وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي شيبَة وهناد وَعبد بن حميد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: فِي الْجنَّة شَجَرَة يسير الرَّاكِب فِي ظلها مائَة عَام لَا يقطعهَا اقرأوا إِن شِئْتُم {وظل مَمْدُود}
Abdürrezzâk, İbn Ebî Şeybe, Hennâd, Abd b. Humeyd, Buhârî, Müslim, Tirmizî, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Merdeveyh'in Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Cennette öyle bir ağaç vardır ki binekli bir kimse onun gölgesinde yüz yıl yol alır da onu bitiremez. Dilerseniz { وَظِلٍّ مَمْدُودٍ } “ve uzamış gölgeler” [ayetini] okuyun."
وَأخرج أَحْمد وَالْبُخَارِيّ وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن مرْدَوَيْه عَن أنس أَن النَّبِي ﷺ قَالَ: إِن فِي الْجنَّة لشَجَرَة يسير الرَّاكِب فِيهِ ظلها مائَة عَام لَا يقطعهَا وَإِن شِئْتُم فاقرأوا {وظل مَمْدُود} وَمَاء مسكوب
Ahmed, Buhârî, Tirmizî, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Merdeveyh'in Enes'ten naklettiğine göre Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Şüphesiz cennette öyle bir ağaç vardır ki binekli bir kimse onun gölgesinde yüz yıl yol alır da onu bitiremez. Dilerseniz { وَظِلٍّ مَمْدُودٍ وَمَاءٍ مَسْكُوبٍ } “ve uzamış gölgeler, dökülen sular” [ayetini] okuyun."
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِن فِي الْجنَّة شَجَرَة يسير الرَّاكِب فِي ظلها مائَة عَام لَا يقطعهَا وَذَاكَ الظل الْمَمْدُود
İbn Merdeveyh'in Ebû Saîd el-Hudrî radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Şüphesiz cennette öyle bir ağaç vardır ki binekli bir kimse onun gölgesinde yüz yıl yol alır da onu bitiremez; işte uzamış gölge odur."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: الظل الْمَمْدُود شَجَرَة فِي الْجنَّة على سَاق ظلها قدر مَا يسير الرَّاكِب فِي كل نَوَاحِيهَا مائَة عَام فَيخرج إِلَيْهَا أهل الْجنَّة أهل الغرف وَغَيرهم فيتحدثون فِي ظلها فيشتهي بَعضهم وَيذكر لَهو الدُّنْيَا فَيُرْسل الله ريحًا من الْجنَّة فَتحَرك تِلْكَ الشَّجَرَة بِكُل لَهو فِي الدُّنْيَا
İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdeveyh'in İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiğine göre o şöyle demiştir: "Uzamış gölge, cennette tek bir gövde üzerinde bulunan bir ağaçtır. Onun gölgesi, binekli bir kimsenin her tarafında yüz yıl yol alacağı kadardır. Cennet ehli, köşkler ehli ve diğerleri onun yanına çıkıp gölgesinde sohbet ederler. Derken içlerinden bazılarının canı çeker ve dünya eğlencelerini hatırlar. Bunun üzerine Allah cennetten bir rüzgâr gönderir de o ağacı dünyadaki her türlü eğlence [sesiyle] hareket ettirir."
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: فِي الْجنَّة شجر لَا يحمل يستظل بِهِ
İbn Ebi'd-Dünyâ'nın İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiğine göre o şöyle demiştir: "Cennette meyve vermeyen, [sadece] gölgesinden yararlanılan ağaçlar vardır."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن عمروبن مَيْمُون {وظل مَمْدُود} قَالَ: مسيرَة سبعين ألف سنة
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in Amr b. Meymûn'dan naklettiğine göre o, { وَظِلٍّ مَمْدُودٍ } “ve uzamış gölgeler” ayeti hakkında: "Yetmiş bin yıllık mesafedir" demiştir.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج {وَمَاء مسكوب} قَالَ: جَار
İbnü'l-Münzir'in İbn Cüreyc'den naklettiğine göre o, { وَمَاءٍ مَسْكُوبٍ } “ve dökülen sular” ayeti hakkında: "Akan [su]dur" demiştir.
وَأخرج هناد وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: سعف نخل الْجنَّة مِنْهَا مقاطعاتهم وكسوتهم
Hennâd ve İbnü'l-Münzir'in İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiğine göre o şöyle demiştir: "Cennet hurmalıklarının yaprakları, onların giyecekleri ve elbiseleridir."
وَأخرج هناد وَابْن الْمُنْذر عَن عبد الله بن عَمْرو قَالَ: عناقيد الْجنَّة مَا بَيْنك وَبَين صنعاء وَهُوَ بِالشَّام
Hennâd ve İbnü'l-Münzir'in Abdullah b. Amr'dan naklettiğine göre o, Şam'da iken şöyle demiştir: "Cennetin üzüm salkımları, seninle San'a arası kadardır."
الْآيَة ٣٤ - ٤٠
Ayet 34 - 40
وَأخرج أَحْمد وَالتِّرْمِذِيّ حسنه وَالنَّسَائِيّ وَابْن أبي الدُّنْيَا فِي صفة الْجنَّة وَابْن حبَان وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَالرُّويَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه وَأَبُو الشَّيْخ فِي العظمة والبهيقي فِي الْبَعْث عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ عَن النَّبِي ﷺ: فِي قَوْله {وفرش مَرْفُوعَة} قَالَ: ارتفاعها كَمَا بَين السَّمَاء وَالْأَرْض مسيرَة مَا بَينهمَا خَمْسمِائَة عَام
Ahmed, Tirmizî (hasen görmüştür), Nesâî, Sıfatü'l-Cenne'de İbn Ebi'd-Dünyâ, İbn Hibbân, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, er-Rûyânî, İbn Merdeveyh, el-Azame'de Ebû'ş-Şeyh ve el-Ba's'ta el-Beyhakî'nin Ebû Saîd el-Hudrî'den rivayet ettiğine göre Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem { وَفُرُشٍ مَرْفُوعَةٍ } “ve yükseltilmiş döşekler” ayeti hakkında şöyle buyurmuştur: "Onun yüksekliği gök ile yer arası kadardır; ikisinin arasındaki mesafe ise beş yüz yıllık yoldur."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي أُمَامَة: سُئِلَ رَسُول الله ﷺ عَن الْفرش المرفوعة قَالَ: لَو طرح فرَاش من أَعْلَاهَا لهوى إِلَى قَرَارهَا مائَة خريف
Taberânî ve İbn Merdeveyh'in Ebû Ümâme'den naklettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e yükseltilmiş döşekler soruldu da şöyle buyurdu: "Eğer en üstünden bir döşek atılsaydı dibine yüz sonbaharda (yılda) düşerdi."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وهناد وَابْن أبي الدُّنْيَا فِي صفة الْجنَّة عَن أبي أُمَامَة فِي قَوْله: {وفرش مَرْفُوعَة} قَالَ: لَو أَن أَعْلَاهَا سقط مَا بلغ أَسْفَلهَا أَرْبَعِينَ خَرِيفًا
İbn Ebî Şeybe, Hennâd ve Sıfatü'l-Cenne'de İbn Ebi'd-Dünyâ'nın Ebû Ümâme'den naklettiğine göre o, { وَفُرُشٍ مَرْفُوعَةٍ } “ve yükseltilmiş döşekler” ayeti hakkında: "Eğer onun en üstü düşecek olsa en altına kırk yılda ulaşamazdı" demiştir.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس رَفعه فِي الْفرش المرفوعة لَو طرح من أَعْلَاهَا شَيْء مَا بلغ قَرَارهَا مائَة خريف
İbn Merdeveyh'in İbn Abbâs'tan merfû olarak naklettiğine göre yükseltilmiş döşekler hakkında: "Onun en üstünden bir şey atılsa dibine yüz yılda ulaşamazdı" [buyurmuştur].
