْخَيْمَة لؤلؤة وَاحِدَة لَهَا سَبْعُونَ بَابا من در

Abdurrezzâk, Zevâidü’z-Zühd’de Abdullah b. Ahmed, İbnu’l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Ebû’d-Derdâ’dan (radıyallâhu anh) şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “Çadır, inciden yetmiş kapısı bulunan tek bir incidir.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير عَن أبي مجلز أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: فِي قَول الله {حور مقصورات فِي الْخيام} قَالَ: در مجوف

İbn Ebî Şeybe ve İbn Cerîr, Ebû Miclez’den; Resûlullah’ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) Allah’ın {حور مقصورات فِي الْخيام} “Çadırlara kapanmış hûriler vardır” kavli hakkında: “İçi oyulmuş incidir” buyurduğunu rivayet etmişlerdir.

وَأخرج مُسَدّد وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن مَسْعُود ﵁ فِي قَوْله: {مقصورات فِي الْخيام} قَالَ: الدّرّ المجوف

Müsedded, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnu’l-Münzir, İbn Mes‘ûd’dan (radıyallâhu anh) {مقصورات فِي الْخيام} “Çadırlara kapanmış” kavli hakkında: “İçi oyulmuş inci[dedirler]” dediğini rivayet etmişlerdir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث عَن أبي مُوسَى الْأَشْعَرِيّ ﵁ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: الْخَيْمَة درة مجوفة طولهَا فِي السَّمَاء سِتُّونَ ميلًا فِي كل زَاوِيَة مِنْهَا لِلْمُؤمنِ أهل لَا يراهم الْآخرُونَ يطوف عَلَيْهِم الْمُؤمن

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, Buhârî, Müslim, Tirmizî, İbn Merdûye ve el-Ba‘s’ta Beyhakî, Ebû Mûsâ el-Eş‘arî’den (radıyallâhu anh), Peygamber’in (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurduğunu rivayet etmişlerdir: “Çadır, göğe doğru boyu altmış mil olan, içi oyulmuş tek bir incidir. Onun her bir köşesinde müminin ailesi/eşleri bulunur ve diğerleri onları görmez. Mümin onları dolaşır.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وهناد عَن عبيد بن عُمَيْر ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِن أدنى أهل الْجنَّة منزلَة لرجل لَهُ دَار من لؤلؤة وَاحِدَة مِنْهَا غرفها وأبوابها

İbn Ebî Şeybe ve Hennâd, Ubeyd b. Umeyr’den (radıyallâhu anh) rivayet etmişlerdir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: “Cennetliklerin makamca en aşağısında olanı, odaları ve kapıları kendisinden olan tek bir inciden bir konağı bulunan kimsedir.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد عَن أبي صَالح {فِيهِنَّ خيرات حسان} قَالَ: عذارى الْجنَّة

İbn Ebî Şeybe ve Abd b. Humeyd, Ebû Sâlih’ten {فِيهِنَّ خيرات حسان} “İçlerinde güzel huylu, güzel yüzlü kadınlar vardır” [ayeti] hakkında: “Cennetin bâkireleridir” dediğini rivayet etmişlerdir.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة فِي قَوْله {فِيهِنَّ خيرات حسان} قَالَ: خيرات الْأَخْلَاق حسان الْوُجُوه

Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Katâde’den {فِيهِنَّ خيرات حسان} “İçlerinde güzel huylu, güzel yüzlü kadınlar vardır” kavli hakkında: “Ahlakları güzel, yüzleri güzel [kadınlardır]” dediğini rivayet etmişlerdir.

