Binûn

Nisâ Suresi — 38. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأخرج أَحْمد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم والحكيم التِّرْمِذِيّ عَن الْمُغيرَة بن شُعْبَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: لَا شخص أحب إِلَيْهِ الْعذر من الله وَلذَلِك بعث الرُّسُل مبشرين ومنذرين وَلَا شخص أحب إِلَيْهِ الْمَدْح من الله وَلذَلِك وعد الْجنَّة

Ahmed, Buhârî, Müslim ve Hakîm et-Tirmizî'nin Mugîre b. Şu'be'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Mazereti (özrü) Allah'tan daha çok seven hiçbir şahıs yoktur; bundan dolayı elçileri müjdeciler ve uyarıcılar olarak göndermiştir. Kendisine övgü Allah'tan daha sevimli gelen hiçbir şahıs yoktur; bundan dolayı da cenneti vaat etmiştir."

وَأخرج ابْن جرير عَن السّديّ فِي قَوْله {لِئَلَّا يكون للنَّاس على الله حجَّة بعد الرُّسُل} فيقولوا: مَا أرسلتَ إِلَيْنَا رَسُولا

İbn Cerîr'in Süddî'den bildirdiğine göre { لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ } “Elçilerden sonra insanların Allah'a karşı bir delili / mazereti olmasın diye” ayeti hakkında: "'Bize bir elçi göndermedin' demesinler [diye]" demiştir.

الْآيَات ١٦٦ - ١٧٠

166 - 170. AYETLER

أخرج ابْن إِسْحَاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: دخل جمَاعَة من الْيَهُود على رَسُول الله ﷺ فَقَالَ لَهُم: إِنِّي وَالله أعلم أَنكُمْ تعلمُونَ أَنِّي رَسُول الله فَقَالُوا: مَا نعلم ذَلِك

İbn İshâk, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Beyhakî'nin ed-Delâil'de İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Yahudilerden bir grup Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına girdi. Bunun üzerine onlara: "Ben vallahi biliyorum ki siz benim Allah'ın elçisi olduğumu kesinlikle biliyorsunuz" dedi. Onlar ise: "Biz bunu bilmiyoruz" dediler.

فَأنْزل الله {لَكِن الله يشْهد} الْآيَة

[Bunun üzerine] Allah { لَكِنِ اللَّهُ يَشْهَدُ } “Fakat Allah şahitlik eder...” ayetini indirdi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة فِي قَوْله {لَكِن الله يشْهد} الْآيَة

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in bildirdiğine göre Katâde { لَكِنِ اللَّهُ يَشْهَدُ } “Fakat Allah şahitlik eder...” ayeti hakkında

قَالَ: شُهُود وَالله غير متهمة

şöyle dedi: "Allah'a yemin olsun ki [onlar] töhmet altında tutulamaz şahitlerdir."

الْآيَة ١٧١

171. AYET

أخرج ابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة فِي قَوْله {لَا تغلوا} قَالَ: لَا تبتدعوا

İbnü'l-Münzir'in bildirdiğine göre Katâde, { لَا تَغْلُوا } “Aşırılığa gitmeyin” ayeti hakkında: "Bidat çıkarmayın" demiştir.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وكلمته أَلْقَاهَا إِلَى مَرْيَم} قَالَ: كَلمته إِن قَالَ: كن فَكَانَ

Abdürrezzâk, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in bildirdiğine göre Katâde, { وَكَلِمَتُهُ أَلْقَاهَا إِلَىٰ مَرْيَمَ } “Ve O'nun Meryem'e ulaştırdığı kelimesidir” ayeti hakkında şöyle demiştir: "O'nun kelimesi şudur: Şüphesiz 'Ol' demiştir, o da oluvermiştir."

وَأخرج عبد بن حميد وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن أبي مُوسَى

Abd b. Humeyd, Hâkim -sahih olduğunu belirterek- ve ed-Delâil'de Beyhakî, Ebû Mûsâ'dan bildirdiğine göre:

أَن النَّجَاشِيّ قَالَ لجَعْفَر: مَا يَقُول صَاحبك فِي ابْن مَرْيَم قَالَ: يَقُول فِيهِ قَول الله: روح الله وكلمته أخرجه من البتول الْعَذْرَاء لم يقربهَا بشر فَتَنَاول عوداً من الأَرْض فرفعه فَقَالَ: يَا معشر القسيسين والرهبان مَا يزِيد هَؤُلَاءِ على مَا تَقولُونَ فِي ابْن مَرْيَم مَا يزن هَذِه

Necaşî, Ca'fer'e: "Arkadaşınız Meryem oğlu hakkında ne diyor?" diye sordu. [Ca'fer] dedi ki: "Onun hakkında Allah'ın buyurduğunu söylüyor: O, Allah'ın ruhu ve hiçbir beşerin kendisine dokunmadığı el değmemiş bakireden çıkardığı kelimesidir." Bunun üzerine [Necaşî] yerden bir çöp alıp kaldırdı ve: "Ey rahipler ve din adamları topluluğu! Bunlar, sizin Meryem oğlu hakkında söylediklerinizden şu [çöp] ağırlığınca bile fazla bir şey söylemiyorlar" dedi.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: بعثنَا رَسُول الله ﷺ إِلَى النَّجَاشِيّ وَنحن ثَمَانُون رجلا ومعنا جَعْفَر بن أبي طَالب وَبعثت قُرَيْش عمَارَة وَعَمْرو بن الْعَاصِ ومعهما هَدِيَّة إِلَى النَّجَاشِيّ فَلَمَّا دخلا عَلَيْهِ سجدا لَهُ وبعثا إِلَيْهِ بالهدية وَقَالا: إِن نَاسا من قَومنَا رَغِبُوا عَن ديننَا وَقد نزلُوا أَرْضك فَبعث إِلَيْهِم حَتَّى دخلُوا عَلَيْهِ فَلم يسجدوا لَهُ فَقَالُوا: مَا لكم لم تسجدوا للْملك فَقَالَ جَعْفَر: إِن الله بعث إِلَيْنَا نبيه فَأمرنَا أَن لَا نسجد إِلَّا لله

Beyhakî'nin ed-Delâil'de İbn Mes'ûd'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bizi seksen adam olarak Necaşî'ye gönderdi; yanımızda Ca'fer b. Ebî Tâlib de vardı. Kureyş de Umâre ile Amr b. el-Âs'ı, beraberlerinde Necaşî'ye verilmek üzere bir hediye ile gönderdi. İkisi onun huzuruna girince ona secde ettiler ve hediyeyi ona takdim edip: "Kavmimizden bazı insanlar dinimizden yüz çevirip senin ülkene yerleştiler" dediler. Bunun üzerine [Necaşî] onlara haber gönderdi; nihayet onun huzuruna girdiler ve ona secde etmediler. [Kureyşliler]: "Size ne oluyor da krala secde etmiyorsunuz?" dediler. Ca'fer: "Şüphesiz ki Allah bize Peygamberini gönderdi ve bize ancak Allah'a secde etmemizi emretti" dedi.

فَقَالَ عَمْرو بن الْعَاصِ: إِنَّهُم يخالفونك فِي عِيسَى وَأمه

Bunun üzerine Amr b. el-Âs: "Onlar İsa ve annesi hakkında sana aykırı görüştedirler" dedi.

