Binûn

Mâide Suresi — 26. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

- الْآيَة (١١٦ - ١١٧)

- Ayet (116 - 117)

- أخرج التِّرْمِذِيّ وَصَححهُ وَالنَّسَائِيّ وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه والديلمي عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: يلقى الله عِيسَى حجَّته وَالله لقاه فِي قَوْله {وَإِذ قَالَ الله يَا عِيسَى ابْن مَرْيَم أَأَنْت قلت للنَّاس اتخذوني وَأمي إِلَهَيْنِ من دون الله} قَالَ أبوهريرة عَن النَّبِي ﷺ: فلقاه الله {سُبْحَانَكَ مَا يكون لي أَن أَقُول مَا لَيْسَ لي بِحَق}

Tirmizî (sahih olduğunu belirterek), Nesâî, İbn Ebî Hâtim, Ebü'ş-Şeyh, İbn Merdûye ve ed-Deylemî, Ebû Hüreyre'den rivayet etti; o şöyle dedi: Allah, Îsâ'ya hüccetini telkin eder. Allah ona {وَإِذ قَالَ الله يَا عِيسَى ابْن مَرْيَم أَأَنْت قلت للنَّاس اتخذوني وَأمي إِلَهَيْنِ من دون الله} “Hani Allah: 'Ey Meryem oğlu Îsâ! İnsanlara: Beni ve annemi Allah'ın yanı sıra iki ilah edinin, diyen sen misin?' demişti” buyruğunda bunu telkin etmiştir. Ebû Hüreyre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den nakletti ki: Allah ona {سُبْحَانَكَ مَا يكون لي أَن أَقُول مَا لَيْسَ لي بِحَق} “Seni tenzih ederim! Hakkım olmayan bir şeyi söylemek bana yakışmaz” [cevabını] telkin etti.

الْآيَة كلهَا

ayetin tamamını [okudu].

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ميسرَة قَالَ: لما {قَالَ الله يَا عِيسَى ابْن مَرْيَم أَأَنْت قلت للنَّاس اتخذوني وَأمي إِلَهَيْنِ من دون الله} أرعد كل مفصل مِنْهُ حَتَّى وَقع

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Meysere'den rivayet etti; o şöyle dedi: {قَالَ الله يَا عِيسَى ابْن مَرْيَم أَأَنْت قلت للنَّاس اتخذوني وَأمي إِلَهَيْنِ من دون الله} “Allah: 'Ey Meryem oğlu Îsâ! İnsanlara: Beni ve annemi Allah'ın yanı sıra iki ilah edinin, diyen sen misin?' dediğinde” onun her bir eklemi titredi, nihayet yere kapandı.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن بن صَالح قَالَ: لما قَالَ {أَأَنْت قلت للنَّاس اتخذوني وَأمي إِلَهَيْنِ من دون الله} زَالَ كل مفصل لَهُ من مَكَانَهُ خيفة

İbn Ebî Hâtim, el-Hasan b. Sâlih'ten rivayet etti; o şöyle dedi: [Allah] {أَأَنْت قلت للنَّاس اتخذوني وَأمي إِلَهَيْنِ من دون الله} “İnsanlara: Beni ve annemi Allah'ın yanı sıra iki ilah edinin, diyen sen misin?” buyurunca, korkudan onun her bir eklemi yerinden oynadı.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {أَأَنْت قلت للنَّاس اتخذوني وَأمي إِلَهَيْنِ من دون الله} مَتى يكون ذَلِك قَالَ: يَوْم الْقِيَامَة أَلا ترى أَنه يَقُول {هَذَا يَوْم ينفع الصَّادِقين صدقهم} الْمَائِدَة الْآيَة ١١٩

Abdurrezzâk, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Katâde'den {أَأَنْت قلت للنَّاس اتخذوني وَأمي إِلَهَيْنِ من دون الله} “İnsanlara: Beni ve annemi Allah'ın yanı sıra iki ilah edinin, diyen sen misin?” buyruğu hakkında: 'Bu ne zaman olacak?' diye sorulunca şöyle dediğini rivayet etti: 'Kıyamet gününde. Baksana O: {هَذَا يَوْم ينفع الصَّادِقين صدقهم} “Bu, doğrulara doğruluklarının fayda vereceği gündür” (el-Mâide: 119) buyuruyor.'