وَأخرج هناد عَن الْحسن فِي قَوْله: {وفرش مَرْفُوعَة} قَالَ: ارْتِفَاع فرَاش أهل الْجنَّة مسيرَة ثَمَانِينَ سنة وَالله أعلم
Hennâd'ın el-Hasan'dan naklettiğine göre o, { وَفُرُشٍ مَرْفُوعَةٍ } “ve yükseltilmiş döşekler” ayeti hakkında: "Cennet ehlinin döşeğinin yüksekliği seksen yıllık mesafedir, Allah en doğrusunu bilir" demiştir.
أخرج الْفرْيَابِيّ وَعبد بن حميد وهناد وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه والبهيقي فِي الْبَعْث عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ فِي قَوْله: {إِنَّا أَنْشَأْنَاهُنَّ إنْشَاء} قَالَ: إِن من الْمُنْشَآت اللَّاتِي كن فِي الدُّنْيَا عَجَائِز شُمْطًا عمشًا رمصاً
el-Firyâbî, Abd b. Humeyd, Hennâd, Tirmizî, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, İbn Merdeveyh ve el-Ba's'ta el-Beyhakî'nin Enes'ten naklettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem { إِنَّا أَنْشَأْنَاهُنَّ إِنْشَاءً } “Gerçekten biz onları yepyeni bir yaratılışla yarattık” ayeti hakkında şöyle buyurmuştur: "Şüphesiz [o kadınlar], dünyada saçları ağarmış, gözleri çapaklanmış ve yaşlanmış yaşlı kadınlardan yeniden yaratılanlardır."
وَأخرج الطَّيَالِسِيّ وَابْن جرير وَابْن أبي الدُّنْيَا وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه وَابْن قَانِع والبهيقي فِي الْبَعْث عَن سَلمَة بن زيد الْجعْفِيّ سَمِعت النَّبِي ﷺ يَقُول فِي قَوْله: {إِنَّا أنشأناهنّ إنْشَاء} قَالَ: الثّيّب والأبكار اللَّاتِي كنّ فِي الدُّنْيَا
Tayâlisî, İbn Cerîr, İbn Ebi'd-Dünyâ, Taberânî, İbn Merdeveyh, İbn Kâni' ve el-Ba's'ta el-Beyhakî'nin Seleme b. Zeyd el-Cu'fî'den rivayet ettiğine göre o, Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in { إِنَّا أَنْشَأْنَاهُنَّ إِنْشَاءً } “Gerçekten biz onları yepyeni bir yaratılışla yarattık” ayeti hakkında şöyle buyurduğunu işitmiştir: "[Onlar] dünyada olmuş olan dul ve bâkire kadınlardır."
وَأخرج عبد بن حميد وَالتِّرْمِذِيّ فِي الشَّمَائِل وَابْن الْمُنْذر والبهيقي فِي الْبَعْث عَن الْحسن قَالَ: أَتَت عَجُوز فَقَالَت يَا رَسُول الله: ادْع الله أَن يدخلني الْجنَّة فَقَالَ: يَا أم فلَان إِن لجنة لَا يدخلهَا عَجُوز فولّت تبْكي قَالَ: أَخْبرُوهَا أَنَّهَا لَا تدْخلهَا وَهِي عَجُوز إِن الله يَقُول: {إِنَّا أَنْشَأْنَاهُنَّ إنْشَاء فجعلناهن أَبْكَارًا}
Abd b. Humeyd, eş-Şemâil'de Tirmizî, İbnü'l-Münzir ve el-Ba's'ta el-Beyhakî'nin el-Hasan'dan naklettiğine göre o şöyle demiştir: Yaşlı bir kadın gelerek: "Ey Allah'ın Resûlü! Beni cennete koyması için Allah'a dua et" dedi. Bunun üzerine [Resûlullah]: "Ey filancanın annesi! Şüphesiz cennete yaşlı kadın girmez" buyurdu. Kadın ağlayarak arkasını dönüp gitti. Resûlullah: "Ona haber verin ki, kendisi oraya yaşlı olarak girmeyecektir. Şüphesiz Allah şöyle buyurmaktadır: { إِنَّا أَنْشَأْنَاهُنَّ إِنْشَاءً فَجَعَلْنَاهُنَّ أَبْكَارًا } “Gerçekten biz onları yepyeni bir yaratılışla yarattık da onları bâkireler kıldık”" buyurdu.
وَأخرج البهيقي فِي الشّعب عَن عَائِشَة قَالَت: دخل النَّبِي ﷺ عليّ وَعِنْدِي عَجُوز فَقَالَ: من هَذِه قلت: إِحْدَى خَالَاتِي قَالَ: أما إِنَّه لَا يدْخل الْجنَّة الْعَجُوز فَدخل الْعَجُوز من ذَلِك مَا شَاءَ الله فَقَالَ النَّبِي ﷺ: إِنَّا أَنْشَأْنَاهُنَّ خلقا آخر
el-Beyhakî'nin Şuabü'l-Îmân'da Âişe'den naklettiğine göre o şöyle demiştir: Yanımda yaşlı bir kadın varken Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem içeri girdi ve: "Bu kim?" dedi. Ben: "Teyzelerimden biri" dedim. [Resûlullah]: "Bilesin ki cennete yaşlı kadın girmez" buyurdu. Bunun üzerine o yaşlı kadına Allah'ın dilediği kadar bir hüzün çöktü. Bunun üzerine Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem: "Biz onları başka bir yaratılışla var ettik" buyurdu.
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط عَن عَائِشَة أَن النَّبِي ﷺ أَتَتْهُ عَجُوز من الْأَنْصَار فَقَالَت: يَا رَسُول الله ﷺ ادْع الله أَن يدخلني الْجنَّة فَقَالَ: إِن الْجنَّة لَا يدخلهَا عَجُوز فَذهب يُصَلِّي ثمَّ رَجَعَ فَقَالَت عَائِشَة: لقد لقِيت من كلمتك مشقة فَقَالَ: إِن ذَلِك كَذَلِك إِن الله إِذا أدْخلهُنَّ الْجنَّة حوّلهنّ أَبْكَارًا
Taberânî'nin el-Evsat'ta Âişe'den naklettiğine göre Ensar'dan yaşlı bir kadın Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: "Ey Allah'ın Resûlü! Beni cennete koyması için Allah'a dua et" dedi. [Resûlullah]: "Şüphesiz cennete yaşlı kadın girmez" buyurdu. Sonra namaz kılmaya gitti ve geri döndü. Âişe: "Sözünden ötürü o kadına çok ağır geldi" dedi. Bunun üzerine [Resûlullah] şöyle buyurdu: "O durum böyledir; şüphesiz Allah onları cennete koyduğu vakit bâkirelere dönüştürür."
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس {إِنَّا أنشأناهنّ إنْشَاء} نخلقهن غير خَلقهنَّ الأول
İbnü'l-Münzir'in İbn Abbâs'tan naklettiğine göre o, { إِنَّا أَنْشَأْنَاهُنَّ إِنْشَاءً } “Gerçekten biz onları yepyeni bir yaratılışla yarattık” ayeti hakkında: "Onları ilk yaratılışlarından başka bir şekilde yaratırız" demiştir.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن جَعْفَر بن مُحَمَّد عَن أَبِيه عَن جده قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: {إِنَّا أنشأناهنّ إنْشَاء} قَالَ: أنبتناهن
İbn Merdeveyh'in Ca'fer b. Muhammed'den, onun babasından, onun da dedesinden naklettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: { إِنَّا أَنْشَأْنَاهُنَّ إِنْشَاءً } “Gerçekten biz onları yepyeni bir yaratılışla yarattık” ayeti hakkında: "Onları bitirdik/yetiştirdik" buyurmuştur.