قَالَ: فَمَا يَقُولُونَ فِي عِيسَى وَأمه قَالُوا: نقُول كَمَا قَالَ الله: هُوَ روح الله وكلمته أَلْقَاهَا إِلَى الْعَذْرَاء البتول الَّتِي لم يمسسها بشر فَتَنَاول النَّجَاشِيّ عوداً فَقَالَ: يَا معشر القسيسين والرهبان مَا تزيدون على مَا يَقُول هَؤُلَاءِ مَا يزن هَذِه مرْحَبًا بكم وبمن جئْتُمْ من عِنْده فَأَنا أشهد أَنه نَبِي ولوددت أَنِّي عِنْده فأحتمل نَعْلَيْه فانزلوا حَيْثُ شِئْتُم من أرضي

[Necaşî]: "İsa ve annesi hakkında ne diyorlar?" dedi. Dediler ki: "Biz, Allah'ın buyurduğu gibi söyleriz: O, Allah'ın ruhu ve hiçbir beşerin dokunmadığı bakire, iffetli [Meryem]'e ulaştırdığı kelimesidir." Bunun üzerine Necaşî bir çöp alıp şöyle dedi: "Ey rahipler ve din adamları topluluğu! Siz bunların söylediklerine şu [çöp] ağırlığınca bile bir fazlalık katmıyorsunuz. Size de, katından geldiğiniz zata da merhaba (hoş geldiniz)! Ben şahitlik ederim ki o gerçekten bir peygamberdir. Keşke onun yanında olsaydım da pabuçlarını taşısaydım. Ülkemin neresinde isterseniz oraya yerleşin."

وَأخرج البُخَارِيّ عَن عمر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: لَا تطروني كَمَا أطرت النَّصَارَى عِيسَى بن مَرْيَم فَإِنَّمَا أَنا عبد فَقولُوا: عبد الله وَرَسُوله

Buhârî'nin Ömer'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Hristiyanların Meryem oğlu İsa'yı aşırı övdükleri gibi beni aşırı övmeyin. Şüphesiz ki ben ancak bir kulum; öyleyse 'Allah'ın kulu ve Resûlü' deyiniz."

وَأخرج مُسلم عَن عبَادَة بن الصَّامِت عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: من شهد أَن لَا إِلَه إِلَّا الله وَحده لَا شريك لَهُ وَأَن مُحَمَّدًا عَبده وَرَسُوله وَأَن عِيسَى عبد الله وَرَسُوله وكلمته أَلْقَاهَا إِلَى مَرْيَم وروح مِنْهُ وَالْجنَّة حق وَالنَّار حق أدخلهُ الله من أَبْوَاب الْجنَّة الثَّمَانِية من أَيهَا شَاءَ على مَا كَانَ من الْعَمَل

Müslim'in Ubâde b. es-Sâmit'ten bildirdiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Kim Allah'tan başka ilah olmadığına, O'nun tek ve ortaksız olduğuna, Muhammed'in O'nun kulu ve elçisi olduğuna, İsa'nın da Allah'ın kulu, elçisi, Meryem'e ulaştırdığı kelimesi ve O'ndan bir ruh olduğuna, cennetin hak, cehennemin hak olduğuna şahitlik ederse; ameli ne olursa olsun Allah onu cennetin sekiz kapısından hangisini dilerse oradan içeri koyar."

الْآيَتَانِ ١٧٢ - ١٧٣

172 - 173. AYETLER

أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {لن يستنكف} قَالَ: لن يستكبر

İbn Ebî Hâtim'in bildirdiğine göre İbn Abbâs, { لَنْ يَسْتَنْكِفَ } “Asla çekinmez” ayeti hakkında: "Büyüklük taslamaz" demiştir.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه وَأَبُو نعيم فِي الْحِلْية والإسماعيلي فِي مُعْجَمه بِسَنَد ضَعِيف عَن ابْن مَسْعُود ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ فِي قَوْله {فيوفِّيهم أُجُورهم ويزيدهم من فَضله} قَالَ {أُجُورهم} يدخلهم الْجنَّة {ويزيدهم من فَضله} الشَّفَاعَة فِيمَن وَجَبت لَهُم النَّار مِمَّن صنع إِلَيْهِم الْمَعْرُوف فِي الدِّينَا وَالله سُبْحَانَهُ أعلم

İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Taberânî, İbn Merdeveyh, el-Hilye'de Ebû Nuaym ve İsmâilî'nin Mu'cem'inde zayıf bir senetle İbn Mes'ûd radıyallâhu anh'tan bildirdiklerine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, { فَيُوَفِّيهِمْ أُجُورَهُمْ وَيَزِيدُهُمْ مِنْ فَضْلِهِ } “Onların mükâfatlarını tastamam verecek ve onlara lütfundan daha fazlasını da bağışlayacaktır” ayeti hakkında şöyle buyurmuştur: "{ أُجُورَهُمْ } onları cennete girdirmesidir. { وَيَزِيدُهُمْ مِنْ فَضْلِهِ } ise, dünyada kendilerine iyilikte bulunmuş olup da cehennemi hak etmiş olan kimseler hakkında şefaat [hakkı vermesi]dir. En doğrusunu noksanlıklardan münezzeh olan Allah bilir."

الْآيَتَانِ ١٧٤ - ١٧٥

174 - 175. AYETLER

أخرج ابْن أبي شيبَة عَن عبد الله بن مَسْعُود أَنه كَانَ إِذا تحرّك من اللَّيْل قَالَ {يَا أَيهَا النَّاس قد جَاءَكُم برهَان من ربكُم وأنزلنا إِلَيْكُم نورا مُبينًا}

İbn Ebî Şeybe'nin Abdullah b. Mes'ûd'dan bildirdiğine göre o, geceleyin uykusundan uyandığı vakit { يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَكُمْ بُرْهَانٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكُمْ نُورًا مُبِينًا } “Ey insanlar! Size Rabbinizden kesin bir delil geldi ve size apaçık bir nur indirdik” [ayetini] okurdu.

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن سُفْيَان الثَّوْريّ عَن أَبِيه عَن رجل لَا يحفظ اسْمه فِي قَوْله {قد جَاءَكُم برهَان من ربكُم} قَالَ: مُحَمَّد ﷺ {وأنزلنا إِلَيْكُم نورا مُبينًا} قَالَ: الْكتاب

İbn Asâkir'in Süfyân es-Sevrî'den, onun babasından, onun da adını ezberinde tutmadığı bir adamdan bildirdiğine göre o, { قَدْ جَاءَكُمْ بُرْهَانٌ مِنْ رَبِّكُمْ } “Size Rabbinizden kesin bir delil geldi” ayeti hakkında: "[O] Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'dir" demiş; { وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكُمْ نُورًا مُبِينًا } “Ve size apaçık bir nur indirdik” ayeti hakkında ise: "[O] Kitap'tır" demiştir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {برهَان من ربكُم} قَالَ: حجَّة

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in bildirdiğine göre Mücâhid, { بُرْهَانٌ مِنْ رَبِّكُمْ } “Rabbinizden kesin bir delil” ayeti hakkında: "[Kesin bir] hüccettir" demiştir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة فِي قَوْله {قد جَاءَكُم برهَان من ربكُم} قَالَ: بيِّنة {وأنزلنا إِلَيْكُم نورا مُبينًا} قَالَ: هَذَا الْقُرْآن

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in bildirdiğine göre Katâde, { قَدْ جَاءَكُمْ بُرْهَانٌ مِنْ رَبِّكُمْ } “Size Rabbinizden kesin bir delil geldi” ayeti hakkında: "Açık bir kanıt" demiş; { وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكُمْ نُورًا مُبِينًا } “Ve size apaçık bir nur indirdik” ayeti hakkında ise: "Bu Kur'an'dır" demiştir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج فِي قَوْله {واعتصموا بِهِ} قَالَ: الْقُرْآن

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in bildirdiğine göre İbn Cüreyc, { وَاعْتَصَمُوا بِهِ } “Ve O'na sımsıkı sarılanlar” ayeti hakkında: "Kur'an'a [sarılanlar]" demiştir.

الْآيَة ١٧٦

176. AYET

أخرج ابْن سعد وَأحمد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالْبَيْهَقِيّ عَن جَابر بن عبد الله قَالَ: دخل على رَسُول الله ﷺ وَأَنا مَرِيض لَا أَعقل فَتَوَضَّأ ثمَّ صب عليَّ فعقلت فَقلت إِنَّه لَا يَرِثنِي إِلَّا كَلَالَة فَكيف الْمِيرَاث فَنزلت آيَة الْفَرَائِض

İbn Sa'd, Ahmed, Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî, İbn Mâce, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Beyhakî'nin Câbir b. Abdillâh'tan bildirdiklerine göre o şöyle demiştir: Kendimde olmayacak derecede hasta iken Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem yanıma girdi. Abdest aldı, sonra [abdest suyundan] üzerime döktü. Aklım başıma gelince: "Bana kelâleden (ana, baba ve çocuğu olmayan kişiden) başkası mirasçı olmuyor, miras taksimi nasıl olacak?" dedim. Bunun üzerine miras taksimi ayeti (ferâiz ayeti) indi.

