Binûn

Haşr Suresi — 3. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

قيس قَالَ: وَبِمَ تسوّدونه قَالُوا: بِأَنَّهُ أكثرنا مَالا وَإِنَّا على ذَلِك لنزنه بالبخل فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: وَأي دَاء أدوأ من الْبُخْل لَيْسَ ذَاك سيدكم

Kays'tır." [Resûlullah]: "Onu ne sebeple seyyid yapıyorsunuz?" diye sordu. Onlar: "Çünkü o malca en zenginimizdir; bununla birlikte biz onu cimri sayarız" dediler. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Cimrilikten daha beter hangi dert vardır! O sizin seyyidiniz değildir" buyurdu.

قَالُوا: فَمن سيدنَا يَا رَسُول الله قَالَ: سيدكم الْبَراء بن معْرور قَالَ الْبَيْهَقِيّ مُرْسل

"Öyleyse bizim seyyidimiz kimdir ey Allah'ın Resûlü?" dediler. [Resûlullah]: "Sizin seyyidiniz el-Berâ b. Ma'rûr'dur" buyurdu. Beyhakî bu rivayetin mürsel olduğunu belirtmiştir.

وَأخرج الْحَاكِم عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: من سيدكم يَا بني عبيد قَالُوا: الْجد بن قيس على أَن فِيهِ بخلا قَالَ: وَأي دَاء أدوأ من الْبُخْل بل سيدكم وَابْن سيدكم بشر بن الْبَراء بن معْرور

Hâkim'in Ebû Hüreyre'den radıyallâhu anh rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Ey Benî Ubeyd! Sizin seyyidiniz kimdir?" diye sordu. Onlar: "Kendisinde cimrilik olmakla beraber el-Cedd b. Kays'tır" dediler. Resûlullah: "Cimrilikten daha beter hangi dert vardır! Bilakis sizin seyyidiniz ve seyyidinizin oğlu Bişr b. el-Berâ b. Ma'rûr'dur" buyurdu.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن أبي بكر الصّديق ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: لَا يدْخل الْجنَّة بخيل وَلَا خب وَلَا خائن وَلَا سيء الملكة وَأول من يقرع بَاب الْجنَّة المملوكون وَإِذا أَحْسنُوا فِيمَا بَينهم وَبَين الله وَبَين مواليهم

Beyhakî'nin Ebû Bekir es-Sıddîk'tan radıyallâhu anh rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Cimri, düzenbaz, hain ve kölelerine kötü davranan kimse cennete giremez. Cennetin kapısını ilk çalacak olanlar ise, Allah ile aralarını ve efendileri ile aralarını iyi kıldıkları takdirde kölelerdir."

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن أبي سهل الوَاسِطِيّ رفع الحَدِيث قَالَ: إِن الله اصْطنع هَذَا الدّين لنَفسِهِ وَإِنَّمَا صَلَاح هَذَا الدّين بالسخاء وَحسن الْخلق فاكرموه بهما

Beyhakî'nin Ebû Sehl el-Vâsıtî'den merfû olarak rivayet ettiğine göre o şöyle dedi: "Şüphesiz Allah bu dini kendisi için seçip beğenmiştir. Bu dinin salahı ancak cömertlik ve güzel ahlak iledir; öyleyse onu bu ikisiyle yüceltiniz."

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ من طرق وَضَعفه عَن جَابر بن عبد الله قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: قَالَ لي جِبْرِيل: قَالَ الله تَعَالَى: إِن هَذَا الدّين ارتضيته لنَفْسي وَلَا يصلحه إِلَّا السخاء وَحسن الْخلق فأكرموه بهما مَا صحبتموه

Beyhakî'nin çeşitli tarzlardan nakledip zayıf olduğunu belirttiği Câbir b. Abdillâh'tan gelen rivayette Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Cibrîl bana dedi ki: Yüce Allah şöyle buyurdu: 'Şüphesiz bu dini kendim için razı olup seçtim; onu ancak cömertlik ve güzel ahlak ayakta tutar. Ona bağlı kaldığınız sürece bu iki hasletle onu yüceltiniz.'"

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ وَضَعفه عَن عبد الله بن جَراد قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِذا ابتغيتم الْمَعْرُوف فابتغوه فِي حسان الْوُجُوه فوَاللَّه لَا يلج النَّار إِلَّا بخيل وَلَا يلج الْجنَّة شحيح إِن السخاء شَجَرَة فِي الْجنَّة تسمى السخاء وَإِن الشُّح شَجَرَة فِي النَّار تسمى الشُّح

Beyhakî'nin -zayıf olduğunu belirterek- Abdullah b. Cerâd'dan rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "İyilik aradığınızda onu güzel yüzlü kimselerde arayınız. Allah'a yemin olsun ki cehenneme ancak cimri olan girer; cennete de aşırı cimri (şahîh) olan giremez. Şüphesiz cömertlik cennette 'sehâ' adı verilen bir ağaçtır; aşırı cimrilik de cehennemde 'şuhh' adı verilen bir ağaçtır."

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ وَضَعفه عَن جَعْفَر بن مُحَمَّد عَن أَبِيه عَن جده قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: السخاء من شجر الْجنَّة أَغْصَانهَا متدليات فِي الدُّنْيَا من أَخذ بِغُصْن مِنْهَا قَادَهُ ذَلِك الْغُصْن إِلَى الْجنَّة وَالْبخل شَجَرَة من شجر النَّار أَغْصَانهَا متدليات فِي الدُّنْيَا من أَخذ بِغُصْن مِنْهَا قَادَهُ ذَلِك الْغُصْن إِلَى النَّار

Beyhakî'nin -zayıf olduğunu belirterek- Ca'fer b. Muhammed'den, onun babasından, onun da dedesinden rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Cömertlik cennet ağaçlarındandır; dalları dünyaya sarkmıştır. Kim onun bir dalına tutunursa, o dal onu cennete götürür. Cimrilik ise cehennem ağaçlarındandır; dalları dünyaya sarkmıştır. Kim onun bir dalına tutunursa, o dal onu cehenneme götürür."

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: السخاء شَجَرَة فِي الْجنَّة فَمن كَانَ سخياً أَخذ بِغُصْن مِنْهَا فَلم يتْركهُ الْغُصْن حَتَّى يدْخلهُ الْجنَّة وَالشح شَجَرَة فِي النَّار فَمن كَانَ شحيحاً أَخذ بِغُصْن مِنْهَا فَلم يتْركهُ الْغُصْن حَتَّى يدْخلهُ النَّار

Beyhakî'nin Ebû Hüreyre'den radıyallâhu anh rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Cömertlik cennette bir ağaçtır; kim cömert olursa onun bir dalına tutunur ve o dal onu cennete sokuncaya kadar bırakmaz. Aşırı cimrilik ise cehennemde bir ağaçtır; kim aşırı cimri olursa onun bir dalına tutunur ve o dal onu cehenneme sokuncaya kadar bırakmaz."

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ وَضَعفه عبن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: كنت قَاعِدا مَعَ

Beyhakî'nin -zayıf olduğunu belirterek- İbn Abbâs'tan radıyallâhu anhümâ rivayet ettiğine göre o şöyle dedi: [Bir gün] ben Resûlullah ile birlikte oturuyorken,

النَّبِي ﷺ فجَاء ثَلَاثَة عشر رجلا عَلَيْهِم ثِيَاب السّفر فَسَلمُوا على رَسُول الله ﷺ ثمَّ قَالُوا: من السَّيِّد من الرِّجَال يَا رَسُول الله قَالَ: ذَاك يُوسُف بن يَعْقُوب بن إِسْحَق بن إِبْرَاهِيم

üzerlerinde yolculuk elbiseleri bulunan on üç adam geldi. Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem selam verdiler, sonra da: "İnsanlar arasında seyyid (efendi) kimdir ey Allah'ın Resûlü?" dediler. [Resûlullah]: "O, Yûsuf b. Ya'kûb b. İshâk b. İbrâhîm'dir" buyurdu.

قَالُوا: مَا فِي أمتك سيد قَالَ: بلَى رجل أعطي مَالا حَلَالا ورزق سماحة فأدنى الْفَقِير فَقلت شكايته فِي النَّاس

"Senin ümmetinde seyyid yok mudur?" dediler. [Resûlullah]: "Evet, [vardır]; kendisine helal mal verilip cömertlik nasip edilen, fakiri yakınına çekip de insanlar arasındaki şikâyetini azaltan kimsedir" buyurdu.

وَأخرج البُخَارِيّ وَمُسلم وَالنَّسَائِيّ عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: ضرب رَسُول الله ﷺ مثل الْبَخِيل والمتصدق كَمثل رجلَيْنِ عَلَيْهِمَا جبتان من حَدِيد قد اضطرت أَيْدِيهِمَا إِلَى ثديهما وتراقيهما فَجعل كلما تصدق بِصَدقَة انبسطت عَنهُ حَتَّى تغشى أنامله وَتَعْفُو أَثَره وَجعل الْبَخِيل كلما هم بِصَدقَة قلصت وَأخذت كل حَلقَة مَكَانهَا فَهُوَ يوسعها وَلَا تتسع

Buhârî, Müslim ve Nesâî'nin Ebû Hüreyre'den rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem cimri ile sadaka verenin durumunu şöyle bir misalle anlattı: "Onların durumu, üzerlerinde demirden iki zırh bulunan ve elleri göğüslerine ve köprücük kemiklerine doğru sıkışmış iki adama benzer. Sadaka veren kimse her sadaka verdiğinde o zırh genişler, hatta parmak uçlarını örter ve ayak izlerini siler. Cimri ise sadaka vermeye niyetlendiğinde zırh daralır ve her halka yerini sıkar; o zırhı genişletmeye çalışır ama genişlemez."

وَأخرج الزبير بن بكار فِي الموفقيات عَن عبد الله بن أبي عُبَيْدَة بن مُحَمَّد بن عمار بن يَاسر قَالَ: قدم خَالِد بن الْوَلِيد من نَاحيَة أَرض الرّوم على النَّبِي ﷺ بأسرى فَعرض عَلَيْهِم الإِسلام فَأَبَوا فَأمر أَن تضرب أَعْنَاقهم حَتَّى إِذا جَاءَ إِلَى آخِرهم قَالَ النَّبِي ﷺ: يَا خَالِد كف عَن الرجل قَالَ: يَا رَسُول الله مَا كَانَ فِي الْقَوْم أَشد عليّ مِنْهُ

Zübeyr b. Bekkâr'ın el-Muvaffakıyyât'ta Abdullah b. Ebî Ubeyde b. Muhammed b. Ammâr b. Yâsir'den rivayet ettiğine göre o şöyle dedi: Hâlid b. Velîd, Bizans toprakları tarafından Peygamber'e sallallâhu aleyhi ve sellem esirlerle geldi. Onlara İslam'ı teklif etti, fakat reddettiler. Bunun üzerine boyunlarının vurulmasını emretti. Sıra en sonuncularına geldiğinde Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Ey Hâlid! O adama dokunma!" buyurdu. [Hâlid]: "Ey Allah'ın Resûlü! Topluluk içinde bana karşı ondan daha şiddetlisi yoktu" dedi.

قَالَ: هَذَا جِبْرِيل يُخْبِرنِي عَن الله أَنه كَانَ سخيّاً فِي قومه فَكف عَنهُ وَأسلم الرُّومِي

[Resûlullah]: "İşte şu Cibrîl, bana Allah'tan haber veriyor ki o, kavmi içinde cömert bir kimse imiş" buyurdu. Bunun üzerine [Hâlid] onu bıraktı ve o Bizanslı Müslüman oldu.

