Binûn

Rahmân Suresi — 3. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {ذواتا أفنان} قَالَ: ذواتا أَغْصَان

İbn Cerîr, Mücâhid’den {ذواتا أفنان} “İkisi de çeşit çeşit dallara / renk renk meyvelere sahiptir” buyruğu hakkında: “Dallara sahiptir” dediğini rivayet etmiştir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس {ذواتا أفنان} قَالَ: غصونهما يمس بَعْضهَا بَعْضًا

İbn Cerîr ve İbnu'l-Münzir, İbn Abbâs’tan {ذواتا أفنان} “İkisi de çeşit çeşit dallara sahiptir” buyruğu hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “Dalları birbirine değmektedir.”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس {ذواتا أفنان} قَالَ: الفنن الْغُصْن

Abd b. Humeyd ve İbnu'l-Münzir, İbn Abbâs’tan {ذواتا أفنان} “İkisi de çeşit çeşit dallara sahiptir” buyruğu hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “Fenen (فَنَن), dal demektir.”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو بكر بن حبَان فِي الْفُنُون وَابْن الْأَنْبَارِي فِي الْوَقْف والابتداء عَن عِكْرِمَة أَنه سُئِلَ عَن قَول الله {ذواتا أفنان} قَالَ: ظلّ الأغصان على الْحِيطَان أما سَمِعت قَول الشَّاعِر مَا هاج شوقك من هدير حمامة تَدْعُو على فنن الغصون حَماما تَدْعُو باشرخين صَادف طاويا ذَا مخلبين من الصقور قطاما وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة {ذواتا أفنان} قَالَ: ذواتا فضل على مَا سواهُمَا

Abd b. Humeyd, İbnu'l-Münzir, el-Fünûn’da Ebû Bekr b. Hıbbân ve el-Vakf ve’l-İbtidâ’da İbnu'l-Enbârî, İkrime’den rivayet etmişlerdir ki kendisine Allah’ın {ذواتا أفنان} “İkisi de çeşit çeşit dallara sahiptir” kavli sorulunca o şöyle demiştir: “Dalların duvarlar üzerindeki gölgesidir. Şairin şu sözünü işitmedin mi: Dalların budakları üzerinde bir güvercini çağıran bir güvercinin ötüşü senin şevkini nasıl da kabarttı? O [dişi kuş], şahinlerden iki pençeli, aç bir avcı kuşa denk gelen iki yavrusunu çağırıyordu.” Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Katâde’den {ذواتا أفنان} “İkisi de çeşit çeşit dallara sahiptir” [buyruğu] hakkında: “Diğerlerine göre üstünlüğü olan [iki cennet]” dediğini rivayet etmişlerdir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن عِكْرِمَة فِي قَوْله {فيهمَا من كل فَاكِهَة زوجان} قَالَ: فيهمَا من كل الثمرات قَالَ: قَالَ ابْن عَبَّاس: فَمَا فِي الدُّنْيَا ثَمَرَة حلوة وَلَا مرّة إِلَّا وَهِي فِي الْجنَّة حَتَّى الحنظل

Abd b. Humeyd, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İkrime’den {فيهمَا من كل فَاكِهَة زوجان} “İkisinde de her meyveden çifter çifter vardır” buyruğu hakkında: “İkisinde de bütün meyvelerden vardır” dediğini rivayet etmişlerdir. [İkrime] dedi ki: İbn Abbâs şöyle dedi: “Dünyada tatlı veya acı hiçbir meyve yoktur ki cennette bulunmasın, hatta acı karpuz bile.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عبد الله بن عَمْرو قَالَ: العنقود أبعد من صنعاء

İbn Ebî Şeybe, Abdullah b. Amr’dan şöyle dediğini rivayet etmiştir: “[Cennetteki bir üzüm] salkımı San’a’dan daha uzaktır (büyüktür).”

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَعبد بن حميد وَعبد الله بن أَحْمد فِي زَوَائِد الزّهْد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث عَن ابْن مَسْعُود فِي قَوْله {متكئين على فرش بطائنها من إستبرق} قَالَ: أخبرتم بالبطائن فَكيف بالظهائر

Firyâbî, Abd b. Humeyd, Zevâidü'z-Zühd’de Abdullah b. Ahmed, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, sahih olduğunu belirterek Hâkim, İbn Merdûye ve el-Ba's’ta Beyhakî, İbn Mes’ûd’dan {متكئين على فرش بطائنها من إستبرق} “Astarları kalın ipekten döşeklere yaslanırlar” buyruğu hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “Size astarları haber verildi; ya dış yüzleri nasıldır?”

وَأخرج عبد بن حميد عَن الضَّحَّاك قَالَ: فِي قِرَاءَة عبد الله / متكئين على سرر وفرش بطائنها من رَفْرَف من استبرق / والاستبرق لُغَة فَارس يسمون الديباج الغليظ الاستبرق

Abd b. Humeyd, Dahhâk’tan şöyle dediğini rivayet etmiştir: “Abdullah’ın kıraatinde /متكئين على سرر وفرش بطائنها من رَفْرَف من استبرق/ [şeklindedir]. İsteberak (إِسْتَبْرَق) Fars dilindedir; kalın ipeğe isteberak derler.”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس أَنه قيل لَهُ {بطائنها من إستبرق} فَمَا الظَّوَاهِر قَالَ: ذَاك مِمَّا قَالَ الله (فَلَا تعلم نفس مَا أُخْفِي لَهُم من قُرَّة أعين) (سُورَة السَّجْدَة الْآيَة ١٧)

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnu'l-Münzir, İbn Abbâs’tan rivayet etmişlerdir ki kendisine: “{بطائنها من إستبرق} ‘Astarları kalın ipektendir’ [deniyor], peki ya dış yüzleri [nasıldır]?” diye sorulunca o şöyle demiştir: “Bu, Allah’ın (فَلَا تعلم نفس مَا أُخْفِي لَهُم من قُرَّة أعين) ‘Hiç kimse kendileri için göz aydınlığı olarak nelerin saklandığını bilemez’ (Secde Suresi, 17. Ayet) buyurduğu şeylerdendir.”

وَأخرج أَبُو نعيم فِي الْحِلْية عَن سعيد بن جُبَير ﵁ فِي قَوْله {بطائنها من إستبرق} قَالَ: ظواهرها من نور جامد

Ebû Nuaym el-Hilye’de, Saîd b. Cübeyr’den (radıyallâhu anh) {بطائنها من إستبرق} “Astarları kalın ipektendir” buyruğu hakkında: “Dış yüzleri katılaşmış nurdandır” dediğini rivayet etmiştir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {وجنى الجنتين دَان} قَالَ: جناها ثَمَرهَا والداني الْقَرِيب مِنْك بناله الْقَائِم والقاعد

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve el-Ba's’ta Beyhakî, İbn Abbâs’tan (radıyallâhu anhümâ) {وجنى الجنتين دَان} “İki cennetin de meyveleri yakındır” buyruğu hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “Cenâ (جَنَى), onun meyvesidir; dâni (دَانٍ) ise ayaktakinin de oturandakinin de erişebileceği şekilde sana yakın olandır.”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة {وجنى الجنتين دَان} قَالَ: ثمارها دانية لَا يرد أَيْديهم عَنْهَا بعد وَلَا شوك

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Katâde’den {وجنى الجنتين دَان} “İki cennetin de meyveleri yakındır” buyruğu hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “Meyveleri yakındır; ellerini onlardan ne bir uzaklık ne de bir diken alıkoyar.”

قَالَ: وَذكر لنا أَنا نَبِي الله ﷺ قَالَ: وَالَّذِي نفس مُحَمَّد بِيَدِهِ لَا يقطف رجل ثَمَرَة من الْجنَّة فتصل إِلَى فِيهِ حَتَّى يُبدل الله مَكَانهَا خيرا مِنْهَا

[Katâde] dedi ki: Bize anlatıldığına göre Allah’ın Peygamberi (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Muhammed’in canı elinde olana yemin olsun ki, bir kimse cennetten bir meyve koparıp ağzına götürdüğünde, Allah onun yerine daha hayırlısını var etmedikçe o meyve ağzına ulaşmaz.”