وَأخرج ابْن سعد وَابْن أبي حَاتِم عَن جَابر قَالَ: أنزلت فِي {يستفتونك قل الله يفتيكم فِي الْكَلَالَة}

İbn Sa'd ve İbn Ebî Hâtim'in bildirdiğine göre Câbir şöyle demiştir: "{ يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلَالَةِ } “Senden fetva istiyorlar. De ki: 'Allah kelâle hakkında size fetva veriyor...'” ayeti benim hakkımda indi."

وَأخرج ابْن رَاهَوَيْه وَابْن مرْدَوَيْه عَن عمر أَنه سَأَلَ رَسُول الله ﷺ كَيفَ تورث الْكَلَالَة فَأنْزل الله {يستفتونك قل الله يفتيكم فِي الْكَلَالَة} إِلَى آخرهَا

İbn Râhûye ve İbn Merdeveyh'in bildirdiğine göre Ömer, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e kelâlenin mirasının nasıl taksim edileceğini sordu. Bunun üzerine Allah, sonuna kadar { يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلَالَةِ } “Senden fetva istiyorlar. De ki: 'Allah kelâle hakkında size fetva veriyor...'” ayetini indirdi.

فَكَأَن عمر لم يفهم فَقَالَ لحفصة: إِذا رَأَيْت من رَسُول الله ﷺ طيب نفس فسليه عَنْهَا

Ömer [konuyu] tam kavrayamamış gibiydi; bu yüzden Hafsa'ya: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in neşeli/huzurlu bir anını gördüğün zaman bunu ona sor" dedi.

فرأت مِنْهُ طيب نفس فَسَأَلته فَقَالَ: أَبوك ذكر لَك هَذَا مَا أرى أَبَاك يعلمهَا فَكَانَ عمر يَقُول مَا أَرَانِي أعلمها وَقد قَالَ رَسُول الله ﷺ مَا قَالَ

[Hafsa] onun neşeli bir anını görünce bunu ona sordu. Bunun üzerine [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem]: "Bunu sana baban mı söyledi? Babanın bunu bileceğini sanmıyorum" buyurdu. Bundan dolayı Ömer: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem söyleyeceğini söylemişken, artık benim bunu bileceğimi sanmıyorum" derdi.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَسَعِيد بن مَنْصُور وَابْن مرْدَوَيْه عَن طَاوس أَن عمر أَمر حَفْصَة أَن تسْأَل النَّبِي ﷺ عَن الْكَلَالَة فَسَأَلته فأملاها عَلَيْهَا فِي كتف وَقَالَ: من أَمرك بِهَذَا أعمر

Abdürrezzâk, Saîd b. Mansûr ve İbn Merdeveyh'in Tâvûs'tan bildirdiklerine göre Ömer, Hafsa'ya Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e kelâle hakkında sormasını emretti. O da bunu ona sordu. [Hz. Peygamber] bunu ona bir kürek kemiğine yazdırdı ve: "Bunu sana kim emretti, Ömer mi?"

مَا أرَاهُ يقيمها أَو مَا تكفيه آيَة الصَّيف قَالَ سُفْيَان: وَآيَة الصَّيف الَّتِي فِي النِّسَاء (وَإِن كَانَ رجل يُورث كَلَالَة أَو امْرَأَة) (النِّسَاء الْآيَة ١٢) فَلَمَّا سَأَلُوا رَسُول الله ﷺ نزلت الْآيَة الَّتِي فِي خَاتِمَة النِّسَاء

"Onun bunu tam kavrayacağını sanmıyorum; yaz mevsiminde inen ayet (sayf ayeti) ona yetmiyor mu?" buyurdu. Süfyân der ki: Yaz ayeti, Nisâ suresinde geçen: (وَإِن كَانَ رجل يُورث كَلَالَة أَو امْرَأَة) (Nisâ Suresi, 12. ayet) ayetidir. Onlar Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e sorunca da Nisâ suresinin sonundaki ayet indi.

وَأخرج مَالك وَمُسلم وَابْن جرير وَالْبَيْهَقِيّ عَن عمر قَالَ: مَا سَأَلت النَّبِي ﷺ عَن شَيْء أَكثر مَا سَأَلته عَن الْكَلَالَة حَتَّى طعن بِأُصْبُعِهِ فِي صَدْرِي وَقَالَ: تكفيك آيَة الصَّيف الَّتِي فِي آخر سُورَة النِّسَاء

Mâlik, Müslim, İbn Cerîr ve Beyhakî'nin bildirdiğine göre Ömer şöyle demiştir: "Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e kelâle hakkında sorduğum kadar başka hiçbir şey hakkında çok soru sormamıştım; hatta parmağıyla göğsüme dokunup: 'Nisâ suresinin sonunda bulunan yaz ayeti (sayf ayeti) sana yeter' buyurdu."

وَأخرج أَحْمد وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَالْبَيْهَقِيّ عَن الْبَراء بن عَازِب قَالَ: جَاءَ رجل إِلَى رَسُول الله ﷺ فَسَأَلَهُ عَن الْكَلَالَة فَقَالَ: تكفيك آيَة الصَّيف

Ahmed, Ebû Dâvûd, Tirmizî ve Beyhakî'nin Berâ b. Âzib'den bildirdiklerine göre: Bir adam Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip ona kelâle hakkında sordu. Bunun üzerine: "Yaz ayeti (sayf ayeti) sana yeter" buyurdu.

وَأخرج عبد بن حميد وَأَبُو دَاوُد فِي الْمَرَاسِيل وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي سَلمَة بن عبد الرَّحْمَن قَالَ: جَاءَ رجل إِلَى النَّبِي ﷺ فَسَأَلَهُ عَن الْكَلَالَة فَقَالَ: أما سَمِعت الْآيَة الَّتِي أنزلت فِي الصَّيف {يستفتونك قل الله يفتيكم فِي الْكَلَالَة} فَمن لم يتْرك ولدا وَلَا والداً فورثته كَلَالَة

Abd b. Humeyd, Ebû Dâvûd el-Merâsîl'de ve Beyhakî'nin Ebû Seleme b. Abdirrahmân'dan bildirdiğine göre: Bir adam Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip kelâle hakkında sordu. Bunun üzerine: "Yaz mevsiminde inen { يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلَالَةِ } “Senden fetva istiyorlar. De ki: 'Allah kelâle hakkında size fetva veriyor...'” ayetini işitmedin mi? Kim geride çocuk ve anne-baba bırakmazsa, onun mirasçıları kelâledir" buyurdu.

وَأخرجه الْحَاكِم مَوْصُولا عَن أبي سَلمَة عَن أبي هُرَيْرَة

Hâkim bunu Ebû Seleme'den, o da Ebû Hüreyre'den olmak üzere muttasıl olarak rivayet etmiştir.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن عمر قَالَ: ثَلَاث وددت أَن رَسُول الله ﷺ كَانَ عهد إِلَيْنَا فِيهِنَّ عهدا ننتهي إِلَيْهِ: الْجد والكلالة وأبواب من أَبْوَاب الرِّبَا

Abdürrezzâk, Buhârî, Müslim, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in Ömer'den bildirdiklerine göre o şöyle demiştir: "Üç mesele vardır ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in bunlar hakkında bize, kendisiyle yetineceğimiz kesin bir ahitte bulunmuş olmasını çok isterdim: Dede [mirası], kelâle ve faiz kapılarından bazı kapılar."