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن أبي سعيد قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِن أهل الْجنَّة إِذا جامعوا النِّسَاء عُدْنَ أَبْكَارًا
Taberânî'nin Ebû Saîd'den naklettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Şüphesiz cennet ehli kadınlarla cinsel ilişkide bulunduklarında, onlar yeniden bâkire olurlar."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أنس فِي قَوْله: {فجعلناهن أَبْكَارًا} قَالَ: عذارى وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر والبهيقي من طَرِيق عَليّ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {عربا} قَالَ: عواشق {أَتْرَابًا} يَقُول: مستويات
İbn Ebî Hâtim'in Enes'ten naklettiğine göre o, { فَجَعَلْنَاهُنَّ أَبْكَارًا } “onları bâkireler kıldık” ayeti hakkında: "El değmemiş bakirelerdir" demiştir. İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve el-Beyhakî'nin Ali kanalıyla İbn Abbâs'tan naklettiğine göre o, { عُرُبًا } “eşlerine düşkün” ayeti hakkında: "Âşıklardır"; { أَتْرَابًا } “akran” ayeti hakkında ise: "Eşit yaştadırlar" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم من طَرِيق الضَّحَّاك عَن ابْن عَبَّاس {عربا} قَالَ: عواشق لِأَزْوَاجِهِنَّ وأزواجهن لَهُنَّ عاشقون {أَتْرَابًا} قَالَ: فِي سنّ وَاحِد ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ سنة
İbn Ebî Hâtim'in Dahhâk kanalıyla İbn Abbâs'tan naklettiğine göre o, { عُرُبًا } “eşlerine düşkün” ayeti hakkında: "Kocalarına âşıktırlar, kocaları da onlara âşıktır"; { أَتْرَابًا } “akran” ayeti hakkında da: "Otuz üç yaşında aynı yaştadırlar" demiştir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق عِكْرِمَة عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: الْعَرَب الملقة لزَوجهَا
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in İkrime kanalıyla İbn Abbâs'tan naklettiğine göre o: "Urub (عُرُب), kocasına cilve yapan kadındır" demiştir.
وَأخرج ابْن جرير من طَرِيق الْعَوْفِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: الْعَرَب المتحببات المتوددات إِلَى أَزوَاجهنَّ
İbn Cerîr'in el-Avfî kanalıyla İbn Abbâs'tan naklettiğine göre o: "Urub (عُرُب), kocalarına kendilerini sevdiren ve yakınlık gösteren kadınlardır" demiştir.
وَأخرج هناد من طَرِيق الْكَلْبِيّ عَن أبي صَالح عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: الْعَرَب الغنجة وَفِي قَول أهل الْمَدِينَة الشكلة
Hennâd'ın el-Kelbî kanalıyla Ebû Sâlih'ten, onun da İbn Abbâs'tan naklettiğine göre o: "Urub (عُرُب), cilveli ve nazlı olandır; Medine ehlinin sözünde ise işveli/şık kadındır" demiştir.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَسَعِيد بن مَنْصُور وَعبد حميد وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد فِي قَوْله: {عربا} قَالَ: هِيَ الغنجة
Abdürrezzâk, Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in Mücâhid'den naklettiğine göre o, { عُرُبًا } “eşlerine düşkün” ayeti hakkında: "O, cilveli kadındır" demiştir.
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور عَن سعيد بن جُبَير فِي قَوْله: {عربا} قَالَ: هن المتغنجات
Saîd b. Mansûr'un Saîd b. Cübeyr'den naklettiğine göre o, { عُرُبًا } “eşlerine düşkün” ayeti hakkında: "Onlar cilveli kadınlardır" demiştir.
وَأخرج سُفْيَان وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر من طَرِيق سعيد بن جُبَير عَن ابْن
Süfyân, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in Saîd b. Cübeyr kanalıyla İbn
عَبَّاس فِي قَوْله: {عربا} قَالَ: النَّاقة الَّتِي تشْتَهي الْفَحْل يُقَال لَهَا: عربة
Abbâs'tan naklettiğine göre o, { عُرُبًا } “eşlerine düşkün” ayeti hakkında şöyle demiştir: "Erkeğini arzulayan dişi deveye 'arûbe' denir."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن بُرَيْدَة فِي قَوْله: {عربا} قَالَ: هِيَ الشكلة بلغَة مَكَّة المغنوجة بلغَة الْمَدِينَة
İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in Büreyde'den naklettiğine göre o, { عُرُبًا } “eşlerine düşkün” ayeti hakkında: "Mekke lügatinde işveli/nazik, Medine lügatinde ise cilveli olandır" demiştir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن عبد الله بن عبيد بن عُمَيْر قَالَ: العربة الَّتِي تشْتَهي زَوجهَا
İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in Abdullah b. Ubeyd b. Umeyr'den naklettiğine göre o: "Arûbe, kocasını arzulayan kadındır" demiştir.
وَأخرج الطستي عَن ابْن عَبَّاس أَن نَافِع الْأَزْرَق قَالَ لَهُ: أَخْبرنِي عَن قَوْله عزوجل {عربا أَتْرَابًا} قَالَ: هن العاشقات لِأَزْوَاجِهِنَّ اللَّاتِي خُلِقْنَ من الزَّعْفَرَان والأتراب المستويات قَالَ: وَهل تعرف الْعَرَب ذَلِك قَالَ: نعم أما سَمِعت نَابِغَة بني ذبيان وهويقول: عهِدت بهَا سعدى وسعدى عزيزة عروب تهادى فِي جوَار خرائد وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة {فجعلناهن أَبْكَارًا} قَالَ: عذارى {عربا} قَالَ: عشقاً لِأَزْوَاجِهِنَّ {أَتْرَابًا} قَالَ: مستويات سنا وَاحِدًا
et-Tastî'nin İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre Nâfi' b. el-Ezrak ona: "Bana Yüce Allah'ın { عُرُبًا أَتْرَابًا } ayetini haber ver" dedi. İbn Abbâs: "Onlar, safrandan yaratılmış, kocalarına âşık kadınlardır; etrâb ise yaşıt/akran olanlardır" dedi. Nâfi': "Araplar bunu bilir miydi?" deyince o: "Evet, Nâbiğa Benî Zübyân'ın şöyle dediğini duymadın mı? 'Orada Sa'dâ ile buluşmuştum; Sa'dâ ise bakire kızların arasında salınarak yürüyen cilveli ve aziz bir kadındır.'" demiştir. Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in Katâde'den naklettiğine göre o, { فَجَعَلْنَاهُنَّ أَبْكَارًا } “onları bâkireler kıldık” ayeti hakkında: "El değmemiş bâkirelerdir"; { عُرُبًا } “eşlerine düşkün” ayeti hakkında: "Kocalarına âşıktırlar"; { أَتْرَابًا } “akran” ayeti hakkında da: "Tek bir yaşta akrandırlar" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن عكركة فِي قَوْله: {عربا} قَالَ: المغنوجات والعربة هِيَ الغنجة
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in İkrime'den naklettiğine göre o, { عُرُبًا } “eşlerine düşkün” ayeti hakkında: "Cilveli kadınlardır; arûbe de cilveli olandır" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد عَن عبد الله بن عبيد بن عُمَيْر أَنه سُئِلَ عَن قَوْله تَعَالَى: {عربا} قَالَ: أما سَمِعت أَن الْمحرم يُقَال لَهُ: لَا تعربها بِكَلَام تلذ ذَهَابه وَهِي مُحرمَة
Abd b. Humeyd'in Abdullah b. Ubeyd b. Umeyr'den naklettiğine göre ona Yüce Allah'ın { عُرُبًا } “eşlerine düşkün” ayeti sorulmuş, o da: "İhramlı kimseye; ihramlı iken [kadınla] zevk alacağı cilveli sözler konuşma denildiğini duymadın mı?" demiştir.
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن جرير عَن تيم بن جدلم وَكَانَ من أَصْحَاب رَسُول الله ﷺ قَالَ: العربة الْحَسَنَة التبعل وَكَانَت الْعَرَب تَقول للْمَرْأَة إِذا كَانَت حَسَنَة التبعل: إِنَّهَا العربة
Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in sahâbîlerinden olan Teym b. Cedlem'den naklettiğine göre o şöyle demiştir: "Arûbe, kocasına güzel davranan kadındır. Bir kadın kocasına karşı güzel davrandığında Araplar: 'Şüphesiz o, arûbedir' derlerdi."