الْآيَات ٥٦ - ٦٩

56-69. Ayetler

أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {فِيهِنَّ قاصرات الطّرف} قَالَ: قاصرات الطّرف على أَزوَاجهنَّ لَا يرين غَيرهم وَالله مَا هن متبرحات وَلَا متطلعات

İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve el-Ba's’ta Beyhakî, İbn Abbâs’tan {فِيهِنَّ قاصرات الطّرف} “Oralarda bakışlarını yalnız eşlerine çevirmiş [dilberler] vardır” buyruğu hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “Bakışlarını yalnız kocalarına çevirmişlerdir, onlardan başkasını görmezler. Vallahi onlar açılıp saçılan ve sağa sola bakınan kadınlar değillerdir.”

وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة مثله

Abd b. Humeyd, Katâde'den aynısını rivayet etmiştir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد {فِيهِنَّ قاصرات الطّرف} قَالَ: قصرن طرفهن عَن الرِّجَال فَلَا ينظرن إلاّ إِلَى أَزوَاجهنَّ

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Mücâhid’den {فِيهِنَّ قاصرات الطّرف} “Oralarda bakışlarını yalnız eşlerine çevirmiş [dilberler] vardır” buyruğu hakkında: “Bakışlarını [diğer] erkeklerden çevirmişlerdir; eşlerinden başkasına bakmazlar” dediğini rivayet etmişlerdir.

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن جَعْفَر بن مُحَمَّد عَن أَبِيه عَن جده عَن النَّبِي ﷺ فِي قَوْله {قاصرات الطّرف} قَالَ: لَا ينظرن إِلَّا إِلَى أَزوَاجهنَّ

İbn Merdûye, Ca’fer b. Muhammed’den, o babasından, o dedesinden, o da Peygamber’den (sallallâhu aleyhi ve sellem) {قاصرات الطّرف} “Bakışlarını yalnız eşlerine çevirmiş [dilberler]” buyruğu hakkında: “Eşlerinden başkasına bakmazlar” buyurduğunu rivayet etmiştir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {لم يطمثهن} قَالَ: لم يمسسهن

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Mücâhid’den {لم يطمثهن} “Onlara dokunmamıştır” buyruğu hakkında: “Onlara temas etmemiştir” dediğini rivayet etmişlerdir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن سعيد بن جُبَير {لم يطمثهن} قَالَ: لم يطأهن

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd ve İbnu'l-Münzir, Saîd b. Cübeyr’den {لم يطمثهن} “Onlara dokunmamıştır” buyruğu hakkında: “Onlarla cinsel ilişkide bulunmamıştır” dediğini rivayet etmişlerdir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر عَن عِكْرِمَة {لم يطمثهن} قَالَ: لم يجامعهن

İbn Ebî Şeybe ve İbnu'l-Münzir, İkrime’den {لم يطمثهن} “Onlara dokunmamıştır” buyruğu hakkında: “Onlarla cima etmemiştir” dediğini rivayet etmişlerdir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن عِكْرِمَة قَالَ: لَا تقل للْمَرْأَة طمثت فَإِنَّمَا الطمث الْجِمَاع

İbn Cerîr ve İbnu'l-Münzir, İkrime’den şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “Kadına ‘hayız gördü (tamaset)’ deme; zira tamas (طَمْث) sadece cinsel ilişkidir.”

وَأخرج الطستي عَن ابْن عَبَّاس إِن نَافِع بن الْأَزْرَق قَالَ لَهُ أَخْبرنِي عَن قَوْله {لم يطمثهن} قَالَ: كَذَلِك نسَاء الْجنَّة لم يدن مِنْهُنَّ غير أَزوَاجهنَّ قَالَ: وَهل تعرف الْعَرَب ذَلِك قَالَ: نعم أما سَمِعت الشَّاعِر وَهُوَ يَقُول: مشين إليّ لم يطمثن قبلي وَهن أصبح من بيض النعام وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ فِي العظمة عَن أَرْطَاة بن الْمُنْذر قَالَ: تَذَاكرنَا عِنْد ضَمرَة بن حبيب: أَيَدْخُلُ الْجِنّ الْجنَّة قَالَ: نعم وتصديق ذَلِك فِي كتاب الله {لم يطمثهن إنس قبلهم وَلَا جَان} للجن الجنيات وللإِنس الإِنسيات

Tastî, İbn Abbâs’tan rivayet etmiştir ki Nâfi‘ b. el-Ezrak ona: “Bana {لم يطمثهن} ‘Onlara dokunmamıştır’ buyruğunu haber ver” dedi. İbn Abbâs: “Cennet kadınları da böyledir; onlara eşlerinden başkası yaklaşmamıştır” dedi. [Nâfi‘]: “Araplar bunu [bu anlamıyla] bilir mi?” deyince, [İbn Abbâs]: “Evet, şairin şöyle dediğini işitmedin mi: Benden önce kendilerine dokunulmamış halde bana doğru yürüdüler; oysa onlar devekuşu yumurtasından daha aydınlıktı” dedi. İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve el-Azame’de Ebû'ş-Şeyh, Ertât b. el-Münzir’den şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: Damra b. Habîb’in yanında: ‘Cinler cennete girer mi?’ diye müzakere ettik. O: ‘Evet, bunun Allah’ın Kitabı’ndaki doğrulaması {لم يطمثهن إنس قبلهم وَلَا جَان} ‘Onlara kendilerinden önce ne bir insan ne de bir cin dokunmuştur’ [ayetidir]; cinler için cin kadınlar, insanlar için de insan kadınlar vardır’ dedi.

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن الْمُنْذر عَن الشّعبِيّ فِي قَوْله {لم يطمثهن إنس قبلهم وَلَا جَان} قَالَ: هن من نسَاء أهل الدُّنْيَا خَلقهنَّ الله فِي الْخلق الآخر كَمَا قَالَ (إِنَّا أَنْشَأْنَاهُنَّ إنْشَاء فجعلناهن أَبْكَارًا) (سُورَة الْوَاقِعَة الْآيَة ٣٥) لم يطمثهن حِين عدن فِي الْخلق الآخر {إنس قبلهم وَلَا جَان}

Saîd b. Mansûr ve İbnu'l-Münzir, Şa'bî’den {لم يطمثهن إنس قبلهم وَلَا جَان} “Onlara kendilerinden önce ne bir insan ne de bir cin dokunmuştur” buyruğu hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “Onlar dünya ehlinden olan kadınlardır. Allah onları (إِنَّا أَنْشَأْنَاهُنَّ إنْشَاء فجعلناهن أَبْكَارًا) ‘Gerçekten biz onları yepyeni bir yaratılışla yarattık da bakireler kıldık’ (Vâkıa Suresi, 35. Ayet) buyurduğu gibi ahiret yaratılışında [yeniden] yaratmıştır. Ahiret yaratılışına döndürüldüklerinde onlara {إنس قبلهم وَلَا جَان} ‘Kendilerinden önce ne bir insan ne de bir cin’ dokunmamıştır.”

وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ فِي نَوَادِر الْأُصُول وَابْن جرير عَن مُجَاهِد قَالَ: إِذا جَامع الرجل أَهله وَلم يسمّ انطوى الجان على إحليله فجامع مَعَه فَذَلِك قَوْله {لم يطمثهن إنس قبلهم وَلَا جَان}

Nevâdiru'l-Usûl’de Hakîm et-Tirmizî ve İbn Cerîr, Mücâhid’den şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “Kişi besmele çekmeksizin eşiyle cima ettiğinde, cin onun tenasül uzvuna dolanır ve onunla birlikte cima eder. İşte {لم يطمثهن إنس قبلهم وَلَا جَان} ‘Onlara kendilerinden önce ne bir insan ne de bir cin dokunmuştur’ buyruğu buna işaret eder.”