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ فِي قَوْله {وَإِذ قَالَ الله يَا عِيسَى ابْن مَرْيَم أَأَنْت قلت للنَّاس اتخذوني وَأمي إِلَهَيْنِ من دون الله} قَالَ: لما رفع الله عِيسَى بن مَرْيَم إِلَيْهِ قَالَت النَّصَارَى مَا قَالَت وَزَعَمُوا أَن عِيسَى أَمرهم بذلك

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, es-Süddî'den {وَإِذ قَالَ الله يَا عِيسَى ابْن مَرْيَم أَأَنْت قلت للنَّاس اتخذوني وَأمي إِلَهَيْنِ من دون الله} “Hani Allah: 'Ey Meryem oğlu Îsâ! İnsanlara: Beni ve annemi Allah'ın yanı sıra iki ilah edinin, diyen sen misin?' demişti” buyruğu hakkında şöyle dediğini rivayet etti: Allah, Meryem oğlu Îsâ'yı Kendi katına yükseltince Hristiyanlar dediklerini dediler ve Îsâ'nın kendilerine bunu emrettiğini iddia ettiler.

فَسَأَلَهُ عَن قَوْله {قَالَ سُبْحَانَكَ مَا يكون لي} إِلَى قَوْله {وَأَنت على كل شَيْء شَهِيد}

Bunun üzerine {قَالَ سُبْحَانَكَ مَا يكون لي} “[Îsâ] dedi ki: Seni tenzih ederim! [Bunu söylemek] bana yakışmaz” buyruğundan {وَأَنت على كل شَيْء شَهِيد} “Sen her şeye hakkıyla şahitsin” buyruğuna kadar [olan kısmı] ona sordu.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَالْفِرْيَابِي وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن طَاوس فِي هَذِه الْآيَة قَالَ: احْتج عِيسَى وربه وَالله وَفقه {قَالَ سُبْحَانَكَ مَا يكون لي أَن أَقُول مَا لَيْسَ لي بِحَق}

Abdurrezzâk, el-Firyâbî, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Tâvûs'tan bu ayet hakkında şöyle dediğini rivayet etti: Îsâ ile Rabbi muhakeme oldular; Allah onu muvaffak kıldı da {قَالَ سُبْحَانَكَ مَا يكون لي أَن أَقُول مَا لَيْسَ لي بِحَق} “[Îsâ] dedi ki: Seni tenzih ederim! Hakkım olmayan bir şeyi söylemek bana yakışmaz” [dedi].

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ من طَرِيق طَاوس عَن أبي هُرَيْرَة عَن النَّبِي ﷺ قَالَ إِن عِيسَى حاجه ربه فحاج عِيسَى ربه وَالله لقاه حجَّته بقوله {أَأَنْت قلت للنَّاس} الْآيَة

Ebü'ş-Şeyh, Tâvûs tarikiyle Ebû Hüreyre'den, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu rivayet etti: Şüphesiz Rabbi Îsâ'ya hüccet yöneltti, Îsâ da Rabbine hüccet sundu; Allah {أَأَنْت قلت للنَّاس} “İnsanlara diyen sen misin?” ayetiyle hüccetini ona telkin etti.