وَأخرج ابْن الْمُبَارك فِي الزّهْد عَن الْأَوْزَاعِيّ {فِيهِنَّ خيرات حسان} قَالَ: لسن بذيئات اللِّسَان وَلَا يغرن وَلَا يؤذين

İbnu’l-Mübârek ez-Zühd’de Evzâî’den {فِيهِنَّ خيرات حسان} “İçlerinde güzel huylu, güzel yüzlü kadınlar vardır” [ayeti] hakkında: “Dilleri kötü değildir, kıskançlık yapmazlar ve eziyet etmezler” dediğini rivayet etmiştir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن أبي الدُّنْيَا فِي صفة الْجنَّة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: لكل مُسلم خيرة وَلكُل خيرة خيمة وَلكُل خيمة أَرْبَعَة أَبْوَاب يدْخل عَلَيْهَا كل يَوْم من الله تحفة وكرامة وهدية لم تكن قبل ذَلِك لَا مراحات وَلَا طماحات وَلَا بخرات وَلَا ذفرات حور عين كأنهن بيض مَكْنُون وَأخرجه ابْن مرْدَوَيْه من وَجه آخر عَن ابْن عَبَّاس ﵄ مَرْفُوعا

İbn Ebî Şeybe, Kitâbu Sıfati’l-Cenne’de İbn Ebî’d-Dünyâ, İbnu’l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye, İbn Mes‘ûd’dan rivayet etmişlerdir: “Her bir Müslümanın seçkin bir eşi vardır. Her seçkin eş için bir çadır ve her çadırın dört kapısı vardır. Ona her gün Allah’tan daha önce benzeri olmayan bir ikram, cömertlik ve hediye girer. [Onlar] ne kibirli, ne başkasına göz diken, ne ağızları kokan ne de kötü kokuludurlar. Onlar saklı yumurta gibi ceylan gözlü hûrilerdir.” İbn Merdûye bunu başka bir yoldan İbn Abbâs’tan (radıyallâhu anhümâ) merfû olarak rivayet etmiştir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن مرْدَوَيْه عَن أنس ﵁ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: إِن الْحور الْعين يَتَغَنَّيْنَ فِي الْجنَّة يقلن نَحن الْخيرَات الحسان جِئْنَا لِأَزْوَاج كرام

İbn Ebî Şeybe ve İbn Merdûye, Enes’ten (radıyallâhu anh), Peygamber’in (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurduğunu rivayet etmişlerdir: “Şüphesiz hûriler cennette şarkı söyleyip şöyle derler: ‘Bizler güzel huylu, güzel yüzlüleriz; pek cömert eşler için geldik.’”

وَأخرج ابْن جرير وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن أم سَلمَة قَالَت: قلت: يَا رَسُول الله أَخْبرنِي عَن قَول الله {وحور عين} قَالَ: حور بيض عين ضخام الْعُيُون شفر الْحَوْرَاء بِمَنْزِلَة جنَاح النسْر وَفِي لفظ لِابْنِ مرْدَوَيْه شفر الجفون بِمَنْزِلَة جنَاح النسْر قلت: يَا رَسُول الله أَخْبرنِي عَن قَول الله {كَأَنَّهُمْ لُؤْلُؤ مَكْنُون} قَالَ: صفاؤهم كصفاء الدّرّ الَّذِي فِي الأصداف الَّذِي لم تمسه الْأَيْدِي قلت: فَأَخْبرنِي: عَن قَول الله {كأنهن بيض مَكْنُون} قَالَ: رقتهن كرقة الْجلْدَة الَّتِي فِي دَاخل الْبَيْضَة مِمَّا يَلِي القشر

İbn Cerîr, Taberânî ve İbn Merdûye, Ümmü Seleme’den rivayet etmişlerdir: Dedim ki: “Ey Allah’ın Resûlü! Bana Allah’ın {وحور عين} ‘iri ve güzel gözlü hûriler’ kavlini haber ver.” Şöyle buyurdu: “Beyaz tenli hûrilerdir, gözleri büyüktür. Hûrinin kirpikleri kartal kanadı gibidir.” —İbn Merdûye’nin bir lafzında: “Göz kapaklarının kirpikleri kartal kanadı gibidir”— Dedim ki: “Ey Allah’ın Resûlü! Bana Allah’ın {كَأَنَّهُمْ لُؤْلُؤ مَكْنُون} ‘Sanki onlar saklı incilerdir’ kavlini haber ver.” Şöyle buyurdu: “Onların berraklığı, istiridyeler içinde bulunan ve el değmemiş olan incinin berraklığı gibidir.” Dedim ki: “Bana Allah’ın {كأنهن بيض مَكْنُون} ‘Sanki onlar saklı yumurtalardır’ kavlini haber ver.” Şöyle buyurdu: “Onların inceliği ve pürüzsüzlüğü, yumurtanın kabuğuna bitişik iç zarının inceliği gibidir.”