الْآيَة ١٠ - ١٤

Ayet 10 - 14

أخرج عبد بن حميد عَن مُجَاهِد ﵁ {وَالَّذين جاؤوا من بعدهمْ} قَالَ: الَّذين أَسْلمُوا فعنوا أَيْضا عبد الله بن نَبْتَل وَأَوْس بن قيظي

Abd b. Humeyd'in Mücâhid'den radıyallâhu anh rivayet ettiğine göre {وَالَّذين جاؤوا من بعدهمْ} “Onlardan sonra gelenler” ayeti hakkında şöyle demiştir: "İslam'a giren kimselerdir; ayrıca Abdullah b. Nebtel ve Evs b. Kayzî kastedilmiştir."

وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه عَن سعد بن أبي وَقاص قَالَ: النَّاس على ثَلَاثَة منَازِل قد مَضَت منزلتان وَبقيت منزلَة فَأحْسن مَا أَنْتُم كائنون عَلَيْهِ أَن تَكُونُوا بِهَذِهِ الْمنزلَة الَّتِي بقيت ثمَّ قَرَأَ {للْفُقَرَاء الْمُهَاجِرين الَّذين أخرجُوا من دِيَارهمْ وَأَمْوَالهمْ} الْآيَة ثمَّ قَالَ: هَؤُلَاءِ الْمُهَاجِرُونَ وَهَذِه منزلَة وَقد مَضَت ثمَّ قَرَأَ {وَالَّذين تبوؤوا الدَّار والإِيمان من قبلهم} الْآيَة ثمَّ قَالَ: هَؤُلَاءِ الْأَنْصَار وَهَذِه منزلَة وَقد مَضَت ثمَّ قَرَأَ {وَالَّذين جاؤوا من بعدهمْ يَقُولُونَ رَبنَا اغْفِر لنا ولإِخواننا الَّذين سبقُونَا بالإِيمان} فقد مَضَت هَاتَانِ المنزلتان وَبقيت هَذِه الْمنزلَة فَأحْسن مَا أَنْتُم كائنون عَلَيْهِ أَن تَكُونُوا بِهَذِهِ الْمنزلَة

Hâkim'in -sahih olduğunu belirterek- ve İbn Merdûye'nin Sa'd b. Ebî Vakkâs'tan rivayet ettiğine göre o şöyle dedi: "İnsanlar üç mertebe üzeredir; iki mertebe geçmiştir, bir mertebe kalmıştır. Bulunabileceğiniz en güzel hal, geriye kalan bu mertebede olmanızdır." Sonra {للْفُقَرَاء الْمُهَاجِرين الَّذين أخرجُوا من دِيَارهمْ وَأَمْوَالهمْ} “[Bu mallar] yurtlarından ve mallarından çıkarılmış olan fakir muhacirler içindir” ayetini okudu ve ardından şöyle dedi: "Bunlar muhacirlerdir; bu bir mertebedir ve geçmiştir." Sonra {وَالَّذين تبوؤوا الدَّار والإِيمان من قبلهم} “Onlardan önce o yurdu yurt edinmiş ve gönüllerine imanı yerleştirmiş olanlar” ayetini okudu ve şöyle dedi: "Bunlar ensardır; bu bir mertebedir ve geçmiştir." Sonra {وَالَّذين جاؤوا من بعدهمْ يَقُولُونَ رَبنَا اغْفِر لنا ولإِخواننا الَّذين سبقُونَا بالإِيمان} “Onlardan sonra gelenler şöyle derler: Rabbimiz! Bizi ve bizden önce inanmış olan kardeşlerimizi bağışla” ayetini okudu ve şöyle dedi: "Şu iki mertebe geçmiştir, geriye bu mertebe kalmıştır. Bulunabileceğiniz en güzel hal, bu mertebede olmanızdır."

وَأخرج عبد بن حميد عَن الضَّحَّاك ﵁ {وَالَّذين جاؤوا من بعدهمْ} الْآيَة قَالَ: أمروا بالاستغفار لَهُم وَقد علم مَا أَحْدَثُوا

Abd b. Humeyd'in Dahhâk'tan radıyallâhu anh rivayet ettiğine göre o, {وَالَّذين جاؤوا من بعدهمْ} “Onlardan sonra gelenler” ayeti hakkında şöyle dedi: "Ne yaptıklarını [Allah] bildiği halde, onlar için istiğfar etmekle emrolundular."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن الْأَنْبَارِي فِي الْمَصَاحِف وَابْن مرْدَوَيْه عَن عَائِشَة ﵂ قَالَت: أمروا أَن يَسْتَغْفِرُوا لأَصْحَاب النَّبِي ﷺ فسبوهم ثمَّ قَرَأت هَذِه الْآيَة {وَالَّذين جاؤوا من بعدهمْ يَقُولُونَ رَبنَا اغْفِر لنا ولإِخواننا الَّذين سبقُونَا بالإِيمان} وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عمر أَنه سمع رجلا وَهُوَ يتَنَاوَل بعض الْمُهَاجِرين فَقَرَأَ عَلَيْهِ {للْفُقَرَاء الْمُهَاجِرين} الْآيَة ثمَّ قَالَ: هَؤُلَاءِ الْمُهَاجِرُونَ فَمنهمْ أَنْت قَالَ: لَا ثمَّ قَرَأَ عَلَيْهِ {وَالَّذين تبوؤوا الدَّار والإِيمان} الْآيَة ثمَّ قَالَ: هَؤُلَاءِ الْأَنْصَار أفأنت مِنْهُم قَالَ: لَا ثمَّ قَرَأَ عَلَيْهِ {وَالَّذين جاؤوا من بعدهمْ} الْآيَة ثمَّ قَالَ: أَفَمَن هَؤُلَاءِ أَنْت قَالَ: أَرْجُو قَالَ: لَا لَيْسَ من هَؤُلَاءِ من يسب هَؤُلَاءِ

Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, el-Mesâhif'te İbnü'l-Enbârî ve İbn Merdûye'nin Âişe'den radıyallâhu anhâ rivayet ettiğine göre o şöyle dedi: "Onlar Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem ashabı için istiğfar etmekle emrolundular, ama onlara sövdüler." Sonra şu ayeti okudu: {وَالَّذين جاؤوا من بعدهمْ يَقُولُونَ رَبنَا اغْفِر لنا ولإِخواننا الَّذين سبقُونَا بالإِيمان} “Onlardan sonra gelenler şöyle derler: Rabbimiz! Bizi ve bizden önce inanmış olan kardeşlerimizi bağışla.” İbn Merdûye'nin İbn Ömer'den rivayet ettiğine göre o, bir adamın muhacirlerden bazılarına dil uzattığını duydu. Bunun üzerine ona {للْفُقَرَاء الْمُهَاجِرين} “Fakir muhacirler için...” ayetini okudu, sonra: "Bunlar muhacirlerdir; sen onlardan mısın?" dedi. Adam: "Hayır" cevabını verdi. Sonra ona {وَالَّذين تبوؤوا الدَّار والإِيمان} “O yurdu yurt edinmiş ve imanı yerleştirmiş olanlar...” ayetini okudu, sonra: "Bunlar ensardır; sen onlardan mısın?" dedi. Adam: "Hayır" cevabını verdi. Sonra ona {وَالَّذين جاؤوا من بعدهمْ} “Onlardan sonra gelenler...” ayetini okudu, sonra: "Peki sen bunlardan mısın?" dedi. Adam: "Umarım" deyince, [İbn Ömer]: "Hayır! Onlara söven kimse bunlardan değildir" dedi.

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه من وَجه آخرعن ابْن عمر أَنه بلغه أَن رجلا نَالَ من عُثْمَان فَدَعَاهُ فأقعده بَين يَدَيْهِ فَقَرَأَ عَلَيْهِ {للْفُقَرَاء الْمُهَاجِرين} الْآيَة قَالَ: من هَؤُلَاءِ

İbn Merdûye'nin başka bir yoldan İbn Ömer'den rivayet ettiğine göre, bir adamın Osman'a dil uzattığı haberi ona ulaştı. Onu çağırdı ve önüne oturttu; sonra ona {للْفُقَرَاء الْمُهَاجِرين} “Fakir muhacirler için...” ayetini okuyup: "Sen bunlardan

أَنْت قَالَ: لَا

mısın?" dedi. Adam: "Hayır" cevabını verdi.

ثمَّ قَرَأَ {وَالَّذين جاؤوا من بعدهمْ} الْآيَة قَالَ: من هَؤُلَاءِ أَنْت قَالَ: أرجوا أَن أكون مِنْهُم

Sonra {وَالَّذين جاؤوا من بعدهمْ} “Onlardan sonra gelenler...” ayetini okudu ve: "Sen bunlardan mısın?" dedi. Adam: "Onlardan olmayı umuyorum" dedi.

قَالَ: لَا وَالله مَا يكون مِنْهُم من يتناولهم وَكَانَ فِي قلبه الغل عَلَيْهِم

[İbn Ömer]: "Hayır, vallahi onlara dil uzatan ve kalbinde onlara karşı kin bulunan kimse onlardan olamaz" dedi.

وَأخرج عبد بن حميد عَن الْأَعْمَش أَنه قَرَأَ / رَبنَا لَا تجْعَل فِي قُلُوبنَا غلاً للَّذين آمنُوا /

Abd b. Humeyd'in rivayet ettiğine göre el-A'meş ayeti / Rabbena lâ tec'al fî kulûbinâ gıllen lillezîne âmenû / [şeklinde] okumuştur.

وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ النَّسَائِيّ عَن أنس ﵁ قَالَ: بَينا نَحن عِنْد رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: يطلع الْآن رجل من أهل الْجنَّة فَأطلع رجل من الْأَنْصَار تنطف لحيته مَاء من وضوئِهِ مُعَلّق نَعْلَيْه فِي يَده الشمَال فَلَمَّا كَانَ من الْغَد

Hakîm et-Tirmizî ve Nesâî'nin Enes'ten radıyallâhu anh rivayet ettiğine göre o şöyle dedi: Biz Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem yanında iken o: "Şimdi yanınıza cennet ehlinden bir adam gelecektir" buyurdu. Derken sakalından abdest suyu damlayan ve nalınlarını sol eline asmış olan ensardan bir adam çıkageldi. Ertesi gün olduğunda

قَالَ رَسُول الله ﷺ: يطلع عَلَيْكُم الْآن رجل من أهل الْجنَّة فَاطلع ذَلِك الرجل على مثل مرتبته الأولى فَلَمَّا كَانَ من الْغَد قَالَ رَسُول الله ﷺ مثل ذَلِك فَأطلع ذَلِك الرجل فَلَمَّا قَامَ الرجل أتبعه عبد الله بن عَمْرو بن الْعَاصِ فَقَالَ: إِنِّي لاحيت أبي فأقسمت أَن لَا أَدخل عَلَيْهِ ثَلَاثًا فَإِن رَأَيْت أَن تؤويني إِلَيْك حَتَّى تحل يَمِيني فعلت

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Şimdi yanınıza cennet ehlinden bir adam gelecektir" buyurdu ve o adam ilk günkü hali üzere çıkageldi. Ertesi gün olduğunda Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem yine aynı şekilde buyurdu ve o adam yine çıkageldi. Adam kalkıp gidince Abdullah b. Amr b. el-Âs onun peşine düştü ve şöyle dedi: "Babamla tartıştım ve üç gün onun yanına girmeyeceğime dair yemin ettim. Yeminimin süresi doluncaya kadar beni evinde misafir etmeyi uygun görürsen [seninle geleyim]."