وَأخرج ابْن مردوية عَن جَابر بن عبد الله سمع النَّبِي ﷺ يَقُول إِذا كَانَ يَوْم الْقِيَامَة جمعت الْأُمَم ودعي كل أنَاس بإمامهم قَالَ: ويدعى عِيسَى فَيَقُول لعيسى {يَا عِيسَى ابْن مَرْيَم أَأَنْت قلت للنَّاس اتخذوني وَأمي إِلَهَيْنِ من دون الله} فَيَقُول {سُبْحَانَكَ مَا يكون لي أَن أَقُول مَا لَيْسَ لي بِحَق} إِلَى قَوْله {يَوْم ينفع الصَّادِقين صدقهم}

İbn Merdûye, Câbir b. Abdillâh'tan rivayet etti; o Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işitmiştir: Kıyamet günü olduğunda ümmetler toplanır ve her insan topluluğu önderiyle çağrılır. Dedi ki: Îsâ da çağrılır; [Allah] Îsâ'ya: {يَا عِيسَى ابْن مَرْيَم أَأَنْت قلت للنَّاس اتخذوني وَأمي إِلَهَيْنِ من دون الله} “Ey Meryem oğlu Îsâ! İnsanlara: Beni ve annemi Allah'ın yanı sıra iki ilah edinin, diyen sen misin?” der. O da {سُبْحَانَكَ مَا يكون لي أَن أَقُول مَا لَيْسَ لي بِحَق} “Seni tenzih ederim! Hakkım olmayan bir şeyi söylemek bana yakışmaz” buyruğundan {يَوْم ينفع الصَّادِقين صدقهم} “Doğrulara doğruluklarının fayda vereceği gün” buyruğuna kadar söyler.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن ابْن جريج {وَإِذ قَالَ الله يَا عِيسَى ابْن مَرْيَم أَأَنْت قلت للنَّاس اتخذوني وَأمي إِلَهَيْنِ من دون الله} وَالنَّاس يسمعُونَ فَرَاجعه بِمَا قد رَأَيْت فَأقر لَهُ بالعبودية على نَفسه فَعلم من كَانَ يَقُول فِي عِيسَى مَا كَانَ يَقُول أَنه إِنَّمَا كَانَ يَقُول بَاطِلا

Ebü'ş-Şeyh, İbn Cüreyc'den rivayet etti: {وَإِذ قَالَ الله يَا عِيسَى ابْن مَرْيَم أَأَنْت قلت للنَّاس اتخذوني وَأمي إِلَهَيْنِ من دون الله} “Hani Allah: 'Ey Meryem oğlu Îsâ! İnsanlara: Beni ve annemi Allah'ın yanı sıra iki ilah edinin, diyen sen misin?' demişti” buyruğu, insanlar işitirken gerçekleşti. Îsâ gördüğün şekilde O'na cevap verip kendi adına kulluğu itiraf etti; böylece Îsâ hakkında o sözleri söyleyen kimse, ancak batıl bir şey söylemiş olduğunu anladı.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {أَن اعبدوا الله رَبِّي وربكم} قَالَ: سَيِّدي وسيدكم

Ebü'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan {أَن اعبدوا الله رَبِّي وربكم} “Benim de Rabbim, sizin de Rabbiniz olan Allah'a kulluk edin” buyruğu hakkında: 'Benim Efendim ve sizin Efendiniz' dediğini rivayet etti.

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ وَكنت عَلَيْهِم شَهِيدا مَا دمت فيهم

Taberânî, İbn Mes'ûd'dan rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: 'Ben de aralarında bulunduğum müddetçe onların üzerine şahittim' buyurdu.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَعبد بن حميد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن حبَان وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: خطب رَسُول الله ﷺ فَقَالَ يَا أَيهَا النَّاس إِنَّكُم مَحْشُورُونَ إِلَى الله حُفَاة عُرَاة غرلًا ثمَّ قَرَأَ {كَمَا بدأنا أوّل خلق نعيده وَعدا علينا إِنَّا كُنَّا فاعلين} الْأَنْبِيَاء الْآيَة ١٠٤ ثمَّ قَالَ: أَلا وَإِن أول الْخَلَائق يكسى يَوْم الْقِيَامَة إِبْرَاهِيم أَلا

İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Abd b. Humeyd, Buhârî, Müslim, Tirmizî, Nesâî, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, İbn Hibbân, Ebü'ş-Şeyh, İbn Merdûye ve el-Esmâ ve's-Sıfât'ta Beyhakî, İbn Abbâs'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir hutbe verip şöyle buyurdu: Ey insanlar! Şüphesiz siz Allah'ın huzurunda yalınayak, çıplak ve sünnetsiz olarak toplanacaksınız. Sonra {كَمَا بدأنا أوّل خلق نعيده وَعدا علينا إِنَّا كُنَّا فاعلين} “İlk yaratmaya başladığımız gibi, üzerimize bir vaad olarak onu tekrar dirilteceğiz. Şüphesiz Biz bunu yapanlarız” (el-Enbiyâ: 104) ayetini okudu. Sonra şöyle buyurdu: Dikkat edin! Kıyamet günü yaratılmışlar arasında ilk giydirilecek olan İbrâhim'dir. Dikkat edin!

وَإنَّهُ يجاء بِرِجَال من أمتِي فَيُؤْخَذ بهم ذَات الشمَال فَأَقُول: يَا رب أَصْحَابِي أَصْحَابِي فَيُقَال: إِنَّك لَا تَدْرِي مَا أَحْدَثُوا بعْدك فَأَقُول كَمَا قَالَ العَبْد الصَّالح {وَكنت عَلَيْهِم شَهِيدا مَا دمت فيهم فَلَمَّا توفيتني كنت أَنْت الرَّقِيب عَلَيْهِم} فَيُقَال: أما هَؤُلَاءِ لم يزَالُوا مرتدين على أَعْقَابهم مذ فَارَقْتهمْ

Ümmetimden birtakım adamlar getirilir ve onlar sol tarafa [cehenneme] götürülür. Ben: 'Ey Rabbim! Ashabım, ashabım!' derim. Bunun üzerine: 'Sen onların senden sonra neler uydurduğunu bilmezsin' denilir. Ben de o salih kulun [Îsâ'nın] dediği gibi söylerim: {وَكنت عَلَيْهِم شَهِيدا مَا دمت فيهم فَلَمَّا توفيتني كنت أَنْت الرَّقِيب عَلَيْهِم} “Aralarında bulunduğum müddetçe onlar üzerine şahittim. Beni vefat ettirdiğinde ise onlar üzerine gözetleyici yalnız Sen idin.” Bunun üzerine şöyle denilir: 'Şunlara gelince; sen onlardan ayrıldığından beri ökçeleri üzerine geri dönüp dinden çıkmaya devam ettiler.'

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {كنت أَنْت الرَّقِيب عَلَيْهِم} قَالَ: الحفيظ

İbnü'l-Münzir, İbn Abbâs'tan {كنت أَنْت الرَّقِيب عَلَيْهِم} “Onlar üzerine gözetleyici yalnız Sen idin” buyruğu hakkında: "el-Hafîz (koruyucu/gözetici)" dediğini rivayet etti.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {كنت أَنْت الرَّقِيب} قَالَ: الحفيظ

Abdurrezzâk, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Katâde'den {كنت أَنْت الرَّقِيب} “Gözetleyici yalnız Sen idin” buyruğu hakkında: "el-Hafîz (koruyucu/gözetici)" dediğini rivayet etti.

- الْآيَة (١١٨)

- Ayet (118)

- أخرج ابْن أبي شيبَة فِي المُصَنّف وَأحمد وَالنَّسَائِيّ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن أبي ذَر قَالَ: صلى رَسُول الله ﷺ لَيْلَة فَقَرَأَ بِآيَة حَتَّى أصبح يرْكَع بهَا وَيسْجد بهَا {إِن تُعَذبهُمْ فَإِنَّهُم عِبَادك} الْآيَة

İbn Ebî Şeybe el-Musannef'te, Ahmed, Nesâî, İbn Merdûye ve Sünen'inde Beyhakî, Ebû Zer'den rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir gece namaz kıldı ve sabaha kadar {إِن تُعَذبهُمْ فَإِنَّهُم عِبَادك} “Eğer onlara azap edersen, şüphesiz onlar Senin kullarındır” ayetini okudu; onunla rükû etti, onunla secde etti.