قلت: فَأَخْبرنِي عَن قَول الله {كأنهن الْيَاقُوت والمرجان} قَالَ: صفاؤهن كصفاء الدّرّ الَّذِي فِي الأصداف الَّذِي لم تمسه الْأَيْدِي

Dedim ki: “Bana Allah’ın {كأنهن الْيَاقُوت والمرجان} ‘Sanki onlar yakut ve mercandırlar’ kavlini haber ver.” Şöyle buyurdu: “Onların berraklığı, istiridyeler içinde bulunan ve el değmemiş olan incinin berraklığı gibidir.”

قلت: فَأَخْبرنِي عَن قَول الله {فِيهِنَّ خيرات حسان} قَالَ: خيرات الْأَخْلَاق حسان الْوُجُوه

Dedim ki: “Bana Allah’ın {فِيهِنَّ خيرات حسان} ‘İçlerinde güzel huylu, güzel yüzlü kadınlar vardır’ kavlini haber ver.” Şöyle buyurdu: “Ahlakları hayırlı/güzel, yüzleri güzel olanlardır.”

قلت: فَأَخْبرنِي عَن قَول الله (عربا أَتْرَابًا) (سُورَة الْوَاقِعَة الْآيَة ٣٧) قَالَ: هن اللواتي قبضن فِي دَار الدُّنْيَا عَجَائِز رمصاً شُمْطًا خَلقهنَّ الله بعد الْكبر فجعلهن عذارى عربا مُتَعَشقَات مُتَحَببَات أَتْرَابًا قَالَ عَليّ

Dedim ki: “Bana Allah’ın (عربا أَتْرَابًا) ‘Eşlerine düşkün ve yaşıt’ (Vâkıa Suresi, Ayet 37) kavlini haber ver.” Şöyle buyurdu: “Onlar, dünyada gözleri çapaklı, saçları ağarmış yaşlı kadınlar olarak vefat edenlerdir. Allah onları yaşlılıktan sonra [yeniden] yaratarak bâkireler, eşlerine düşkün, sevecen ve aynı yaşta kılmıştır.” Ali dedi ki:

وَأخرج هناد بن السّري عَن ثَابت الْبنانِيّ قَالَ: كنت عِنْد أنس بن مَالك فَقدم عَلَيْهِ ابْن لَهُ من غزَاة يُقَال لَهُ أَبُو بكر فَسَأَلَهُ ثمَّ قَالَ: أَلا أخْبرك عَن صاحبنا فلَان بَيْنَمَا نَحن فِي غزاتنا إِذْ ثار وَهُوَ يَقُول: واأهلاه واأهلاه فنزلنا إِلَيْهِ وظننا أَن عارضاً عرض لَهُ فَقُلْنَا لَهُ: فَقَالَ: إِنِّي كنت أحدث نَفسِي أَن لَا أَتزوّج حَتَّى أستشهد فيزوّجني الله من الْحور الْعين فَلَمَّا طَالَتْ عليّ الشَّهَادَة حدثت نَفسِي فِي سرّي إنْ أَنا رجعت تزوّجت فَأَتَانِي آتٍ فِي مَنَامِي فَقَالَ: أَنْت الْقَائِل إِن أَنا رجعت تزوّجت قُم فَإِن الله قد زوّجك العيناء فَانْطَلق بِي إِلَى رَوْضَة خضراء معشبة فِيهَا عشر جوَار فِي يَد كل وَاحِدَة صَنْعَة تصنعها لم أر مِثْلهنَّ فِي الْحسن وَالْجمال قلت: فيكُن العيناء قُلْنَ: لَا نَحن من خدمها وَهِي أمامك فَانْطَلَقت فَإِذا بروضة أعشب من الأولى وَأحسن فِيهَا عشرُون جَارِيَة فِي يَد كل وَاحِدَة صَنْعَة تصنعها لَيْسَ الْعشْر إلَيْهِنَّ فِي شَيْء من الْحسن وَالْجمال قلت: فيكُن العيناء قُلْنَ: لَا نَحن من خدمها وَهِي أمامك فمضيت فَإِذا أَنا بروضة أُخْرَى أعشب من الأولى وَالثَّانيَِة وَأحسن فِيهَا أَرْبَعُونَ جَارِيَة فِي يَد كل وَاحِدَة صَنْعَة تصنعها لَيْسَ الْعشْر وَالْعشْرُونَ إلَيْهِنَّ بِشَيْء من الْحسن وَالْجمال قلت: فيكُن العيناء قُلْنَ: لَا نَحن من خدمها وَهِي أمامك فَانْطَلَقت فَإِذا أَنا وته مجوّفة فِيهَا سَرِير عَلَيْهِ امْرَأَة قد فضل جنبها عَن السرير فَقلت: أَنْت العيناء قَالَت: نعم مرْحَبًا وَذَهَبت لأضع يَدي عَلَيْهَا قَالَت: مَه إِن فِيك شَيْئا من الرّوح بعد وَلَكِن فطرك عندنَا اللَّيْلَة فَمَا فرغ الرجل من حَدِيثه حَتَّى نَادَى منادياً خيل الله ارْكَبِي فَجعلت أنظر إِلَى الرجل وَأنْظر إِلَى الشَّمْس وَنحن نصافو العدوّ وَاذْكُر حَدِيثه فَمَا أَدْرِي أَيهمَا بدر رَأسه أَو الشَّمْس سَقَطت أَولا فَقَالَ أنس ﵀: سكُوت مفاجىء