وَأخرج أَحْمد عَن عمر قَالَ: سَأَلت النَّبِي ﷺ عَن الْكَلَالَة فَقَالَ: تكفيك آيَة الصَّيف فَلِأَن أكون سَأَلت النَّبِي ﷺ عَنْهَا أحب إليَّ من أَن يكون لي حمر النعم

Ahmed'in Ömer'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e kelâle hakkında sordum; "Yaz ayeti sana yeter" buyurdu. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e bunu [tam olarak] sormuş olmam, benim için kızıl develere sahip olmaktan daha sevgilidir.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق والعدني وَابْن الْمُنْذر وَالْحَاكِم عَن عمر قَالَ: لِأَن أكون سَأَلت النَّبِي ﷺ عَن ثَلَاث أحب إليَّ من حُمُرِ النِعَمْ: عَن الْخَلِيفَة بعده وَعَن قوم قَالُوا: نقر بِالزَّكَاةِ من أَمْوَالنَا وَلَا نؤديها إِلَيْك أَيحلُّ قِتَالهمْ وَعَن الْكَلَالَة

Abdürrezzâk, el-Adenî, İbnü'l-Münzir ve Hâkim'in Ömer'den bildirdiklerine göre o şöyle demiştir: "Üç şeyi Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e sormuş olmam benim için kızıl develerden daha sevgilidir: Kendisinden sonraki halife hakkında; 'Mallarımızın zekâtını kabul ederiz ama onu sana ödemeyiz' diyen bir topluluk hakkında (onlarla savaşmanın helal olup olmadığı) ve kelâle hakkında."

وَأخرج الطَّيَالِسِيّ وَعبد الرَّزَّاق والعدني وَابْن مَاجَه والساجي وَابْن جرير وَالْحَاكِم

Tayâlisî, Abdürrezzâk, el-Adenî, İbn Mâce, Sâcî, İbn Cerîr, Hâkim

وَالْبَيْهَقِيّ عَن عمر قَالَ: ثَلَاث لِأَن يكون النَّبِي ﷺ بيَّنهنَّ لنا أحب إليّ من الدِّينَا وَمَا فِيهَا: الْخلَافَة والكلالة والربا

ve Beyhakî'nin Ömer'den bildirdiklerine göre o şöyle demiştir: "Üç şey vardır ki Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in bunları bize açıklamış olması, benim için dünyadan ve içindekilerden daha sevgilidir: Hilafet, kelâle ve faiz."

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن سَمُرَة بن جُنْدُب أَن رَسُول الله ﷺ أَتَاهُ رجل يستفتيه فِي الْكَلَالَة أنبئني يَا رَسُول الله أكلالة الرجل يُرِيد إخْوَته من أَبِيه وَأمه فَلم يقل لَهُ رَسُول الله ﷺ شَيْئا غير أَنه قَرَأَ عَلَيْهِ آيَة الْكَلَالَة الَّتِي فِي سُورَة النِّسَاء ثمَّ عَاد الرجل يسْأَله فَكلما سَأَلَهُ قَرَأَهَا حَتَّى أَكثر وصخب الرجل وَاشْتَدَّ صخبه من حرصه على أَن يبيِّن لَهُ النَّبِي ﷺ فَقَرَأَ عَلَيْهِ الْآيَة ثمَّ قَالَ لَهُ: إِنِّي وَالله لَا أزيدك على مَا أَعْطَيْت

Taberânî'nin Semüre b. Cündüb'den bildirdiğine göre: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e bir adam gelip kelâle hakkında fetva istedi: "Ey Allah'ın Resûlü! Bana bildir, kişinin kelâlesi anne-baba bir kardeşleri midir?" dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ona Nisâ suresindeki kelâle ayetini okumaktan başka bir şey söylemedi. Sonra adam tekrar sordu; adam her sordukça [Hz. Peygamber] bu ayeti okudu; nihayet bu durum uzadı. Adam, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in kendisine açıklama yapması hususundaki hırsından dolayı sesini yükseltti ve gürültü çıkardı. Bunun üzerine ona ayeti okudu, sonra da: "Vallahi, sana verdiğimden (okuduğumdan) fazlasını vermeyeceğim" dedi.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَسَعِيد بن مَنْصُور وَابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كنت آخر النَّاس عهدا بعمر فَسَمعته يَقُول: القَوْل مَا قلت

Abdürrezzâk, Saîd b. Mansûr, İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Hâkim ve es-Sünen'de Beyhakî'nin İbn Abbâs'tan bildirdiklerine göre o şöyle demiştir: "Ömer'i en son gören insan bendim. Onun şöyle dediğini işittim: 'Söz, benim söylediğim sözdür.'

قلت: وَمَا قلت قَالَ: قلت: الْكَلَالَة من لَا ولد لَهُ

'Ne söylemiştin?' dedim. Dedi ki: 'Kelâle, çocuğu olmayandır' demiştim."

وَأخرج ابْن جرير عَن طَارق بن شهَاب قَالَ: أَخذ عمر كَتفًا وَجمع أَصْحَاب النَّبِي ﷺ ثمَّ قَالَ: لأقضين فِي الْكَلَالَة قَضَاء تحدث بِهِ النِّسَاء فِي خُدُورهنَّ فَخرجت حِينَئِذٍ حَيَّة من الْبَيْت فَتَفَرَّقُوا فَقَالَ: لَو أَرَادَ الله أَن يتم هَذَا الْأَمر لأتمه

İbn Cerîr'in Târık b. Şihâb'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Ömer bir kürek kemiği aldı ve Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabını topladı, ardından: "Kelâle hakkında öyle bir hüküm vereceğim ki kadınlar odalarında bunu konuşacaklar" dedi. Tam o esnada evden bir yılan çıktı ve dağıldılar. Bunun üzerine: "Eğer Allah bu işin tamamlanmasını dileseydi onu tamamlardı" dedi.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن سعيد بن الْمسيب أَن عمر كتب فِي الْجد والكلالة كتابا فَمَكثَ يستخير الله يَقُول: اللَّهُمَّ إِن علمت أَن فِيهِ خيرا فامضه حَتَّى إِذا طعن دَعَا بِالْكتاب فمحا وَلم يدر أحد مَا كتب فِيهِ فَقَالَ: إِنِّي كنت كتبت فِي الْجد والكلالة كتابا وَكنت أستخير الله فِيهِ فَرَأَيْت أَن أترككم على مَا كُنْتُم عَلَيْهِ

Abdürrezzâk'ın Saîd b. el-Müseyyeb'den bildirdiğine göre: Ömer dede ve kelâle hakkında bir yazı yazdı. Sonra Allah'tan hayırlısını dileyerek bir müddet bekledi ve: "Allahım! Eğer bunda bir hayır olduğunu biliyorsan onu geçerli kıl" diyordu. Nihayet bıçaklandığı zaman o yazıyı istedi ve sildi; içinde ne yazdığını kimse bilemedi. Ardından şöyle dedi: "Ben dede ve kelâle hakkında bir yazı yazmıştım ve bu hususta Allah'tan hayırlısını diliyordum; fakat sizi üzerinde bulunduğunuz hâl üzere bırakmayı uygun gördüm."

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن سعد عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: أَنا أوّل من أَتَى عمر حِين طعن فَقَالَ: احفظ عني ثَلَاثًا فَإِنِّي أَخَاف أَن لَا يدركني النَّاس: أما أَنا فَلم أقض فِي الْكَلَالَة وَلم أستخلف على النَّاس خَليفَة وكل مَمْلُوك لَهُ عَتيق

Abdürrezzâk ve İbn Sa'd'ın İbn Abbâs'tan bildirdiklerine göre o şöyle demiştir: Bıçaklandığı zaman Ömer'in yanına ilk gelen bendim. Dedi ki: "Benden üç şeyi belle; çünkü insanların bana yetişememesinden korkuyorum: Bana gelince, kelâle hakkında kesin bir hüküm vermedim, insanların başına bir halife bırakmadım ve [benim] her kölem hürdür."