فَلَمَّا أصبح قلت: يَا رَسُول الله مَا زلت تقْرَأ هَذِه الْآيَة حَتَّى أَصبَحت قَالَ: إِنِّي سَأَلت رَبِّي الشَّفَاعَة لأمتي فَأَعْطَانِيهَا وَهِي ائلة إِن شَاءَ الله من لَا يُشْرك بِاللَّه شَيْئا

Sabah olunca dedim ki: 'Ey Allah'ın Resûlü! Sabaha kadar bu ayeti okumaya devam ettin.' Buyurdu ki: 'Ben Rabbimden ümmetim için şefaat istedim, O da bunu bana verdi; bu, inşallah Allah'a hiçbir şeyi ortak koşmayan kimselere ulaşacaktır.'

وَأخرج ابْن ماجة عَن أبي ذَر قَالَ قَامَ النَّبِي ﷺ بِآيَة حَتَّى أصبح يُرَدِّدهَا {إِن تُعَذبهُمْ فَإِنَّهُم عِبَادك وان تغْفر لَهُم فَإنَّك أَنْت الْعَزِيز الْحَكِيم}

İbn Mâce, Ebû Zer'den rivayet etti; o şöyle dedi: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem sabaha kadar bir ayetle kıyamda durdu, onu tekrarlayıp duruyordu: {إِن تُعَذبهُمْ فَإِنَّهُم عِبَادك وان تغْفر لَهُم فَإنَّك أَنْت الْعَزِيز الْحَكِيم} “Eğer onlara azap edersen, şüphesiz onlar Senin kullarındır. Eğer onları bağışlarsan, şüphesiz Sen Mutlak Güç Sahibisin, Hüküm ve Hikmet Sahibisin.”

وَأخرج مُسلم وَالنَّسَائِيّ وَابْن أبي الدُّنْيَا فِي حسن الظَّن وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَابْن حبَان وَالطَّبَرَانِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن عبد الله بن عَمْرو بن الْعَاصِ أَن النَّبِي ﷺ تَلا قَول الله فِي إِبْرَاهِيم {رب إنَّهُنَّ أضللن كثيرا من النَّاس فَمن تَبِعنِي فَإِنَّهُ مني} إِبْرَاهِيم الْآيَة ٣٦ الْآيَة

Müslim, Nesâî, Hüsnü'z-Zan'da İbn Ebi'd-Dünyâ, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, İbn Hibbân, Taberânî ve el-Esmâ ve's-Sıfât'ta Beyhakî, Abdullah b. Amr b. el-Âs'tan rivayet etti: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem, Allah'ın İbrâhim hakkındaki: {رب إنَّهُنَّ أضللن كثيرا من النَّاس فَمن تَبِعنِي فَإِنَّهُ مني} “Rabbim! Doğrusu onlar insanlardan birçoğunu saptırdılar. Artık kim bana uyarsa, o bendendir” (İbrâhim: 36) sözünü okudu.

وَقَالَ عِيسَى بن مَرْيَم {إِن تُعَذبهُمْ فَإِنَّهُم عِبَادك وان تغْفر لَهُم فَإنَّك أَنْت الْعَزِيز الْحَكِيم} فَرفع يَدَيْهِ فَقَالَ: اللَّهُمَّ أمتِي أمتِي وَبكى

Meryem oğlu Îsâ da: {إِن تُعَذبهُمْ فَإِنَّهُم عِبَادك وان تغْفر لَهُم فَإنَّك أَنْت الْعَزِيز الْحَكِيم} “Eğer onlara azap edersen, şüphesiz onlar Senin kullarındır. Eğer onları bağışlarsan, şüphesiz Sen Mutlak Güç Sahibisin, Hüküm ve Hikmet Sahibisin” demişti. Bunun üzerine ellerini kaldırıp: 'Allah'ım! Ümmetim, ümmetim!' dedi ve ağladı.