وَأخرج هناد بن السّري وَعبد بن حميد وَابْن جرير عَن سعيد بن جُبَير فِي قَوْله: {عربا} قَالَ: يشتهين أَزوَاجهنَّ
Hennâd b. es-Serî, Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in Saîd b. Cübeyr'den naklettiğine göre o, { عُرُبًا } “eşlerine düşkün” ayeti hakkında: "Kocalarını arzularlar" demiştir.
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن الْمُنْذر عَن سعيد بن جُبَير فِي قَوْله: {عربا} قَالَ: الْعَرَب المتعشقات
Saîd b. Mansûr ve İbnü'l-Münzir'in Saîd b. Cübeyr'den naklettiğine göre o, { عُرُبًا } “eşlerine düşkün” ayeti hakkında: "Urub, [kocalarına] tutkuyla âşık olan kadınlardır" demiştir.
وَأخرج هناد بن السّري وَعبد بن حميد وَابْن جرر وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله: {عربا} قَالَ: عواشق لِأَزْوَاجِهِنَّ {أَتْرَابًا} قَالَ: مستويات
Hennâd b. es-Serî, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in Mücâhid radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o, { عُرُبًا } “eşlerine düşkün” ayeti hakkında: "Kocalarına âşıktırlar"; { أَتْرَابًا } “akran” ayeti hakkında ise: "Eşit yaştadırlar" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن الْحسن ﵁ فِي قَوْله: {عربا} قَالَ: المتعشقات لبعولتهن والأتراب المستويات فِي سنّ وَاحِد
Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in el-Hasan radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o, { عُرُبًا } “eşlerine düşkün” ayeti hakkında: "Kocalarına tutkuyla âşık olanlardır"; etrâb hakkında da: "Tek bir yaşta akrandırlar" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد عَن الرّبيع بن أنس ﵁ قَالَ: الْعَرَب المتعشقات واأتراب المستويات فِي سنّ وَاحِد
Abd b. Humeyd'in er-Rebî' b. Enes radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o şöyle demiştir: "Urub, tutkuyla âşık kadınlardır; etrâb ise tek bir yaşta akrandırlar."
وَأخرج هناد بن السّري وَعبد بن حميد عَن الْحسن ﵁ فِي قَوْله: {عربا} قَالَ: المتحببات إِلَى الْأزْوَاج والأتراب المستويات
Hennâd b. es-Serî ve Abd b. Humeyd'in el-Hasan radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o, { عُرُبًا } “eşlerine düşkün” ayeti hakkında: "Kocalarına sevdirenlerdir"; etrâb hakkında ise: "Akrandırlar" demiştir.
وَأخرج سُفْيَان بن عُيَيْنَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله: {عربا} قَالَ: مُتَحَببَات إِلَى أَزوَاجهنَّ {أَتْرَابًا} قَالَ: أَمْثَالًا
Süfyân b. Uyeyne, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in Mücâhid radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o, { عُرُبًا } “eşlerine düşkün” ayeti hakkında: "Kocalarına kendilerini sevdirenlerdir"; { أَتْرَابًا } “akran” ayeti hakkında ise: "Birbirinin benzeri akranlardır" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد عَن عِكْرِمَة ﵁ قَالَ: الْعَرَب المتحببات إِلَى أَزوَاجهنَّ والأتراب الْأَشْبَاه المستويات
Abd b. Humeyd'in İkrime radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o şöyle demiştir: "Urub, kocalarına kendilerini sevdirenlerdir; etrâb ise birbirine benzeyen akranlardır."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن زيد بن أسلم ﵁ قَالَ: العربة هِيَ الْحَسَنَة الْكَلَام
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in Zeyd b. Eslem radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o: "Arûbe, güzel sözlü olan kadındır" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد عَن الْحسن ﵁ {عربا} قَالَ: عواشق {أَتْرَابًا} قَالَ: أقراناً
Abd b. Humeyd'in el-Hasan radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o, { عُرُبًا } “eşlerine düşkün” ayeti hakkında: "Âşıklardır"; { أَتْرَابًا } “akran” ayeti hakkında ise: "Akranlardır" demiştir.
وَأخرج وَكِيع فِي الْغرَر وَابْن عَسَاكِر فِي تَارِيخه عَن هِلَال بن أبي بردة ﵁ أَنه قَالَ لجلسائه: مَا العروب من النِّسَاء فماجوا وَأَقْبل إِسْحَق بن عبد الله بن الْحَرْث النَّوْفَلِي ﵁ فَقَالَ: قد جَاءَكُم من يُخْبِركُمْ عَنْهَا فَسَأَلُوهُ فَقَالَ: الخفرة المتبذلة لزَوجهَا وَأنْشد: يعربن عِنْد بهولهن إِذا خلوا وَإِذا هم خَرجُوا فهن خفار وَأخرج ابْن عدي بِسَنَد ضَعِيف عَن أنس ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: خير نِسَائِكُم العفيفة الغلمة
Vekî' el-Gurer'de ve İbn Asâkir Târîh'inde Hilâl b. Ebî Bürde radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o meclis arkadaşlarına: "Kadınlardan arûb ne demektir?" diye sordu; aralarında dalgalanıp durdular. Derken İshâk b. Abdillâh b. el-Hâris en-Nevfelî radıyallâhu anh çıkageldi ve Hilâl: "Size ondan haber verecek kimse geldi" dedi. Ona sordular; o da: "[Dışarıya karşı] hayalı/utangaç, kocasına karşı ise serbest ve cilveli olandır" dedi ve şu şiiri okudu: 'Kocalarıyla baş başa kaldıklarında cilve yaparlar, kocaları dışarı çıktıklarında ise son derece hayalıdırlar.' İbn Adî zayıf bir senetle Enes radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Kadınlarınızın en hayırlısı, [başkalarına karşı] iffetli, [kocasına karşı ise] şehvetli ve işveli olandır" buyurmuştur.
وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن مُعَاوِيَة بن أبي سُفْيَان أَنه راود زَوجته فَاخِتَة بنت قرطة فنخرت نخرة شَهْوَة ثمَّ وضعت يَدهَا على وَجههَا فَقَالَ: لَا سوأة عَلَيْك فوَاللَّه لخيركن الناخرات والشخارات
İbn Asâkir'in Muâviye b. Ebî Süfyân'dan naklettiğine göre o, eşi Fâhite bint Karaza'ya yanaştı; kadın şehvetle bir ses çıkardı, sonra da elini yüzüne kapattı. Bunun üzerine Muâviye: "Sana bir ayıp/kötülük yoktur! Allah'a yemin olsun ki sizin en hayırlınız, [kocasına karşı] böyle sesler çıkaran ve işveli olanlarınızdır" dedi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن جَعْفَر بن مُحَمَّد عَن أَبِيه ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ فِي قَوْله: {عربا} قَالَ: كلامهنّ عَرَبِيّ
İbn Ebî Hâtim'in Ca'fer b. Muhammed'den, onun da babasından radıyallâhu anh naklettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, { عُرُبًا } “eşlerine düşkün” ayeti hakkında: "Onların konuşması Arapçadır" buyurmuştur.
وَأخرج عبد بن حميد عَن مَيْمُون بن مهْرَان ﵁ فِي قَوْله: {ثلة من الْأَوَّلين وثلة من الآخرين} قَالَ: كثير من الْأَوَّلين وَكثير من الآخرين
Abd b. Humeyd'in Meymûn b. Mihrân radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o, { ثُلَّةٌ مِنَ الْأَوَّلِينَ وَثُلَّةٌ مِنَ الْآخِرِينَ } “Birçoğu öncekilerden, birçoğu da sonrakilerdendir” ayeti hakkında: "Öncekilerden birçoğu ve sonrakilerden birçoğudur" demiştir.
