Binûn

Nisâ Suresi — 2. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن مُحَمَّد بن سِيرِين قَالَ: قَالَ عمر: من يعلم مَا يحل للمملوك من النِّسَاء قَالَ رجل: أَنا

İbn Ebî Şeybe, Muhammed b. Sîrîn'den rivayet etti ki o şöyle dedi: Ömer: "Köleye kadınlardan kaçının helal olduğunu kim biliyor?" dedi. Bir adam: "Ben" dedi.

امْرَأتَيْنِ فَسكت

"İki kadın." [Bunun üzerine Ömer] sustu.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن الحكم قَالَ: أجمع أَصْحَاب رَسُول الله ﷺ عَليّ أَن الْمَمْلُوك لَا يجمع من النِّسَاء فَوق اثْنَتَيْنِ

İbn Ebî Şeybe ve es-Sünen'inde Beyhakî, el-Hakem'den rivayet ettiler ki o şöyle dedi: Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem ashabı, kölenin ikiden fazla kadını bir nikah altında toplayamayacağı hususunda icma ettiler.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي {فَإِن خِفْتُمْ أَلا تعدلوا} الْآيَة يَقُول إِن خفت أَن لَا تعدل فِي أَربع فَثَلَاث وَإِلَّا فاثنتين وَإِلَّا فَوَاحِدَة فَإِن خفت أَن لَا تعدل فِي وَاحِدَة فَمَا ملكت يَمِينك

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Katâde'den {فَإِن خِفْتُمْ أَلا تعدلوا} “eğer adaleti gözetemeyeceğinizden korkarsanız” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: "Eğer dört [kadın] arasında adaletli olamamaktan korkarsan üç [al], yoksa iki, yoksa bir [kadın al]. Eğer bir kadında dahi adaletli olamamaktan korkarsan, o takdirde sahip olduğun cariyeler [ile yetin]."

وَأخرج ابْن جرير عَن الرّبيع

İbn Cerîr, er-Rebî'den rivayet etti:

مثله

Aynısını.

وَأخرج ابْن جرير عَن الضَّحَّاك {فَإِن خِفْتُمْ أَلا تعدلوا} قَالَ: فِي المجامعة وَالْحب

İbn Cerîr, ed-Dahhâk'tan {فَإِن خِفْتُمْ أَلا تعدلوا} “eğer adaleti gözetemeyeceğinizden korkarsanız” kavli hakkında: "Cinsi münasebette ve sevgide" dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ {أَو مَا ملكت أَيْمَانكُم} قَالَ: السراري

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, es-Süddî'den {أَو مَا ملكت أَيْمَانكُم} “yahut elinizin altında bulunanlar” kavli hakkında: "Cariyeler" dediğini rivayet ettiler.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {أَو مَا ملكت أَيْمَانكُم} فَكَانُوا فِي حَلَال مِمَّا

İbnü'l-Münzir, İbn Abbâs'tan {أَو مَا ملكت أَيْمَانكُم} “yahut elinizin altında bulunanlar” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: Onlar sahip oldukları

ملكت أَيْمَانكُم من الْإِمَاء كُلهنَّ

cariyelerin tamamı hususunda helallik içindeydiler.

ثمَّ أنزل الله بعد هَذَا تَحْرِيم نِكَاح الْمَرْأَة وَأمّهَا وَنِكَاح مَا نكح الْآبَاء وَالْأَبْنَاء وَأَن يجمع بَين الْأُخْت وَالْأُخْت من الرضَاعَة وَالأُم من الرضَاعَة وَالْمَرْأَة لَهَا زوج حرم الله ذَلِك حر من حرةٍ أَو أمة

Sonra Allah bundan sonra kadının ve annesinin nikahlanmasını, babaların ve oğulların nikahladıklarının nikahlanmasını, iki kız kardeşin, sütkardeşin, sütannenin ve evli bir kadının [birlikte] nikah altında toplanmasını haram kıldı. Hürden olsun, cariyeden olsun Allah bunu haram kılmıştır.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن حبَان فِي صَحِيحه عَن عَائِشَة عَن النَّبِي ﷺ {ذَلِك أدنى أَلا تعولُوا} قَالَ: أَن لَا تَجُورُوا قَالَ ابْن أبي حَاتِم: قَالَ أبي: هَذَا حَدِيث خطأ وَالصَّحِيح عَن عَائِشَة مَوْقُوف

İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Sahîh'inde İbn Hibbân, Âişe'den, Nebî'nin sallallâhu aleyhi ve sellem {ذَلِك أدنى أَلا تعولُوا} “bu, haksızlık etmemenize daha yakındır” kavli hakkında: "Haksızlık etmemenizdir" buyurduğunu rivayet ettiler. İbn Ebî Hâtim dedi ki: Babam şöyle dedi: "Bu hadis hatalıdır; sahih olanı, Âişe'den mevkuf olmasıdır."

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن أبي شيبَة فِي المُصَنّف وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم من طرق عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {أَلا تعولُوا} قَالَ: أَن لَا تميلوا

Saîd b. Mansûr, el-Musannef'te İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, çeşitli yollardan İbn Abbâs'tan {أَلا تعولُوا} “haksızlık etmemenize” kavli hakkında: "Meyletmemenizdir (taraflı davranmamanızdır)" dediğini rivayet ettiler.

وَأخرج الطستي فِي مسَائِله عَن ابْن عَبَّاس إِن نَافِع بن الْأَزْرَق سَأَلَهُ عَن قَوْله {ذَلِك أدنى أَلا تعولُوا} قَالَ: أَجْدَر أَن لَا تميلوا

et-Tastî, Mesâil'inde İbn Abbâs'tan rivayet etti ki Nâfi' b. el-Ezrak ona {ذَلِك أدنى أَلا تعولُوا} “bu, haksızlık etmemenize daha yakındır” kavlini sordu. O da: "Meyletmemenize daha uygundur" dedi.