قَالَ: نعم قَالَ أنس: فَكَانَ عبد بن عَمْرو يحدث أَنه بَات مَعَه لَيْلَة فَلم يره يقوم من اللَّيْل شَيْئا غير أَنه كَانَ إِذا تقلب على فرَاشه ذكر الله وَكبر حَتَّى يقوم لصَلَاة الْفجْر فيسبغ الْوضُوء غير أَنِّي لَا أسمعهُ يَقُول إِلَّا خيرا فَلَمَّا مَضَت اللَّيَالِي الثَّلَاث وكدت احتقر عمله قلت: يَا عبد الله إِنَّه لم يكن بيني وَبَين وَالِدي غضب وَلَا هِجْرَة وَلَكِنِّي سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول لَك ثَلَاث مَرَّات فِي ثَلَاث مجَالِس يطلع عَلَيْكُم الْآن رجل من أهل الْجنَّة فأطلعت أَنْت تِلْكَ المرات الثَّلَاث فَأَرَدْت أَن آوي إِلَيْك فَأنْظر مَا عَمَلك فَإِذا مَا هُوَ إِلَّا مَا رَأَيْت فَانْصَرَفت عَنهُ فَلَمَّا وليت دَعَاني فَقَالَ: مَا هُوَ إلاّ مَا قد رَأَيْت غير أَنِّي لَا أجد فِي نَفسِي غلاً لأحد من الْمُسلمين وَلَا أحسده على خير أعطَاهُ الله إِيَّاه فَقَالَ لَهُ عبد الله بن عَمْرو: هَذِه الَّتِي بلغت بك وَهِي الَّتِي لَا نطيق

[Adam]: "Evet" dedi. Enes dedi ki: Abdullah b. Amr, onun yanında [üç] gece kaldığını ve geceleyin kalkıp [fazla] bir şey yaptığını görmediğini, ancak yatağında her döndüğünde sabah namazına kalkıncaya kadar Allah'ı zikredip tekbir getirdiğini, sonra da tam bir abdest aldığını, ayrıca onun ağzından hayırdan başka bir söz duymadığını anlatırdı. Üç gece geçip de neredeyse onun amelini azımsayacak olduğumda dedim ki: "Ey Abdullah! Aslında benimle babam arasında ne bir öfke ne de bir küslük vardı. Fakat ben Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem üç ayrı mecliste senin hakkında üç defa 'Şimdi yanınıza cennet ehlinden bir adam gelecektir' buyurduğunu işittim; her üç defasında da sen çıkageldin. Ben de senin yanına gelip amelinin ne olduğuna bakmak istedim. Oysa gördüğümden başkası yokmuş." Bunun üzerine yanından ayrıldım. Arkamı dönüp gittiğimde beni çağırdı ve şöyle dedi: "Gördüğünden başka bir şeyim yoktur; şu var ki ben içimde hiçbir Müslümana karşı bir kin beslemem ve Allah'ın ona verdiği hiçbir hayırdan dolayı ona haset etmem." Bunun üzerine Abdullah b. Amr ona: "Seni bu mertebeye ulaştıran işte budur ve bizim güç yetiremediğimiz de budur" dedi.

وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ عَن عبد الْعَزِيز بن أبي رواد قَالَ: بلغنَا أَن رجلا صلى مَعَ النَّبِي ﷺ فَلَمَّا انْصَرف قَالَ النَّبِي ﷺ: هَذَا الرجل من أهل الْجنَّة

Hakîm et-Tirmizî'nin Abdülazîz b. Ebî Revvâd'dan rivayet ettiğine göre o şöyle dedi: Bize ulaştığına göre bir adam Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte namaz kıldı. [Namazdan] çıkıp gittiğinde Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Bu adam cennet ehlindendir" buyurdu.

قَالَ عبد الله بن عمروا: فَأَتَيْته فَقلت: يَا عماه الضِّيَافَة قَالَ نعم فَإِذا لَهُ خيمة وشَاة ونخل فَلَمَّا أَمْسَى خرج من خيمته فاحتلب العنز واجتنى لي رطبا ثمَّ وَضعه فَأكلت

Abdullah b. Amr dedi ki: Bunun üzerine onun yanına varıp: "Ey amcam! Beni misafir eder misin?" dedim. O da: "Evet" dedi. Meğer onun bir çadırı, bir koyunu ve bir hurma ağacı varmış. Akşam olunca çadırından çıktı, keçiyi sağdı ve bana taze hurma topladı; sonra onları koydu ve onunla birlikte yedim.

مَعَه فَبَاتَ نَائِما وَبت قَائِما وَأصْبح مُفطرا وأصبحت صَائِما فَفعل ذَلِك ثَلَاث لَيَال فَقلت لَهُ: أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ فِيك: إِنَّك من أهل الْجنَّة فَأَخْبرنِي مَا عَمَلك فَائت الَّذِي أخْبرك حَتَّى يُخْبِرك بعملي فَأتيت رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: ائته فمره أَن يُخْبِرك فَقلت: أَن رَسُول الله ﷺ يَأْمُرك أَن تُخبرنِي

O geceyi uyuyarak geçirdi, ben ise geceyi namaz kılarak geçirdim. O oruçsuz sabahladı, ben ise oruçlu sabahladım. Bunu üç gece tekrarladı. Ona dedim ki: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem senin hakkında, senin cennet ehlinden olduğunu söyledi; bana amelini haber ver!" [Adam]: "Sana haber veren zata git ki o sana amelimi haber versin" dedi. Bunun üzerine Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem gittim; o: "Ona git ve sana haber vermesini emret" buyurdu. Ben de [adama gidip]: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem sana [amelini] bana haber vermeni emrediyor" dedim.

قَالَ: أما الْآن فَنعم فَقَالَ: لَو كَانَت الدُّنْيَا لي فَأخذت مني لم أَحْزَن عَلَيْهَا وَلَو أعطيتهَا لم أفرح بهَا وأبيت وَلَيْسَ فِي قلبِي غل على أحد قَالَ عبد الله: لكني وَالله أقوم اللَّيْل وَأَصُوم النَّهَار وَلَو وهبت لي شَاة لفرحت بهَا وَلَو ذهبت لحزنت عَلَيْهَا وَالله لقد فضلك الله علينا فضلا بَينا

[Adam]: "Şimdi oldu" dedi ve şöyle devam etti: "Dünya benim olsa ve benden alınsa ona üzülmem; bana verilse ona sevinmem. Geceyi de kalbimde hiç kimseye karşı bir kin olmaksızın geçiririm." Abdullah dedi ki: "Fakat vallahi ben gece namaz kılıyor, gündüz oruç tutuyorum; bana bir koyun bağışlansa sevinirim, elimden gitse üzülürüm. Vallahi Allah seni bize karşı apaçık bir üstünlükle üstün kılmıştır."

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس {ألم تَرَ إِلَى الَّذين نافقوا} قَالَ عبد الله بن أبيّ بن سلول وَرِفَاعَة بن تَابُوت وَعبد الله بن نَبْتَل وَأَوْس بن قيظي وإخوانهم بَنو النَّضِير

İbn Merdûye'nin İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre {ألم تَرَ إِلَى الَّذين نافقوا} “Münafıklık edenleri görmedin mi?” ayeti hakkında o: "Bunlar Abdullah b. Übey b. Selûl, Rifâa b. Tâbût, Abdullah b. Nebtel, Evs b. Kayzî ve onların kardeşleri olan Benî Nadîr'dir" demiştir.

وَأخرج ابْن إِسْحَق وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو نعيم فِي الدَّلَائِل عَن ابْن عَبَّاس أَن رهطاً من بني عَوْف بن الْحَارِث مِنْهُم عبد الله بن أُبي بن سلول ووديعة بن مَالك وسُويد وداعس بعثوا إِلَى بني النَّضِير أَن اثبتوا وتمنعوا فَإنَّا لَا نسلمكم وَإِن قوتلتم قاتلنا مَعكُمْ وَإِن خَرجْتُمْ خرجنَا مَعكُمْ فتربصوا ذَلِك من نَصرهم فَلم يَفْعَلُوا وَقذف الله الرعب فِي قُلُوبهم فسألوا رَسُول الله ﷺ أَن يجليهم ويكف عَن دِمَائِهِمْ على أَن لَهُم مَا حملت الإِبل من أَمْوَالهم إِلَّا الْحلقَة فَفعل فَكَانَ الرجل مِنْهُم يهدم بَيته فيضعه على ظهر بعيره فَينْطَلق بِهِ فَخَرجُوا إِلَى خَيْبَر وَمِنْهُم من سَار إِلَى الشَّام

İbn İshâk, İbnü'l-Münzir ve ed-Delâil'de Ebû Nuaym'ın İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre, Benî Avf b. el-Hâris'ten aralarında Abdullah b. Übey b. Selûl, Vedîa b. Mâlik, Süveyd ve Dâıs'ın da bulunduğu bir grup, Benî Nadîr'e: "Direnin ve kalelerinize sığının! Biz sizi asla teslim etmeyiz; eğer sizinle savaşırlarsa biz de sizinle beraber savaşırız, eğer çıkarılırsanız biz de sizinle beraber çıkarız" diye haber gönderdiler. Onlar bu yardımı beklediler, fakat o grup bunu yapmadı. Allah da kalplerine korku saldı. Bunun üzerine Resûlullah'tan sallallâhu aleyhi ve sellem, silahlar hariç develerin taşıyabildiği mallarını almak şartıyla kendilerini sürmesini ve canlarını bağışlamasını istediler; o da kabul etti. Onlardan bir adam evini yıkar, onu devesinin sırtına yükler ve onunla yola çıkardı. Böylece Hayber'e gittiler, içlerinden Şam'a gidenler de oldu.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ قَالَ: قدأسلم نَاس من أهل قُرَيْظَة وَالنضير وَكَانَ فيهم مُنَافِقُونَ وَكَانُوا يَقُولُونَ لأهل النَّضِير: لَئِن أخرجتم لَنخْرجَنَّ مَعكُمْ فَنزلت فيهم هَذَا الْآيَة {ألم تَرَ إِلَى الَّذين نافقوا يَقُولُونَ لإِخوانهم} الْآيَة

İbn Ebî Hâtim'in es-Süddî'den rivayet ettiğine göre o şöyle dedi: Kurayza ve Nadîr ehlinden bazı kimseler Müslüman olmuştu; aralarında münafıklar da vardı. Onlar Nadîr ehline: "Eğer siz çıkarılırsanız, biz de mutlaka sizinle beraber çıkarız" diyorlardı. Bunun üzerine haklarında şu ayet indi: {ألم تَرَ إِلَى الَّذين نافقوا يَقُولُونَ لإِخوانهم} “Münafıklık edenlerin... kardeşlerine şöyle dediklerini görmedin mi?”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد فِي قَوْله: {ألم تَرَ إِلَى الَّذين نافقوا} قَالَ: عبد الله بن أبي سلول وَرِفَاعَة بن تَابُوت وَعبد الله بن نَبْتَل وَأَوْس بن قيظي {يَقُولُونَ لإِخوانهم} قَالَ: النَّضِير {بأسهم بَينهم شَدِيد} قَالَ: بالْكلَام {تحسبهم جَمِيعًا وَقُلُوبهمْ شَتَّى} قَالَ: المُنَافِقُونَ يُخَالف دينهم دين النَّضِير {كَمثل الَّذين من قبلهم قَرِيبا} قَالَ: كفار قُرَيْش يَوْم بدر

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in Mücâhid'den rivayet ettiğine göre {ألم تَرَ إِلَى الَّذين نافقوا} “Münafıklık edenleri görmedin mi?” ayeti hakkında o: "Abdullah b. Übey b. Selûl, Rifâa b. Tâbût, Abdullah b. Nebtel ve Evs b. Kayzî'dir"; {يَقُولُونَ لإِخوانهم} “Kardeşlerine şöyle diyorlar” ayeti hakkında: "[Kardeşleri] Nadîr'dir"; {بأسهم بَينهم شَدِيد} “Kendi aralarındaki çekişmeleri şiddetlidir” ayeti hakkında: "Sözle [olan çekişmeleridir]"; {تحسبهم جَمِيعًا وَقُلُوبهمْ شَتَّى} “Sen onları birlik sanırsın, oysa kalpleri darmadağınıktır” ayeti hakkında: "Münafıkların dini Nadîr'in dinine aykırıdır"; {كَمثل الَّذين من قبلهم قَرِيبا} “Kendilerinden az öncekilerin durumu gibi” ayeti hakkında: "Bedir günü Kureyş kâfirleridir" demiştir.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله: {تحسبهم جَمِيعًا وَقُلُوبهمْ شَتَّى} قَالَ: كَذَلِك أهل الْبَاطِل مُخْتَلفَة شَهَادَتهم مُخْتَلفَة أهواؤهم مُخْتَلفَة أَعْمَالهم وهم مجتمعون فِي عَدَاوَة أهل الْحق {كَمثل الَّذين من قبلهم قَرِيبا} قَالَ: هم بَنو النَّضِير

Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den rivayet ettiğine göre {تحسبهم جَمِيعًا وَقُلُوبهمْ شَتَّى} “Sen onları birlik sanırsın, oysa kalpleri darmadağınıktır” ayeti hakkında o şöyle demiştir: "Bâtıl ehli böyledir; şahitlikleri farklı, hevaları farklı, amelleri farklıdır; fakat hak ehline düşmanlıkta birleşirler." {كَمثل الَّذين من قبلهم قَرِيبا} “Kendilerinden az öncekilerin durumu gibi” ayeti hakkında ise: "Onlar Benî Nadîr'dir" demiştir.