وَأخرج الْحَكِيم وَالتِّرْمِذِيّ فِي نَوَادِر الْأُصُول وَابْن جرير عَن مُجَاهِد ﵁ قَالَ: إِذا جَامع الرجل أَهله وَلم يسمّ انطوى الجان على إحليله فجامع مَعَه فَذَلِك قَوْله {لم يطمثهن إنس قبلهم وَلَا جَان}

Nevâdiru'l-Usûl’de Hakîm et-Tirmizî ve İbn Cerîr, Mücâhid’den (radıyallâhu anh) şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “Kişi besmele çekmeksizin eşiyle cima ettiğinde, cin onun tenasül uzvuna dolanır ve onunla birlikte cima eder. İşte {لم يطمثهن إنس قبلهم وَلَا جَان} ‘Onlara kendilerinden önce ne bir insan ne de bir cin dokunmuştur’ buyruğu buna işaret eder.”

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن عِيَاض بن تَمِيم (أَنه سمع رَسُول الله ﷺ تَلا {لم يطمثهن إنس قبلهم وَلَا جَان} قَالَ: لم يصبهن شمس وَلَا دُخان لم يعذبن فِي البلايا وَلم يكلمن فِي الرزايا وَلم تغيرهن الأحزان ناعمات لَا يبأسن وخالدات فَلَا يمتن ومقيمات فَلَا يظعنّ لَهُنَّ أخيار يعجز عَن نعتهن الأوهام وَالْجنَّة أخضرها كالأصفر وأصفرها كالأخضر لَيْسَ فِيهَا حجر وَلَا مدر وَلَا كدر وَلَا عود يَابِس أكلهَا دَائِم وظلها قَائِم

İbn Merdûye, İyâd b. Temîm’den (onun Resûlullah’ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) {لم يطمثهن إنس قبلهم وَلَا جَان} “Onlara kendilerinden önce ne bir insan ne de bir cin dokunmuştur” [ayetini] okuyup şöyle buyurduğunu işittiğini) rivayet etmiştir: “Onlara ne güneş ne de duman isabet etmiştir; belalarla azap görmemiş, musibetlerle yaralanmamış ve hüzünler onları değiştirmemiştir. Nimet içindedirler, darlığa düşmezler; ebedîdirler, ölmezler; mukimdirler, göç etmezler. Onların öyle hayırlı [eşleri] vardır ki onları nitelemekten hayaller aciz kalır. Cennetin yeşili sarı gibi, sarısı yeşil gibidir; orada ne taş ne kesek ne keder ne de kuru bir dal vardır; yemişleri süreklidir, gölgesi de bakidir.”

وَأخرج أَحْمد وَابْن حبَان وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث والنشور عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ ﵁ عَن النَّبِي ﷺ فِي قَوْله {كأنهن الْيَاقُوت والمرجان} قَالَ: ينظر إِلَى وَجههَا فِي خدها أصفى من الْمرْآة وَإِن أدنى لؤلؤة عَلَيْهَا لتضيء مَا بَين الْمشرق وَالْمغْرب وَإنَّهُ يكون عَلَيْهَا سَبْعُونَ ثوبا ينفذها بَصَره حَتَّى يرى مخ سَاقهَا من وَرَاء ذَلِك

Ahmed, İbn Hibbân, sahih olduğunu belirterek Hâkim ve el-Ba's ve’n-Nüşûr’da Beyhakî, Ebû Saîd el-Hudrî’den (radıyallâhu anh), Peygamber’in (sallallâhu aleyhi ve sellem) {كأنهن الْيَاقُوت والمرجان} “Sanki onlar yakut ve mercandır” buyruğu hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “[Kişi] onun yanağında kendi yüzüne aynadan daha berrak bakar. Üzerindeki en küçük inci tanesi bile doğu ile batı arasını aydınlatır. Üzerinde yetmiş kat elbise bulunur da kişinin bakışı bunların içinden geçerek bacağının iliğini bunların ardından görür.”

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة فِي قَوْله {كأنهن الْيَاقُوت والمرجان} قَالَ: فِي صفاء الْيَاقُوت وَبَيَاض اللُّؤْلُؤ

Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Katâde’den {كأنهن الْيَاقُوت والمرجان} “Sanki onlar yakut ve mercandır” buyruğu hakkında: “Yakutun berraklığında ve incinin beyazlığındadırlar” dediğini rivayet etmişlerdir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن الْحسن {كأنهن الْيَاقُوت والمرجان} قَالَ: صفاء الْيَاقُوت فِي بَيَاض المرجان

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnu'l-Münzir, Hasen’den {كأنهن الْيَاقُوت والمرجان} “Sanki onlar yakut ve mercandır” buyruğu hakkında: “Mercanın beyazlığı içinde yakutun berraklığıdır” dediğini rivayet etmişlerdir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وهناد وَابْن الْمُنْذر عَن الضَّحَّاك {كأنهن الْيَاقُوت والمرجان} قَالَ: ألوانهن كالياقوت واللؤلؤ فِي صفائه

İbn Ebî Şeybe, Hennâd ve İbnu'l-Münzir, Dahhâk’tan {كأنهن الْيَاقُوت والمرجان} “Sanki onlar yakut ve mercandır” buyruğu hakkında: “Renkleri berraklığında yakut ve inci gibidir” dediğini rivayet etmişlerdir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عبد الله بن الْحَارِث {كأنهن الْيَاقُوت والمرجان} قَالَ: كأنهن اللُّؤْلُؤ فِي الْخَيط

İbn Ebî Şeybe, Abdullah b. el-Hâris’ten {كأنهن الْيَاقُوت والمرجان} “Sanki onlar yakut ve mercandır” buyruğu hakkında: “İpteki inci gibidirler” dediğini rivayet etmiştir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن مُجَاهِد {كأنهن الْيَاقُوت والمرجان} قَالَ: يرى مخ سوقهن من وَرَاء الثِّيَاب كَمَا يرى الْخَيط فِي الياقوتة

İbn Ebî Şeybe, Mücâhid’den {كأنهن الْيَاقُوت والمرجان} “Sanki onlar yakut ve mercandır” buyruğu hakkında şöyle dediğini rivayet etmiştir: “İplik yakutun içinde nasıl görünürse, elbiselerin ardından da bacaklarının iliği öylece görünür.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وهناد بن السّري وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن أبي الدُّنْيَا فِي وصف الْجنَّة وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَابْن حبَان وَأَبُو الشَّيْخ فِي العظمة وَابْن مردوية عَن ابْن مَسْعُود عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: إِن الْمَرْأَة من نسَاء أهل الْجنَّة ليرى بَيَاض سَاقهَا من وَرَاء سبعين حلَّة حَتَّى يرى مخها وَذَلِكَ أَن الله يَقُول {كأنهن الْيَاقُوت والمرجان} فَأَما الْيَاقُوت فَإِنَّهُ حجر لَو أدخلت فِيهِ سلكاً ثمَّ استصفيته لرأيته من وَرَائه

İbn Ebî Şeybe, Hennâd b. es-Serî, Tirmizî, Vasfu'l-Cenne’de İbn Ebî'd-Dünyâ, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, İbn Hibbân, el-Azame’de Ebû'ş-Şeyh ve İbn Merdûye, İbn Mes’ûd’dan, Peygamber’in (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurduğunu rivayet etmişlerdir: “Cennet ehline ait kadınlardan birinin bacağının beyazlığı yetmiş kat elbisenin arkasından öylece görünür ki iliği bile görülür. Zira Allah Teâlâ: {كأنهن الْيَاقُوت والمرجان} ‘Sanki onlar yakut ve mercandır’ buyurmaktadır. Yakuta gelince; o öyle bir taştır ki içine bir tel soksan ve berraklığına baksan, teli arkasından görürsün.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وهناد بن السّري وَعبد بن حميد وَابْن جرير عَن ابْن مَسْعُود {كأنهن الْيَاقُوت والمرجان} قَالَ: على كل وَاحِدَة سَبْعُونَ حلَّة من حَرِير يرى مخ سَاقهَا من وَرَاء الثِّيَاب قَالَ: أَرَأَيْت لَو أَن أحدكُم أَخذ سلكاً فَأدْخلهُ فِي ياقوتة ألم يكن يرى السلك من وَرَاء الياقوتة قَالُوا: بلَى قَالَ: فَذَلِك هنّ وَكَانَ إِذا حدّث حَدِيثا نزع لَهُ آيَة من الْكتاب