قَالَ: وَهل تعرف الْعَرَب ذَلِك قَالَ: نعم

[Nâfi']: "Araplar bunu bilir mi?" dedi. [İbn Abbâs]: "Evet" dedi.

أما سَمِعت قَول الشَّاعِر: إِنَّا تبعنا رَسُول الله واطرحوا قَول النَّبِي وعالوا فِي الموازين وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَالْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن عِكْرِمَة فِي قَوْله {أَلا تعولُوا} قَالَ: أَن لَا تميلوا

"Şairin şu sözünü duymadın mı: 'Biz Resûlullah'a uyduk, onlar ise Nebî'nin sözünü bir kenara attılar ve terazilerde haksızlık edip saptılar'." Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İkrime'den {أَلا تعولُوا} “haksızlık etmemenize” kavli hakkında: "Meyletmemenizdir" dediğini rivayet ettiler.

ثمَّ قَالَ: أما سَمِعت قَول أبي طَالب: بميزان قسط لَا تخيس سعيرة ووازن صدق وَزنه غير عائل وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن أبي إِسْحَق الْكُوفِي قَالَ: كتب عُثْمَان بن عَفَّان إِلَى أهل الْكُوفَة فِي شَيْء عاتبوه فِيهِ: إِنِّي لست بميزان لَا أعول

Sonra şöyle dedi: "Ebû Tâlib'in şu sözünü duymadın mı: 'Bir arpa tanesi bile eksiltmeyen adaletli bir teraziyle ve tartısı haksızlık etmeyen (sapmayan) doğru bir tartıcıyla'." Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Ebû İshâk el-Kûfî'den rivayet ettiler ki o şöyle dedi: Osman b. Affân, kendisini kınadıkları bir hususta Kûfelilere şöyle yazdı: "Ben haksızlık edip sapmayan bir terazi değilim."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد الرَّحْمَن وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد {أَلا تعولُوا} قَالَ: أَن لَا تميلوا

İbn Ebî Şeybe, Abdurrahman, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Mücâhid'den {أَلا تعولُوا} “haksızlık etmemenize” kavli hakkında: "Meyletmemenizdir" dediğini rivayet ettiler.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي رزين وَأبي مَالك وَالضَّحَّاك

İbn Ebî Şeybe, Ebû Rezîn, Ebû Mâlik ve ed-Dahhâk'tan rivayet etti:

مثله

Aynısını.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن زيد بن أسلم فِي الْآيَة قَالَ: {ذَلِك أدنى} أَن لَا يكثر من تعولُوا

İbn Ebî Hâtim, Zeyd b. Eslem'den bu ayet hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "{ذَلِك أدنى} 'Bu daha uygundur', bakmakla yükümlü olduğunuz kimselerin çoğalmamasına."

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن زيد فِي الْآيَة قَالَ: ذَلِك أقل لنفقتك

İbn Cerîr, İbn Zeyd'den bu ayet hakkında: "Bu, nafakanızın daha az olması içindir" dediğini rivayet etti.

الْوَاحِدَة أقل من عدد وجاريتك أَهْون نَفَقَة من حرَّة أَهْون عَلَيْك فِي الْعِيَال

"Bir [kadın], birden fazladan daha azdır; cariyenin nafakası da hür kadından daha kolaydır, geçim yükü açısından sana daha hafiftir."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سُفْيَان بن عُيَيْنَة {أَلا تعولُوا} قَالَ: أَن لَا تفتقروا

İbn Ebî Hâtim, Süfyân b. Uyeyne'den {أَلا تعولُوا} “haksızlık etmemenize” kavli hakkında: "Fakirleşmemenizdir" dediğini rivayet etti.

وَالله تَعَالَى أعلم

En doğrusunu Allah Teâlâ bilir.

الْآيَة ٤

4. Ayet.

أخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن أبي صَالح قَالَ: كَانَ الرجل إِذا زوّج أيمة أَخذ صَدَاقهَا دونهَا فنهاهم الله عَن ذَلِك وَنزلت {وَآتوا النِّسَاء صدقاتهن نحلة}

Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Ebû Sâlih'ten rivayet ettiler ki o şöyle dedi: Bir adam dul/bekar bir kadını evlendirdiğinde, mehri kadına vermeyip kendisi alırdı. Allah onları bundan nehyetti ve {وَآتوا النِّسَاء صدقاتهن نحلة} “Kadınlara mehirlerini gönül rızasıyla (bir hak olarak) verin” ayeti indi.

وَأخرج ابْن جرير عَن حضرمي أَن نَاسا كَانُوا يُعْطي هَذَا الرجل أُخْته وَيَأْخُذ أُخْت الرجل وَلَا يَأْخُذُونَ كَبِير مهر

İbn Cerîr, Hadramî'den rivayet etti ki: İnsanlar vardı; bu adam [diğerine] kız kardeşini verir, o adamın da kız kardeşini alır ve kayda değer bir mehir almazlardı.

فَقَالَ الله {وَآتوا النِّسَاء صدقاتهن نحلة}

Bunun üzerine Allah: {وَآتوا النِّسَاء صدقاتهن نحلة} “Kadınlara mehirlerini gönül rızasıyla verin” buyurdu.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مقَاتل {وَآتوا النِّسَاء} يَقُول: أعْطوا النِّسَاء {صدقاتهن} يَقُول: مهورهن

İbn Ebî Hâtim, Mukâtil'den {وَآتوا النِّسَاء} “Kadınlara verin” yani kadınlara veriniz, {صدقاتهن} “mehirlerini” yani mehirlerini [veriniz] dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {نحلة} قَالَ: يَعْنِي بالنحلة الْمهْر

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan {نحلة} “gönül rızasıyla / bir hak olarak” kavli hakkında: "Nihle ile mehri kastetmektedir" dediğini rivayet ettiler.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عَائِشَة {نحلة} قَالَت وَاجِبَة

İbn Ebî Hâtim, Âişe'den {نحلة} kavli hakkında: "Farzdır (vaciptir)" dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن جريج {وَآتوا النِّسَاء صدقاتهن نحلة} قَالَ: فَرِيضَة مُسَمَّاة

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Cüreyc'den {وَآتوا النِّسَاء صدقاتهن نحلة} “Kadınlara mehirlerini gönül rızasıyla verin” kavli hakkında: "Belirlenmiş bir farzdır" dediğini rivayet ettiler.