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس {تحسبهم جَمِيعًا وَقُلُوبهمْ شَتَّى} قَالَ: هم الْمُشْركُونَ

İbn Merdûye'nin İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre {تحسبهم جَمِيعًا وَقُلُوبهمْ شَتَّى} “Sen onları birlik sanırsın, oysa kalpleri darmadağınıktır” ayeti hakkında o: "Onlar müşriklerdir" demiştir.

وَأخرج الديلمي عَن عَليّ قَالَ: الْمُؤْمِنُونَ بَعضهم لبَعض نصحاء وادّون وَإِن افْتَرَقت مَنَازِلهمْ والفجرة بَعضهم لبَعض غششة خونة وَإِن اجْتمعت أبدانهم

Deylemî'nin Ali'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: "Müminler, yurtları ayrı olsa da birbirlerine karşı samimi ve sevgi doludurlar. Günahkârlar ise, bedenleri bir arada olsa bile birbirlerine karşı aldatıcı ve haindirler."

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد {كَمثل الَّذين من قبلهم قَرِيبا} قَالَ: هم كفار قُرَيْش يَوْم بدر

İbnü'l-Münzir'in Mücâhid'den rivayet ettiğine göre {كَمثل الَّذين من قبلهم قَرِيبا} “Kendilerinden az öncekilerin durumu gibi” ayeti hakkında o: "Onlar Bedir günündeki Kureyş kâfirleridir" demiştir.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن قَتَادَة {كَمثل الَّذين من قبلهم قَرِيبا} قَالَ: هم بَنو النَّضِير

Abdurrezzâk'ın Katâde'den rivayet ettiğine göre {كَمثل الَّذين من قبلهم قَرِيبا} “Kendilerinden az öncekilerin durumu gibi” ayeti hakkında o: "Onlar Benî Nadîr'dir" demiştir.

الْآيَة ١٥ - ٢٠

Ayet 15 - 20

أخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن رَاهَوَيْه وَأحمد فِي الزّهْد وَعبد بن حميد وَالْبُخَارِيّ فِي تَارِيخه وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالْحَاكِم صَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن عَليّ بن أبي طَالب أَن رجلا كَانَ يتعبد فِي صومعة وَأَن امْرَأَة كَانَ لَهَا إخْوَة فَعرض لَهَا شَيْء فَأتوهُ بهَا فزينت لَهُ نَفسه فَوَقع عَلَيْهَا فَجَاءَهُ الشَّيْطَان

Abdurrezzâk, İbn Râhûye, ez-Zühd'de Ahmed, Abd b. Humeyd, Târîh'inde Buhârî, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, Hâkim -sahih olduğunu belirterek-, İbn Merdûye ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî'nin Ali b. Ebî Tâlib'den rivayet ettiğine göre bir adam manastırında ibadet etmekteydi. Erkek kardeşleri olan bir kadına bir rahatsızlık isabet etti ve onu bu adama getirdiler. Nefsi adama [kötülüğü] süslü gösterdi ve onunla birlikte oldu. Derken şeytan ona geldi,

فَقَالَ: اقتلها فَإِنَّهُم إِن ظَهَرُوا عَلَيْك افتضحت فَقَتلهَا ودفنها فجاؤوه فَأَخَذُوهُ فَذَهَبُوا بِهِ فَبَيْنَمَا هم يَمْشُونَ إذاجاءه الشَّيْطَان فَقَالَ: إِنِّي أَنا الَّذِي زينت لَك فاسجد لي سَجْدَة أنجيك فَسجدَ لَهُ فَذَلِك قَوْله: {كَمثل الشَّيْطَان إِذْ قَالَ للإِنسان اكفر} الْآيَة وَأخرج ابْن أبي حَاتِم من طَرِيق الْعَوْفِيّ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {كَمثل الشَّيْطَان} الْآيَة قَالَ: كَانَ رَاهِب من بَين إِسْرَائِيل يعبد الله فَيحسن عِبَادَته وَكَانَ يُؤْتِي من كل أَرض فَيسْأَل عَن الْفِقْه وَكَانَ عَالما وَإِن ثَلَاثَة إخْوَة لَهُم أُخْت حسناء من أحسن النَّاس وَإِنَّهُم أَرَادوا أَن يسافروا وَكبر عَلَيْهِم أَن يدعوها ضائعة فعمدوا إِلَى الراهب فَقَالُوا: إِنَّا نُرِيد السّفر وَإِنَّا لَا نجد أحد أوثق فِي أَنْفُسنَا وَلَا آمن عندنَا مِنْك فَإِن رَأَيْت جعلنَا أُخْتنَا عنْدك فَإِنَّهَا شَدِيدَة الوجع فَإِن مَاتَت فَقُمْ عَلَيْهَا وَإِن عاشت فَأصْلح إِلَيْهَا حَتَّى ترجع فَقَالَ: أكفيكم إِن شَاءَ الله فَقَامَ عَلَيْهَا فداواها حَتَّى بَرِئت وَعَاد إِلَيْهَا حسنها وَإنَّهُ اطلع إِلَيْهَا فَوَجَدَهَا متصنعة وَلم يزل بِهِ الشَّيْطَان حَتَّى وَقع عَلَيْهَا فَحملت ثمَّ ندمه الشَّيْطَان فزين لَهُ قَتلهَا وَقَالَ: إِن لم تفعل افتضحت وَعرف أَمرك فَلم يكن لَك معذره فَلم يزل بِهِ حَتَّى قَتلهَا فَلَمَّا قدم إخوتها سَأَلُوهُ مَا فعلت قَالَ: مَاتَت فدفنتها

ve: "Onu öldür! Zira durumu öğrenirlerse rezil olursun" dedi. O da kadını öldürüp gömdü. Kadının kardeşleri gelip adamı yakaladılar ve götürdüler. Onlar yürürlerken şeytan çıkageldi ve: "Bunu sana süslü gösteren bendim; beni kurtarman için bana bir secde et, seni kurtarayım" dedi. Adam da ona secde etti. İşte Allah'ın şu buyruğu budur: {كَمثل الشَّيْطَان إِذْ قَالَ للإِنسان اكفر} “Tıpkı şeytanın insana 'İnkâr et!' dediği andaki durumu gibi...” İbn Ebî Hâtim'in el-Avfî tarikiyle İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre {كَمثل الشَّيْطَان} “Şeytanın durumu gibi...” ayeti hakkında şöyle demiştir: İsrâiloğulları'ndan Allah'a ibadet eden ve ibadetini güzelce yerine getiren bir rahip vardı; her yerden insanlar ona gelir, dinî konuları sorarlardı ve o bilgili bir kimseydi. Üç erkek kardeşin, insanların en güzellerinden olan güzel bir kız kardeşleri vardı. Bir yolculuğa çıkmak istediler ve onu sahipsiz bırakmak kendilerine ağır geldi. Rahibe gidip şöyle dediler: "Biz yolculuğa çıkmak istiyoruz ve içimizde senden daha güvenilir ve daha emin birini bulamıyoruz. Uygun görürsen kız kardeşimizi senin yanına bırakalım; zira o ağır bir hastalığa tutuldu. Şayet ölürse cenaze işlerini üstlen; şayet yaşarsa biz dönünceye kadar ona iyi bak." Rahip: "İnşallah sizin işinizi görürüm" dedi. Kadına bakıp onu tedavi etti, nihayet kadın iyileşti ve eski güzelliğine kavuştu. Rahip ona baktı ve onu süslenmiş halde buldu. Şeytan peşini bırakmadı, nihayet onunla birlikte oldu ve kadın hamile kaldı. Ardından şeytan onu pişmanlığa sürükleyip kadını öldürmeyi ona süslü gösterdi ve: "Eğer bunu yapmazsan rezil olursun, durumun öğrenilir ve hiçbir mazeretin kalmaz" dedi. Şeytan peşini bırakmadı, nihayet kadını öldürdü. Kardeşleri dönüp geldiğinde kadının ne olduğunu sordular; o da: "Öldü, ben de onu defnettim" dedi.

قَالُوا: أَحْسَنت

Onlar da: "İyi yapmışsın" dediler.

فَجعلُوا يرَوْنَ فِي الْمَنَام ويخبرون أَن الراهب قَتلهَا أَنَّهَا تَحت شَجَرَة كَذَا وَكَذَا وَأَنَّهُمْ عَمدُوا إِلَى الشَّجَرَة فَوَجَدَهَا قد قتلت فعمدوا إِلَيْهِ فَأَخَذُوهُ فَقَالَ الشَّيْطَان: أَنا الَّذِي زينت لَك الزِّنَا وزينت لَك قَتلهَا فَهَل لَك أَن تطيعني وأنجيك قَالَ: نعم قَالَ: قَالَ فاسجد لي سَجْدَة وَاحِدَة فَسجدَ لَهُ ثمَّ قتل فَذَلِك قَول الله: {كَمثل الشَّيْطَان إِذْ قَالَ للإِنسان اكفر} الْآيَة

Derken rüyalarında kendilerine rahibin kadını öldürdüğü ve falan ağacın altında olduğu gösterilip haber verildi. O ağaca gidip kadının öldürülmüş olduğunu gördüler. Bunun üzerine rahibe yönelip onu yakaladılar. Şeytan ona: "Sana zinayı süslü gösteren de kadını öldürmeyi süslü gösteren de bendim. Bana itaat edip seni kurtarmamı ister misin?" dedi. Rahip: "Evet" dedi. Şeytan: "Bana tek bir secde et!" dedi. O da ona secde etti, sonra da öldürüldü. İşte Allah'ın şu buyruğu budur: {كَمثل الشَّيْطَان إِذْ قَالَ للإِنسان اكفر} “Tıpkı şeytanın insana 'İnkâr et!' dediği andaki durumu gibi..."