Hennâd b. es-Serî, Sâbit el-Bünânî’den rivayet etmiştir: Enes b. Mâlik’in yanındaydım. Bir gazveden Ebû Bekir adındaki bir oğlu dönüp geldi. Ona halini sordu, sonra [oğlu] şöyle dedi: “Sana falanca arkadaşımız hakkında haber vereyim mi? Gazvede bulunduğumuz sırada birden ayağa fırlayıp ‘Vah ailem, vah ailem!’ demeye başladı. Yanına indik ve başına bir iş geldiğini zannettik. Ona sorduk; o da şöyle dedi: ‘Kendi kendime, şehit oluncaya ve Allah beni hûrilerle evlendirinceye kadar evlenmeyeceğim diyordum. Şehitlik bana gecikince, içimden [gizlice] «Eğer geri dönersem evlenirim» dedim. Derken uykumda bir gelen geldi ve «Eğer dönersem evlenirim diyen sen misin? Kalk, şüphesiz Allah seni Aynâ (iri gözlü hûri) ile evlendirdi!» dedi. Beni yemyeşil, otlarla kaplı bir bahçeye götürdü. Orada ellerinde yaptıkları birer el işi bulunan on cariye vardı. Güzellikte ve letafette onların gibisini görmemiştim. «İçinizde Aynâ var mı?» dedim. «Hayır, biz onun hizmetçileriyiz, o senin önündedir» dediler. İlerledim; bir de baktım ki öncekinden daha çok otlu ve daha güzel bir bahçe. İçinde, ellerinde yaptıkları birer el işi bulunan yirmi cariye vardı. İlk on cariye, güzellik ve letafet bakımından bunların yanında hiçbir şeydi. «İçinizde Aynâ var mı?» dedim. «Hayır, biz onun hizmetçileriyiz, o senin önündedir» dediler. Devam ettim; bir de baktım ki birinci ve ikinciden daha çok otlu ve daha güzel başka bir bahçe. İçinde, ellerinde yaptıkları birer el işi bulunan kırk cariye vardı. İlk on ve yirmi cariye, güzellik ve letafet bakımından bunların yanında hiçbir şeydi. «İçinizde Aynâ var mı?» dedim. «Hayır, biz onun hizmetçileriyiz, o senin önündedir» dediler. İlerledim; bir de baktım ki içi oyulmuş bir [inci çadır]. İçinde bir sedir, üzerinde de bir kadının yanı sedirden taşmış vaziyette duruyordu. «Sen Aynâ mısın?» dedim. «Evet, hoş geldin» dedi. Elimi onun üzerine koymak için uzandım. «Dur! Şüphesiz sende henüz ruhtan bir parça vardır. Fakat iftarın bu gece bizim yanımızdadır» dedi.’ Adam henüz sözünü bitirmemişti ki bir münadi ‘Ey Allah’ın süvarileri, binin!’ diye seslendi. Biz düşmanla saf tutmuşken ben adama bakıyor, güneşe bakıyor ve onun anlattıklarını hatırlıyordum. Önce hangisinin erken davrandığını bilemedim; başı mı [düştü] yoksa güneş mi battı.” Bunun üzerine Enes (radıyallâhu anh): “Ani bir sükût!” dedi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وهناد وَابْن جرير عَن عِكْرِمَة {حور مقصورات فِي الْخيام} قَالَ: در مجوف