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن زيد فِي الْآيَة قَالَ النحلة فِي كَلَام الْوَاجِب يَقُول: لَا تنكحها إِلَّا بِشَيْء وَاجِب لَهَا وَلَيْسَ يَنْبَغِي لأحد أَن ينْكح امْرَأَة بعد النَّبِي ﷺ إِلَّا بِصَدَاق وَاجِب

İbn Cerîr, İbn Zeyd'den bu ayet hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "Nihle, [Arap] kelamında vacip (farz) demektir; yani onun için vacip olan bir şey karşılığı olmaksızın onunla evlenme. Nebî'den sallallâhu aleyhi ve sellem sonra hiç kimseye, vacip kılınmış bir mehir olmaksızın bir kadınla evlenmek uygun olmaz."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة {نحلة} قَالَ: فَرِيضَة

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Katâde'den {نحلة} kavli hakkında: "Bir farzdır" dediğini rivayet ettiler.

وَأخرج أَحْمد عَن جَابر بن عبد الله أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: لَو أَن رجلا أعْطى امْرَأَة صَدَاقهَا ملْء يَدَيْهِ طَعَاما كَانَت لَهُ حَلَالا

Ahmed, Câbir b. Abdillâh'tan rivayet etti ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Eğer bir adam bir kadına mehir olarak iki avuç dolusu yiyecek verseydi, o kadın ona helal olurdu."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن ابْن أبي لَبِيبَة عَن جده قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من اسْتحلَّ بدرهم فقد اسْتحلَّ

İbn Ebî Şeybe, İbn Ebî Lebîbe'den, o da dedesinden rivayet etti ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim bir dirhemle [kendisine kadını] helal kılarsa, helal kılmış olur."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عَامر بن ربيعَة أَن رجلا تزوج على نَعْلَيْنِ فَأجَاز النَّبِي ﷺ نِكَاحه

İbn Ebî Şeybe, Âmir b. Rebîa'dan rivayet etti ki bir adam iki nalın (ayakkabı) mehir karşılığında evlendi de Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem onun nikahını caiz gördü.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن زيد بن أسلم قَالَ: قَالَ النَّبِي ﷺ من نكح امْرَأَة وَهُوَ يُرِيد أَن يذهب بمهرها فَهُوَ عِنْد الله زَان يَوْم الْقِيَامَة

İbn Ebî Şeybe, Zeyd b. Eslem'den rivayet etti ki Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim mehrini vermemek niyetiyle bir kadınla evlenirse, o kimse kıyamet gününde Allah katında bir zânidir (zinakardır)."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عَائِشَة وَأم سَلمَة قَالَتَا: لَيْسَ شَيْء أَشد من مهر امْرَأَة وَأجر أجِير

İbn Ebî Şeybe, Âişe ve Ümmü Seleme'den onların şöyle dediklerini rivayet etti: "Kadının mehri ve işçinin ücretinden daha ağır (veballi) hiçbir şey yoktur."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جيبر {فَإِن طبن لكم} قَالَ: هِيَ للأزواج

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Saîd b. Cübeyr'den {فَإِن طبن لكم} “eğer gönül hoşluğuyla size verirlerse” kavli hakkında: "Bu [hitap], kocalaradır" dediğini rivayet ettiler.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن عِكْرِمَة {فَإِن طبن لكم عَن شَيْء مِنْهُ} قَالَ: من الصَدَاق

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, İkrime'den {فَإِن طبن لكم عَن شَيْء مِنْهُ} “eğer ondan bir kısmını gönül hoşluğuyla size bağışlarlarsa” kavli hakkında: "Mehirten" dediğini rivayet ettiler.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق عَليّ عَن ابْن عَبَّاس {فَإِن طبن لكم عَن شَيْء مِنْهُ نفسا فكلوه هَنِيئًا مريئاً} يَقُول: إِذا كَانَ من غير إِضْرَار وَلَا خديعة فَهُوَ هنيء مريء كَمَا قَالَ الله

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Ali tarikiyle İbn Abbâs'tan {فَإِن طبن لكم عَن شَيْء مِنْهُ نفسا فكلوه هَنِيئًا مريئاً} “Eğer ondan bir kısmını kendi gönül rızalarıyla size bağışlarlarsa, onu afiyetle ve rahatça yiyin” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: "Zarar verme ve aldatma olmaksızın gerçekleştiğinde, Allah'ın buyurduğu gibi afiyetli ve boğazdan rahat geçen [helal bir rızık]tır."

وَأخرج ابْن جرير عَن حضرمي أَن نَاسا كَانُوا يتأثمون أَن يُرَاجع أحدهم فِي شَيْء مِمَّا سَاق إِلَى امْرَأَته فَقَالَ الله {فَإِن طبن لكم عَن شَيْء مِنْهُ نفسا فكلوه هَنِيئًا مريئاً}

İbn Cerîr, Hadramî'den rivayet etti ki: İnsanlar, hanımına verdiği mehirten bir şeyi geri alma konusunda günaha girmekten çekiniyorlardı. Bunun üzerine Allah: {فَإِن طبن لكم عَن شَيْء مِنْهُ نفسا فكلوه هَنِيئًا مريئاً} “Eğer ondan bir kısmını kendi gönül rızalarıyla size bağışlarlarsa, onu afiyetle ve rahatça yiyin” buyurdu.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن عَليّ بن أبي طَالب قَالَ: إِذا اشْتَكَى أحدكُم فليسأل امْرَأَته ثَلَاثَة دَرَاهِم أَو نَحْوهَا فليشتر بهَا عسلاً وليأخذ من مَاء السَّمَاء فَيجمع هَنِيئًا مريئاً وشفاء ومباركاً

Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Ali b. Ebî Tâlib'den rivayet ettiler ki o şöyle dedi: "Biriniz hastalandığında hanımından üç dirhem veya benzeri bir miktar istesin, onunla bal satın alsın ve gök suyundan (yağmurdan) alsın; böylece afiyetli, sindirimi kolay, şifalı ve bereketli olanı bir araya getirmiş olur."