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن مَسْعُود فِي هَذِه الْآيَة قَالَ: كَانَت امْرَأَة ترعى الْغنم وَكَانَ لَهَا أَرْبَعَة إخْوَة وَكَانَت تأوي بِاللَّيْلِ إِلَى صومعة رَاهِب فَنزل الراهب ففجر بهَا فَأَتَاهُ الشَّيْطَان فَقَالَ: اقتلها ثمَّ ادفنها فَإنَّك رجل مُصدق يسمع قَوْلك فَقَتلهَا ثمَّ دَفنهَا فَأتى الشَّيْطَان إخوتها فِي الْمَنَام فَقَالَ لَهُم: إِن الراهب فجر بأختكم فَلَمَّا أحبلها قَتلهَا ثمَّ دَفنهَا فِي مَكَان كَذَا وَكَذَا فَلم أصبح قَالَ رجل مِنْهُم: لقد رَأَيْت البارحة كَذَا وَكَذَا فَقَالَ الآخر: وَأَنا وَالله لقد رَأَيْت كَذَلِك فَقَالَ الآخر: وَأَنا وَالله لقد رَأَيْت كَذَلِك قَالُوا: فوَاللَّه مَا هَذَا إِلَّا لشَيْء فَانْطَلقُوا

İbn Cerîr'in İbn Mes'ûd'dan rivayet ettiğine göre bu ayet hakkında o şöyle dedi: Koyun güden ve dört erkek kardeşi olan bir kadın vardı; geceleri bir rahibin manastırına sığınırdı. Rahip aşağı inip onunla zina etti. Ardından şeytan ona gelip: "Onu öldür, sonra göm! Çünkü sen güvenilir bir adamsın, sözün dinlenir" dedi. O da kadını öldürüp gömdü. Şeytan kadınların kardeşlerine rüyalarında gelip onlara: "Rahip kız kardeşinizle zina etti; onu hamile bırakınca da öldürüp falan falan yere gömdü" dedi. Sabah olunca içlerinden biri: "Dün gece şöyle şöyle bir rüya gördüm" dedi. Diğeri: "Vallahi ben de öyle gördüm" dedi. Bir diğeri de: "Vallahi ben de öyle gördüm" dedi. Bunun üzerine: "Vallahi bu boşuna değildir" deyip gittiler

فَاسْتَعدوا ملكهم على ذَلِك الراهب فَأتوهُ فأنزلوه ثمَّ انْطَلقُوا بِهِ فَلَقِيَهُ الشَّيْطَان فَقَالَ: إِنِّي أَنا الَّذِي أوقعتك فِي هَذَا وَلنْ ينجيك مِنْهُ غَيْرِي فاسجد لي سَجْدَة وَاحِدَة وأنجيك مِمَّا أوقعتك فِيهِ فَسجدَ لَهُ فَلَمَّا أَتَوا بِهِ ملكهم تَبرأ مِنْهُ وأُخِذَ فقُتِل

ve o rahibe karşı krallarından yardım istediler. Rahibe gelip onu aşağı indirdiler ve götürdüler. Yolda şeytan onun karşısına çıkıp: "Seni bu duruma düşüren bendim; bundan seni benden başkası kurtaramaz. Bana tek bir secde et, seni içine düşürdüğüm bu durumdan kurtarayım" dedi. Adam da ona secde etti. Onu krallarına getirdiklerinde şeytan ondan uzaklaştı; adam yakalanıp öldürüldü.

وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي مكايد الشَّيْطَان وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن عبيد بن رِفَاعَة الدَّارمِيّ يبلغ بِهِ النَّبِي ﷺ قَالَ: كَانَ رَاهِب فِي بني إِسْرَائِيل فَأخذ الشَّيْطَان جَارِيَة فخنقها فَألْقى فِي قُلُوب أَهلهَا أَن دواءها عِنْد الراهب فَأتي بهَا الراهب فَأبى أَن يقبلهَا فَلم يزَالُوا بِهِ حَتَّى قبلهَا فَكَانَت عِنْده فَأَتَاهُ الشَّيْطَان فوسوس لَهُ وزين لَهُ فَلم يزل بِهِ حَتَّى وَقع عَلَيْهَا فَلَمَّا حملت وسوس لَهُ الشَّيْطَان فَقَالَ: الْآن تفتضح يَأْتِيك أَهلهَا فَاقْتُلْهَا فَإِن أتوك فَقل: مَاتَت

İbn Ebi'd-Dünyâ'nın Mekâyidü'ş-Şeytân'da, İbn Merdûye'nin ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî'nin Ubeyd b. Rifâa ed-Dârimî tarikiyle Peygamber'e sallallâhu aleyhi ve sellem ulaştırarak rivayet ettiğine göre şöyle buyurdu: İsrâiloğulları'nda bir rahip vardı. Şeytan genç bir kıza musallat olup onu boğar gibi yaptı ve ailesinin kalbine onun ilacının rahibin yanında olduğu fikrini attı. Kızı rahibe getirdiler, rahip ise onu kabul etmekten kaçındı. Peşini bırakmadılar, nihayet kabul etti ve kız onun yanında kaldı. Şeytan rahibe gelip vesvese verdi ve [günahı] süsledi. Peşini bırakmadı, nihayet onunla birlikte oldu. Kız hamile kalınca şeytan rahibe vesvese verip: "Şimdi rezil olacaksın; ailesi sana gelecek, onu öldür! Eğer sana gelirlerse 'Öldü' dersin" dedi.

فَقَتلهَا ودفنها فَأتى الشَّيْطَان أَهلهَا فوسوسإليهم وَألقى فِي قُلُوبهم أَنه أحبلها ثمَّ قَتلهَا فَأَتَاهُ أَهلهَا فَسَأَلُوهُ فَقَالَ: مَاتَت

Bunun üzerine kadını öldürüp gömdü. Şeytan kadının ailesine gidip onlara vesvese verdi ve kalplerine rahibin kızı hamile bıraktığını, sonra da öldürdüğünü attı. Kadının ailesi rahibe gelip [kızı] sordular; o da: "Öldü" dedi.

فَأَخَذُوهُ فَأَتَاهُ الشَّيْطَان فَقَالَ: أَنا الَّذِي ألقيت فِي قُلُوب أَهلهَا وَأَنا الَّذِي أوقعتك فِي هَذَا فأطعني تنج واسجد لي سَجْدَتَيْنِ

Onu yakaladılar. Şeytan ona gelip şöyle dedi: "Ailesinin kalbine [bu düşünceyi] atan da bendim, seni bu duruma düşüren de bendim. Bana itaat et ki kurtulasın; bana iki secde et!"

فَسجدَ لَهُ سَجْدَتَيْنِ فَهُوَ الَّذِي قَالَ الله: {كَمثل الشَّيْطَان إِذْ قَالَ للإِنسان اكفر} الْآيَة

[Adam] ona iki secde etti. İşte Allah'ın: { كَمَثَلِ الشَّيْطَانِ إِذْ قَالَ لِلْإِنْسَانِ اكْفُرْ } “Tıpkı şeytanın insana: 'İnkâr et!' dediği andaki durumu gibidir...” ayetinde [kastettiği] kimse budur.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر والخرائطي فِي اعتلال الْقُلُوب من طَرِيق عدي بن ثَابت عَن ابْن عَبَّاس فِي الْآيَة قَالَ: كَانَ رَاهِب فِي بني إِسْرَائِيل متعبداً زَمَانا حَتَّى كَانَ يُؤْتى بالمجانين فَيقْرَأ عَلَيْهِم ويعودهم حَتَّى يبرؤوا فَأتى بِامْرَأَة فِي شرف قد عرض لَهَا الْجُنُون فجَاء إخواتها إِلَيْهِ ليعوذها فَلم يزل بِهِ الشَّيْطَان يزين لَهُ حَتَّى وَقع عَلَيْهَا فَحملت فَلَمَّا عظم بَطنهَا لم يزل الشَّيْطَان يزين لَهُ حَتَّى قَتلهَا ودفنها فِي مَكَان فجَاء الشَّيْطَان فِي صُورَة رجل إِلَى بعض إخوتها فَأخْبرهُ فَجعل الرجل يَقُول لِأَخِيهِ: وَالله لقد أَتَانِي آتٍ فَأَخْبرنِي بِكَذَا وَكَذَا حَتَّى أفْضى بِهِ بَعضهم إِلَى بعض حَتَّى رَفَعُوهُ إِلَى ملكهم فَسَار الْملك وَالنَّاس حَتَّى استنزله فَأقر واعترف فَأمر بِهِ الْملك فصلب فَأَتَاهُ الشَّيْطَان وَهُوَ على خشبته فَقَالَ: أَنا الَّذِي زينت لَك هَذَا وألقيتك فِيهِ فَهَل أَنْت مطيعي فِيمَا آمُرك بِهِ وأخلصك قَالَ: نعم

İbnü'l-Münzir ve İ'tilâlü'l-Kulûb'da Harâitî'nin Adiy b. Sâbit yoluyla İbn Abbâs'tan bu ayet hakkında rivayet ettiğine göre o şöyle dedi: İsrâiloğulları'nda uzun süre ibadetle meşgul olan bir rahip vardı; öyle ki ona mecnunlar (akıl hastaları) getirilir, o da onlara okur ve iyileşinceye kadar tedavileriyle ilgilenirdi. Derken akıl hastalığına tutulmuş soylu bir kadın getirildi. Erkek kardeşleri, okuyup üflemesi için onu rahibe getirdiler. Şeytan [kadını] ona süslemeye devam etti, nihayet adam kadınla birlikte oldu ve kadın hamile kaldı. Kadının karnı büyüyünce şeytan [ona vesvese verip cinayeti] süslemeye devam etti; sonunda kadını öldürüp bir yere gömdü. Şeytan bir adam kılığında kadının kardeşlerinden birine gelip durumu haber verdi. Adam kardeşine: "Vallahi bana bir gelen oldu ve bana şöyle şöyle haber verdi" demeye başladı. Nihayet durumu birbirlerine anlattılar ve meseleyi krallarına ilettiler. Kral ve beraberindeki insanlar gidip rahibi [manastırından] indirdiler; o da suçunu ikrar edip itiraf etti. Bunun üzerine kral onun asılmasını emretti ve çarmıha gerildi. Şeytan, o darağacındayken yanına gelip: "Bunu sana süsleyen ve seni bu duruma düşüren bendim. Sana emredeceğim şeyde bana itaat eder misin ki seni kurtarayım?" dedi. Rahip: "Evet" dedi.

قَالَ: فاسجد لي سَجْدَة وَاحِدَة فَسجدَ لَهُ وَكفر فَقتل فِي تِلْكَ الْحَال

[Şeytan]: "Bana tek bir secde et" dedi. O da ona secde edip kâfir oldu ve o haldeyken öldürüldü.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد عَن طَاوُوس قَالَ: كَانَ رجل من بني إِسْرَائِيل عابداً وَكَانَ رُبمَا داوى المجانين وَكَانَت امْرَأَة جميلَة أَخذهَا الْجُنُون فجيء بهَا إِلَيْهِ فَتركت عِنْده فَأَعْجَبتهُ فَوَقع عَلَيْهَا فَحملت فَجَاءَهُ الشَّيْطَان فَقَالَ:

Abdürrezzâk ve Abd b. Humeyd, Tâvûs'tan şöyle dediğini rivayet etti: İsrâiloğulları'ndan abide bir adam vardı ve bazen akıl hastalarını tedavi ederdi. Deliren güzel bir kadın vardı; onu bu adama getirdiler ve yanında bıraktılar. Kadın adamın hoşuna gitti ve onunla birlikte oldu, kadın da hamile kaldı. Bunun üzerine şeytan gelip şöyle dedi:

إِن علم بِهَذَا افتضحت فَاقْتُلْهَا وادفنها فِي بَيْتك فَقَتلهَا فجَاء أَهلهَا بعد زمَان يسألونه عَنْهَا فَقَالَ: مَاتَت فَلم يتهموه لصلاحه فيهم وَرضَاهُ فَجَاءَهُمْ الشَّيْطَان فَقَالَ: إِنَّهَا لم تمت وَلكنهَا وَقع عَلَيْهَا فَحملت فَقَتلهَا ودفنها فِي بَيته فِي مَكَان كَذَا وَكَذَا فجَاء أَهلهَا فَقَالُوا: مَا نتهمك وَلَكِن أخبرنَا أَيْن دفنتها وَمن كَانَ مَعَك ففتشوا بَيته فوجدوها حَيْثُ دَفنهَا فَأخذ فسجن فَجَاءَهُ الشَّيْطَان فَقَالَ: إِن كنت تُرِيدُ أَن أخرجك مِمَّا أَنْت فِيهِ فَأكفر بِاللَّه فأطاع الشَّيْطَان وَكفر فَأخذ وَقتل فتبرأ مِنْهُ الشَّيْطَان حِينَئِذٍ قَالَ طَاوس: مَا أعلم إِلَّا أَن هَذِه الْآيَة أنزلت فِيهِ {كَمثل الشَّيْطَان إِذْ قَالَ للإِنسان اكفر} الْآيَة