وَأخرج أَحْمد عَن عَمْرو الْقَارِي أَن رَسُول الله ﷺ دخل على سعد وَهُوَ وجع مغلوب فَقَالَ: يَا رَسُول الله إِن لي مَالا وَإِنِّي أورث كَلَالَة أفأوصي بِمَالي أَو أتصدَّق بِهِ قَالَ: لَا

Ahmed'in Amr el-Kârî'den bildirdiğine göre: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, hasta ve dermansız düşmüş olan Sa'd'ın yanına girdi. [Sa'd]: "Ey Allah'ın Resûlü! Benim malım var ve bana sadece kelâle mirasçı oluyor; malımı vasiyet edeyim mi veya sadaka olarak vereyim mi?" dedi. [Hz. Peygamber]: "Hayır" buyurdu.

قَالَ: أفأوصي بثلثيه قَالَ: لَا

[Sa'd]: "Üçte ikisini vasiyet edeyim mi?" dedi. [Hz. Peygamber]: "Hayır" buyurdu.

قَالَ: أفأوصي بشطره قَالَ: لَا

[Sa'd]: "Yarısını vasiyet edeyim mi?" dedi. [Hz. Peygamber]: "Hayır" buyurdu.

قَالَ: أفأوصي بِثُلثِهِ قَالَ: نعم وَذَاكَ كثير

[Sa'd]: "Üçte birini vasiyet edeyim mi?" dedi. [Hz. Peygamber]: "Evet, [üçte bir olabilir] ve o da çoktur" buyurdu.

وَأخرج ابْن سعد وَالنَّسَائِيّ وَابْن جرير وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن جَابر قَالَ:

İbn Sa'd, Nesâî, İbn Cerîr ve es-Sünen'de Beyhakî'nin Câbir'den bildirdiklerine göre o şöyle demiştir:

اشتكيت فَدخل النَّبِي ﷺ عليَّ فَقلت: يَا رَسُول الله أوصِي لأخواني بِالثُّلثِ قَالَ: أحسن

Hastalanmıştım. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem yanıma girdi. Dedim ki: "Ey Allah'ın Resûlü! [Kız] kardeşlerime üçte birini vasiyet edeyim mi?" "Daha güzelini yap" buyurdu.

قلت: بالشطر قَالَ: أحسن ثمَّ خرج ثمَّ دخل عَليّ فَقَالَ: لَا أَرَاك تَمُوت فِي وجعك هَذَا إِن الله أنزل وبيَّن مَا لأخواتك وَهُوَ الثُّلُثَانِ فَكَانَ جَابر يَقُول: نزلت هَذِه الْآيَة فِي {يستفتونك قل الله يفتيكم فِي الْكَلَالَة}

"Yarısını?" dedim. "Daha güzelini yap" buyurdu. Sonra çıktı. Ardından tekrar yanıma girdi ve: "Bu hastalığında öleceğini sanmıyorum; Allah kız kardeşlerine ne düşeceğini indirip açıkladı, o da üçte ikidir" buyurdu. Câbir şöyle derdi: Şu ayet {يستفتونك قل الله يفتيكم فِي الْكَلَالَة} “Senden fetva istiyorlar. De ki: 'Allah size kelâle hakkında fetva veriyor...'” benim hakkımda inmiştir.

وَأخرج الْعَدنِي وَالْبَزَّار فِي مسنديهما وَأَبُو الشَّيْخ فِي الْفَرَائِض بِسَنَد صَحِيح عَن حُذَيْفَة قَالَ: نزلت آيَة الْكَلَالَة على النَّبِي ﷺ فِي مسير لَهُ فَوقف النَّبِي ﷺ فَإِذا هُوَ بحذيفة فلقاه إِيَّاه فَنظر حُذَيْفَة فَإِذا عمر فلقاه إِيَّاه فَلَمَّا كَانَ فِي خلَافَة عمر نظر عمر فِي الْكَلَالَة فَدَعَا حُذَيْفَة فَسَأَلَهُ عَنْهَا فَقَالَ حُذَيْفَة: لقد لقانيها رَسُول الله ﷺ فلقيتك كَمَا لقاني - وَالله - لَا أزيدك على ذَلِك شَيْئا أبدا

el-Adenî ve el-Bezzâr müsnedlerinde, Ebü'ş-Şeyh de el-Ferâiz'de sahih bir senetle Huzeyfe'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Kelâle ayeti Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e bir yolculuğunda indi. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem durdu, bir de baktı ki Huzeyfe var, onu [ayeti] ona öğretti. Huzeyfe baktı, bir de [arkasında] Ömer var, onu ona öğretti. Ömer'in halifeliği zamanı gelince, Ömer kelâle konusunu inceledi; Huzeyfe'yi çağırıp ona bundan sordu. Bunun üzerine Huzeyfe: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bana onu öğretti, ben de sana onun bana öğrettiği gibi öğrettim; vallahi sana bunun üzerine ebediyen hiçbir şey eklemeyeceğim!" dedi.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ فِي الْفَرَائِض عَن الْبَراء قَالَ: سُئِلَ رَسُول الله ﷺ عَن الْكَلَالَة فَقَالَ: مَا خلا الْوَلَد وَالْوَالِد

Ebü'ş-Şeyh'in el-Ferâiz'de Berâ'dan bildirdiğine göre: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e kelâle hakkında soruldu; o da: "Çocuk ve baba dışındakilerdir" buyurdu.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة والدرامي وَابْن جرير عَن أبي الْخَيْر أَن رجلا سَأَلَ عقبَة بن عَامر عَن الْكَلَالَة فَقَالَ: أَلا تعْجبُونَ من هَذَا يسألني عَن الْكَلَالَة وَمَا أعضل بأصحاب رَسُول الله ﷺ شَيْء مَا أعضلت بهم الْكَلَالَة وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَسَعِيد بن مَنْصُور وَابْن أبي شيبَة والدرامي وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن الشّعبِيّ قَالَ: سُئِلَ أَبُو بكر عَن الْكَلَالَة فَقَالَ: إِنِّي سأقول فِيهَا برأيي فَإِذا كَانَ صَوَابا فَمن الله وَحده لَا شريك لَهُ وَأَن كَانَ خطأ فمني وَمن الشَّيْطَان وَالله مِنْهُ بَرِيء أرَاهُ مَا خلا الْوَلَد وَالْوَالِد فَلَمَّا اسْتخْلف عمر قَالَ: الْكَلَالَة مَا عدا الْوَلَد فَلَمَّا طعن عمر قَالَ: إِنِّي لأَسْتَحي من الله أَن أُخَالِف أَبَا بكر ﵁

İbn Ebî Şeybe, Dârimî ve İbn Cerîr'in Ebü'l-Hayr'dan bildirdiğine göre: Bir adam Ukbe b. Âmir'e kelâleden sordu. Ukbe: "Şu adama şaşmaz mısınız? Bana kelâleden soruyor; halbuki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabını kelâle kadar hiçbir mesele çıkmaza sokmamıştır!" dedi. Abdürrezzâk, Saîd b. Mansûr, İbn Ebî Şeybe, Dârimî, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve es-Sünen'de Beyhakî'nin Şa'bî'den bildirdiklerine göre o şöyle demiştir: Ebû Bekir'e kelâleden soruldu da şöyle dedi: "Ben bu konuda kendi görüşümü söyleyeceğim; eğer doğru olursa tektir ve ortağı olmayan Allah'tandır. Şayet hata olursa bendendir ve şeytandandır; Allah ise ondan uzaktır: Ben onu çocuk ve baba dışındakiler olarak görüyorum." Ömer halife olunca: "Kelâle çocuk dışındakilerdir" dedi. Ömer bıçaklandığı zaman ise şöyle dedi: "Ebû Bekir radıyallâhu anh'a muhalefet etmekten dolayı Allah'tan gerçekten haya ediyorum."