وَأخرج مُسَدّد فِي مُسْنده وَابْن الْمُنْذر وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه بِسَنَد حسن عَن أبي بكر ﵁ عَن النَّبِي ﷺ فِي قَوْله: {ثلة من الْأَوَّلين وثلة من الآخرين} قَالَ: هما جَمِيعًا من هَذِه الْأمة
Müsedded Müsned'inde, İbnü'l-Münzir, Taberânî ve İbn Merdûye hasen bir senetle Ebû Bekir radıyallâhu anh'tan, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in { ثُلَّةٌ مِنَ الْأَوَّلِينَ وَثُلَّةٌ مِنَ الْآخِرِينَ } “Birçoğu öncekilerden, birçoğu da sonrakilerdendir” ayeti hakkında şöyle buyurduğunu rivayet etmişlerdir: "Onların ikisi de bütünüyle bu ümmattendir."
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن عدي وَابْن مرْدَوَيْه بِسَنَد ضَعِيف عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {ثلة من الْأَوَّلين وثلة من الآخرين} قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: هما جَمِيعًا من أمتِي
Firyâbî, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Adî ve İbn Merdûye zayıf bir senetle İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiğine göre o, { ثُلَّةٌ مِنَ الْأَوَّلِينَ وَثُلَّةٌ مِنَ الْآخِرِينَ } “Birçoğu öncekilerden, birçoğu da sonrakilerdendir” ayeti hakkında şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Onların ikisi de bütünüyle benim ümmetimdendir" buyurdu.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {ثلة من الْأَوَّلين وثلة من الآخرين} قَالَ: الثُّلَّتَانِ جَمِيعًا من هَذِه الْأمة
Abdurrezzâk, İbnü'l-Münzir ve İbn Merdûye'nin İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiğine göre o, { ثُلَّةٌ مِنَ الْأَوَّلِينَ وَثُلَّةٌ مِنَ الْآخِرِينَ } “Birçoğu öncekilerden, birçoğu da sonrakilerdendir” ayeti hakkında: "İki topluluk da bütünüyle bu ümmattendir" demiştir.
وَأخرج الْحسن بن سُفْيَان وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن مرْدَوَيْه وَابْن عَسَاكِر عَن عبد الله بن مَسْعُود ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِنِّي لأرجو أَن يكون من اتبعني من أمتِي ربع أهل الْجنَّة فكبرنا ثمَّ قَالَ: إِنِّي لأرجو أَن يكون من أمتِي الشّطْر ثمَّ قَرَأَ {ثلة من الْأَوَّلين وثلة من الآخرين}
el-Hasan b. Süfyân, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Merdûye ve İbn Asâkir'in Abdullah b. Mes'ûd radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Ümmetimden bana tabi olanların cennet ehlinin dörtte biri olmasını umuyorum." Biz tekbir getirdik. Sonra: "Ümmetimden [cennet ehlinin] yarısı olmasını umuyorum" buyurdu ve ardından { ثُلَّةٌ مِنَ الْأَوَّلِينَ وَثُلَّةٌ مِنَ الْآخِرِينَ } “Birçoğu öncekilerden, birçoğu da sonrakilerdendir” ayetini okudu.
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن ابْن مَسْعُود ﵁ قَالَ: تحدثنا ذَات لَيْلَة عِنْد رَسُول الله ﷺ حَتَّى [] ألرنا (هَكَذَا فِي الأَصْل) الحَدِيث فَلَمَّا أَصْبَحْنَا غدونا على رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: عرضت عَليّ الْأَنْبِيَاء باتباعها من أممها فَإِذا النَّبِي مَعَه الثلَّة من أمته وَإِذا النَّبِي لَيْسَ مَعَه أحد وَقد أنبأكم الله عَن قوم لوط فَقَالَ: أَلَيْسَ مِنْكُم رشيدحتى مر مُوسَى ﵇ وَمن مَعَه من بني إِسْرَائِيل قلت: يَا رب
Taberânî'nin İbn Mes'ûd radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o şöyle demiştir: Bir gece Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanında konuşup sohbet ettik, öyle ki sohbete daldık. Sabah olunca erkenden Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına vardık; şöyle buyurdu: "Peygamberler, ümmetlerinden kendilerine tabi olanlarla birlikte bana gösterildi. Bir de baktım ki kimi peygamberin yanında ümmetinden bir topluluk var, kimi peygamberin yanında ise hiç kimse yok. Nitekim Allah size Lût'un kavminden haber vermiş ve: { أَلَيْسَ مِنْكُمْ رَجُلٌ رَشِيدٌ } [demişti]. Nihayet Mûsâ aleyhisselâm ve beraberindeki İsrâiloğulları geçti. Dedim ki: 'Ey Rabbim!
فَأَيْنَ أمتِي قَالَ: انْظُر عَن يَمِينك فَإِذا الظراب ظراب مَكَّة قد سد من وُجُوه الرِّجَال قَالَ: أرضيت يَا مُحَمَّد قلت: رضيت يَا رب قَالَ: أنظر عَن يسارك فَإِذا الْأُفق قد سد من وُجُوه الرِّجَال قَالَ: أرضيت يَا مُحَمَّد قلت: رضيت يَا رب قَالَ: فَإِن مَعَ هَؤُلَاءِ سبعين ألفا يدْخلُونَ الْجنَّة بِغَيْر حِسَاب فَأتى عكاشة بن مُحصن الْأَسدي ﵁ فَقَالَ يَا رَسُول الله: ادْع الله أَن يَجْعَلنِي مِنْهُم قَالَ: اللَّهُمَّ اجْعَلْهُ مِنْهُم ثمَّ قَامَ رجل آخر فَقَالَ يَا رَسُول الله: ادْع الله أَن يَجْعَلنِي مِنْهُم فَقَالَ: سَبَقَك بهَا عكاشة ثمَّ قَالَ لَهُم النَّبِي ﷺ: إِن اسْتَطَعْتُم بِأبي أَنْتُم وَأمي أَن تَكُونُوا من السّبْعين فكونوا فَإِن
Peki benim ümmetim nerede?' [Allah] buyurdu ki: 'Sağına bak!' Bir de baktım ki tepecikler -Mekke'nin tepecikleri- insan yüzlerinden kapanmış/dolmuş vaziyette. [Allah]: 'Razı oldun mu ey Muhammed?' buyurdu. 'Razı oldum ey Rabbim!' dedim. 'Soluna bak!' buyurdu. Bir de baktım ki ufuk insan yüzlerinden kapanmış/dolmuş vaziyette. [Allah]: 'Razı oldun mu ey Muhammed?' buyurdu. 'Razı oldum ey Rabbim!' dedim. [Allah]: 'Bunlarla birlikte hesapsız cennete girecek yetmiş bin kişi daha vardır' buyurdu. Bunun üzerine Ukkâşe b. Mıhsan el-Esedî radıyallâhu anh gelip: 'Ey Allah'ın Resûlü! Beni de onlardan kılması için Allah'a dua et' dedi. [Resûlullah]: 'Allahım, onu onlardan kıl!' buyurdu. Sonra başka bir adam kalkıp: 'Ey Allah'ın Resûlü! Beni de onlardan kılması için Allah'a dua et' dedi. Bunun üzerine: 'Ukkâşe bu hususta seni geçti' buyurdu. Sonra Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem onlara şöyle buyurdu: 'Anam babam size feda olsun, eğer o yetmiş binden olmaya güç yetirebilirseniz olun! Eğer
عجزتم وقصرتم فكونوا من أَصْحَاب الظراب فَإِن عجزتم وقصرتم فكونوا من أَصْحَاب الْأُفق فَإِنِّي قد رَأَيْت أُنَاسًا يتهارشون كثيرا ثمَّ قَالَ: إِنِّي لأرجو أَن تَكُونُوا شطر أهل الْجنَّة فَكبر الْقَوْم ثمَّ تَلا هَذِه الْآيَة {ثلة من الْأَوَّلين وثلة من الآخرين} فتذاكروا من هَؤُلَاءِ السبعون ألفا فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: هم الَّذين لَا يسْتَرقونَ وَلَا يَتَطَيَّرُونَ وعَلى رَبهم يَتَوَكَّلُونَ
gücünüz yetmez ve kusur ederseniz tepecikler ehlinden olun! Eğer gücünüz yetmez ve kusur ederseniz ufuk ehlinden olun! Çünkü ben birtakım insanların çokça birbirine karıştığını gördüm.' Sonra: 'Şüphesiz ben sizin cennet ehlinin yarısı olmanızı umuyorum' buyurdu. Topluluk tekbir getirdi; ardından [Resûlullah] şu ayeti okudu: { ثُلَّةٌ مِنَ الْأَوَّلِينَ وَثُلَّةٌ مِنَ الْآخِرِينَ } “Birçoğu öncekilerden, birçoğu da sonrakilerdendir”. Bunun üzerine bu yetmiş bin kişinin kimler olduğu hakkında konuştular. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: 'Onlar, rukye talep etmeyen, uğursuzluğa inanmayan ve Rablerine tevekkül edenlerdir' buyurdu.