وَأخرج ابْن سعد عَن عَلْقَمَة أَنه كَانَ يَقُول لامْرَأَته: أطعمينا من ذَلِك الهنيء المريء يتأوّل هَذِه الْآيَة

İbn Sa'd, Alkame'den rivayet etti ki o, bu ayeti tevil ederek hanımına: "Bize o afiyetli ve sindirimi kolay olandan ikram et" derdi.

الْآيَة ٥

5. Ayet.

أخرج ابْن جرير عَن حضرمي

İbn Cerîr, Hadramî'den rivayet etti:

أَن رجلا عمد فَدفع مَاله إِلَى امْرَأَته فَوَضَعته فِي غير الْحق فَقَالَ الله {وَلَا تُؤْتوا السُّفَهَاء أَمْوَالكُم}

Bir adam kastî olarak malını karısına verdi, o da bunu haksız yere harcadı. Bunun üzerine Allah: {وَلَا تُؤْتوا السُّفَهَاء أَمْوَالكُم} “Aklı ermezlere mallarınızı vermeyin” buyurdu.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق عَليّ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَلَا تُؤْتوا السُّفَهَاء أَمْوَالكُم} الْآيَة

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Ali tarikiyle İbn Abbâs'tan {وَلَا تُؤْتوا السُّفَهَاء أَمْوَالكُم} “Aklı ermezlere mallarınızı vermeyin” ayeti hakkında rivayet ettiler:

يَقُول: لَا تعمد إِلَى مَالك وَمَا خولك الله وَجعله لَك معيشة فتعطيه امْرَأَتك أَو بنيك ثمَّ تضطر إِلَى مَا فِي أَيْديهم وَلَكِن أمسك مَالك وَأَصْلحهُ وَكن أَنْت الَّذِي تنْفق عَلَيْهِم فِي كسوتهم ورزقهم ومؤنتهم

Şöyle der: Malına, Allah'ın sana bahşettiği ve senin için geçim vasıtası kıldığı şeylere kastedip onları karına veya oğullarına vererek sonra onların elindekine muhtaç olma; bilakis malını elinde tut, onu ıslah et ve onların giyimlerine, rızıklarına ve nafakalarına harcayan sen ol.

قَالَ: وَقَوله {قيَاما} يَعْنِي قوامكم من معائشكم

Dedi ki: O'nun {قيَاما} “geçim kaynağı” kavli, sizin geçimlerinizi ayakta tutan şey demektir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق الْعَوْفِيّ عَن ابْن عَبَّاس فِي الْآيَة يَقُول: لَا تسلط السَّفِيه من ولدك على مَالك وَأمره أَن يرزقه مِنْهُ ويكسوه

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, el-Avfî tarikiyle İbn Abbâs'tan bu ayet hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: "Çocuklarından aklı ermeyeni malına musallat etme (malının başına geçirme); ona, o maldan yedirmesini ve giydirmesini emretti."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم من طَرِيق الضَّحَّاك عَن ابْن عَبَّاس {وَلَا تُؤْتوا السُّفَهَاء} قَالَ: هم بنوك وَالنِّسَاء

İbn Ebî Hâtim, Dahhâk tarikiyle İbn Abbâs'tan {وَلَا تُؤْتوا السُّفَهَاء} “Aklı ermezlere vermeyin” kavli hakkında: "Onlar, senin oğulların ve kadınlardır" dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي أُمَامَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِن النِّسَاء السُّفَهَاء إِلَّا الَّتِي أطاعت قيمها

İbn Ebî Hâtim, Ebû Ümâme'den rivayet etti ki o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Kendisini yönetip gözetene itaat eden müstesna, şüphesiz kadınlar akılları ermeyenlerdir" buyurdu.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي هُرَيْرَة {وَلَا تُؤْتوا السُّفَهَاء} قَالَ: الخدم وهم شياطين الْأنس

İbn Ebî Hâtim, Ebû Hureyre'den {وَلَا تُؤْتوا السُّفَهَاء} “Aklı ermezlere vermeyin” kavli hakkında: "Hizmetçilerdir; onlar insanların şeytanlarıdır" dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عنابن مسعد {وَلَا تُؤْتوا السُّفَهَاء} قَالَ: النِّسَاء وَالصبيان

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, İbn Mes'ûd'dan {وَلَا تُؤْتوا السُّفَهَاء} “Aklı ermezlere vermeyin” kavli hakkında: "Kadınlar ve çocuklardır" dediğini rivayet ettiler.