"Eğer bu duyulursa rezil olursun; onu öldür ve evine göm!" Adam kadını öldürdü. Bir süre sonra kadının ailesi gelip ona kızlarını sordular; o da: "Öldü" dedi. Onlar arasındaki iyi haline ve ondan razı olmalarına güvenerek onu suçlamadılar. Şeytan aileye gelip şöyle dedi: "O ölmedi; bilakis onunla birlikte oldu, hamile kaldı, o da kadını öldürüp evinde falan falan yere gömdü." Bunun üzerine ailesi gelip: "Biz seni suçlamıyoruz ama onu nereye gömdüğünü ve yanında kimin olduğunu bize söyle" dediler. Evini aradılar ve kadını gömdüğü yerde buldular. Adam yakalanıp hapsedildi. Şeytan ona gelip: "Eğer seni bu durumdan çıkarmamı istiyorsan Allah'ı inkâr et" dedi. O da şeytana itaat edip inkâr etti; bunun üzerine yakalanıp öldürüldü ve şeytan o vakit ondan uzaklaştı. Tâvûs dedi ki: Bu ayetin onun hakkında indiğini biliyorum: { كَمَثَلِ الشَّيْطَانِ إِذْ قَالَ لِلْإِنْسَانِ اكْفُرْ } “Tıpkı şeytanın insana: 'İnkâr et!' dediği andaki durumu gibidir...”

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن مَسْعُود فِي الْآيَة قَالَ: ضرب الله مثل الْكفَّار وَالْمُنَافِقِينَ الَّذين كَانُوا على عهد النَّبِي ﷺ {كَمثل الشَّيْطَان إِذْ قَالَ للإِنسان اكفر}

İbn Merdûye'nin İbn Mes'ûd'dan rivayet ettiğine göre o, ayet hakkında şöyle demiştir: Allah, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem dönemindeki kâfirler ile münafıkların durumunu: { كَمَثَلِ الشَّيْطَانِ إِذْ قَالَ لِلْإِنْسَانِ اكْفُرْ } “Tıpkı şeytanın insana: 'İnkâr et!' dediği andaki durumu gibidir” [şeklinde] misal vermiştir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن مُجَاهِد ﵁ {كَمثل الشَّيْطَان إِذْ قَالَ للإِنسان اكفر} قَالَ: عَامَّة النَّاس

Abd b. Humeyd'in Mücâhid'den radıyallâhu anh rivayet ettiğine göre o, { كَمَثَلِ الشَّيْطَانِ إِذْ قَالَ لِلْإِنْسَانِ اكْفُرْ } “Tıpkı şeytanın insana: 'İnkâr et!' dediği andaki durumu gibidir” ayeti hakkında: "[Buradaki insan] bütün insanlardır" dedi.

وَأخرج عبد بن حميد عَن الْأَعْمَش أَنه كَانَ يقْرَأ فَكَانَ عاقبتهما أَنَّهُمَا فِي النَّار خالدان فِيهَا وَالله أعلم

Abd b. Humeyd, A'meş'in [ayeti] { فَكَانَ عَاقِبَتُهُمَا أَنَّهُمَا فِي النَّارِ خَالِدَانِ فِيهَا } “Nihayet ikisinin de sonu, içinde ebedî kalacakları ateş oldu” şeklinde okuduğunu rivayet etti. Doğrusunu Allah bilir.

قَوْله تَعَالَى: {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا اتَّقوا الله} الْآيَة

Yüce Allah'ın: { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ } “Ey iman edenler! Allah'a karşı gelmekten sakının...” ayeti.

أخرج ابْن أبي شيبَة وَمُسلم وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَابْن مرْدَوَيْه عَن جرير قَالَ: كنت جَالِسا عِنْد رَسُول الله ﷺ فَأَتَاهُ قوم مجتابي النمار متقلدي السيوف عَلَيْهِم أزر وَلَا شَيْء غَيرهَا عامتهم من مُضر فَلَمَّا رأى النَّبِي ﷺ الَّذِي بهم من الْجهد والعري والجوع تغير وَجه رَسُول الله ﷺ ثمَّ قَامَ فَدخل بَيته ثمَّ رَاح إِلَى الْمَسْجِد فصلى الظّهْر ثمَّ صعد منبره فَحَمدَ الله وَأثْنى عَلَيْهِ ثمَّ قَالَ: أما بعد ذَلِكُم فَإِن الله أنزل فِي كِتَابه {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا اتَّقوا الله ولتنظر نفس مَا قدمت لغد وَاتَّقوا الله إِن الله خَبِير بِمَا تَعْمَلُونَ وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِين نسوا الله فأنساهم أنفسهم أُولَئِكَ هم الْفَاسِقُونَ لَا يَسْتَوِي أَصْحَاب النَّار وَأَصْحَاب الْجنَّة أَصْحَاب الْجنَّة هم الفائزون} تصدقوا قبل أَن لَا تصدقوا تصدقوا قبل أَن يُحَال بَيْنكُم وَبَين الصَّدَقَة تصدق امْرُؤ من ديناره تصدق امْرُؤ من درهمه تصدق امْرُؤ من بره من شعيره من تمره لَا يحقرن شَيْء من الصَّدَقَة وَلَو بشق التمرة فَقَامَ رجل من الْأَنْصَار بصرة فِي

İbn Ebî Şeybe, Müslim, Nesâî, İbn Mâce ve İbn Merdûye'nin Cerîr'den rivayet ettiğine göre şöyle dedi: Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem yanında oturuyordum. Çoğunluğu Mudar kabilesinden olan, başlarını geçirdikleri çizgili yün kumaşlar giymiş, kılıçlarını kuşanmış, üzerlerinde peştamaldan başka bir şey olmayan bir topluluk geldi. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem onların maruz kaldığı sıkıntıyı, çıplaklığı ve açlığı görünce Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem yüzünün rengi değişti. Sonra kalkıp evine girdi, ardından mescide gidip öğle namazını kıldırdı. Sonra minberine çıkıp Allah'a hamd ve senada bulundu, ardından şöyle buyurdu: "Bundan sonra bilesiniz ki Allah Kitabı'nda şöyle indirmiştir: { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ * وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنْسَاهُمْ أَنْفُسَهُمْ أُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ * لَا يَسْتَوِي أَصْحَابُ النَّارِ وَأَصْحَابُ الْجَنَّةِ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمُ الْفَائِزُونَ } “Ey iman edenler! Allah'a karşı gelmekten sakının ve herkes yarın için ne hazırladığına bir baksın. Allah'tan sakının; şüphesiz Allah, yaptıklarınızdan hakkıyla haberdardır. Allah'ı unutan ve bu yüzden [Allah'ın da] onlara kendilerini unutturduğu kimseler gibi olmayın. İşte onlar yoldan çıkmışların ta kendileridir. Cehennemliklerle cennetlikler bir olmaz. Cennetlikler, kurtuluşa erenlerin ta kendileridir.” Sadaka veremez hale gelmeden önce sadaka verin; sadaka ile aranıza engel girmeden önce sadaka verin! Kişi dinarından sadaka versin, kişi dirheminden sadaka versin, buğdayından, arpasından, hurmasından sadaka versin! Yarım hurmayla da olsa hiçbir sadaka küçümsenmesin!" Bunun üzerine Ensâr'dan bir adam avucunda bir kese ile kalktı...

كَفه فناولها رَسُول الله ﷺ وَهُوَ على منبره فَعرف السرُور فِي وَجهه فَقَالَ: من سنّ فِي الإِسلام سنة حَسَنَة فَعمل بهَا كَانَ لَهُ أجرهَا وَمثل أجر من عمل بهَا لَا ينقص من أُجُورهم شَيْئا وَمن سنّ سنة سَيِّئَة فَعمل بهَا كَانَ عَلَيْهِ وزرها وَمثل وزر من عمل بهَا لَا ينقص من أوزارهم شَيْئا فَقَامَ النَّاس فَتَفَرَّقُوا فَمن ذِي دِينَار وَمن ذِي دِرْهَم وَمن ذِي طَعَام وَمن ذِي وَمن ذِي فَاجْتمع فَقَسمهُ بَينهم

...ve minberde iken onu Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem uzattı. [Resûlullah'ın] yüzünde sevinç görüldü ve şöyle buyurdu: "Kim İslâm'da güzel bir çığır açar ve kendisinden sonra bununla amel edilirse, hem kendi ecri hem de onların ecirlerinden hiçbir şey eksilmeksizin onunla amel edenlerin ecri kadar ecir alır. Kim de kötü bir çığır açar ve kendisinden sonra bununla amel edilirse, hem kendi günahı hem de onların günahlarından hiçbir şey eksilmeksizin onunla amel edenlerin günahı kadar günah ona yüklenir." Bunun üzerine insanlar kalkıp dağıldılar; kimi dinar, kimi dirhem, kimi yiyecek, kimi de başka şeyler getirdi. Bunlar toplandı ve [Resûlullah] aralarında paylaştırdı.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد عَن قَتَادَة فِي قَوْله: {مَا قدمت لغد} قَالَ: يَوْم الْقِيَامَة

Abdürrezzâk ve Abd b. Humeyd'in rivayet ettiğine göre Katâde: { مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ } “Yarın için ne hazırladığına...” sözü hakkında: "Kıyamet günüdür" demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن نعيم بن مُحَمَّد الرَّحبِي قَالَ: كَانَ من خطْبَة أبي بكر الصّديق: وَاعْلَمُوا أَنكُمْ تغدون وتروحون فِي أجل قد غيب عَنْكُم علمه فَإِن اسْتَطَعْتُم أَن يَنْقَضِي الْأَجَل وَأَنْتُم على حذر فافعلوا وَلنْ تستطيعوا ذَلِك إِلَّا بِإِذن الله وَإِن قوما جعلُوا أَجلهم لغَيرهم فنهاكم الله أَن تَكُونُوا أمثالهم فَقَالَ: {وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِين نسوا الله فأنساهم أنفسهم أُولَئِكَ هم الْفَاسِقُونَ} أَيْن من كُنْتُم تعرفُون من إخْوَانكُمْ قد انْتَهَت عَنْهُم أَعْمَالهم ووردوا على مَا قدمُوا

Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, Nuaym b. Muhammed er-Rahabî'den rivayet ettiğine göre o şöyle dedi: Ebû Bekir es-Sıddîk'ın hutbesinde şöyle vardı: "Bilin ki sizler, bilgisi sizden gizlenmiş bir ecel içinde sabahlayıp akşamlıyorsunuz. Eğer ecelin sizler [günahlardan ve gafletten] sakınır haldeyken sona ermesini sağlayabilirseniz bunu yapın; ama bunu ancak Allah'ın izniyle yapabilirsiniz. Şüphesiz bir topluluk ecellerini başkalarına adadı; Allah da sizin onlar gibi olmanızı yasaklayarak şöyle buyurdu: { وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنْسَاهُمْ أَنْفُسَهُمْ أُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ } “Allah'ı unutan ve bu yüzden [Allah'ın da] onlara kendilerini unutturduğu kimseler gibi olmayın. İşte onlar yoldan çıkmışların ta kendileridir.” Kardeşlerinizden tanıdığınız kimseler nerede? Onların amelleri sona erdi ve önden gönderdiklerinin karşısına vardılar.