İbn Ebî Şeybe, Hennâd ve İbn Cerîr, İkrime’den {حور مقصورات فِي الْخيام} “Çadırlara kapanmış hûriler vardır” [ayeti] hakkında: “İçi oyulmuş incidir” dediğini rivayet etmişlerdir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير عَن الضَّحَّاك مثله

İbn Ebî Şeybe ve İbn Cerîr, Dahhâk’tan bunun benzerini rivayet etmişlerdir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وهناد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد قَالَ: الْخَيْمَة درة مجوّفة

İbn Ebî Şeybe, Hennâd ve İbn Cerîr, Mücâhid’den şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “Çadır, içi oyulmuş bir incidir.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: دَار الْمُؤمن فِي الْجنَّة من لؤلؤة فِيهَا

İbn Ebî Şeybe, Ebû Hureyre’den rivayet etmiştir: Müminin cennetteki evi tek bir incidendir; içinde

أَرْبَعُونَ بَيْتا فِي وَسطهَا شَجَرَة تنْبت الْحلَل فيأتيها فَيَأْخُذ بِأُصْبُعِهِ سبعين حلَّة ممنطقة بِاللُّؤْلُؤِ والمرجان

kırk oda vardır. Ortasında elbiseler bitiren bir ağaç bulunur. [Mümin] ona gelir ve parmağıyla inci ve mercanla kuşatılmış yetmiş elbise alır.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير عَن مُحَمَّد بن كَعْب الْقرظِيّ فِي قَوْله {حور مقصورات فِي الْخيام} قَالَ: فِي الحجال

İbn Ebî Şeybe ve İbn Cerîr, Muhammed b. Kâ‘b el-Kurazî’den {حور مقصورات فِي الْخيام} “Çadırlara kapanmış hûriler vardır” kavli hakkında: “Gelin odalarındadırlar” dediğini rivayet etmişlerdir.

وَأخرج هناد عَن الشّعبِيّ {لم يطمثهن إنس قبلهم وَلَا جَان} قَالَ: مُنْذُ أنشئن

Hennâd, Şa‘bî’den {لم يطمثهن إنس قبلهم وَلَا جَان} “Onlara kendilerinden önce ne bir insan ne bir cin dokunmuştur” [ayeti] hakkında: “Yaratıldıklarından beri” dediğini rivayet etmiştir.

وَأخرج هناد عَن حَيَّان بن أبي جبلة قَالَ: إِن نسَاء أهل الدُّنْيَا إِذا دخلن الْجنَّة فضلن على الْحور الْعين بأعمالهن فِي الدُّنْيَا

Hennâd, Hayyân b. Ebî Cebele’den şöyle dediğini rivayet etmiştir: “Dünya kadınları cennete girdiklerinde, dünyadaki amelleri sebebiyle hûrilerden üstün kılınırlar.”