الْآيَة ٤١ - ٥٧
Ayet 41 - 57
أخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة ﵁ {وَأَصْحَاب الشمَال مَا أَصْحَاب الشمَال} قَالَ: مَاذَا لَهُم وماذا أعد لَهُم وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَسَعِيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {وظل من يحموم} قَالَ: من دُخان أسود وَفِي لفظ: من دُخان جَهَنَّم
Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in Katâde radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o, { وَأَصْحَابُ الشِّمَالِ مَا أَصْحَابُ الشِّمَالِ } “Solun adamları; ne solun adamları!” ayeti hakkında: "Onlara ne var ve onlar için neler hazırlanmıştır!" demiştir. Firyâbî, Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve sahih olduğunu belirterek Hâkim'in İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiğine göre o, { وَظِلٍّ مِنْ يَحْمُومٍ } “Ve kapkara bir dumandan bir gölge içindedirler” ayeti hakkında: "Kara bir dumandandır" demiştir; bir lafızda ise: "Cehennem dumanındandır" demiştir.
وَأخرج هناد وَعبد بن حميد عَن مُجَاهِد ﵁ {وظل من يحموم} قَالَ: من دُخان جَهَنَّم
Hennâd ve Abd b. Humeyd'in Mücâhid radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o, { وَظِلٍّ مِنْ يَحْمُومٍ } “Ve kapkara bir dumandan bir gölge içindedirler” ayeti hakkında: "Cehennem dumanındandır" demiştir.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة ﵁ {وظل من يحموم} قَالَ: من دُخان
Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in Katâde radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o, { وَظِلٍّ مِنْ يَحْمُومٍ } “Ve kapkara bir dumandan bir gölge içindedirler” ayeti hakkında: "Dumandandır" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي مَالك ﵁ {وظل من يحموم} قَالَ: الدُّخان
Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Mâlik radıyallâhu anh'tan nakledildiğine göre o, { وَظِلٍّ مِنْ يَحْمُومٍ } “Ve kapkara bir dumandan bir gölge içindedirler” ayeti hakkında: "Dumandır" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد عَن الضَّحَّاك ﵁ قَالَ: النَّار سَوْدَاء وَأَهْلهَا سود وكل شَيْء فِيهَا أسود
Abd b. Humeyd'in ed-Dahhâk radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o şöyle demiştir: "Ateş siyahtır, onun ehli siyahtır ve onun içindeki her şey siyahtır."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله: {لَا بَارِد وَلَا كريم} قَالَ: لَا بَارِد الْمنزل وَلَا كريم المنظر
Abdurrezzâk, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in Katâde radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o, { لَا بَارِدٍ وَلَا كَرِيمٍ } “Ne serindir ne de faydalı/cömerttir” ayeti hakkında: "Ne konaklama yeri serindir ne de manzarası güzel/hoştur" demiştir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ان عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {إِنَّهُم كَانُوا قبل ذَلِك مترفين} قَالَ: منعمين {وَكَانُوا يصرون على الْحِنْث الْعَظِيم} قَالَ: على الذَّنب الْعَظِيم
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiğine göre o, { إِنَّهُمْ كَانُوا قَبْلَ ذَلِكَ مُتْرَفِينَ } “Çünkü onlar bundan önce varlık içinde şımarmışlardı” ayeti hakkında: "Nimet içinde yüzenlerdi"; { وَكَانُوا يُصِرُّونَ عَلَى الْحِنْثِ الْعَظِيمِ } “Ve büyük günah üzerinde ısrar ediyorlardı” ayeti hakkında ise: "Büyük günah üzerinde [ısrar ediyorlardı]" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد عَن الشّعبِيّ ﵁ {وَكَانُوا يصرون على الْحِنْث الْعَظِيم} قَالَ: هِيَ الْكَبَائِر
Abd b. Humeyd'in eş-Şa'bî radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o, { وَكَانُوا يُصِرُّونَ عَلَى الْحِنْثِ الْعَظِيمِ } “Ve büyük günah üzerinde ısrar ediyorlardı” ayeti hakkında: "O, büyük günahlardır" demiştir.
وَأخرج ابْن عدي والشيرازي فِي الألقاب وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه والخطيب فِي تالي التَّلْخِيص وَابْن عَسَاكِر فِي تَارِيخه عَن ابْن عمر ﵄ أَن رَسُول الله ﷺ قَرَأَ فِي الْوَاقِعَة {فشاربون شرب الهيم} بِفَتْح الشين من شرب
İbn Adî, el-Elkâb'da Şîrâzî, sahih olduğunu belirterek Hâkim, İbn Merdûye, Tâlî et-Telhîs'te Hatîb ve Târîh'inde İbn Asâkir'in İbn Ömer radıyallâhu anhümâ'dan naklettiklerine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Vâkıa Suresi'nde yer alan { فَشَارِبُونَ شُرْبَ الْهِيمِ } “Susuzluktan yanan develerin içişi gibi içeceksiniz” ayetini şirb kelimesinin şîn harfini üstünle (şerbe) okumuştur.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أنس ﵁ قَالَ: كَانَ النَّبِي ﷺ يقْرَأ {شرب الهيم}
İbn Merdûye'nin Enes radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: { شُرْبَ الْهِيمِ } “Susuzluktan yanan develerin içişi gibi” şeklinde okurdu.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {شرب الهيم} قَالَ: الإِبل العطاش
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiğine göre o, { شُرْبَ الْهِيمِ } “Susuzluktan yanan develerin içişi gibi” ayeti hakkında: "Susamış develerdir" demiştir.
وَأخرج الطستي عَن ابْن عَبَّاس ﵄ أَن نَافِع بن الْأَزْرَق قَالَ لَهُ: أَخْبرنِي عَن قَوْله عزوجل: {فشاربون شرب الهيم} قَالَ: الإِبل يَأْخُذهَا دَاء يُقَال لَهُ الهيم فَلَا تروى من المَاء فَشبه الله تَعَالَى شرب أهل النَّار من الْحَمِيم بِمَنْزِلَة الإِبل الهيم قَالَ: وَهل تعرف الْعَرَب ذَلِك قَالَ: نعم أما سَمِعت لبيد بن ربيعَة وَهُوَ يَقُول: أجزت إِلَى معارفها بشعب واطلاح من العبديّ هيم وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن الْمُنْذر عَن أبي مجلز ﵁ {فشاربون شرب الهيم} قَالَ: كَانَ المراض تمص المَاء مصا وَلَا تروى
et-Tastî'nin İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiğine göre Nâfi' b. el-Ezrak ona: "Bana Yüce Allah'ın: { فَشَارِبُونَ شُرْبَ الْهِيمِ } “Susuzluktan yanan develerin içişi gibi içeceksiniz” ayetinden haber ver" dedi. İbn Abbâs: "Bu, develere musallat olan ve hiyâm denilen bir hastalıktır ki suya kanmazlar. Allah Teâlâ da cehennem ehlinin kaynar sudan içişini bu susuzluk hastalığına tutulmuş develere benzetmiştir" dedi. [Nâfi']: "Araplar bunu bilir mi?" diye sordu. İbn Abbâs: "Evet, Lebîd b. Rebîa'nın şöyle dediğini işitmedin mi?: 'O bilindik yerlere doğru bir dağ yolundan ve Abd kabilesine ait zayıf, susuzluktan yanan develerle geçip gittim.'" demiştir. Saîd b. Mansûr ve İbnü'l-Münzir'in Ebû Miclez radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o, { فَشَارِبُونَ شُرْبَ الْهِيمِ } “Susuzluktan yanan develerin içişi gibi içeceksiniz” ayeti hakkında: "Suyu sadece emip içine çeken ve kanmayan hasta [develer] gibidir" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن عِكْرِمَة ﵁ {فشاربون شرب الهيم} قَالَ: الإِبل المراض تمص المَاء مصا وَلَا تروى
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in İkrime radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o, { فَشَارِبُونَ شُرْبَ الْهِيمِ } “Susuzluktan yanan develerin içişi gibi içeceksiniz” ayeti hakkında: "Suyu sadece emip içine çeken ve kanmayan hasta develerdir" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة ﵁ {فشاربون شرب الهيم} قَالَ: ضراب الإِبل دَوَاب لَا تروى
Abd b. Humeyd'in Katâde radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o, { فَشَارِبُونَ شُرْبَ الْهِيمِ } “Susuzluktan yanan develerin içişi gibi içeceksiniz” ayeti hakkında: "Develerin bir türüdür, suya kanmayan hayvanlardır" demiştir.