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن الْحسن فِي الْآيَة قَالَ: الصغار وَالنِّسَاء هم السُّفَهَاء

Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, el-Hasan'dan bu ayet hakkında: "Küçükler ve kadınlar, aklı ermez olanlardır" dediğini rivayet ettiler.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد فِي الْآيَة قَالَ: نهى الرِّجَال أَن يُعْطوا النِّسَاء أَمْوَالهم وَهن سُفَهَاء من كن أَزْوَاجًا أَو بَنَات أَو أُمَّهَات وَأمرُوا أَن يرزقوهن فِيهِ ويقولوا لَهُنَّ قولا مَعْرُوفا

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Mücâhid'den bu ayet hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: "Eşler, kızlar veya anneler olsunlar, kadınlar aklı ermez kimseler oldukları için erkeklerin mallarını onlara vermeleri yasaklandı; o maldan onları rızıklandırmaları ve onlara güzel söz söylemeleri emredildi."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن سعيد بن جُبَير {وَلَا تُؤْتوا السُّفَهَاء} قَالَ: الْيَتَامَى وَالنِّسَاء

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Saîd b. Cübeyr'den {وَلَا تُؤْتوا السُّفَهَاء} “Aklı ermezlere vermeyin” kavli hakkında: "Yetimler ve kadınlardır" dediğini rivayet ettiler.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن عِكْرِمَة {وَلَا تُؤْتوا السُّفَهَاء أَمْوَالكُم} قَالَ: هُوَ مَال الْيَتِيم يكون عنْدك يَقُول: لَا تؤته إِيَّاه وَأنْفق عَلَيْهِ حَتَّى يبلغ

Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, İkrime'den {وَلَا تُؤْتوا السُّفَهَاء أَمْوَالكُم} “Aklı ermezlere mallarınızı vermeyin” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: "O, senin yanındaki yetim malıdır; [Allah] 'Ona bunu verme, ergenlik çağına erinceye kadar onun için harca' buyurmaktadır."

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير فِي قَوْله {وَلَا تُؤْتوا السُّفَهَاء} قَالَ: هم الْيَتَامَى {أَمْوَالكُم} قَالَ: أَمْوَالهم بِمَنْزِلَة قَوْله (وَلَا تقتلُوا أَنفسكُم) (النِّسَاء الْآيَة ١٢٧)

İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Saîd b. Cübeyr'den {وَلَا تُؤْتوا السُّفَهَاء} “Aklı ermezlere vermeyin” kavli hakkında: "Onlar yetimlerdir", {أَمْوَالكُم} “mallarınızı” kavli hakkında da: "Onların mallarıdır; bu, O'nun (وَلَا تقتلُوا أَنفسكُم) (en-Nisâ, 127. Ayet) kavli gibidir" dediğini rivayet ettiler.

وَأخرج ابْن جرير عَن مُورق قَالَ: مرت امْرَأَة بِعَبْد الله بن عمر لَهَا شارة وهيئة فَقَالَ لَهَا ابْن عمر {وَلَا تُؤْتوا السُّفَهَاء أَمْوَالكُم الَّتِي جعل الله لكم قيَاما}

İbn Cerîr, Muvorrik'ten rivayet etti ki o şöyle dedi: Gösterişli kılık kıyafete ve görünüme sahip bir kadın Abdullah b. Ömer'in yanından geçti. Bunun üzerine İbn Ömer ona: {وَلَا تُؤْتوا السُّفَهَاء أَمْوَالكُم الَّتِي جعل الله لكم قيَاما} “Allah'ın sizin için geçim kaynağı kıldığı mallarınızı aklı ermezlere vermeyin” dedi.

وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن أبي مُوسَى عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: ثَلَاثَة يدعونَ الله فَلَا يستجيب لَهُم: رجل كَانَت تَحْتَهُ امْرَأَة سَيِّئَة الْخلق فَلم

Hâkim -sahih olduğunu belirterek- ve Beyhakî Şuab'da Ebû Mûsâ'dan, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den şöyle buyurduğunu rivayet ettiler: "Üç kişi vardır ki Allah'a dua ederler de dualarına icabet olunmaz: Nikâhı altında kötü ahlaklı bir kadın olup da onu

يطلقهَا وَرجل كَانَ لَهُ على رجل مَال فَلم يشْهد وَرجل أَتَى سَفِيها مَاله وَقد قَالَ الله {وَلَا تُؤْتوا السُّفَهَاء أَمْوَالكُم} وَأخرجه ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن أبي مُوسَى مَوْقُوفا

boşamayan adam, bir kimsede alacağı olup da buna şahit tutmayan adam ve Allah: {وَلَا تُؤْتوا السُّفَهَاء أَمْوَالكُم} “Aklı ermezlere mallarınızı vermeyin” buyurmuşken malını aklı ermez birine veren adam." Bunu İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir de Ebû Mûsâ'dan mevkuf olarak rivayet ettiler.

وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة قَالَ: أَمر الله بِهَذَا المَال أَن يخزن فتحسن خزانته وَلَا تملكه الْمَرْأَة السفيهة والغلام

Abd b. Humeyd, Katâde'den rivayet etti ki o şöyle dedi: "Allah bu malın korunmasını, muhafazasının güzel yapılmasını; aklı ermeyen kadının ve çocuğun ona mâlik kılınmamasını (tasarrufuna bırakılmamasını) emretmiştir."

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير عَن الْحسن فِي قَوْله {قيَاما} قَالَ: قيام عيشك

Abdürrezzâk ve İbn Cerîr, el-Hasan'dan {قيَاما} “geçim kaynağı” kavli hakkında: "Geçiminin direğidir" dediğini rivayet ettiler.

وَأخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد

İbn Cerîr, Mücâhid'den rivayet etti:

أَنه قَرَأَ {الَّتِي جعل الله لكم قيَاما} بِالْألف يَقُول: قيام عيشك

O, bu ayeti elif ile {الَّتِي جعل الله لكم قيَاما} “Allah'ın sizin için geçim kaynağı kıldığı” şeklinde okudu ve: "Geçiminizin direğidir" dedi.