فَقَالَ الله: جِبْرِيل اذْهَبْ إِلَى مُحَمَّد فَقل إِنَّا سنرضيك فِي أمتك وَلَا نسوءك

Bunun üzerine Allah şöyle buyurdu: 'Ey Cibrîl! Muhammed'e git ve de ki: Şüphesiz Biz ümmetin hususunda seni hoşnut edeceğiz ve seni üzmeyeceğiz.'

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أبي ذَر قَالَ بَات رَسُول الله ﷺ لَيْلَة يشفع لأمته

İbn Merdûye, Ebû Zer'den rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir geceyi ümmetine şefaat dileyerek geçirdi.

فَكَانَ يُصَلِّي بِهَذِهِ الْآيَة {إِن تعذِّبهم فَإِنَّهُم عِبَادك} إِلَى آخر الْآيَة

Şu ayetle namaz kılıyordu: {إِن تعذِّبهم فَإِنَّهُم عِبَادك} “Eğer onlara azap edersen, şüphesiz onlar Senin kullarındır” ayetin sonuna kadar.

كَانَ بهَا يسْجد وَبهَا يرْكَع وَبهَا يقوم وَبهَا يقْعد حَتَّى أصبح

Sabaha kadar onunla secde ediyor, onunla rükû ediyor, onunla kıyamda duruyor ve onunla oturuyordu.

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أبي ذَر قَالَ: قلت للنَّبِي ﷺ بِأبي أَنْت وَأمي يَا رَسُول الله قُمْت اللَّيْلَة بِآيَة من الْقُرْآن ومعك قُرْآن لَو فعل هَذَا بَعْضنَا لوجدنا عَلَيْهِ قَالَ: دَعَوْت لأمتي

İbn Merdûye, Ebû Zer'den rivayet etti; o şöyle dedi: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e dedim ki: 'Anam babam sana feda olsun ey Allah'ın Resûlü! Bu gece Kur'an'dan tek bir ayetle kıyamda durdun; halbuki yanında Kur'an vardı. Bunu birimiz yapsaydı ona gücenirdik.' Şöyle buyurdu: 'Ümmetim için dua ettim.'

قَالَ: فَمَاذَا أجبْت قَالَ: أجبْت بِالَّذِي لَو اطَّلع كثير مِنْهُم عَلَيْهِ تركُوا الصَّلَاة

[Ebû Zer] dedi ki: 'Sana ne cevap verildi?' Şöyle buyurdu: 'Onlardan birçoğu vakıf olsaydı namazı bırakacakları bir cevap verildi.'

قَالَ: أَفلا أبشر النَّاس قَالَ: بلَى

[Ebû Zer]: 'İnsanları müjdelemeyeyim mi?' dedi. O da: 'Evet, [müjdele]' buyurdu.

فَقَالَ عمر: يَا رَسُول الله إِنَّك إِن تبْعَث إِلَى النَّاس بِهَذَا نكلوا عَن الْعِبَادَة فناداه أَن ارْجع فَرجع وتلا الْآيَة الَّتِي يتلوها {إِن تعذِّبهم فَإِنَّهُم عِبَادك وان تغْفر لَهُم فَإنَّك أَنْت الْعَزِيز الْحَكِيم}

Ömer dedi ki: 'Ey Allah'ın Resûlü! Sen insanlara bunu gönderirsen ibadetten geri dururlar.' Bunun üzerine ona: 'Dön' diye seslendi, o da döndü ve okumakta olduğu şu ayeti okudu: {إِن تعذِّبهم فَإِنَّهُم عِبَادك وان تغْفر لَهُم فَإنَّك أَنْت الْعَزِيز الْحَكِيم} “Eğer onlara azap edersen, şüphesiz onlar Senin kullarındır. Eğer onları bağışlarsan, şüphesiz Sen Mutlak Güç Sahibisin, Hüküm ve Hikmet Sahibisin.”