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {متكئين على رَفْرَف خضر وعبقري حسان} قَالَ: فضول المحابس والفرش والبسط

Feryâbî, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnu’l-Münzir, İbn Abbâs’tan {متكئين على رَفْرَف خضر وعبقري حسان} “Yeşil yastıklara ve harikulade güzel döşeklere yaslanırlar” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “Örtülerin, sergilerin ve yaygıların fazlalıklarıdır/kenarlarıdır.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وهناد وَابْن جرير عَن الضَّحَّاك قَالَ: الرفرف فضول المحابس والعبقري الزرابي وَهِي الْبسط

İbn Ebî Şeybe, Hennâd ve İbn Cerîr, Dahhâk’tan şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “Refref örtülerin kenarları/fazlalıklarıdır; abkarî ise zerâbîdir, o da halı/sergidir.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وهناد وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد {على رَفْرَف خضر} قَالَ: فضول الْفرش {وعبقري حسان} قَالَ: الديباج الغليظ

İbn Ebî Şeybe, Hennâd, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnu’l-Münzir, Mücâhid’den {على رَفْرَف خضر} “yeşil yastıklara” [ayeti] hakkında: “Döşeklerin fazlalıkları/kenarları”, {وعبقري حسان} “ve harikulade güzel döşeklere” [ayeti] hakkında da: “Kalın ipek kumaş” dediğini rivayet etmişlerdir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن الْحسن فِي قَوْله {على رَفْرَف خضر} قَالَ: الْبسط {وعبقري حسان} قَالَ: الطنافس

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd ve İbnu’l-Münzir, Hasen’den {على رَفْرَف خضر} “yeşil yastıklara” kavli hakkında: “Yaygılar”, {وعبقري حسان} “ve harikulade güzel döşeklere” kavli hakkında da: “Saçaklı halılar/minderler” dediğini rivayet etmişlerdir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن عَليّ بن أبي طَالب {متكئين على رَفْرَف خضر} قَالَ: فضول المحابس

Abd b. Humeyd, Ali b. Ebî Tâlib’den {متكئين على رَفْرَف خضر} “Yeşil yastıklara yaslanırlar” [ayeti] hakkında: “Örtülerin fazlalıkları/kenarları” dediğini rivayet etmiştir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث والنشور من طرق عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {رَفْرَف خضر} قَالَ: المحابس {وعبقري حسان} قَالَ: الزرابي

İbn Cerîr, İbnu’l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve el-Ba‘s ve’n-Nüşûr’da Beyhakî çeşitli yollardan İbn Abbâs’tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet etmişlerdir: {رَفْرَف خضر} “Yeşil yastıklar” hakkında: “Örtülerdir”, {وعبقري حسان} “ve harikulade güzel döşekler” hakkında da: “Sergiler/halılardır” dedi.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة ﵁ {متكئين على رَفْرَف خضر} قَالَ: محابس خضر {وعبقري حسان} قَالَ: الزرابي

Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Katâde’den (radıyallâhu anh) rivayet etmişlerdir: {متكئين على رَفْرَف خضر} “Yeşil yastıklara yaslanırlar” [ayeti] hakkında: “Yeşil örtüler”, {وعبقري حسان} “ve harikulade güzel döşeklere” [ayeti] hakkında da: “Sergiler/halılar” dedi.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن عَاصِم الحجدري {متكئين على رَفْرَف} قَالَ: وسائد

İbnu’l-Münzir, Âsım el-Cahderî’den {متكئين على رَفْرَف} “Yastıklara yaslanırlar” [ayeti] hakkında: “Minderler/yastıklar” dediğini rivayet etmiştir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن ابْن عَبَّاس فِي الْآيَة قَالَ: الرفرف الرياض والعبقري الزرابي

Abd b. Humeyd, İbn Abbâs’tan ayet hakkında şöyle dediğini rivayet etmiştir: “Refref bahçelerdir, abkarî ise sergiler/halılardır.”

وَأخرج عبد بن حميد عَن أبي بكر بن عَيَّاش قَالَ: كَانَ زُهَيْر الْقرشِي وَكَانَ نحوياً بصرياً يقْرَأ [رفارف خضر وعباقري حسان]

Abd b. Humeyd, Ebû Bekir b. Ayyâş’tan şöyle dediğini rivayet etmiştir: Züheyr el-Kureşî —ki kendisi Basralı bir dil bilginiydi— [rafârifa hudrin ve abâkıriye hisân] şeklinde okurdu.

وَأخرج ابْن الْأَنْبَارِي فِي الْمَصَاحِف وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن أبي بكر عَن النَّبِي ﷺ قَرَأَ [متكئين على رفارف خضر وعباقري حسان]

İbnu’l-Enbârî el-Mesâhif’te ve Hâkim —sahih olduğunu belirterek— Ebû Bekir’den, Peygamber’in (sallallâhu aleyhi ve sellem) [müttekiîne alâ rafârife hudrin ve abâkıriye hisân] şeklinde okuduğunu rivayet etmişlerdir.