وَأخرج ابْن أبي حام عَن الضَّحَّاك {جعل الله لكم قيَاما} قَالَ: عصمَة لدينكم وقياماً لكم

İbn Ebî Hâtim, Dahhâk'tan {جعل الله لكم قيَاما} “Allah'ın sizin için geçim kaynağı kıldığı” kavli hakkında: "Dininiz için bir korunak ve sizin için bir ayakta durma vesilesidir" dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس {وارزقوهم} يَقُول: أَنْفقُوا عَلَيْهِم

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, İbn Abbâs'tan {وارزقوهم} “onları rızıklandırın” kavli hakkında: "Onlara nafaka verin" dediğini rivayet ettiler.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد {وَقُولُوا لَهُم قولا مَعْرُوفا} قَالَ: أمروا أَن يَقُولُوا لَهُم قولا مَعْرُوفا فِي الْبر والصلة

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den {وَقُولُوا لَهُم قولا مَعْرُوفا} “onlara güzel söz söyleyin” kavli hakkında: "İyilik ve sıla-i rahim (bağları koruma) hususunda onlara güzel söz söylemeleri emredildi" dediğini rivayet ettiler.

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن جريج {وَقُولُوا لَهُم قولا مَعْرُوفا} قَالَ: عدَّة تعدونهم

İbn Cerîr, İbn Cüreyc'den {وَقُولُوا لَهُم قولا مَعْرُوفا} “onlara güzel söz söyleyin” kavli hakkında: "Onlara vereceğiniz bir sözdür" dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن زيد {وَقُولُوا لَهُم قولا مَعْرُوفا} قَالَ: إِن كَانَ لَيْسَ من ولدك وَلَا مِمَّن يجب عَلَيْك أَن تنْفق عَلَيْهِ فَقل لَهُ قولا مَعْرُوفا قل لَهُ عَافَانَا الله وَإِيَّاك وَبَارك الله فِيك

İbn Cerîr, İbn Zeyd'den {وَقُولُوا لَهُم قولا مَعْرُوفا} “onlara güzel söz söyleyin” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "Eğer o senin çocuğun değilse ve nafakası sana vacip olan kimselerden de değilse, ona güzel bir söz söyle; ona: 'Allah bize de sana da afiyet versin, Allah seni mübarek kılsın' de."

الْآيَة ٦

6. Ayet.

أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عَبَّاس {وابتلوا الْيَتَامَى} يَعْنِي اختبروا الْيَتَامَى عِنْد الْحلم {فَإِن آنستم} عَرَفْتُمْ {مِنْهُم رشدا} فِي حَالهم والإصلاح فِي أَمْوَالهم {فادفعوا إِلَيْهِم أَمْوَالهم وَلَا تَأْكُلُوهَا إسرافاً وبداراً} يَعْنِي تَأْكُل مَال الْيَتِيم مبادرة قبل أَن يبلغ فتحول بَينه وَبَين مَاله

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve es-Sünen'de Beyhakî, İbn Abbâs'tan rivayet ettiler: {وابتلوا الْيَتَامَى} “Yetimleri deneyin”, yani yetimleri ergenlik çağında imtihan edin; {فَإِن آنستم} bildiniz [gördünüz] ise; {مِنْهُم رشدا} “onlarda bir olgunluk”, yani durumlarında [olgunluk] ve mallarında ıslah [edebilme kabiliyeti]; {فادفعوا إِلَيْهِم أَمْوَالهم وَلَا تَأْكُلُوهَا إسرافاً وبداراً} “mallarını kendilerine verin; büyüyecekler diye israf ederek ve aceleye getirerek onları yemeyin”, yani o büyümeden önce acele davranıp yetimin malını yiyerek onunla malı arasına engel koymayın.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد {وابتلوا الْيَتَامَى} قَالَ: عُقُولهمْ {حَتَّى إِذا بلغُوا النِّكَاح} يَقُول: الْحلم {فَإِن آنستم} قَالَ: أحسستم {مِنْهُم رشدا} قَالَ: الْعقل

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den rivayet ettiler: {وابتلوا الْيَتَامَى} “Yetimleri deneyin” kavli hakkında: "Akıllarını [deneyin]" dedi; {حَتَّى إِذا بلغُوا النِّكَاح} “Evlenme çağına geldiklerinde” kavli hakkında: "Ergenlik" dedi; {فَإِن آنستم} “eğer görürseniz” kavli hakkında: "Hissederseniz" dedi; {مِنْهُم رشدا} “onlarda bir olgunluk” kavli hakkında da: "Akıl" dedi.

وَأخرج ابْن جرير عَن السّديّ {وابتلوا الْيَتَامَى} قَالَ: جربوا عُقُولهمْ {فَإِن آنستم مِنْهُم رشدا} قَالَ: عقولاً وصلاحاً

İbn Cerîr, es-Süddî'den {وابتلوا الْيَتَامَى} “Yetimleri deneyin” kavli hakkında: "Akıllarını tecrübe edin (sınayın)" dediğini; {فَإِن آنستم مِنْهُم رشدا} “eğer onlarda bir olgunluk görürseniz” kavli hakkında da: "Akıl ve salah (düzgünlük)" dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ عَن مقَاتل {وابتلوا الْيَتَامَى} يَعْنِي الْأَوْلِيَاء والأوصياء

İbn Ebî Hâtim ve Beyhakî, Mukâtil'den {وابتلوا الْيَتَامَى} “Yetimleri deneyin” kavli hakkında: "[Hitap] veliler ve vasiler[edir]" dediğini rivayet ettiler.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مُحَمَّد بن قيس {حَتَّى إِذا بلغُوا النِّكَاح} قَالَ: خمس عشرَة

İbn Ebî Hâtim, Muhammed b. Kays'tan {حَتَّى إِذا بلغُوا النِّكَاح} “Evlenme çağına geldiklerinde” kavli hakkında: "On beş [yaş]" dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالْبَيْهَقِيّ عَن الْحسن {فَإِن آنستم مِنْهُم رشدا} قَالَ: صلاحاً فِي دينه وحفظاً لمَاله

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Beyhakî, el-Hasan'dan {فَإِن آنستم مِنْهُم رشدا} “eğer onlarda bir olgunluk görürseniz” kavli hakkında: "Dinde salah (istikamet) ve malını koruma [yeteneği]" dediğini rivayet ettiler.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير {فَإِن آنستم مِنْهُم رشدا} قَالَ: صلاحاً فِي دينهم وحفظا لأموالهم

İbn Ebî Hâtim, Saîd b. Cübeyr'den {فَإِن آنستم مِنْهُم رشدا} “eğer onlarda bir olgunluk görürseniz” kavli hakkında: "Dinlerinde salah ve mallarını koruma [yeteneği]" dediğini rivayet etti.

وَخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: إِذا أدْرك الْيَتِيم بحلم وعقل ووقار دفع إِلَيْهِ مَاله

Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan rivayet ettiler ki o şöyle dedi: "Yetim, ergenlik, akıl ve vakar ile erginliğe ulaştığında malı kendisine verilir."

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد قَالَ: لَا تدفع إِلَى الْيَتِيم مَاله وَإِن شمط مَا لم يؤنس مِنْهُ رشد

Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Mücâhid'den rivayet ettiler ki o şöyle dedi: "Kendisinden bir olgunluk görülmediği sürece, saçı sakalı ağarsa bile yetime malı verilmez."

وَأخرج ابْن جرير عَن الْحسن {وَلَا تَأْكُلُوهَا إسرافاً وبداراً} وَيَقُول: لَا تسرف فِيهَا وَلَا تبادر

İbn Cerîr, el-Hasan'dan {وَلَا تَأْكُلُوهَا إسرافاً وبداراً} “onları israf ederek ve aceleye getirerek yemeyin” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "Onda israf etme ve acele davranma."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير {وَلَا تَأْكُلُوهَا إسرافاً} يَعْنِي فِي غير حق {وبداراً أَن يكبروا} قَالَ: خشيَة أَن يبلغ الْحلم فَيَأْخُذ مَاله

İbn Ebî Hâtim, Saîd b. Cübeyr'den rivayet etti: {وَلَا تَأْكُلُوهَا إسرافاً} “onları israf ederek yemeyin”, yani haksız yere; {وبداراً أَن يكبروا} “büyüyecekler diye aceleye getirerek” kavli hakkında: "Ergenliğe ulaşıp da malını alması korkusuyla" dedi.

وَأخرج البُخَارِيّ وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن عَائِشَة قَالَت: أنزلت هَذِه الْآيَة فِي ولي الْيَتِيم {وَمن كَانَ غَنِيا فليستعفف وَمن كَانَ فَقِيرا فَليَأْكُل بِالْمَعْرُوفِ} بِقدر قِيَامه عَلَيْهِ

Buhârî, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve es-Sünen'de Beyhakî, Âişe'den rivayet ettiler ki o şöyle dedi: "Bu ayet yetimin velisi hakkında indirildi: {وَمن كَانَ غَنِيا فليستعفف وَمن كَانَ فَقِيرا فَليَأْكُل بِالْمَعْرُوفِ} 'Zengin olan iffetli davransın (yetim malından uzak dursun); fakir olan ise meşru surette, ona bakıp gözetmesi ölçüsünde yesin'."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم والنحاس فِي ناسخه وَالْحَاكِم وَصَححهُ من طَرِيق مقسم عَن ابْن عَبَّاس {وَمن كَانَ غَنِيا فليستعفف} قَالَ: بغناه من مَاله حَتَّى يَسْتَغْنِي عَن مَال الْيَتِيم لَا يُصِيب مِنْهُ شَيْئا {وَمن كَانَ فَقِيرا فَليَأْكُل بِالْمَعْرُوفِ} قَالَ: يَأْكُل من مَاله يقوت على نَفسه حَتَّى لَا يحْتَاج إِلَى مَال الْيَتِيم

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, en-Nâsih'inde en-Nehhâs ve -sahih olduğunu belirterek- el-Hâkim, Mıksem tarikiyle İbn Abbâs'tan rivayet ettiler: {وَمن كَانَ غَنِيا فليستعفف} “Zengin olan iffetli davransın” kavli hakkında: "Yetimin malına hiç el sürmeyecek şekilde kendi malının zenginliğiyle yetinsin" dedi; {وَمن كَانَ فَقِيرا فَليَأْكُل بِالْمَعْرُوفِ} “fakir olan ise meşru surette yesin” kavli hakkında: "Yetimin malına muhtaç olmayacak şekilde kendi malından idareli olarak yer" dedi.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر من طَرِيق أبي يحيى عَن ابْن عَبَّاس {وَمن كَانَ غَنِيا فليستعفف} قَالَ: يستعف بِمَالِه حَتَّى لَا يُفْضِي إِلَى مَال الْيَتِيم

İbnü'l-Münzir, Ebû Yahyâ tarikiyle İbn Abbâs'tan {وَمن كَانَ غَنِيا فليستعفف} “Zengin olan iffetli davransın” kavli hakkında: "Yetimin malına el uzatmamak için kendi malıyla iffetini korur" dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن جرير من طَرِيق سعيد بن جُبَير عَن ابْن عَبَّاس {وَمن كَانَ فَقِيرا فَليَأْكُل بِالْمَعْرُوفِ} قَالَ: هُوَ الْقَرْض

İbn Cerîr, Saîd b. Cübeyr tarikiyle İbn Abbâs'tan {وَمن كَانَ فَقِيرا فَليَأْكُل بِالْمَعْرُوفِ} “fakir olan ise meşru surette yesin” kavli hakkında: "O, borç [olarak almak]tır" dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق عَليّ عَن ابْن عَبَّاس {وَمن كَانَ فَقِيرا فَليَأْكُل بِالْمَعْرُوفِ} يَعْنِي الْقَرْض

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Ali tarikiyle İbn Abbâs'tan {وَمن كَانَ فَقِيرا فَليَأْكُل بِالْمَعْرُوفِ} “fakir olan ise meşru surette yesin” kavli hakkında: "Yani borç [olarak almasıdır]" dediğini rivayet ettiler.