أَيْن الجبارون الْأَولونَ الَّذين بنوا الْمَدَائِن وَحَصَّنُوهَا بالحوائط قد صَارُوا تَحت الصخر والآكام هَذَا كتاب الله لَا تفنى عجائبه وَلَا يطفأ نوره استضيئوا مِنْهُ الْيَوْم ليَوْم الظلمَة واستنصحوا كِتَابه وتبيانه فَإِن الله قد أفنا على قوم فَقَالَ: (كَانُوا يُسَارِعُونَ فِي الْخيرَات ويدعوننا رغباً ورهباً وَكَانُوا لنا خاشعين) (سُورَة الْأَنْبِيَاء الْآيَة ٩٠) لَا خير فِي قَول لَا يَبْتَغِي بِهِ وَجه الله وَلَا خر فِي مَال لَا ينْفق فِي سَبِيل الله وَلَا خير فِيمَن يغلب غَضَبه حلمه وَلَا خير فِي رجل يخَاف فِي الله لومة لائم

Şehirler inşa edip onları surlarla tahkim eden önceki zorbalar nerede? Kayaların ve tepelerin altında kaldılar! İşte bu Allah'ın Kitabı'dır; harikaları tükenmez, nuru sönmez. Karanlık gün için bugün ondan aydınlanın; O'nun Kitabı'ndan ve açıklamalarından öğüt alın. Şüphesiz Allah bir topluluğu övmüş ve şöyle buyurmuştur: { كَانُوا يُسَارِعُونَ فِي الْخَيْرَاتِ وَيَدْعُونَنَا رَغَبًا وَرَهَبًا وَكَانُوا لَنَا خَاشِعِينَ } “Onlar hayırlı işlerde yarışırlar, umarak ve korkarak bize dua ederlerdi; bize derin saygı duyarlardı.” (Enbiyâ Suresi, 90. Ayet). Allah'ın rızası gözetilmeyen sözde hayır yoktur; Allah yolunda harcanmayan malda hayır yoktur; öfkesi hilmine üstün gelen kimsede hayır yoktur; Allah yolunda kınayanın kınamasından korkan adamda da hayır yoktur."

الْآيَة ٢١ - ٢٤

21 - 24. Ayetler

أخرج ابْن الْمُنْذر عَن الضَّحَّاك فِي قَوْله: {لَو أنزلنَا هَذَا الْقُرْآن على جبل} الْآيَة قَالَ: لَو أنزلت هَذَا الْقُرْآن على جبل فَأَمَرته بِالَّذِي أَمرتكُم وخوّفته بِالَّذِي خوفتكم بِهِ إِذا يصدع ويخشع من خشيَة الله فَأنْتم أَحَق أَن تخشوا وتذلوا وتلين قُلُوبكُمْ لذكر الله

İbnü'l-Münzir'in Dahhâk'tan rivayet ettiğine göre o, { لَوْ أَنْزَلْنَا هَذَا الْقُرْآنَ عَلَى جَبَلٍ } “Eğer biz bu Kur'an'ı bir dağa indirseydik...” ayeti hakkında şöyle dedi: "Eğer bu Kur'an'ı bir dağa indirip size emrettiğimi ona emretseydim ve sizi korkuttuğum şeylerle onu korkutsaydım, Allah korkusundan paramparça olup boyun eğerdi. Sizler ise Allah'ın zikri karşısında korkmaya, boyun eğmeye ve kalplerinizin yumuşamasına daha layıksınız."

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن مَالك بن دِينَار قَالَ: أقسم لكم لَا يُؤمن عبد بِهَذَا الْقُرْآن إِلَّا صدع قلبه

İbnü'l-Münzir, Mâlik b. Dînâr'ın şöyle dediğini rivayet etti: "Size yemin ederim ki, bir kul bu Kur'an'a hakkıyla iman ederse mutlaka kalbi [haşyetten] yarılır."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {لَو أنزلنَا هَذَا الْقُرْآن} الْآيَة قَالَ: يَقُول: لَو أَنِّي أنزلت هَذَا الْقُرْآن على جبل حَملته إِيَّاه تصدع وخشع من ثقله وَمن خشيَة الله فَأمر الله النَّاس إِذا نزل عَلَيْهِم الْقُرْآن أَن يأخذوه بالخشية الشَّدِيدَة والتخشع قَالَ: {كَذَلِك يضْرب الله الْأَمْثَال للنَّاس لَعَلَّهُم يتفكرون}

İbn Cerîr ve İbn Merdûye'nin İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre o, { لَوْ أَنْزَلْنَا هَذَا الْقُرْآنَ } “Eğer biz bu Kur'an'ı indirseydik...” ayeti hakkında şöyle dedi: [Allah] şöyle buyurur: "Eğer ben bu Kur'an'ı bir dağa indirip ona yükleseydim, onun ağırlığından ve Allah korkusundan paramparça olup boyun eğerdi." Allah insanlara Kur'an kendilerine indiğinde onu derin bir korku ve huşû ile karşılamalarını emretmiş ve: { كَذَلِكَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثَالَ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ } “İşte biz bu misalleri insanlar düşünsünler diye veriyoruz” buyurmuştur.

وَأخرج الديلمي عَن ابْن مَسْعُود وعليّ مَرْفُوعا فِي قَوْله: {لَو أنزلنَا هَذَا الْقُرْآن على جبل} إِلَى آخر السُّورَة قَالَ: هِيَ رقية الصداع

Deylemî'nin İbn Mes'ûd ve Ali'den merfû olarak rivayet ettiğine göre, { لَوْ أَنْزَلْنَا هَذَا الْقُرْآنَ عَلَى جَبَلٍ } “Eğer biz bu Kur'an'ı bir dağa indirseydik...” ayetinden surenin sonuna kadar olan kısım hakkında: "Bu, baş ağrısının rukyesidir (okunacak şifa duasıdır)" buyurmuştur.

وَأخرج الْخَطِيب الْبَغْدَادِيّ فِي تَارِيخه قَالَ: أَنبأَنَا أَبُو نعيم الْحَافِظ أبنأنا أَبُو الطّيب مُحَمَّد بن أَحْمد بن يُوسُف بن جَعْفَر الْمقري الْبَغْدَادِيّ يعرف بِغُلَام ابْن شنبوذ أبنأنا إِدْرِيس بن عبد الْكَرِيم الْحداد قَالَ: قَرَأت على خلف فَلَمَّا بلغت هَذِه الْآيَة {لَو أنزلنَا هَذَا الْقُرْآن على جبل} قَالَ: ضع يدك على رَأسك فَإِنِّي قَرَأت على سليم فَلَمَّا بلغت هَذِه الْآيَة قَالَ: ضع يدك على رَأسك فَإِنِّي قَرَأت على الْأَعْمَش فَلَمَّا بلغت هَذِه الْآيَة قَالَ: ضع يدك على رَأسك فَإِنِّي قَرَأت على يحيى بن وثاب فَلَمَّا بلغت هَذِه الْآيَة قَالَ: ضد يدك على رَأسك فَإِنِّي قَرَأت على عَلْقَمَة وَالْأسود فَلَمَّا بلغت هَذِه الْآيَة قَالَ: ضع يدك على رَأسك فَإنَّا قَرَأنَا على عبد الله فَلَمَّا بلغنَا هَذِه الْآيَة قَالَ: ضعا أيديكما على رؤوسكما فَإِنِّي قَرَأت على النَّبِي ﷺ فَلَمَّا بلغت هَذِه الْآيَة قَالَ لي: ضع يدك على رَأسك فَإِن جِبْرِيل لما نزل بهَا إليّ قَالَ لي: ضع يدك على رَأسك فَإِنَّهَا شِفَاء من كل دَاء إِلَّا السأم والسأم الْمَوْت

Hatîb el-Bağdâdî Târîh'inde şöyle rivayet etti: Bize Hâfız Ebû Nuaym haber verdi, bize Gulâm-ı İbn Şenebûz olarak bilinen Ebü't-Tayyib Muhammed b. Ahmed b. Yûsuf b. Ca'fer el-Mukrî el-Bağdâdî haber verdi, bize İdrîs b. Abdilkerîm el-Haddâd haber verip dedi ki: Halef'e okudum; { لَوْ أَنْزَلْنَا هَذَا الْقُرْآنَ عَلَى جَبَلٍ } “Eğer biz bu Kur'an'ı bir dağa indirseydik...” ayetine geldiğimde o: "Elini başına koy! Çünkü ben Süleym'e okudum; bu ayete geldiğimde o: 'Elini başına koy!' dedi. Çünkü ben A'meş'e okudum; bu ayete geldiğimde o: 'Elini başına koy!' dedi. Çünkü ben Yahyâ b. Vessâb'a okudum; bu ayete geldiğimde o: 'Elini başına koy!' dedi. Çünkü ben Alkame ve el-Esved'e okudum; bu ayete geldiğimde onlar: 'Elini başına koy!' dediler. Çünkü biz Abdullah'a okuduk; bu ayete geldiğimizde o: 'Ellerinizi başlarınıza koyun!' dedi. Çünkü ben Peygamber'e sallallâhu aleyhi ve sellem okudum; bu ayete geldiğimde bana: 'Elini başına koy! Çünkü Cibrîl bunu bana indirdiğinde: 'Elini başına koy! Çünkü bu, ölümden başka her derde şifadır' dedi. 'Es-Seem' ölümdür" buyurdu.

أخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: اسْم الله الْأَعْظَم هُوَ الله

İbn Merdûye İbn Abbâs'tan şöyle dediğini rivayet etti: "Allah'ın İsm-i A'zam'ı (en büyük ismi), Allah'tır."

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أبي أَيُّوب الْأنْصَارِيّ أَنه كَانَ لَهُ مربد للتمر فِي بَيته فَوجدَ المربد قد نقص فَلَمَّا كَانَ اللَّيْل أبصره فَإِذا بحس رجل فَقَالَ لَهُ: من أَنْت قَالَ: رجل من الْجِنّ أردنَا هَذَا الْبَيْت فأرملنا من الزَّاد فأصبنا من تمركم وَلَا ينقصكم الله مِنْهُ شَيْئا فَقَالَ لَهُ أَبُو أَيُّوب الْأنْصَارِيّ: إِن كنت صَادِقا فناولني يدك فَنَاوَلَهُ يَده فَإِذا بِشعر كذراع الْكَلْب فَقَالَ لَهُ أَبُو أَيُّوب: مَا أصبت من تمرنا فَأَنت فِي حل أَلا تُخبرني بِأَفْضَل مَا تتعوّذ بِهِ الإِنس من الْجِنّ قَالَ: هَذِه الْآيَة آخر سُورَة الْحَشْر

İbn Merdûye'nin Ebû Eyyûb el-Ensârî'den rivayet ettiğine göre, evinde hurma sakladığı bir ambarı (mirbed) vardı. Ambarın eksildiğini gördü. Gece olunca gözetledi, derken bir adamın fısıltısını/hışırtısını işitti ve ona: "Sen kimsin?" dedi. O: "Cinlerden bir adamım. Bu eve uğradık, azığımız tükendi, biz de sizin hurmanızdan aldık. Allah sizin hurmanızdan hiçbir şey eksiltmez" dedi. Ebû Eyyûb el-Ensârî ona: "Eğer doğru söylüyorsan elini bana ver" dedi. Elini ona uzattı; bir de baktı ki köpeğin bacağı gibi kıllı! Ebû Eyyûb ona: "Bizim hurmamızdan aldığın şey sana helal olsun. İnsanların cinlerden korunmak için sığınacağı en faziletli şeyi bana haber vermez misin?" dedi. O da: "Haşr Suresi'nin sonundaki bu ayettir" dedi.

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: من قَرَأَ آخر سُورَة الْحَشْر ثمَّ مَاتَ من يَوْمه وَلَيْلَته كفر عَنهُ كل خَطِيئَة عَملهَا

İbn Merdûye'nin Enes'ten rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim Haşr Suresi'nin sonunu okur da o gününde veya gecesinde ölürse, işlediği her günahı bağışlanır."