İbn Ebî Şeybe, Hennâd b. es-Serî, Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, İbn Mes’ûd’dan {كأنهن الْيَاقُوت والمرجان} “Sanki onlar yakut ve mercandır” buyruğu hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “Her birinin üzerinde ipekten yetmiş kat elbise bulunur da bacağının iliği elbiselerin ardından görünür.” [İbn Mes’ûd]: “Ne dersiniz, biriniz bir tel alıp onu bir yakutun içine koysa, teli yakutun ardından görmez mi?” diye sordu. ‘Evet, görür’ dediler. O da: ‘İşte onlar da böyledir’ dedi. Kendisi bir hadis anlattığı zaman ona Kitap’tan bir ayeti delil getirirdi.

وَأخرج عبد بن حميد عَن عبد الله بن الْحَارِث الْقَيْسِي قَالَ: إِنَّه يكون على زَوْجَة الرجل من أهل الْجنَّة سَبْعُونَ حلَّة حَمْرَاء يرى مخ سَاقهَا من خلفهن

Abd b. Humeyd, Abdullah b. el-Hâris el-Kaysî’den şöyle dediğini rivayet etmiştir: “Cennet ehlinden olan adamın eşinin üzerinde kırmızı yetmiş kat elbise bulunur da bacağının iliği bunların ardından görünür.”

وَأخرج عبد بن حميد عَن كَعْب قَالَ: إِن الْمَرْأَة من الْحور الْعين لتلبس سبعين حلَّة لهي أرق من شفّكم هَذَا الَّذِي تسمونه شفا وَإِن مخ سَاقهَا ليرى من وَرَاء اللَّحْم

Abd b. Humeyd, Ka’b’dan şöyle dediğini rivayet etmiştir: “Hûri kadınlarından biri yetmiş kat elbise giyer ki bu elbiseler sizin şeffaf kumaş dediğiniz şeyden daha incedir; bacağının iliği ise etin arkasından görünür.”

وَأخرج عبد بن حميد عَن أنس بن مَالك قَالَ: إِن الْمَرْأَة من أَزوَاج المقربين لتكسى مائَة حلَّة من استبرق وسقالة النُّور وَإِن مخ سَاقهَا ليرى من وَرَاء ذَلِك كُله وَإِن الْمَرْأَة من أَزوَاج أَصْحَاب الْيَمين لتكسى سبعين حلَّة من استبرق وسقالة النُّور وَإِن مخ ذَلِك ليرى من وَرَاء ذَلِك كُله

Abd b. Humeyd, Enes b. Mâlik’ten şöyle dediğini rivayet etmiştir: “Mukarrebûn’un eşlerinden olan kadına kalın ipekten ve parıldayan nurdan yüz kat elbise giydirilir de bacağının iliği bütün bunların arkasından görünür. Ashâb-ı Yemîn’in eşlerinden olan kadına da kalın ipekten ve parıldayan nurdan yetmiş kat elbise giydirilir de iliği bütün bunların arkasından görünür.”

وَأخرج عبد بن حميد عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: نسَاء أهل الْجنَّة يرى مخ سوقهن من وَرَاء اللَّحْم

Abd b. Humeyd, Ebû Hureyre’den, Resûlullah’ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurduğunu rivayet etmiştir: “Cennet ehlinin kadınlarının bacaklarının iliği etin arkasından görünür.”

وَأخرج عبد بن حميد وَالطَّبَرَانِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: إِن الْمَرْأَة من الْحور الْعين ليرى مخ سَاقهَا من وَرَاء اللَّحْم والعظم من تَحت سبعين حلَّة كَمَا يرى الشَّرَاب الْأَحْمَر فِي الزجاجة الْبَيْضَاء

Abd b. Humeyd, Taberânî ve el-Ba's’ta Beyhakî, İbn Mes’ûd’dan şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “Beyaz bir şişedeki kırmızı içecek nasıl görünürse, hûri kadınlarından birinin bacağının iliği de yetmiş kat elbisenin altından etin ve kemiğin ardından öylece görünür.”

وَأخرج هناد وَابْن جرير عَن عَمْرو بن مَيْمُون مثله

Hennâd ve İbn Cerîr, Amr b. Meymûn'dan aynısını rivayet etmişlerdir.

قَوْله تَعَالَى: {هَل جَزَاء الإِحسان إِلَّا الإِحسان}

Yüce Allah’ın: {هَل جَزَاء الإِحسان إِلَّا الإِحسان} “İyiliğin karşılığı iyilikten başkası mıdır?” buyruğu.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الْإِيمَان وَضَعفه عَن ابْن عمر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: فِي قَوْله {هَل جَزَاء الإِحسان إِلَّا الإِحسان} قَالَ: مَا جَزَاء من أَنْعَمت عَلَيْهِ بِالتَّوْحِيدِ إِلَّا الْجنَّة

İbn Ebî Hâtim, İbn Merdûye ve zayıf olduğunu belirterek Şuabu'l-Îmân’da Beyhakî, İbn Ömer’den şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) {هَل جَزَاء الإِحسان إِلَّا الإِحسان} “İyiliğin karşılığı iyilikten başkası mıdır?” buyruğu hakkında: “[Allah Teâlâ:] ‘Kendisine tevhidi ihsan ettiğim kimsenin karşılığı cennetten başkası mıdır?’ buyurdu” dedi.

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن جَابر بن عبد الله قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ فِي هَذِه الْآيَة {هَل جَزَاء الإِحسان إِلَّا الإِحسان} قَالَ: هَل جَزَاء من أَنْعَمت عَلَيْهِ بالإِسلام إِلَّا أَن أدخلهُ الْجنَّة

İbn Merdûye, Câbir b. Abdullah’tan şöyle dediğini rivayet etmiştir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) {هَل جَزَاء الإِحسان إِلَّا الإِحسان} “İyiliğin karşılığı iyilikten başkası mıdır?” ayeti hakkında: “[Allah Teâlâ:] ‘Kendisine İslam’ı ihsan ettiğim kimsenin karşılığı, onu cennete koymamdan başkası mıdır?’ buyurdu” dedi.

وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ فِي نَوَادِر الْأُصُول وَالْبَغوِيّ فِي تَفْسِيره والديلمي فِي مُسْند الفروس وَابْن النجار فِي تَارِيخه عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: {هَل جَزَاء الإِحسان إِلَّا الإِحسان} وَقَالَ: هَل تَدْرُونَ مَا قَالَ ربكُم قَالُوا: الله وَرَسُوله أعلم قَالَ: يَقُول: هَل جَزَاء من أَنْعَمت عَلَيْهِ بِالتَّوْحِيدِ إِلَّا الْجنَّة

Nevâdiru'l-Usûl’de Hakîm et-Tirmizî, tefsirinde Begavî, Müsnedü'l-Firdevs’te Deylemî ve Târîh’inde İbnu'n-Neccâr, Enes’ten şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): {هَل جَزَاء الإِحسان إِلَّا الإِحسان} “İyiliğin karşılığı iyilikten başkası mıdır?” [ayetini okudu] ve: “Rabbinizin ne buyurduğunu biliyor musunuz?” dedi. ‘Allah ve Resûlü daha iyi bilir’ dediler. O şöyle buyurdu: “[Rabbiniz] şöyle buyuruyor: ‘Kendisine tevhidi ihsan ettiğim kimsenin karşılığı cennetten başkası mıdır?’”