وَأخرج عبد بن حميد عَن أبي بكر الصّديق أَنه قَالَ: من مَاتَ لَيْسَ لَهُ ولد وَلَا وَالِد فورثته كَلَالَة فَضَجَّ مِنْهُ عَليّ ثمَّ رَجَعَ إِلَى قَوْله

Abd b. Humeyd'in Ebû Bekir es-Sıddîk'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Kim çocuğu ve babası olmaksızın ölürse, onun mirasçıları kelâledir." Ali bu söze karşı çıktı, sonra onun sözüne döndü.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن عَمْرو بن شُرَحْبِيل قَالَ: مَا رَأَيْتهمْ إِلَّا قد تواطأوا إِن الْكَلَالَة من لَا ولد لَهُ وَلَا وَالِد

Abdürrezzâk'ın Amr b. Şurahbîl'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Onların [ashabın], kelâlenin çocuğu ve babası olmayan kimse olduğu hususunda ittifak ettiklerini gördüm."

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَسَعِيد بن مَنْصُور وَابْن أبي شيبَة والدرامي وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه من طَرِيق الْحسن بن مُحَمَّد بن الْحَنَفِيَّة قَالَ: سَأَلت ابْن عَبَّاس عَن الْكَلَالَة قَالَ: هُوَ مَا عدا الْوَالِد وَالْولد

Abdürrezzâk, Saîd b. Mansûr, İbn Ebî Şeybe, Dârimî, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve es-Sünen'de Beyhakî'nin Hasan b. Muhammed b. el-Hanefiyye tarikiyle bildirdiklerine göre o şöyle demiştir: İbn Abbâs'a kelâleden sordum. O: "Baba ve çocuk dışındakilerdir" dedi.

فَقلت لَهُ {إِن امْرُؤ هلك لَيْسَ لَهُ ولد} فَغَضب وانتهرني

Ona: {إِن امْرُؤ هلك لَيْسَ لَهُ ولد} “Eğer bir kişi ölür de çocuğu bulunmazsa...” [ayetini okudum]. Bunun üzerine kızdı ve beni azarladı.

وَأخرج ابْن جرير من طَرِيق عَليّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: الْكَلَالَة: من لم يتْرك ولدا وَلَا والداً

İbn Cerîr'in Ali tarikiyle İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Kelâle: Ne çocuk ne de baba bırakan kimsedir."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن السميط قَالَ: كَانَ عمر يَقُول: الْكَلَالَة: مَا خلا الْوَلَد وَالْوَالِد

İbn Ebî Şeybe'nin Sumayt'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Ömer şöyle derdi: "Kelâle: Çocuk ve baba dışındakilerdir."

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن الشّعبِيّ قَالَ: الْكَلَالَة مَا كَانَ سوى الْوَالِد وَالْولد من الْوَرَثَة إخْوَة أَو غَيرهم من الْعصبَة

İbnü'l-Münzir'in Şa'bî'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Kelâle: Mirasçılardan kardeşler veya asabeden başkaları olsun, baba ve çocuk dışındakilerdir."

كَذَلِك قَالَ: عَليّ وَابْن مَسْعُود وَزيد ابْن ثَابت

Ali, İbn Mes'ûd ve Zeyd b. Sâbit de böyle demiştir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة فِي المُصَنّف وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: الْكَلَالَة: الْمَيِّت نَفسه

İbn Ebî Şeybe el-Musannef'te ve İbnü'l-Münzir'in İbn Abbâs'tan bildirdiklerine göre o şöyle demiştir: "Kelâle: Bizzat ölen kimsedir."

وَأخرج ابْن جرير عَن معدان بن أبي طالحة الْيَعْمرِي قَالَ: قَالَ عمر بن الْخطاب: مَا أغْلظ لي رَسُول الله ﷺ أَو مَا نازعت رَسُول الله ﷺ فِي شَيْء مَا نازعته فِي آيَة الْكَلَالَة حَتَّى ضرب صَدْرِي فَقَالَ: يَكْفِيك مِنْهَا آيَة الصَّيف {يستفتونك قل الله يفتيكم فِي الْكَلَالَة} وسأقضي فِيهَا بِقَضَاء يُعلمهُ من يقْرَأ وَمن لَا يقْرَأ هُوَ مَا خلا الرب

İbn Cerîr'in Ma'dân b. Ebî Talha el-Ya'merî'den bildirdiğine göre: Ömer b. el-Hattâb şöyle demiştir: "Kelâle ayeti hususunda tartıştığım kadar Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bana sert davranmadı -veya: hiçbir konuda Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile kelâle ayeti hakkında tartıştığım kadar tartışmadım-; hatta göğsüme vurup şöyle buyurdu: 'Yaz mevsiminde inen şu ayet {يستفتونك قل الله يفتيكم فِي الْكَلَالَة} “Senden fetva istiyorlar. De ki: 'Allah size kelâle hakkında fetva veriyor...'” sana yeter.' Ben bu hususta öyle bir hüküm vereceğim ki okuyan da okumayan da onu bilecektir: O, baba dışındakilerdir."

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن سِيرِين قَالَ: نزلت {يستفتونك قل الله يفتيكم فِي الْكَلَالَة} وَالنَّبِيّ ﷺ فِي مسير لَهُ وَإِلَى جنبه حُذَيْفَة بن الْيَمَان فبلغها النَّبِي ﷺ حُذَيْفَة وَبَلغهَا حُذَيْفَة عمر بن الْخطاب وَهُوَ يسير خَلفه فَلَمَّا اسْتخْلف عمر سَأَلَ عَنْهَا حُذَيْفَة وَرَجا أَن يكون عِنْده تَفْسِيرهَا فَقَالَ لَهُ حُذَيْفَة: وَالله إِنَّك لعاجز إِن ظَنَنْت أَن أمارتك تحملنِي أَن أحَدثك مَا لم أحَدثك يَوْمئِذٍ فَقَالَ عمر: لم أرد هَذَا رَحِمك الله

Abdürrezzâk, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in İbn Sîrîn'den bildirdiklerine göre o şöyle demiştir: {يستفتونك قل الله يفتيكم فِي الْكَلَالَة} “Senden fetva istiyorlar. De ki: 'Allah size kelâle hakkında fetva veriyor...'” ayeti, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem bir yolculukta iken ve yanında Huzeyfe b. el-Yemân varken indi. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem onu Huzeyfe'ye tebliğ etti; Huzeyfe de arkasından yürüyen Ömer b. el-Hattâb'a tebliğ etti. Ömer halife olunca, yanında tefsiri bulunur ümidiyle bunu Huzeyfe'ye sordu. Huzeyfe ona: "Eğer emirliliğinin beni o gün sana anlatmadığım şeyi anlatmaya sevk edeceğini zannettiysen vallahi sen aciz birisin!" dedi. Ömer de: "Bunu kastetmedim, Allah sana rahmet etsin" dedi.

وَأخرج ابْن جرير عَن عمر قَالَ: لِأَن أكون أعلم الْكَلَالَة أحب إليَّ من أَن يكون لي جِزْيَة قُصُور الشَّام

İbn Cerîr'in Ömer'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Kelâleyi tam olarak bilmem, benim için Şam köşklerinin cizyesine sahip olmaktan daha sevimlidir."

وَأخرج ابْن جرير عَن الْحسن بن مَسْرُوق عَن أَبِيه قَالَ: سَأَلت عمر وَهُوَ يخْطب النَّاس عَن ذِي قرَابَة لي ورث كَلَالَة فَقَالَ: الْكَلَالَة الْكَلَالَة الْكَلَالَة وَأخذ بلحيته ثمَّ قَالَ: وَالله لِأَن أعلمها أحب إليَّ من أَن يكون لي مَا على الأَرْض من شَيْء سَأَلت عَنْهَا رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: ألم تسمع الْآيَة الَّتِي أنزلت فِي الصَّيف فَأَعَادَهَا ثَلَاث مَرَّات

İbn Cerîr'in el-Hasan b. Mesrûk'tan, onun da babasından bildirdiğine göre o şöyle demiştir: İnsanlara hutbe okurken Ömer'e, mirasçıları kelâle olan bir akrabam hakkında sordum. Şöyle dedi: "Kelâle! Kelâle! Kelâle!" ve sakalını tuttu, ardından şöyle dedi: "Vallahi onu bilmem, yeryüzünde olan her şeye sahip olmamdan bana daha sevimlidir. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e ondan sordum; 'Yaz mevsiminde indirilen ayeti işitmedin mi?' buyurdu ve bunu üç defa tekrarladı."