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس {إِن تُعَذبهُمْ فَإِنَّهُم عِبَادك} يَقُول: عبيدك قد استوجبوا الْعَذَاب بمقالتهم {وَإِن تغْفر لَهُم} أَي من تركت مِنْهُم وَمد فِي عمره حَتَّى أهبط من السَّمَاء إِلَى الأَرْض يقتل الدَّجَّال فنزلوا عَن مقالتهم ووحدوك وأقروا إِنَّا عبيد {وَإِن تغْفر لَهُم} حَيْثُ رجعُوا عَن مقالتهم {فَإنَّك أَنْت الْعَزِيز الْحَكِيم}

Ebü'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan {إِن تُعَذبهُمْ فَإِنَّهُم عِبَادك} “Eğer onlara azap edersen, şüphesiz onlar Senin kullarındır” buyruğu hakkında: Yani 'Senin kullarındır, söyledikleri söz sebebiyle azabı hak etmişlerdir'; {وَإِن تغْفر لَهُم} “Eğer onları bağışlarsan” yani 'Onlardan geride bıraktığın, ömrü uzatılıp gökten yere inerek Deccâl'i öldürünceye kadar [yaşayanlar] o sözlerinden vazgeçtiler, Seni birlediler ve: Biz kuluz, diye ikrar ettiler. {وَإِن تغْفر لَهُم} “Eğer onları bağışlarsan” yani o sözlerinden döndükleri için [bağışlarsan], {فَإنَّك أَنْت الْعَزِيز الْحَكِيم} “Şüphesiz Sen Mutlak Güç Sahibisin, Hüküm ve Hikmet Sahibisin” dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن السّديّ فِي قَوْله {إِن تُعَذبهُمْ فَإِنَّهُم عِبَادك} يَقُول: إِن تُعَذبهُمْ تميتهم بنصرانيتهم فيحق عَلَيْهِم الْعَذَاب فَإِنَّهُم عِبَادك {وان تغْفر لَهُم} فتخرجهم من النَّصْرَانِيَّة وتهديهم إِلَى الْإِسْلَام {فَإنَّك أَنْت الْعَزِيز الْحَكِيم} هَذَا قَول عِيسَى ﵇ فِي الدُّنْيَا

İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, es-Süddî'den {إِن تُعَذبهُمْ فَإِنَّهُم عِبَادك} “Eğer onlara azap edersen, şüphesiz onlar Senin kullarındır” buyruğu hakkında şöyle dediğini rivayet etti: Yani 'Onlara azap edersen, onları Hristiyanlıkları üzere öldürürsün de azap üzerlerine hak olur; zira onlar Senin kullarındır. {وان تغْفر لَهُم} “Eğer onları bağışlarsan” onları Hristiyanlıktan çıkarıp İslam'a hidayet edersin. {فَإنَّك أَنْت الْعَزِيز الْحَكِيم} “Şüphesiz Sen Mutlak Güç Sahibisin, Hüküm ve Hikmet Sahibisin.”' Bu, Îsâ aleyhisselâm'ın dünyadaki sözüdür.

- الْآيَة (١١٩ - ١٢٠)

- Ayet (119 - 120)

- أخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {هَذَا يَوْم ينفع الصَّادِقين صدقهم} قَالَ: يَقُول هَذَا يَوْم ينفع الْمُوَحِّدين توحيدهم

İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan {هَذَا يَوْم ينفع الصَّادِقين صدقهم} “Bu, doğrulara doğruluklarının fayda vereceği gündür” buyruğu hakkında: Şöyle buyurmaktadır: 'Bu, muvahhidlere tevhîdlerinin fayda vereceği gündür' dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ فِي قَوْله {قَالَ الله هَذَا يَوْم ينفع الصَّادِقين صدقهم} قَالَ: هَذَا فصل بَين كَلَام عِيسَى وَهَذَا يَوْم الْقِيَامَة