وَأخرج ابْن النجار فِي تَارِيخه عَن عَليّ بن أبي طَالب فِي قَوْله تَعَالَى {هَل جَزَاء الإِحسان إِلَّا الإِحسان} قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: قَالَ الله ﷿: هَل جَزَاء من أَنْعَمت عَلَيْهِ بِالتَّوْحِيدِ إِلَّا الْجنَّة

İbnu'n-Neccâr Târîh’inde, Ali b. Ebî Tâlib’den Yüce Allah’ın {هَل جَزَاء الإِحسان إِلَّا الإِحسان} “İyiliğin karşılığı iyilikten başkası mıdır?” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etmiştir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: “Aziz ve Celil olan Allah buyurdu ki: ‘Kendisine tevhidi ihsan ettiğim kimsenin karşılığı cennetten başkası mıdır?’”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {هَل جَزَاء الإِحسان إِلَّا الإِحسان} قَالَ رَسُول الله: هَل جَزَاء من أَنْعَمت عَلَيْهِ مِمَّن قَالَ: لَا إِلَه إِلَّا الله فِي الدُّنْيَا إِلَّا الْجنَّة فِي الْآخِرَة

Abd b. Humeyd, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye, İbn Abbâs’tan {هَل جَزَاء الإِحسان إِلَّا الإِحسان} “İyiliğin karşılığı iyilikten başkası mıdır?” buyruğu hakkında rivayet etmişlerdir ki Resûlullah [şöyle buyurmuştur]: “[Allah Teâlâ buyurdu ki:] Dünyada ‘Lâ ilâhe illallah’ diyenlerden olup da kendilerine nimet verdiklerimin [bu nimetinin] ahiretteki karşılığı cennetten başkası mıdır?”

أخرج عبد بن حميد عَن عِكْرِمَة {هَل جَزَاء الإِحسان إِلَّا الإِحسان} قَالَ: هَل جَزَاء من قَالَ: لَا إِلَه إِلَّا الله إِلَّا الْجنَّة

Abd b. Humeyd, İkrime’den {هَل جَزَاء الإِحسان إِلَّا الإِحسان} “İyiliğin karşılığı iyilikten başkası mıdır?” buyruğu hakkında: “‘Lâ ilâhe illallah’ diyen kimsenin karşılığı cennetten başkası mıdır?” dediğini rivayet etmiştir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن الْحسن مثله

Abd b. Humeyd, Hasen'den aynısını rivayet etmiştir.

وَأخرج ابْن عدي وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان وَضَعفه والديلمي عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: أنزل الله عليّ هَذِه الْآيَة مسجَّلة فِي سُورَة الرَّحْمَن للْكَافِرِ وَالْمُسلم {هَل جَزَاء الإِحسان إِلَّا الإِحسان}

İbn Adî, Ebû'ş-Şeyh, İbn Merdûye, zayıf olduğunu belirterek Şuabu'l-Îmân’da Beyhakî ve Deylemî, İbn Abbâs’tan, Resûlullah’ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurduğunu rivayet etmişlerdir: “Allah bana Rahmân Suresi’nde hem kâfir hem de Müslüman için genel geçer kılınmış olarak şu ayeti indirdi: {هَل جَزَاء الإِحسان إِلَّا الإِحسان} ‘İyiliğin karşılığı iyilikten başkası mıdır?’”

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: نزلت هَذِه الْآيَة فِي الْمُسلم وَالْكَافِر {هَل جَزَاء الإِحسان إِلَّا الإِحسان}

İbn Merdûye, İbn Abbâs’tan şöyle dediğini rivayet etmiştir: “Şu ayet Müslüman ve kâfir hakkında inmiştir: {هَل جَزَاء الإِحسان إِلَّا الإِحسان} ‘İyiliğin karşılığı iyilikten başkası mıdır?’”

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَالْبُخَارِيّ فِي الْأَدَب وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن مُحَمَّد بن الْحَنَفِيَّة فِي قَوْله {هَل جَزَاء الإِحسان إِلَّا الإِحسان} قَالَ: هِيَ مسجلة للبر والفاجر قَالَ الْبَيْهَقِيّ: يَعْنِي مُرْسلَة

Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, el-Edeb’de Buhârî, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve Şuabu'l-Îmân’da Beyhakî, Muhammed b. el-Hanefiyye’den {هَل جَزَاء الإِحسان إِلَّا الإِحسان} “İyiliğin karşılığı iyilikten başkası mıdır?” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “Bu [hüküm] iyiye de kötüye de geneldir.” Beyhakî: “Yani mürseldir (kayıtsız/şümullüdür)” dedi.

وَأخرج الْخَطِيب فِي تَارِيخه عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {هَل جَزَاء الإِحسان إِلَّا الإِحسان} قَالَ: إِن لله عموداً أَحْمَر رَأسه ملويّ على قَائِمَة من قَوَائِم الْعَرْش وأسفله تَحت الأَرْض السَّابِعَة على ظهر الْحُوت فَإِذا قَالَ العَبْد: لَا إِلَه إِلَّا الله تحرّك الْحُوت تحرّك العمود تَحت الْعَرْش فَيَقُول الله للعرش: اسكن فَيَقُول: لَا وَعزَّتك لَا أسكن حَتَّى تغْفر لقائلها مَا أصَاب قبلهَا من ذَنْب فَيغْفر الله لَهُ

Hatîb Târîh’inde İbn Abbâs’tan {هَل جَزَاء الإِحسان إِلَّا الإِحسان} “İyiliğin karşılığı iyilikten başkası mıdır?” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etmiştir: “Allah’ın kırmızı bir sütunu vardır; başı arşın ayaklarından bir ayağına sarılmış, altı ise yedinci yerin altında balığın sırtındadır. Kul: ‘Lâ ilâhe illallah’ dediğinde balık hareket eder, sütun arşın altında sarsılır. Bunun üzerine Allah arşa: ‘Sakin ol!’ buyurur. [Arş da]: ‘Hayır, izzetine andolsun ki bunu söyleyen kimsenin bundan önce işlediği günahları bağışlamadıkça sakin olmayacağım!’ der ve Allah onu bağışlar.”

وَأخرج ابْن جرير عَن قَتَادَة {هَل جَزَاء الإِحسان إِلَّا الإِحسان} قَالَ: عمِلُوا خيرا فجزوا خيرا

İbn Cerîr, Katâde’den {هَل جَزَاء الإِحسان إِلَّا الإِحسان} “İyiliğin karşılığı iyilikten başkası mıdır?” [ayeti] hakkında: “İyilik yaptılar, karşılığında da iyilik gördüler” dediğini rivayet etmiştir.

قَوْله تَعَالَى: {وَمن دونهمَا جنتان} الْآيَات

Yüce Allah’ın şu ayetleri: {وَمن دونهمَا جنتان} “Bu ikisinden başka iki cennet daha vardır.”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن الْحسن فِي قَوْله {وَمن دونهمَا جنتان} قَالَ: هما دون تجريان

Abd b. Humeyd ve İbnu'l-Münzir, Hasen'den {وَمن دونهمَا جنتان} “Bu ikisinden başka iki cennet daha vardır.” kavli hakkında: “Bu ikisi, akan [diğer iki cennetten] daha aşağıdadır” dediğini rivayet etmişlerdir.

وَأخرج هناد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {مدهامتان} قَالَ: خضروان

Hennâd, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye, İbn Abbâs’tan {مدهامتان} “İkisi de koyu yeşildir.” kavli hakkında: “Yemyeşildir” dediğini rivayet etmişlerdir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {مدهامتان} قَالَ: قد اسودتا من الخضرة الَّتِي من الريّ من المَاء

İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs’tan {مدهامتان} “İkisi de koyu yeşildir.” kavli hakkında: “Suya kanmışlıktan gelen yeşilliğin yoğunluğundan siyaha çalmıştır” dediğini rivayet etmiştir.