وَأخرج ابْن جرير عَن أبي سَلمَة قَالَ: جَاءَ رجل إِلَى النَّبِي ﷺ فَسَأَلَهُ عَن الْكَلَالَة فَقَالَ: ألم تسمع الْآيَة الَّتِي أنزلت فِي الصَّيف (وَإِن كَانَ رجل يُورث كَلَالَة) (النِّسَاء الْآيَة ١٢) إِلَى آخر الْآيَة

İbn Cerîr'in Ebû Seleme'den bildirdiğine göre: Bir adam Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip ona kelâleden sordu. O da: "Yaz mevsiminde indirilen ayeti (وَإِن كَانَ رجل يُورث كَلَالَة) (en-Nisâ, 12. ayet) ayetin sonuna kadar işitmedin mi?" buyurdu.

وَأخرج أَحْمد بِسَنَد جيد عَن زيد بن ثَابت أَنه سُئِلَ عَن زوج وَأُخْت لأَب وَأم فَأعْطى الزَّوْج النّصْف وَالْأُخْت النّصْف فَكلم فِي ذَلِك فَقَالَ: حضرت النَّبِي ﷺ قضى بذلك

Ahmed'in iyi bir senetle Zeyd b. Sâbit'ten bildirdiğine göre: Ona bir koca ile öz kız kardeş hakkında soruldu; o da kocaya yarısını, kız kardeşe de yarısını verdi. Bu hususta kendisiyle konuşulunca şöyle dedi: "Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanında bulundum, o böyle hükmetti."

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَالْبُخَارِيّ وَالْحَاكِم عَن الْأسود قَالَ: قضى فِينَا معَاذ بن جبل على عهد رَسُول الله ﷺ فِي ابْنة وَأُخْت للإبنة النّصْف وَللْأُخْت النّصْف

Abdürrezzâk, Buhârî ve el-Hâkim'in Esved'den bildirdiklerine göre o şöyle demiştir: Muâz b. Cebel, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem zamanında aramızda bir kız ile bir kız kardeş hakkında hüküm verip kıza yarısını, kız kardeşe de yarısını paylaştırdı.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَالْبُخَارِيّ وَالْحَاكِم وَالْبَيْهَقِيّ عَن هزيل بن شُرَحْبِيل أَن أَبَا مُوسَى الْأَشْعَرِيّ سُئِلَ عَن ابْنة وَابْنَة ابْن وَأُخْت لِأَبَوَيْنِ فَقَالَ: للْبِنْت النّصْف وَللْأُخْت النّصْف وائت ابْن مَسْعُود فيتابعني

Abdürrezzâk, Buhârî, el-Hâkim ve Beyhakî'nin Hüzeyl b. Şurahbîl'den bildirdiklerine göre: Ebû Mûsâ el-Eş'arî'ye bir kız, bir oğul kızı ve bir öz kız kardeş hakkında soruldu. O: "Kıza yarısı, kız kardeşe de yarısı verilir; İbn Mes'ûd'a git, o da bana uyacaktır" dedi.

فَسئلَ ابْن مَسْعُود وَأخْبر بقول أبي مُوسَى فَقَالَ: لقد ضللت إِذا وَمَا أَنا من المهتدين اقْضِ فِيهَا بِمَا قضى النَّبِي ﷺ للابنة النّصْف ولابنة الإبن السُّدس تَكْمِلَة الثُّلثَيْنِ وَمَا بَقِي فللأخت فَأَخْبَرنَاهُ بقول ابْن مَسْعُود فَقَالَ: لَا تَسْأَلُونِي مَا دَامَ هَذَا الحبر فِيكُم

İbn Mes'ûd'a sorulup Ebû Mûsâ'nın sözü kendisine haber verilince şöyle dedi: "O takdirde gerçekten sapmış olurum ve hidayete erenlerden olmam! Bu konuda Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in hükmettiği gibi hükmederim: Kıza yarısı, oğul kızına üçte ikiyi tamamlamak üzere altıda biri ve geri kalan da kız kardeşe verilir." Bunun üzerine Ebû Mûsâ'ya İbn Mes'ûd'un sözünü haber verdik; o da: "Bu allâme aranızda bulunduğu müddetçe bana sormayın" dedi.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر وَالْحَاكِم وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس أَنه سُئِلَ عَن رجل توفّي وَترك ابْنَته وَأُخْته لِأَبِيهِ وَأمه فَقَالَ: الْبِنْت النّصْف وَلَيْسَ للْأُخْت شَيْء وَمَا بَقِي فلعصبته فَقيل: إِن عمر جعل للْأُخْت النّصْف

Abdürrezzâk, İbnü'l-Münzir, Hâkim ve Beyhakî'nin İbn Abbâs'tan bildirdiklerine göre: Kendisine vefat edip geride kızını ve öz kız kardeşini bırakan bir adam hakkında soruldu. O: "Kıza yarısı verilir, kız kardeşe hiçbir şey yoktur; geri kalan ise onun [ölenin] asabesinedir" dedi. Kendisine: "Ömer kız kardeşe yarısını verdi" denildi.

فَقَالَ ابْن عَبَّاس: أأنتم أعلم أم الله قَالَ الله {إِن امْرُؤ هلك لَيْسَ لَهُ ولد وَله أُخْت فلهَا نصف مَا ترك} فقلتم أَنْتُم لَهَا النّصْف وَإِن كَانَ لَهُ ولد

Bunun üzerine İbn Abbâs: "Siz mi daha iyi bilirsiniz yoksa Allah mı? Allah: {إِن امْرُؤ هلك لَيْسَ لَهُ ولد وَله أُخْت فلهَا نصف مَا ترك} “Eğer bir kişi ölür de çocuğu bulunmaz ve bir kız kardeşi bulunursa, bıraktığının yarısı onundur” buyurdu; siz ise onun çocuğu olduğu halde 'Kız kardeşe yarısı düşer' dediniz" dedi.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَالْحَاكِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: شَيْء لَا تجدونه فِي كتاب الله وَلَا فِي قَضَاء رَسُول الله وَتَجِدُونَهُ فِي النَّاس كلهم للابنة النّصْف وَللْأُخْت النّصْف وَقد قَالَ الله {إِن امْرُؤ هلك لَيْسَ لَهُ ولد وَله أُخْت فلهَا نصف مَا ترك}

İbnü'l-Münzir ve el-Hâkim'in İbn Abbâs'tan bildirdiklerine göre o şöyle demiştir: "Bir şey var ki onu ne Allah'ın Kitabı'nda ne de Resûlullah'ın hükmünde bulursunuz; fakat insanların hepsinde bulursunuz: [O da] kıza yarısı, kız kardeşe de yarısı verilmesidir. Halbuki Allah şöyle buyurmuştur: {إِن امْرُؤ هلك لَيْسَ لَهُ ولد وَله أُخْت فلهَا نصف مَا ترك} “Eğer bir kişi ölür de çocuğu bulunmaz ve bir kız kardeşi bulunursa, bıraktığının yarısı onundur.”"

وَأخرج الشَّيْخَانِ عَن ابْن عَبَّاس أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: ألْحقُوا الْفَرَائِض بِأَهْلِهَا فَمَا أبقت فلأول رجل ذكر

İki Şeyh (Buhârî ve Müslim)'in İbn Abbâs'tan bildirdiklerine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Farz payları hak sahiplerine verin; paylardan arta kalan ise en yakın erkek akrabaya aittir."