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ {وَلمن خَافَ مقَام ربه جنتان} فَذكر فضل مَا بَينهمَا ثمَّ ذكر {وَمن دونهمَا جنتان فَبِأَي آلَاء رَبكُمَا تُكَذِّبَانِ مدهامتان} قَالَ: خضراوان {فيهمَا عينان نضاختان} وَفِي تِلْكَ تجريان {فيهمَا فَاكِهَة ونخل ورمان} وَفِي تِلْكَ من كل فَاكِهَة زوجان {فِيهِنَّ خيرات حسان} وَفِي تِلْكَ {قاصرات الطّرف لم يطمثهن إنس قبلهم وَلَا جَان} {متكئين على رَفْرَف خضر وعبقري حسان} وَفِي تِلْكَ {متكئين على فرش بطائنها من استبرق} قَالَ: الديباج والعبقري الزرابي

İbn Merdûye, İbn Abbâs’tan rivayet etmiştir: {وَلمن خَافَ مقَام ربه جنتان} “Rabbinin makamından korkan kimse için iki cennet vardır” [ayetini zikretti] ve ikisi arasındaki üstünlüğü anlattı; sonra {وَمن دونهمَا جنتان فَبِأَي آلَاء رَبكُمَا تُكَذِّبَانِ مدهامتان} “O ikisinden başka iki cennet daha vardır. O halde Rabbinizin nimetlerinden hangisini yalanlayabilirsiniz? İkisi de yemyeşildir” [ayetlerini] zikretti ve: “İkisi yemyeşildir” dedi. [Devamında] {فيهمَا عينan نضاختان} “İçlerinde fışkıran iki kaynak vardır” [dedi]; diğer iki cennette ise iki kaynak akmaktadır. [Devamında] {فيهمَا فَاكِهَة ونخل ورمان} “İçlerinde her türlü meyve, hurma ve nar vardır” [dedi]; diğer iki cennette ise her meyveden çifter çifter vardır. [Devamında] {فِيهِنَّ خيرات حسان} “İçlerinde güzel huylu, güzel yüzlü kadınlar vardır” [dedi]; diğer iki cennette ise {قاصرات الطّرف لم يطمثهن إنس قبلهم وَلَا جَان} “Gözlerini yalnız eşlerine çevirmiş kadınlar vardır ki, bunlardan önce onlara ne bir insan ne bir cin dokunmuştur” [vardır]. [Devamında] {متكئين على رَفْرَف خضر وعبقري حسان} “Yeşil yastıklara ve harikulade güzel döşeklere yaslanırlar” [dedi]; diğer iki cennette ise {متكئين على فرش بطائنها من استبرق} “Astarları kalın ipekten döşeklere yaslanırlar” [vardır]. [İbn Abbâs] dedi ki: “Dîbâc ve abkarî, sergiler/halılardır.”

قَوْله تَعَالَى: {تبَارك اسْم رَبك ذِي الْجلَال والإِكرام}

Yüce Allah’ın: {تبَارك اسْم رَبك ذِي الْجلَال والإِكرام} “Büyüklük ve ikram sahibi Rabbinin adı ne yücedir!” kavli.

أخرج البُخَارِيّ فِي الْأَدَب وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن معَاذ بن جبل قَالَ: سمع النَّبِي ﷺ رجلا يَقُول: يَا ذَا الْجلَال والإِكرام قَالَ: قد اسْتُجِيبَ لَك فسل