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن أبي شيبَة وهناد وَعبد بن حميد وَابْن جرير عَن عبد الله بن الزبير فِي قَوْله {مدهامتان} قَالَ: خضراوان من الريّ

Firyâbî, İbn Ebî Şeybe, Hennâd, Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Abdullah b. ez-Zübeyr’den {مدهامتان} “İkisi de koyu yeşildir.” kavli hakkında: “[Suya] kanmışlıktan yemyeşildir” dediğini rivayet etmişlerdir.

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي أَيُّوب قَالَ: سَأَلت النَّبِي ﷺ عَن قَوْله {مدهامتان} قَالَ: خضراوان

Taberânî ve İbn Merdûye, Ebû Eyyûb’dan şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: Nebi’ye (sallallâhu aleyhi ve sellem) {مدهامتان} “İkisi de koyu yeşildir.” kavlini sordum; “Yemyeşildir” buyurdu.

وَأخرج هناد وَعبد بن حميد عَن أبي أَيُّوب الْأنْصَارِيّ فِي قَوْله {مدهامتان} قَالَ: هما جنتان خضراوان

Hennâd ve Abd b. Humeyd, Ebû Eyyûb el-Ensârî’den {مدهامتان} “İkisi de koyu yeşildir.” kavli hakkında: “Onlar yemyeşil iki cennettir” dediğini rivayet etmişlerdir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وهناد وَعبد بن حميد عَن عَطاء بن أبي رَبَاح فِي قَوْله {مدهامتان} قَالَ: هما جنتان خضراوان

İbn Ebî Şeybe, Hennâd ve Abd b. Humeyd, Atâ b. Ebî Rabâh’tan {مدهامتان} “İkisi de koyu yeşildir.” kavli hakkında: “Onlar yemyeşil iki cennettir” dediğini rivayet etmişlerdir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {مدهامتان} قَالَ: خضراوان

Abd b. Humeyd, Mücâhid’den {مدهامتان} “İkisi de koyu yeşildir.” kavli hakkında: “Yemyeşildir” dediğini rivayet etmiştir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن سعيد بن جُبَير فِي قَوْله {مدهامتان} قَالَ: خضراوان

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Saîd b. Cübeyr’den {مدهامتان} “İkisi de koyu yeşildir.” kavli hakkında: “Yemyeşildir” dediğini rivayet etmişlerdir.

وَأخرج الْخَطِيب فِي الْمُتَّفق والمفترق عَن عِكْرِمَة فِي قَوْله {مدهامتان} قَالَ: خضراوان

Hatîb el-Müttefik ve'l-Müfterik’te İkrime’den {مدهامتان} “İkisi de koyu yeşildir.” kavli hakkında: “Yemyeşildir” dediğini rivayet etmiştir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن أبي صَالح {مدهامتان} قَالَ: خضراوان من الريّ ناعمتان إِذا اشتدت الخضرة ضربت إِلَى السوَاد

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Ebû Sâlih’ten {مدهامتان} “İkisi de koyu yeşildir.” [ayeti] hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “[Suya] kanmışlıktan yemyeşildir, taptazedir. Yeşillik koyulaştığında siyaha çalar.”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد {مدهامتان} قَالَ: مسودتان

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Mücâhid’den {مدهامتان} “İkisi de koyu yeşildir.” [ayeti] hakkında: “Siyaha çalmış [koyu yeşil]dir” dediğini rivayet etmişlerdir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن مُجَاهِد وَعِكْرِمَة {مدهامتان} قَالَا: سوداوان من الرّيّ

Abd b. Humeyd, Mücâhid ve İkrime’den {مدهامتان} “İkisi de koyu yeşildir.” [ayeti] hakkında: “[Suya] kanmışlıktan dolayı siyaha çalmıştır” dediklerini rivayet etmiştir.

وأخئرج هناد عَن الضَّحَّاك {مدهامتان} قَالَ: سوداوان من الريّ

Hennâd, Dahhâk’tan {مدهامتان} “İkisi de koyu yeşildir.” [ayeti] hakkında: “[Suya] kanmışlıktan dolayı siyaha çalmıştır” dediğini rivayet etmiştir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن جَابر بن زيد أَنه قَرَأَ {مدهامتان} ثمَّ ركع

İbn Ebî Şeybe, Câbir b. Zeyd’in {مدهامتان} “İkisi de koyu yeşildir.” [ayetini] okuyup ardından rükûya gittiğini rivayet etmiştir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن الْبَراء بن عَازِب قَالَ: العينان اللَّتَان تجريان خير من النضاختين وَلَفظ عبد قَالَ: مَا النضاختان بِأَفْضَل من اللَّتَيْنِ تجريان

Abd b. Humeyd, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Berâ b. Âzib’den şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “Akan iki pınar, fışkıran iki pınardan daha hayırlıdır.” Abd’in lafzında ise: “Fışkıran iki pınar, akan iki pınardan daha üstün değildir” demiştir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {نضاختان} قَالَ: فائضتان

İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs’tan {نضاختان} “Fışkıran [iki pınar]” kavli hakkında: “Taşan/coşan” dediğini rivayet etmişlerdir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {نضاختان} قَالَ: تنضخان بِالْمَاءِ من شدَّة الريّ

Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs’tan {نضاختان} “Fışkıran [iki pınar]” kavli hakkında: “Bol sululuktan dolayı su fışkırtırlar” dediğini rivayet etmişlerdir.

وَأخرج هناد وَابْن جرير عَن عِكْرِمَة فِي قَوْله {نضاختان} قَالَ: تنضخان بِالْمَاءِ

Hennâd ve İbn Cerîr, İkrime’den {نضاختان} “Fışkıran [iki pınar]” kavli hakkında: “Su fışkırtırlar” dediğini rivayet etmişlerdir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن أبي حَاتِم عَن أنس فِي قَوْله {عينان نضاختان} قَالَ: بالمسك والعنبر تنفخان على دور الْجنَّة كَمَا ينضخ الْمَطَر على دور أهل الدُّنْيَا

İbn Ebî Şeybe ve İbn Ebî Hâtim, Enes’ten {عينان نضاختان} “Fışkıran iki pınar” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “Yağmurun dünya ehlinin evlerine serpilip döküldüğü gibi, cennet evlerinin üzerine misk ve amber fışkırtırlar/serperler.”

وَأخرج ابْن الْمُبَارك فِي الزّهْد وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو نعيم فِي الْحِلْية عَن سعيد بن جُبَير فِي قَوْله {نضاختان} قَالَ: تنضخان بألوان الْفَاكِهَة

ez-Zühd’de İbnu'l-Mübârek, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve el-Hilye’de Ebû Nuaym, Saîd b. Cübeyr’den {نضاختان} “Fışkıran [iki pınar]” kavli hakkında: “Meyve çeşitleri fışkırtırlar/saçarlar” dediğini rivayet etmişlerdir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {نضاختان} قَالَ: بِالْخَيرِ وَلَفظ ابْن أبي شيبَة بِكُل خير

İbn Ebî Şeybe ve Abd b. Humeyd, Mücâhid’den {نضاختان} “Fışkıran [iki pınar]” kavli hakkında: “Hayır fışkırtırlar” dediğini rivayet etmişlerdir. İbn Ebî Şeybe’nin lafzında ise “Her türlü hayrı” şeklindedir.

قَوْله تَعَالَى: {فيهمَا فَاكِهَة ونخل ورمان}

Yüce Allah’ın şu kavli: {فيهمَا فَاكِهَة ونخل ورمان} “İçlerinde her türden meyve, hurma ve nar vardır.”

أخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {فيهمَا فَاكِهَة ونخل ورمان} قَالَ: هِيَ ثَمَر {من كل فَاكِهَة زوجان}

İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye, İbn Abbâs’tan {فيهمَا فَاكِهَة ونخل ورمان} “İçlerinde her türden meyve, hurma ve nar vardır” kavli hakkında: “Onlar {من كل فَاكِهَة زوجان} ‘Her meyveden iki çift vardır’ [ayetindeki] meyvelerdir” dediğini rivayet etmişlerdir.