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس {يستفتونك} قَالَ: سَأَلُوا نَبِي الله عَن الْكَلَالَة {يبين الله لكم أَن تضلوا} قَالَ فِي شَأْن الْمَوَارِيث

İbnü'l-Münzir'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre: {يستفتونك} “Senden fetva istiyorlar” ayeti hakkında: "Allah'ın Peygamberine kelâleden sordular" demiştir. {يبين الله لكم أَن تضلوا} “Sapmayasınız diye Allah size açıklıyor” hakkında ise: "Miraslar hususunda [açıklıyor]" demiştir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن الضريس وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن الْبَراء قَالَ: آخر سُورَة نزلت كَامِلَة (بَرَاءَة) وَآخر آيَة نزلت خَاتِمَة سُورَة النِّسَاء {يستفتونك قل الله يفتيكم فِي الْكَلَالَة}

İbn Ebî Şeybe, Buhârî, Müslim, Tirmizî, Nesâî, İbnü'd-Durays, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve ed-Delâil'de Beyhakî'nin Berâ'dan bildirdiklerine göre o şöyle demiştir: Bütün halinde inen en son sure Berâe (Tevbe) suresidir; en son inen ayet ise Nisâ suresinin sonundaki {يستفتونك قل الله يفتيكم فِي الْكَلَالَة} “Senden fetva istiyorlar. De ki: 'Allah size kelâle hakkında fetva veriyor...'” ayetidir.

وَأخرج ابْن جرير وَعبد بن حميد وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن قَتَادَة قَالَ: ذكر لنا أَن أَبَا بكر الصّديق قَالَ فِي خطبَته: أَلا إِن الْآيَة الَّتِي أنزلت فِي سُورَة النِّسَاء فِي شَأْن الْفَرَائِض أنزلهَا الله فِي الْوَلَد وَالْوَالِد وَالْآيَة الثَّانِيَة أنزلهَا فِي الزَّوْج وَالزَّوْجَة وَالإِخْوَة من الْأُم وَالْآيَة الَّتِي ختم بهَا سُورَة النِّسَاء أنزلهَا فِي الْإِخْوَة وَالْأَخَوَات من الْأَب وَالأُم وَالْآيَة الَّتِي ختم بهَا سُورَة الْأَنْفَال أنزلهَا فِي أولي الْأَرْحَام بَعضهم أولى بِبَعْض فِي كتاب الله مِمَّا جرت بِهِ الرَّحِم من الْعصبَة

İbn Cerîr, Abd b. Humeyd ve es-Sünen'de Beyhakî'nin Katâde'den bildirdiklerine göre o şöyle demiştir: Bize anlatıldığına göre Ebû Bekir es-Sıddîk hutbesinde şöyle demiştir: "Haberiniz olsun ki Nisâ suresinde miras hükümleri hususunda indirilen [ilk] ayeti Allah, çocuk ve baba hakkında indirmiştir. İkinci ayeti karı-koca ve anne bir kardeşler hakkında indirmiştir. Nisâ suresinin kendisiyle son bulduğu ayeti anne-baba bir kardeşler hakkında indirmiştir. Enfâl suresinin kendisiyle son bulduğu ayeti ise akrabalıktan gelen asabeden olmak üzere, Allah'ın Kitabı'nda birbirlerine daha öncelikli olan akrabalar (ulu'l-erhâm) hakkında indirmiştir."

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الصَّغِير عَن أبي سعيد أَن النَّبِي ﷺ ركب حمارا إِلَى قبَاء يستخير فِي الْعمة وَالْخَالَة فَأنْزل الله لَا مِيرَاث لَهما

Taberânî'nin es-Sağîr'de Ebû Saîd'den bildirdiğine göre: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem hala ve teyze hakkında hayırlısını dilemek (istiḫâre yapmak) üzere bir merkebe binip Kubâ'ya gitti; bunun üzerine Allah ikisi için bir miras olmadığını indirdi.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن سِيرِين قَالَ: كَانَ عمر بن الْخطاب إِذا قَرَأَ {يبين الله لكم أَن تضلوا} قَالَ: اللَّهُمَّ من بيِّنت لَهُ الْكَلَالَة فَلم تتبيَّن لي

Abdürrezzâk, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in İbn Sîrîn'den bildirdiklerine göre: Ömer b. el-Hattâb {يبين الله لكم أَن تضلوا} “Sapmayasınız diye Allah size açıklıyor” [ayetini] okuduğu zaman: "Allahım! Sen kelâleyi kime açıkladıysan [açıkladın], bana ise tam açıklanmadı" derdi.

وَأخرج أَحْمد عَن عَمْرو الْقَارِي أَن رَسُول الله ﷺ دخل على سعد وَهُوَ وجع وغلوب فَقَالَ: يَا رَسُول الله إِن لي مَالا وَإِنِّي أورث كَلَالَة أفأوصي بِمَالي أَو أتصدَّق بِهِ قَالَ: لَا

Ahmed'in Amr el-Kârî'den bildirdiğine göre: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, hasta ve dermansız düşmüş olan Sa'd'ın yanına girdi. [Sa'd]: "Ey Allah'ın Resûlü! Benim malım var ve bana sadece kelâle mirasçı oluyor; malımı vasiyet edeyim mi veya sadaka olarak vereyim mi?" dedi. [Hz. Peygamber]: "Hayır" buyurdu.

قَالَ: أفأوصي بثلثيه قَالَ: لَا

[Sa'd]: "Üçte ikisini vasiyet edeyim mi?" dedi. [Hz. Peygamber]: "Hayır" buyurdu.

قَالَ: أفأوصي بشطره قَالَ: لَا

[Sa'd]: "Yarısını vasiyet edeyim mi?" dedi. [Hz. Peygamber]: "Hayır" buyurdu.

قَالَ: أفأوصي بِثُلثِهِ قَالَ: نعم وَذَاكَ كثير

[Sa'd]: "Üçte birini vasiyet edeyim mi?" dedi. [Hz. Peygamber]: "Evet, [üçte bir olabilir] ve o da çoktur" buyurdu.

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن خَارِجَة بن زيد بن ثَابت أَن زيد بن ثَابت كتب لمعاوية رِسَالَة: بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم

Taberânî'nin Hârice b. Zeyd b. Sâbit'ten bildirdiğine göre: Zeyd b. Sâbit, Muâviye'ye şöyle bir mektup yazdı: "Bismillâhirrahmânirrahîm.

لعبد الله مُعَاوِيَة أَمِير الْمُؤمنِينَ من زيد بن ثَابت سَلام عَلَيْك أَمِير الْمُؤمنِينَ وَرَحْمَة الله فَإِنِّي أَحْمد إِلَيْك الله الَّذِي لَا إِلَه إِلَّا هُوَ أما بعد فَإنَّك كتبت تَسْأَلنِي عَن مِيرَاث الْجد وَالإِخْوَة وَإِن الْكَلَالَة وَكَثِيرًا مِمَّا قضى بِهِ فِي هَذِه الْمَوَارِيث لَا يعلم مبلغها إِلَّا الله وَقد كُنَّا نحضر من ذَلِك أموراً عِنْد الْخُلَفَاء بعد رَسُول الله ﷺ فوعينا مِنْهَا مَا شِئْنَا أَن نعي فَنحْن نفتي بعد من استفتاناً فِي الْمَوَارِيث

Allah'ın kulu, Müminlerin Emîri Muâviye'ye Zeyd b. Sâbit'ten: Selâm sana olsun ey Müminlerin Emîri ve Allah'ın rahmeti [üzerine olsun]! Kendisinden başka ilah olmayan Allah'a hamdederim. İmdi; sen bana mektup yazıp dedenin ve kardeşlerin mirasından soruyorsun. Şüphesiz ki kelâlenin ve bu miraslar konusunda verilen hükümlerin birçoğunun nihai derecesini ancak Allah bilir. Biz Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den sonraki halifelerin yanında bu tür durumlara şahit olurduk; onlardan aklımızda tutmak istediğimiz kadarını belledik. Artık biz, miras konusunda bizden fetva isteyen kimseye fetva veririz."

وَالله أعلم

En doğrusunu Allah bilir.