وَأخرج ابْن السّني فِي عمل يَوْم وَلَيْلَة وَابْن مرْدَوَيْه عَن أنس أَن رَسُول الله ﷺ أَمر رجلا إِذا أَوَى إِلَى فرَاشه أَن يقْرَأ آخر سُورَة الْحَشْر وَقَالَ: إِن متَّ متَّ شَهِيدا

İbnü's-Sünnî Amelü'l-Yevm ve'l-Leyle'de ve İbn Merdûye'nin Enes'ten rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir adama yatağına girdiğinde Haşr Suresi'nin sonunu okumasını emretti ve: "Eğer ölürsen şehit olarak ölürsün" buyurdu.

وَأخرج أَبُو عَليّ عبد الرَّحْمَن بن مُحَمَّد النَّيْسَابُورِي فِي فَوَائده عَن مُحَمَّد بن الْحَنَفِيَّة أَن الْبَراء بن عَازِب قَالَ لعَلي بن أبي طَالب: سَأَلتك بِاللَّه إِلَّا مَا خصصتني بِأَفْضَل مَا خصك بِهِ رَسُول الله ﷺ مِمَّا خصّه بِهِ جِبْرِيل مِمَّا بعث بِهِ إِلَيْهِ الرَّحْمَن قَالَ: يَا برَاء إِذا أردْت أَن تَدْعُو الله باسمه الْأَعْظَم فاقرأ من أول الْحَدِيد عشر آيَات وَآخر سُورَة الْحَشْر ثمَّ قل: يَا من هُوَ هَكَذَا وَلَيْسَ شَيْء هَكَذَا غَيره أَسأَلك أَن تفعل بِي كَذَا وَكَذَا فوَاللَّه يَا برَاء لَو دَعَوْت عليّ لخسف بِي

Ebû Ali Abdurrahman b. Muhammed en-Nîsâbûrî Fevâid'inde Muhammed b. el-Hanefiyye'den rivayet ettiğine göre Berâ b. Âzib, Ali b. Ebî Tâlib'e: "Rahmân'ın Cibrîl ile gönderdiği ve Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem sana tahsis ettiği şeylerin en faziletlisini bana da öğretmen için sana Allah adına yalvarıyorum" dedi. [Ali] şöyle dedi: "Ey Berâ! Allah'a İsm-i A'zam'ı ile dua etmek istediğin zaman Hadîd Suresi'nin başından on ayet ve Haşr Suresi'nin sonunu oku. Sonra da şöyle de: 'Ey böyle olan ve O'ndan başka hiçbir şey böyle olmayan [Allahım]! Senden bana şöyle şöyle yapmanı diliyorum.' Vallahi ey Berâ, benim aleyhime böyle dua etsen yerin dibine batırılırdım!"

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أبي أُمَامَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: من تعوذ بِاللَّه من الشَّيْطَان ثَلَاث مَرَّات ثمَّ قَرَأَ آخر سُورَة لحشر بعث الله إِلَيْهِ سبعين ألف ملك يطردون عَنهُ شياطين الإِنس وَالْجِنّ إِن كَانَ لَيْلًا حَتَّى يصبح وَإِن كَانَ نَهَارا حَتَّى يُمْسِي

İbn Merdûye'nin Ebû Ümâme'den rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim şeytandan üç defa Allah'a sığınır sonra da Haşr Suresi'nin sonunu okursa; şayet gece ise sabaha kadar, şayet gündüz ise akşama kadar insan ve cin şeytanlarını ondan uzaklaştıracak yetmiş bin melek Allah ona gönderir."

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أنس عَن النَّبِي ﷺ مثله إِلَّا أَنه قَالَ: يتَعَوَّذ الشَّيْطَان عشر مَرَّات

İbn Merdûye'nin Enes'ten rivayet ettiğine göre Peygamber'den sallallâhu aleyhi ve sellem benzerini rivayet etmiş, ancak şöyle demiştir: "Şeytandan on defa sığınır."

وَأخرج أَحْمد والدارمي وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه وَابْن الضريس وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن معقل بن يسَار عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: من قَالَ حِين يصبح عشر مَرَّات أعوذ بِاللَّه السَّمِيع الْعَلِيم من الشَّيْطَان الرَّجِيم ثمَّ قَرَأَ الثَّلَاث آيَات من آخر سُورَة

Ahmed, Dârimî, Tirmizî (hasen olduğunu belirterek), İbnü'd-Durays ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî, Ma'kıl b. Yesâr tarikiyle Peygamber'den sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurduğunu rivayet etmişlerdir: "Kim sabahladığında on defa 'Eûzü billâhi's-semîi'l-alîmi mine'ş-şeytâni'r-racîm' (kovulmuş şeytandan her şeyi hakkıyla işiten ve bilen Allah'a sığınırım) der, sonra da surenin sonundan üç ayet okursa...

الْحَشْر وكل الله بِهِ سبعين ألف ملك يصلونَ عَلَيْهِ حَتَّى يُمْسِي وَإِن مَاتَ ذَلِك الْيَوْم مَاتَ شَهِيدا وَمن قَالَهَا حِين يُمْسِي كَانَ بِتِلْكَ الْمنزلَة

...Haşr Suresi'nin [üç ayetini okursa], Allah onun için akşama kadar kendisine dua edecek yetmiş bin melek görevlendirir. Eğer o gün ölürse şehit olarak ölür. Kim de bunu akşamleyin söylerse aynı mertebede olur."

وَأخرج ابْن عدي وَابْن مرْدَوَيْه والخطيب وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن أبي أُمَامَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: من قَرَأَ خَوَاتِيم الْحَشْر فِي ليل أَو نَهَار فَمَاتَ فِي يَوْمه أَو ليلته فقد أوجب لَهُ الْجنَّة

İbn Adiy, İbn Merdûye, el-Hatîb ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî'nin Ebû Ümâme'den rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim gece veya gündüz Haşr Suresi'nin son ayetlerini okur da o gününde yahut gecesinde ölürse, cennet ona kesinleşmiş olur."

وَأخرج ابْن الضريس عَن عتيبة قَالَ: حَدثنَا أَصْحَاب رَسُول الله ﷺ أَنه من قَرَأَ خَوَاتِيم الْحَشْر حِين يصبح أدْرك مَا فَاتَهُ من ليلته وَكَانَ مَحْفُوظًا إِلَى أَن يُمْسِي وَمن قَرَأَهَا حِين يُمْسِي أدْرك مَا فَاتَهُ من يَوْمه وَكَانَ مَحْفُوظًا إِلَى أَن يصبح وَإِن مَاتَ أوجب

İbnü'd-Durays'ın Uteybe'den rivayet ettiğine göre şöyle dedi: Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem ashabı bize şöyle anlattı: "Kim sabahladığında Haşr Suresi'nin son ayetlerini okursa, o gece kaçırdığı [amellerin sevabına] yetişir ve akşama kadar korunur. Kim de akşamladığında onları okursa, o gün kaçırdığı [amellerin sevabına] yetişir ve sabaha kadar korunur. Eğer ölürse [cenneti] hak eder."

وَأخرج الدَّارمِيّ وَابْن الضريس عَن الْحسن قَالَ: من قَرَأَ ثَلَاث آيَات من آخر سُورَة الْحَشْر إِذا أصبح فَمَاتَ من يَوْمه ذَلِك طبع بِطَابع الشُّهَدَاء وَإِن قَرَأَ إِذا مسى فَمَاتَ من ليلته طبع بِطَابع الشُّهَدَاء

Dârimî ve İbnü'd-Durays'ın Hasan'dan [-ı Basrî] rivayet ettiğine göre o şöyle dedi: "Kim sabahladığında Haşr Suresi'nin sonundaki üç ayeti okur da o gününde ölürse şehitler mührüyle mühürlenir; akşamladığında okur da o gecesinde ölürse şehitler mührüyle mühürlenir."

وَأخرج الديلمي عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: اسْم الله الْأَعْظَم فِي سِتَّة آيَات من آخر سُورَة الْحَشْر

Deylemî'nin İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Allah'ın İsm-i A'zam'ı, Haşr Suresi'nin sonundaki altı ayettedir."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {عَالم الْغَيْب وَالشَّهَادَة} قَالَ: السِّرّ وَالْعَلَانِيَة وَفِي قَوْله: {الْمُؤمن} قَالَ: الْمُؤمن خلقه من أَن يظلمهم وَفِي قَوْله: {الْمُهَيْمِن} قَالَ: الشَّاهِد

İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre o, { عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ } “Gaybı da görünen âlemi de bilendir” ifadesi hakkında: "Gizliyi de açığı da [bilendir]" dedi. { الْمُؤْمِنُ } “el-Mü'min” hakkında: "Kullarını kendilerine zulmetmekten güvende kılan" dedi. { الْمُهَيْمِنُ } “el-Müheymin” hakkında ise: "Şahit olan" dedi.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج قي قَوْله: {عَالم الْغَيْب} قَالَ: مَا يكون وَمَا هُوَ كَائِن وَفِي قَوْله: {القدوس} قَالَ: تقدسه الْمَلَائِكَة

İbnü'l-Münzir'in İbn Cüreyc'den rivayet ettiğine göre o, { عَالِمُ الْغَيْبِ } “Gaybı bilendir” ifadesi hakkında: "Olacak olanı ve olmakta olanı [bilendir]" dedi. { الْقُدُّوسُ } “el-Kuddûs” hakkında ise: "Meleklerin kendisini takdis ettiği/yücelttiği [Zât]" dedi.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ فِي العظمة فِي قَوْله: {القدوس} قَالَ: الْمُبَارك {السَّلَام الْمُؤمن} قَالَ: الْمُؤمن من آمن بِهِ {الْمُهَيْمِن} الشَّهِيد عَلَيْهِ {الْعَزِيز} فِي نقمته إِذا انتقم {الْجَبَّار} جبر خلقه على مَا يَشَاء المتكبر عَن كل سوء

Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve el-Azame'de Ebü'ş-Şeyh'in rivayet ettiğine göre o, { الْقُدُّوسُ } “el-Kuddûs” hakkında: "Mübarek olan", { السَّلَامُ الْمُؤْمِنُ } “es-Selâm, el-Mü'min” hakkında: "Kendisine iman edene güven veren", { الْمُهَيْمِنُ } “el-Müheymin” hakkında: "Onun üzerine şahit olan", { الْعَزِيزُ } “el-Azîz” hakkında: "İntikam aldığında intikamında üstün gelen", { الْجَبَّارُ } “el-Cebbâr” hakkında: "Yaratıklarını dilediği şeye boyun eğdiren, her türlü kötülükten münezzeh/yüce olan (el-Mütekebbir)" dedi.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن زيد بن عَليّ قَالَ: إِنَّمَا سمي نَفسه {الْمُؤمن} لِأَنَّهُ آمنهم من الْعَذَاب

İbnü'l-Münzir'in Zeyd b. Ali'den rivayet ettiğine göre o şöyle dedi: "Kendisini { الْمُؤْمِنُ } “el-Mü'min” olarak isimlendirmesi, [kullarını] azaptan güvende kıldığı içindir."

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن الْمُنْذر وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن مُحَمَّد بن كَعْب قَالَ: إِنَّمَا تسمى {الْجَبَّار} أَنه يجْبر الْخلق على مَا أَرَادَهُ

Saîd b. Mansûr, İbnü'l-Münzir ve el-Esmâ ve's-Sıfât'ta Beyhakî'nin Muhammed b. Ka'b'dan rivayet ettiğine göre o şöyle dedi: "[Kendisini] { الْجَبَّارُ } “el-Cebbâr” olarak isimlendirmesi, yaratılmışları dilediği şeye boyun eğdirdiği/mecbur kıldığı içindir."