Buhârî el-Edeb’de, Tirmizî, İbn Merdûye ve el-Esmâ ve’s-Sıfât’ta Beyhakî, Muâz b. Cebel’den rivayet etmişlerdir: Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem) bir adamın ‘Yâ ze’l-celâli ve’l-ikrâm (Ey büyüklük ve ikram sahibi)!’ dediğini işitti ve: “Duana icabet edildi, iste!” buyurdu.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن أنس بن مَالك قَالَ: كنت مَعَ رَسُول الله ﷺ جَالِسا فِي الْحلقَة وَرجل قَائِم يُصَلِّي فَلَمَّا ركع وَسجد تشهد ودعا فَقَالَ فِي دُعَائِهِ: اللَّهُمَّ إِنِّي أَسأَلك بِأَن لَك الْحَمد لَا إِلَه إِلَّا أَنْت وَحدك لَا شريك لَك المنان بديع السَّمَوَات وَالْأَرْض يَا ذَا الْجلَال والإِكرام يَا حيّ يَا قيوم إِنِّي أَسأَلك فَقَالَ النَّبِي ﷺ: لقد دَعَا الله باسمه الْعَظِيم الَّذِي إِذا دعِي بِهِ أجَاب وَإِذا سُئِلَ بِهِ أعْطى

İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Ebû Dâvûd, Nesâî ve el-Esmâ ve’s-Sıfât’ta Beyhakî, Enes b. Mâlik’ten rivayet etmişlerdir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) ile beraber bir halkada oturuyordum; bir adam da ayakta namaz kılıyordu. Rükû ve secde edip teşehhütte bulunduktan sonra dua etti ve duasında şöyle dedi: “Allahım! Hamd Sana ait olduğu, Senden başka ilah bulunmadığı, bir ve tek olduğun, ortağın bulunmadığı, bol ihsanda bulunan, gökleri ve yeri eşsiz yaratan olduğun için Senden istiyorum. Ey büyüklük ve ikram sahibi! Ey Hayy, ey Kayyûm! Şüphesiz ben Senden diliyorum.” Bunun üzerine Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: “Şüphesiz o, Allah’a öyle yüce ismiyle (ism-i a‘zam ile) dua etti ki, O’na onunla dua edildiğinde icabet eder, onunla istendiğinde verir.”

وَأخرج مُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَالْبَيْهَقِيّ عَن ثَوْبَان قَالَ: كَانَ رَسُول الله ﷺ إِذا انْصَرف من صلَاته اسْتغْفر الله ثَلَاثًا ثمَّ قَالَ: اللَّهُمَّ أَنْت السَّلَام ومنك السَّلَام تَبَارَكت يَا ذَا الْجلَال والإِكرام

Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî, İbn Mâce ve Beyhakî, Sevbân’dan rivayet etmişlerdir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) namazından çıktığı zaman üç defa Allah’tan bağışlanma diler, sonra da şöyle derdi: “Allahım! Selâm Sensin, selâmet de Sendendir. Tebârekle ey celâl ve ikram sahibi!”

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: أَلظُّوا بيا ذَا الْجلَال والإِكرام فَإِنَّهُمَا اسمان من أَسمَاء الله الْعِظَام

İbn Merdûye, Enes’ten rivayet etmiştir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: “‘Yâ ze’l-celâli ve’l-ikrâm (Ey celâl ve ikram sahibi)!’ [duasına] sımsıkı sarılın; çünkü bu ikisi Allah’ın yüce isimlerindendir.”

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عمر عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: أَلظُّوا بيا ذَا الْجلَال والإِكرام

İbn Merdûye, İbn Ömer’den, Peygamber’in (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurduğunu rivayet etmiştir: “‘Yâ ze’l-celâli ve’l-ikrâm!’ [duasına] sımsıkı sarılın.”

وَأخرج أَحْمد وَالنَّسَائِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ربيعَة بن عَامر سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: أَلظُّوا بيا ذَا الْجلَال والإِكرام

Ahmed, Nesâî ve İbn Merdûye, Rebîa b. Âmir’den rivayet etmişlerdir: Resûlullah’ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurduğunu işittim: “‘Yâ ze’l-celâli ve’l-ikrâm!’ [duasına] sımsıkı sarılın.”

وَأخرج التِّرْمِذِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن أنس أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: أَلظُّوا بيا ذَا الْجلَال وَالْإِكْرَام

Tirmizî ve İbn Merdûye, Enes’ten; Resûlullah’ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurduğunu rivayet etmişlerdir: “‘Yâ ze’l-celâli ve’l-ikrâm!’ [duasına] sımsıkı sarılın.”