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, es-Süddî'den {قَالَ الله هَذَا يَوْم ينفع الصَّادِقين صدقهم} “Allah buyurdu ki: Bu, doğrulara doğruluklarının fayda vereceği gündür” buyruğu hakkında: 'Bu, Îsâ'nın sözünün bittiği yerdir; bu ise kıyamet günüdür' dediğini rivayet etti.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة قَالَ: متكلمان تكلما يَوْم الْقِيَامَة

Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh, Katâde'den rivayet etti; o şöyle dedi: 'Kıyamet günü iki konuşmacı konuşur:

نَبِي الله عِيسَى وإبليس عَدو الله فَأَما إِبْلِيس فَيَقُول {إِن الله وَعدكُم وعد الْحق} إِبْرَاهِيم الْآيَة ٤٢ إِلَى قَوْله {إِلَّا أَن دعوتكم فاستجبتم} لي وَصدق عَدو الله يَوْمئِذٍ وَكَانَ فِي الدُّنْيَا كَاذِبًا وَأما عِيسَى فَمَا قصّ الله عَلَيْكُم فِي قَوْله {وَإِذ قَالَ الله يَا عِيسَى ابْن مَرْيَم أَأَنْت قلت للنَّاس اتخذوني وَأمي إِلَهَيْنِ من دون الله قَالَ سُبْحَانَكَ مَا يكون لي} الْمَائِدَة الْآيَة ١١٦ إِلَى آخر الْآيَة: {قَالَ الله هَذَا يَوْم ينفع الصَّادِقين صدقهم} وَكَانَ صَادِقا فِي الْحَيَاة الدُّنْيَا وَبعد الْمَوْت

Allah'ın peygamberi Îsâ ve Allah'ın düşmanı İblis. İblis'e gelince; {إِن الله وَعدكُم وعد الْحق} “Şüphesiz Allah size hak bir vaadde bulundu” (İbrâhim: 22) ayetinden {إِلَّا أَن دعوتكم فاستجبتم} “Ben sizi sadece çağırdım, siz de bana icabet ettiniz” buyruğuna kadar söyler. Allah'ın düşmanı o gün doğru söylemiştir; oysa dünyada yalancıydı. Îsâ'ya gelince; Allah'ın size {وَإِذ قَالَ الله يَا عِيسَى ابْن مَرْيَم أَأَنْت قلت للنَّاس اتخذوني وَأمي إِلَهَيْنِ من دون الله قَالَ سُبْحَانَكَ مَا يكون لي} “Hani Allah: Ey Meryem oğlu Îsâ! İnsanlara: Beni ve annemi Allah'ın yanı sıra iki ilah edinin, diyen sen misin? demişti. O da: Seni tenzih ederim! [Bunu söylemek] bana yakışmaz, demişti” (el-Mâide: 116) buyruğundan ayetin sonuna kadar anlattığı gibidir: {قَالَ الله هَذَا يَوْم ينفع الصَّادِقين صدقهم} “Allah buyurdu ki: Bu, doğrulara doğruluklarının fayda vereceği gündür.” O, dünya hayatında da ölümden sonra da doğru sözlü idi.'

قَوْله تَعَالَى: {لله ملك السَّمَاوَات} الْآيَة

Yüce Allah'ın: {لله ملك السَّمَاوَات} “Göklerin mülkü Allah'ındır” ayeti.

أخرج أبوعبيد فِي فضائله عَن أبي الزَّاهِرِيَّة أَن عُثْمَان ﵁ كتب فِي آخر الْمَائِدَة لله ملك السَّمَوَات وَالْأَرْض وَالله سميع بَصِير

Ebû Ubeyd Fedâil'inde Ebü'z-Zâhiriyye'den rivayet etti ki: Osmân radıyallâhu anh Mâide'nin sonuna [şöyle] yazdı: 'Göklerin ve yerin mülkü Allah'ındır ve Allah hakkıyla işitendir, hakkıyla görendir.'

(٦)

(6)