وَأخرج سُفْيَان بن عُيَيْنَة فِي جَامعه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {فشاربون شرب الهيم} قَالَ: هيام الأَرْض يَعْنِي الرمال
Süfyân b. Uyeyne el-Câmi'inde İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiğine göre o, { فَشَارِبُونَ شُرْبَ الْهِيمِ } “Susuzluktan yanan develerin içişi gibi içeceksiniz” ayeti hakkında: "Yerin heyamıdır, yani kumlardır" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد عَن الْحسن ﵁ قَالَ {الهيم} الإِبل العطاش
Abd b. Humeyd'in el-Hasan radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o: "{ الْهِيمِ } “Susuzluktan yanan develer”, susamış develerdir" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد عَن سعيد بن جُبَير ﵁ {شرب الهيم} قَالَ: الإِبل الهيم
Abd b. Humeyd'in Saîd b. Cübeyr radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o, { شُرْبَ الْهِيمِ } “Susuzluktan yanan develerin içişi gibi” ayeti hakkında: "Susuzluk hastalığına tutulmuş develerdir" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن الضَّحَّاك ﵁ {شرب الهيم} قَالَ: دَاء يَأْخُذ فَإِذا أَخذهَا لم ترو
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in ed-Dahhâk radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o, { شُرْبَ الْهِيمِ } “Susuzluktan yanan develerin içişi gibi” ayeti hakkında: "[Develere] musallat olan bir hastalıktır; o hastalık onlara musallat olduğunda suya kanmazlar" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد عَن عَاصِم ﵁ أَنه قَرَأَ {شرب الهيم} بِرَفْع الشين
Abd b. Humeyd'in Âsım radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o, { شُرْبَ الْهِيمِ } “Susuzluktan yanan develerin içişi gibi” ibaresini şîn harfini ötre ile okumuştur.
الْآيَة ٥٨ - ٧٤
Ayet 58 - 74
أخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر وَالْحَاكِم والبهيقي فِي سنَنه عَن حجر الْمرَادِي ﵁ قَالَ: كنت عبد عَليّ ﵁ فَسَمعته وَهُوَ يُصَلِّي بِاللَّيْلِ يقْرَأ فَمر بِهَذِهِ الْآيَة {أَفَرَأَيْتُم مَا تمنون أأنتم تخلقونه أم نَحن الْخَالِقُونَ} قَالَ: بل أَنْت يَا رب ثَلَاثًا
Abdurrezzâk, İbnü'l-Münzir, Hâkim ve Sünen'inde Beyhakî'nin Hucr el-Murâdî radıyallâhu anh'tan naklettiklerine göre o şöyle demiştir: Ali radıyallâhu anh'ın kölesi/hizmetçisiydim; gece namaz kılarken Kur'an okuduğunu işittim. Şu ayete gelince: { أَفَرَأَيْتُمْ مَا تُمْنُونَ أَأَنْتُمْ تَخْلُقُونَهُ أَمْ نَحْنُ الْخَالِقُونَ } “Döktüğünüz meniyi gördünüz mü? Onu siz mi yaratıyorsunuz yoksa yaratanlar biz miyiz?” üç defa: "Aksine sen [yaratıyorsun] ey Rabbim!" dedi.
ثمَّ قَرَأَ {أأنتم تزرعونه} قَالَ: بل أَنْت يَا رب ثَلَاثًا ثمَّ قَرَأَ {أأنتم أنزلتموه من المزن} قَالَ: بل أَنْت يَا رب ثَلَاثًا ثمَّ قَرَأَ {أأنتم أنشأتم شجرتها} قَالَ: بل أَنْت يارب ثَلَاثًا
Sonra { أَأَنْتُمْ تَزْرَعُونَهُ } “Onu siz mi bitiriyorsunuz?” ayetini okudu ve üç defa: "Aksine sen [bitiriyorsun] ey Rabbim!" dedi. Sonra { أَأَنْتُمْ أَنْزَلْتُمُوهُ مِنَ الْمُزْنِ } “Onu buluttan siz mi indirdiniz?” ayetini okudu ve üç defa: "Aksine sen [indirdin] ey Rabbim!" dedi. Sonra { أَأَنْتُمْ أَنْشَأْتُمْ شَجَرَتَهَا } “Onun ağacını siz mi var ettiniz?” ayetini okudu ve üç defa: "Aksine sen [var ettin] ey Rabbim!" dedi.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ فِي العظمة عَن الضَّحَّاك ﵁ فِي قَوْله: {نَحن قَدرنَا بَيْنكُم الْمَوْت} قَالَ: تَقْدِير أَن جعل أهل الأَرْض وَأهل السَّمَاء فِيهِ سَوَاء شريفهم وضعيفهم
Ebû'ş-Şeyh el-Azame'de ed-Dahhâk radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o, { نَحْنُ قَدَّرْنَا بَيْنَكُمُ الْمَوْتَ } “Aranızda ölümü biz takdir ettik” ayeti hakkında şöyle demiştir: "Bu takdir; yeryüzü ehlini de gökyüzü ehlini de, onların şereflilerini de zayıflarını da onda eşit kılmasıdır."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله: {نَحن قَدرنَا بَيْنكُم الْمَوْت} قَالَ: الْمُتَأَخر والمعجل وَأي فِي قَوْله: {وننشئكم فِي مَا لَا تعلمُونَ} قَالَ: فِي خلق شِئْنَا وَفِي قَوْله: {وَلَقَد علمْتُم النشأة الأولى} إِذا لم تَكُونُوا شَيْئا
Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in Mücâhid radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o, { نَحْنُ قَدَّرْنَا بَيْنَكُمُ الْمَوْتَ } “Aranızda ölümü biz takdir ettik” ayeti hakkında: "Geciktirileni de öne alınanı da [takdir ettik]" demiştir. Ve { وَنُنْشِئَكُمْ فِي مَا لَا تَعْلَمُونَ } “Ve sizi bilemeyeceğiniz bir şekilde var edelim” ayeti hakkında: "Dilediğimiz bir yaratılışta [var edelim]"; { وَلَقَدْ عَلِمْتُمُ النَّشْأَةَ الْأُولَى } “Andolsun ilk yaratılışı bildiniz” ayeti hakkında ise: "Hiçbir şey değilken [var edildiğinizi bildiniz]" demiştir.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله: {وَلَقَد علمْتُم النشأة الأولى} قَالَ: خلق آدم ﵇
Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in Katâde radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o, { وَلَقَدْ عَلِمْتُمُ النَّشْأَةَ الْأُولَى } “Andolsun ilk yaratılışı bildiniz” ayeti hakkında: "Âdem aleyhisselâm'ın yaratılışıdır" demiştir.