أخرج عبد بن حميد والْحَارث بن أبي أُسَامَة وَابْن مرْدَوَيْه عَن عمر بن الْخطاب ﵁ قَالَ: جَاءَ نَاس من الْيَهُود إِلَى رَسُول الله ﷺ فَقَالُوا يَا مُحَمَّد: أَفِي الْجنَّة فَاكِهَة قَالَ: نعم فِيهَا فَاكِهَة ونخل ورمان قَالُوا: أفيأكلون كَمَا يَأْكُلُون فِي الدُّنْيَا قَالَ: نعم وأضعافه قَالُوا: أفيقضون الْحَوَائِج قَالَ: لَا وَلَكنهُمْ يعرقون ويرشحون فَيذْهب الله مَا فِي بطونهم من أَذَى

Abd b. Humeyd, Hâris b. Ebî Üsâme ve İbn Merdûye, Ömer b. el-Hattâb’dan (radıyallâhu anh) şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: Yahudilerden bazı kimseler Resûlullah’a (sallallâhu aleyhi ve sellem) gelip: “Ey Muhammed! Cennette meyve var mıdır?” dediler. O da: “Evet, orada meyve, hurma ve nar vardır” buyurdu. “Dünyada yedikleri gibi mi yerler?” dediler. O: “Evet, hatta katbekat fazlasını” buyurdu. “Peki, tuvalet ihtiyacı giderirler mi?” dediler. O: “Hayır, fakat terlerler ve buharlaşırlar; böylece Allah karınlarındaki eziyeti giderir” buyurdu.

وَأخرج ابْن الْمُبَارك وَابْن أبي شيبَة وهناد بن السّري وَابْن أبي الدُّنْيَا فِي صفة

İbnu'l-Mübârek, İbn Ebî Şeybe, Hennâd b. es-Serî ve Sıfatu'l-

الْجنَّة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ فِي العظمة وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث والنشور عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: نخل الْجنَّة جذوعها زمرد أَخْضَر وكرانيفها ذهب أَحْمَر وسعفها كسْوَة لأهل الْجنَّة مِنْهَا مقطعاتهم وحللهم وَثَمَرهَا أَمْثَال القلال أشدّ بَيَاضًا من اللَّبن وَأحلى من الْعَسَل وألين من الزّبد وَلَيْسَ لَهَا عجم

Cenne’de İbn Ebî'd-Dünyâ, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, el-Azame’de Ebû'ş-Şeyh, sahih olduğunu belirterek Hâkim ve el-Ba‘s ve'n-Nüşûr’da Beyhakî, İbn Abbâs’tan şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “Cennet hurmasının gövdeleri yeşil zümrüt, dal dipleri kırmızı altın, yaprakları ise cennet ehli için elbisedir; giysileri ve elbiselik kumaşları ondandır. Meyveleri testi gibidir; sütten daha beyaz, baldan daha tatlı, tereyağından daha yumuşaktır ve çekirdeği yoktur.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وهناد بن السّري وَالْبَيْهَقِيّ عَن سلمَان أَنه أَخذ عوداً صَغِيرا ثمَّ قَالَ: لَو طلبت فِي الْجنَّة مثل هَذَا الْعود لم تبصره قيل: فَأَيْنَ النّخل وَالشَّجر قَالَ: أُصُولهَا اللُّؤْلُؤ وَالذَّهَب وَأَعلاهُ الثَّمر

İbn Ebî Şeybe, Hennâd b. es-Serî ve Beyhakî, Selmân’dan rivayet etmişlerdir ki o küçük bir çöp parçasını eline alıp şöyle dedi: “Cennette şu çöpün bir benzerini arasan göremezsin.” “O halde hurma ve ağaçlar nerededir?” denildi. O: “Kökleri inci ve altından, yukarısı ise meyvedir” dedi.

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ قَالَ: سُئِلَ رَسُول الله ﷺ عَن نخل الْجنَّة فَقَالَ: أُصُوله فضَّة وجذوعها ذهب وسعفه حلل وَحمله الرطب أَشد بَيَاضًا من اللَّبن وألين من الزّبد وَأحلى من الشهد

İbn Merdûye, Ebû Saîd el-Hudrî’den şöyle dediğini rivayet etmiştir: Resûlullah’a (sallallâhu aleyhi ve sellem) cennet hurması soruldu; o da şöyle buyurdu: “Kökleri gümüş, gövdeleri altın, yaprakları giysi, taze hurması ise sütten daha beyaz, tereyağından daha yumuşak ve petek balından daha tatlıdır.”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: نظرت إِلَى الْجنَّة فَإِذا الرمانة من رمانها كَمثل الْبَعِير المقتب

İbn Ebî Hâtim, Ebû Saîd el-Hudrî’den, Nebi’nin (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurduğunu rivayet etmiştir: “Cennete baktım; bir de gördüm ki onun narından tek bir nar, semerli deve gibidir.”

وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي صفة الْجنَّة عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: إِن الثَّمَرَة من ثَمَر الْجنَّة طولهَا اثْنَا عشر ذِرَاعا لَيْسَ لَهَا عجم

Sıfatu'l-Cenne’de İbn Ebî'd-Dünyâ, İbn Abbâs’tan şöyle dediğini rivayet etmiştir: “Cennet meyvelerinden tek bir meyvenin uzunluğu on iki arşındır, çekirdeği de yoktur.”

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن ابْن عَبَّاس أَنه كَانَ يَأْخُذ الحبَّة من الرُّمَّان فيأكلها فَقيل لَهُ: لم تفعل هَذَا قَالَ: بَلغنِي أَنه لَيْسَ فِي الأَرْض رمانة تلقح إِلَّا بِحَبَّة من الْجنَّة فلعلها هَذِه

Taberânî ve Şuabu'l-Îmân’da Beyhakî, İbn Abbâs’tan nardan bir tane alıp yediğini ve kendisine: “Bunu niçin yapıyorsun?” denildiğinde şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “Bana ulaştı ki yeryüzünde cennet tanesiyle aşılanmayan hiçbir nar yoktur; umulur ki bu [tane] odur.”

وَأخرج ابْن السّني فِي الطِّبّ النَّبَوِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: مَا من رمانة من رمانكم هَذِه إِلَّا وَهِي تلقح بِحَبَّة من رمان الْجنَّة وَالله أعلم

et-Tıbbu'n-Nebevî’de İbnu's-Sünnî, İbn Abbâs’tan rivayet ettiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Sizin şu narlarınızdan hiçbir nar yoktur ki cennet narlarından bir tane ile aşılanmış olmasın. En doğrusunu Allah bilir.”

الْآيَات ٧٠ - ٧٨

70 - 78. Ayetler

أخرج ابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد فِي قَوْله تَعَالَى {فِيهِنَّ خيرات حسان} قَالَ: النِّسَاء

İbnu'l-Münzir, Mücâhid’den Yüce Allah’ın {فِيهِنَّ خيرات حسan} “Oralarda huyu güzel, yüzü güzel kadınlar vardır” kavli hakkında: “Kadınlardır” dediğini rivayet etmiştir.