وَأخرج عبد بن حميد وَالْبَيْهَقِيّ من طَرِيق سعيد بن جُبَير عَن ابْن عَبَّاس فِي الْآيَة قَالَ: ولي الْيَتِيم إِن كَانَ غَنِيا فليستعفف وَإِن كَانَ فَقِيرا أَخذ من فضل اللَّبن وَأخذ بالقوت لَا يُجَاوِزهُ وَمَا يستر عَوْرَته من الثِّيَاب فَإِن أيسر قَضَاهُ وَإِن أعْسر فَهُوَ فِي حل

Abd b. Humeyd ve Beyhakî, Saîd b. Cübeyr tarikiyle İbn Abbâs'tan bu ayet hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: "Yetimin velisi zengin ise iffetli davransın (el çeksin); fakir ise fazla sütten ve onu aşmayacak şekilde yetecek miktarda gıdadan, bir de avret yerini örtecek giysiden alır; durumu düzelirse bunu öder, eğer darlıkta kalırsa bu ona helaldir."

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس فِي الْآيَة يَقُول: إِن كَانَ غَنِيا فَلَا يحل لَهُ أَن يَأْكُل من مَال الْيَتِيم شَيْئا وَإِن كَانَ فَقِيرا فليستقرض مِنْهُ فَإِذا وجد ميسرَة فليعطه مَا اسْتقْرض مِنْهُ فَذَلِك أكله بِالْمَعْرُوفِ

İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan bu ayet hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "Zengin ise yetimin malından bir şey yemesi ona helal olmaz; şayet fakir ise ondan borç alsın. İmkân bulduğunda borçlandığı miktarı ona geri versin; işte onun meşru surette yemesi budur."

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَسَعِيد بن مَنْصُور وَابْن سعد وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن أبي الدُّنْيَا وَابْن جرير والنحاس فِي ناسخه وَابْن الْمُنْذر وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه من طرق عَن عمر بن الْخطاب قَالَ: إِنِّي أنزلت نَفسِي من مَال الله بِمَنْزِلَة ولي الْيَتِيم إِن اسْتَغْنَيْت اسْتَعْفَفْت وَإِن احتجت أخذت مِنْهُ بِالْمَعْرُوفِ

Abdürrezzâk, Saîd b. Mansûr, İbn Sa'd, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Ebi'd-Dünyâ, İbn Cerîr, en-Nâsih'inde en-Nehhâs, İbnü'l-Münzir ve es-Sünen'de Beyhakî muhtelif yollarla Ömer b. el-Hattâb'dan rivayet ettiler ki o şöyle dedi: "Ben kendimi Allah'ın malı hususunda yetimin velisi konumunda gördüm: Zengin olursam iffetli davranır (el sürmem), muhtaç olursam ondan meşru surette alırım;

فَإِذا أَيسَرت قضيت

durumum düzelince de öderim."

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَسَعِيد بن مَنْصُور وَابْن الْمُنْذر وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَمن كَانَ فَقِيرا فَليَأْكُل بِالْمَعْرُوفِ} قَالَ: إِذا احْتَاجَ ولي الْيَتِيم وضع يَده فَأكل من طعامهم وَلَا يلبس مِنْهُ ثوبا وَلَا عِمَامَة

Feryâbî, Saîd b. Mansûr, İbnü'l-Münzir ve Beyhakî, İbn Abbâs'tan {وَمن كَانَ فَقِيرا فَليَأْكُل بِالْمَعْرُوفِ} “fakir olan ise meşru surette yesin” kavli hakkında: "Yetimin velisi muhtaç olduğunda elini uzatıp onların yemeğinden yer; fakat onun malından elbise ve sarık giymez" dediğini rivayet ettiler.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس {فَليَأْكُل بِالْمَعْرُوفِ} قَالَ:

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan {فَليَأْكُل بِالْمَعْرُوفِ} “meşru surette yesin” kavli hakkında rivayet ettiler; o şöyle dedi:

بأطراف أَصَابِعه الثَّلَاث

"Üç parmağının ucuyla."

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَالطَّبَرَانِيّ عَن ابْن عَبَّاس فِي الْآيَة قَالَ: يَأْكُل الْفَقِير إِذا ولي مَال الْيَتِيم بِقدر قِيَامه على مَاله ومنفعته لَهُ وَمَا لم يسرف أَو يبذر

İbnü'l-Münzir ve Taberânî, İbn Abbâs'tan bu ayet hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: "Fakir olan, yetimin malını yönettiğinde, israf ve saçıp savurma yapmadığı sürece onun malına bakması ve ona sağladığı fayda ölçüsünde yer."

وَأخرج مَالك وَسَعِيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر والنحاس فِي ناسخه عَن الْقَاسِم بن مُحَمَّد قَالَ: جَاءَ رجل إِلَى ابْن عَبَّاس فَقَالَ: إِن فِي حجري أيتاماً وَإِن لَهُم إبِلا فَمَاذَا يحل لي من أَلْبَانهَا فَقَالَ: إِن كنت تبغي ضَالَّتهَا وتهنا جَرْبَاهَا وَتَلوط حَوْضهَا وتسعى عَلَيْهَا فَاشْرَبْ غير مُضر بِنَسْل وَلَا نَاهِك فِي الْحَلب

Mâlik, Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve en-Nâsih'inde en-Nehhâs, el-Kâsım b. Muhammed'den rivayet ettiler ki o şöyle dedi: Bir adam İbn Abbâs'a gelip: "Benim himayemde yetimler var ve onların develeri bulunmaktadır; bu develerin sütünden bana ne kadarı helaldir?" dedi. Bunun üzerine o şöyle dedi: "Eğer onların kaybolanlarını arıyor, uyuz olanlarını katranlıyor, su havuzlarını sıvayıp tamir ediyor ve onlar için koşturuyorsan; yavrularına zarar vermeden ve memeyi son damlasına kadar sağmadan iç."