وَأخرج الْبَزَّار وَابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه وَأَبُو نعيم وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان وَضَعفه عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: لَا يَقُولَن أحدكُم زرعت وَلَكِن ليقل حرثت قَالَ أَبُو هُرَيْرَة ﵁: ألم تسمعوا الله يَقُول: {أَفَرَأَيْتُم مَا تَحْرُثُونَ أأنتم تزرعونه أم نَحن الزارعون}
Bezzâr, İbn Cerîr, İbn Merdûye, Ebû Nuaym ve Şuabü'l-Îmân'da zayıf olduğunu belirterek Beyhakî'nin Ebû Hureyre radıyallâhu anh'tan naklettiklerine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Hiçbiriniz sakın 'Ektim/bitirdim' demesin; lâkin 'Tarlayı sürdüm/tohum attım' desin." Ebû Hureyre radıyallâhu anh: "Allah'ın şöyle buyurduğunu işitmediniz mi?: { أَفَرَأَيْتُمْ مَا تَحْرُثُونَ أَأَنْتُمْ تَزْرَعُونَهُ أَمْ نَحْنُ الزَّارِعُونَ } “Ektiğiniz tohumu gördünüz mü? Onu siz mi bitiriyorsunuz yoksa bitirenler biz miyiz?" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد عَن أبي عبد الرَّحْمَن ﵁ أَنه كره أَن يَقُول: زرعت وَيَقُول: حرثت
Abd b. Humeyd'in Ebû Abdirrahmân radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o, "Ektim/bitirdim" denilmesini hoş görmez ve "Tarlayı sürdüm/tohum attım" derdi.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله: {أأنتم تزرعونه} قَالَ: تنبتونه
İbnü'l-Münzir'in Mücâhid radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o, { أَأَنْتُمْ تَزْرَعُونَهُ } “Onu siz mi bitiriyorsunuz?” ayeti hakkında: "Onu siz mi filizlendirip yetiştiriyorsunuz?" demiştir.
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {فظلتم تفكهون} قَالَ: تعْجبُونَ
İbn Cerîr'in İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiğine göre o, { فَظَلْتُمْ تَفَكَّهُونَ } “Şaşakalakalırsınız” ayeti hakkında: "Şaşırıp kalırsınız" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن الْحسن ﵁ {فظلتم تفكهون} قَالَ: تَنْدمُونَ
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in el-Hasan radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o, { فَظَلْتُمْ تَفَكَّهُونَ } “Şaşakalakalırsınız” ayeti hakkında: "Pişmanlık duyarsınız" demiştir.
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله: {إِنَّا لمغرمون} قَالَ: ملقون للشر {بل نَحن محرومون} قَالَ: محدودون وَفِي قَوْله: {أأنتم أنزلتموه من المزن} قَالَ: السَّحَاب
Firyâbî, Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in Mücâhid radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o, { إِنَّا لَمُغْرَمُونَ } “Doğrusu biz ziyana uğratıldık” ayeti hakkında: "Kötülüğe maruz bırakılmışlar"; { بَلْ نَحْنُ مَحْرُومُونَ } “Hatta büsbütün mahrum bırakıldık” ayeti hakkında: "Kısmeti kesilmişler" demiştir. { أَأَنْتُمْ أَنْزَلْتُمُوهُ مِنَ الْمُزْنِ } “Onu buluttan siz mi indirdiniz?” ayeti hakkında ise: "Buluttan" demiştir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ {أأنتم أنزلتموه من المزن} قَالَ: السَّحَاب
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiğine göre o, { أَأَنْتُمْ أَنْزَلْتُمُوهُ مِنَ الْمُزْنِ } “Onu buluttan siz mi indirdiniz?” ayeti hakkında: "Buluttur" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد عَن الْحسن وَقَتَادَة ﵄ مثله
Abd b. Humeyd, el-Hasan ve Katâde radıyallâhu anhümâ'dan da bunun bir benzerini rivayet etmiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي جَعْفَر ﵁ عَن النَّبِي ﷺ أَنه كَانَ إِذا شرب المَاء قَالَ: الْحَمد لله الَّذِي سقانا عذباً فراتاً برحمته وَلم يَجعله ملحاً أجاجاً بذنوبنا
İbn Ebî Hâtim'in Ebû Ca'fer radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem su içtiği zaman şöyle derdi: "Bize rahmetiyle tatlı ve lezzetli su içiren, günahlarımız sebebiyle onu tuzlu ve acı kılmayan Allah'a hamdolsun."
وَأخرج هناد وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله: {نَحن جعلناها تذكرة} قَالَ: هَذِه لنا تذكرة للنار الْكُبْرَى {ومتاعاً للمقوين} قَالَ: للمستمتعين النَّاس أَجْمَعِينَ وَفِي لفظ للحاضر والبادي
Hennâd, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in Mücâhid radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o, { نَحْنُ جَعَلْنَاهَا تَذْكِرَةً } “Biz onu bir ibret kıldık” ayeti hakkında: "Bu, bizim için büyük ateşi (cehennemi) bir hatırlatmadır"; { وَمَتَاعًا لِلْمُقْوِينَ } “Ve yolcular/ihtiyaç sahipleri için bir fayda kıldık” ayeti hakkında ise: "Bütün insanların faydalanması içindir" demiştir; bir lafızda ise: "Şehirli ve çöl halkı içindir" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه من طرق عَن ابْن عَبَّاس ﵄ {نَحن جعلناها تذكرة} قَالَ: تذكرة للنار الْكُبْرَى {ومتاعاً للمقوين} قَالَ: للمسافرين
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye'nin çeşitli yollarla İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiklerine göre o, { نَحْنُ جَعَلْنَاهَا تَذْكِرَةً } “Biz onu bir ibret kıldık” ayeti hakkında: "Büyük ateşi (cehennemi) bir hatırlatmadır"; { وَمَتَاعًا لِلْمُقْوِينَ } “Ve yolcular/ihtiyaç sahipleri için bir fayda kıldık” ayeti hakkında ise: "Yolcular içindir" demiştir.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير عَن قَتَادَة ﵁ {نَحن جعلناها تذكرة} قَالَ: تذكرة للنار الْكُبْرَى {ومتاعاً للمقوين} قَالَ: للمسافرين كم من قوم قد سافروا ثمَّ أرملوا فأحجبوا نَارا فاستدفؤوا بهَا وانتفعوا بهَا
Abdurrezzâk ve İbn Cerîr'in Katâde radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o, { نَحْنُ جَعَلْنَاهَا تَذْكِرَةً } “Biz onu bir ibret kıldık” ayeti hakkında: "Büyük ateşi (cehennemi) bir hatırlatmadır"; { وَمَتَاعًا لِلْمُقْوِينَ } “Ve yolcular/ihtiyaç sahipleri için bir fayda kıldık” ayeti hakkında ise: "Yolcular içindir; nice topluluklar vardır ki yolculuk yapmışlar, sonra azıkları tükenmiş/zor durumda kalmışlar ve bir ateş yakarak onunla ısınmış ve ondan faydalanmışlardır" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد عَن الْحسن ﵁ {ومتاعاً للمقوين} قَالَ: للمسافرين
Abd b. Humeyd'in el-Hasan radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o, { وَمَتَاعًا لِلْمُقْوِينَ } “Ve yolcular/ihtiyaç sahipleri için bir fayda kıldık” ayeti hakkında: "Yolcular içindir" demiştir.
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه وَابْن عَسَاكِر عَن وَاثِلَة بن الْأَسْقَع ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: لَا تمنعوا عباد الله فضل الله المَاء وَلَا كلأ وَلَا نَارا فَإِن الله تَعَالَى جعلهَا مَتَاعا للمقوين وَقُوَّة للمستضعفين وَلَفظ ابْن عَسَاكِر وقواما للمستمتعين
Taberânî, İbn Merdûye ve İbn Asâkir'in Vâsile b. el-Eskâ' radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Allah'ın kullarından, Allah'ın lütfu olan suyu, otu ve ateşi engellemeyiniz; zira Allah Teâlâ onu yolcular için bir faydalanma, zayıflar için de bir güç kılmıştır." İbn Asâkir'in lafzında ise: "...faydalananlar için bir dayanak/geçim kaynağı kılmıştır" şeklindedir.
الْآيَة ٧٥ - ٨٥
Ayet 75 - 85