مِيلَاد وَاحِد قلت يَا رَسُول الله: أنساء الدُّنْيَا أفضل أم الْحور الْعين قَالَ: نسَاء الدُّنْيَا أفضل من الْحور الْعين كفضل الظهارة على البطانة قلت يَا رَسُول الله: وَلم ذَاك قَالَ: بصلاتهن وصيامهن وعبادتهن لله ألبس الله وجوههن من النُّور وأجسادهن الْحَرِير بيض الألوان خضر الثِّيَاب صفة الْحلِيّ مجامرهن الدّرّ وأمشاطهن الذَّهَب يقلن: أَلا نَحن الخالدات فَلَا نموت أبدا أَلا وَنحن الناعمات فَلَا نبأس أبدا أَلا وَنحن المقيمات فَلَا نظعن أبدا أَلا وَنحن الراضيات فَلَا نسخط طُوبَى لمن كَانَ لنا وَكُنَّا لَهُ قلت يَا رَسُول الله: الْمَرْأَة تتَزَوَّج الزَّوْجَيْنِ وَالثَّلَاثَة وَالْأَرْبَعَة فِي الدُّنْيَا ثمَّ تَمُوت فَتدخل الْجنَّة ويدخلون مَعهَا من يكون زَوجهَا مِنْهُم قَالَ: إِنَّهَا تخير فتختار أحْسنهم خلقا فَتَقول يَا رب إِن هَذَا كَانَ أحْسنهم معي خلقا فِي دَار الدُّنْيَا فزوجينه يَا أم سَلمَة: ذهب حسن الْخلق بِخَير الدُّنْيَا وَالْآخِرَة

[... hepsi] aynı yaştadır.’ ‘Ey Allah’ın Resûlü! Dünya kadınları mı daha üstündür, yoksa hûriler mi?’ dedim. ‘Yüzün astara olan üstünlüğü gibi dünya kadınları hûrilerden daha üstündür’ buyurdu. ‘Ey Allah’ın Resûlü! Bu ne sebepledir?’ dedim. ‘Kıldıkları namazlar, tuttukları oruçlar ve Allah’a yaptıkları ibadetler sebebiyledir. Allah onların yüzlerine nur, bedenlerine ipek giydirmiştir. Tenleri beyaz, elbiseleri yeşil, takıları sarı, buhurdanlıkları inci, tarakları altındır. Onlar şöyle derler: Dikkat edin! Biz ebedî olanlarız, asla ölmeyiz! Dikkat edin! Biz nimetler içinde olanlarız, asla sıkıntı çekmeyiz! Dikkat edin! Biz hep kalıcı olanlarız, asla göçüp gitmeyiz! Dikkat edin! Biz razı olanlarız, asla öfkelenmeyiz! Bize kavuşana ve bizim kavuştuğumuza ne mutlu!’ buyurdu. ‘Ey Allah’ın Resûlü! Kadın dünyada iki, üç, dört koca ile evlenir, sonra ölür de cennete girer ve kocaları da onunla beraber girerse onlardan hangisi onun eşi olur?’ dedim. O şöyle buyurdu: ‘O serbest bırakılır ve ahlakı en güzel olanını seçer de: ‘Ey Rabbim! Şu adam dünyadayken bana karşı ahlakı en güzel olanıydı, beni onunla evlendir’ der. Ey Ümmü Seleme! Güzel ahlak, dünyanın da ahiretin de hayrını alıp götürmüştür.’”

قَوْله تَعَالَى: {حور مقصورات فِي الْخيام}

Yüce Allah’ın şu kavli: {حور مقصورات فِي الْخيام} “Çadırlara kapanmış hûriler vardır.”

أخرج ابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث عَن أنس ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: لما أسرِي بِي دخلت الْجنَّة فَأتيت على نهر يُسمى البيذخ عَلَيْهِ خيام اللُّؤْلُؤ والزبرجد الْأَخْضَر والياقوت الْأَحْمَر فنوديت: السَّلَام عَلَيْك يَا رَسُول الله فَقلت يَا جِبْرِيل: مَا هَذَا النداء قَالَ: هَؤُلَاءِ المقصورات فِي الْخيام استأذنّ ربهنّ فِي السَّلَام عَلَيْك فَأذن لَهُنَّ فطفقن يقلن: نَحن الراضيات فَلَا نسخط أبدا وَنحن المقيمات وَفِي لفظ الخالدات فَلَا نظعن أبدا وتلا رَسُول الله ﷺ {حور مقصورات فِي الْخيام}

İbn Merdûye ve el-Ba‘s’ta Beyhakî, Enes’ten (radıyallâhu anh) şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: “İsra gecesinde cennete girdim ve Beydah adlı bir nehre geldim; üzerinde inci, yeşil zebercet ve kırmızı yakuttan çadırlar vardı. Bana: ‘Selam sana ey Allah’ın Resûlü!’ diye seslenildi. Ben: ‘Ey Cibril! Bu sesleniş nedir?’ dedim. ‘Bunlar, çadırlara kapanmış [hûrilerdir]; sana selam vermek için Rablerinden izin istediler, O da onlara izin verdi’ dedi. Bunun üzerine onlar şöyle demeye başladılar: ‘Biz razı olanlarız, asla öfkelenmeyiz. Biz hep kalıcı olanlarız’ -bir rivayette: ‘Ebedî olanlarız’- ‘asla göçüp gitmeyiz.’ Ardından Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) {حور مقصورات فِي الْخيام} ‘Çadırlara kapanmış hûriler vardır’ [ayetini] okudu.”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {حور مقصورات} حور بيض {مقصورات} محبوسات {فِي الْخيام} قَالَ: فِي بيُوت اللُّؤْلُؤ

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs’tan (radıyallâhu anhümâ) {حور مقصورات} “hûriler vardır” yani beyaz hûriler, {مقصورات} “kapanmış” yani hapsedilmiş, {فِي الْخيام} “çadırlara” kavli hakkında: “İnciden evlerde” dediğini rivayet etmişlerdir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: الْحور سود الحدق

İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs’tan (radıyallâhu anhümâ) şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “Hûriler, göz bebekleri simsiyah olanlardır.”

وَأخرج عبد بن حميد عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {حور مقصورات فِي الْخيام} قَالَ: لَا يخْرجن من بُيُوتهنَّ

Abd b. Humeyd, Mücâhid’den (radıyallâhu anh) {حور مقصورات فِي الْخيام} “Çadırlara kapanmış hûriler vardır” kavli hakkında: “Evlerinden dışarı çıkmazlar” dediğini rivayet etmiştir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن الْحسن ﵁ {حور مقصورات فِي الْخيام} قَالَ: محبوسات لسن بطوافات فِي الطّرق والخيام والدر المجوف

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Hasen'den (radıyallâhu anh) {حور مقصورات فِي الْخيام} “Çadırlara kapanmış hûriler vardır” [ayeti] hakkında: “[Evlerinde] tutulmuşlardır, sokaklarda dolaşan kadınlar değillerdir; çadırlar ise içi oyulmuş incidir” dediğini rivayet etmişlerdir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وهناد بن السّري وَابْن جرير عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {حور مقصورات فِي الْخيام} قَالَ: مقصورات قلوبهن وأبصارهن وأنفسهن على أَزوَاجهنَّ فِي خيام اللُّؤْلُؤ لَا يرَوْنَ غَيْرهنَّ

İbn Ebî Şeybe, Hennâd b. es-Serî ve İbn Cerîr, Mücâhid’den (radıyallâhu anh) {حور مقصورات فِي الْخيام} “Çadırlara kapanmış hûriler vardır” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “İnciden çadırlarda kalpleri, gözleri ve nefisleri eşlerine has kılınmış olup onlardan başkasını görmezler.”

وَأخرج هناد عَن الضَّحَّاك ﵁ {حور مقصورات فِي الْخيام} قَالَ: محبوسات فِي خيام اللُّؤْلُؤ

Hennâd, Dahhâk’tan (radıyallâhu anh) {حور مقصورات فِي الْخيام} “Çadırlara kapanmış hûriler vardır” [ayeti] hakkında: “İnciden çadırlara kapanmışlardır” dediğini rivayet etmiştir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن أبي الْأَحْوَص قَالَ: قَالَ عمر بن الْخطاب ﵁: أَتَدْرُونَ مَا {حور مقصورات فِي الْخيام} در مجوف

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Ebû'l-Ahvas’tan şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: Ömer b. el-Hattâb (radıyallâhu anh): “{حور مقصورات فِي الْخيام} ‘Çadırlara kapanmış hûriler vardır’ [ayetindeki çadırların] ne olduğunu bilir misiniz? İçi oyulmuş incidir” dedi.